Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

1 Edward Golachowski Katedra Teorii Systemów Ekonomicznych ul. Wiśniowa 41, pok. 81 tel. 849 – 53 - 06 Notatki do przedmiotu MAKROEKONOMIA Sygnatura 2001-16.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "1 Edward Golachowski Katedra Teorii Systemów Ekonomicznych ul. Wiśniowa 41, pok. 81 tel. 849 – 53 - 06 Notatki do przedmiotu MAKROEKONOMIA Sygnatura 2001-16."— Zapis prezentacji:

1 1 Edward Golachowski Katedra Teorii Systemów Ekonomicznych ul. Wiśniowa 41, pok. 81 tel. 849 – Notatki do przedmiotu MAKROEKONOMIA Sygnatura Literatura obowiązkowa ( skrypt ) : Marek Garbicz, Edward Golachowski Elementarne modele makroekonomiczne Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa ( wydanie najnowsze ) Rok akad. 2002/2003

2 2 Niniejsze Notatki... mają pomóc w opanowaniu przedmiotu MAKROEKONOMIA głownie dzięki umożliwieniu : - koncentracji podczas wykładów na słuchaniu i myśleniu ; - samodzielnego powtarzania materiału. Należy je traktować jako uzupełnienie wykładów i literatury. Notatki... są też specyficzną wersją skryptu : - skróconą ( np. znacznie mniej tekstu opisowego ) ; - rozszerzoną ( np. dodatki uznane za istotne dydaktycznie ) ; - zmienioną ( np. wyjaśnienia problemów na podstawie innych niż w skrypcie przykładów ). Jednak podstawowa różnica polega na zastosowanej w Notatkach... animacji – szkice graficzne powstają stopniowo i równie stopniowo są komentowane, co ułatwia zrozumienie omawianych tematów. W Notatkach... są też przykładowe pytania do każdego tematu – niektóre z nich mogą pojawić się na egzaminie.

3 3 Tytuły wykładów 1.Modele sektorowe 2. Modelowanie typu IS - LM 3.Model rynku towarowego i rynku pieniężnego 4. Analiza gospodarki według modelu IS - LM 5. Analiza skuteczności polityki ekonomicznej 6. Rynek obrotów z zagranicą 7. Model gospodarki otwartej - analizy

4 4 8. Rynek pracy – część I 9. Rynek pracy – część II 10. Kompleksowy model krótkookresowej równowagi makroekonomicznej 11. Cykl koniunkturalny 12. Teorie wzrostu gospodarczego

5 5 1. Przedmiot badań ekonomii Ekonomia bada gospodarkę ( system ekonomiczny ). PrzyrodaSpołeczeństwo System ekonomiczny Do systemu ekonomicznego ( SEK ) dopływa z przyrody strumień zasobów naturalnych, jest też dopływ wewnętrzny ( np. maszyny, materiały do dalszej produkcji ), a także dopływ z systemu społecznego ( np. praca, wiedza ) - suma dopływów to wektor wejść do SEK. X = x 1 + x 2 + x X - czynniki produkcji x 1 - np. zasoby naturalne x 2 - np. kapitał trwały x 3 - np. praca Wprowadzenie

6 6 Z systemu ekonomicznego do społeczeństwa wypływa strumień produktów i usług konsumpcyjnych – to wektor wyjść z SEK. Y = y 1 + y 2 + y Y - produkty i usługi konsumpcyjne y 1 - np. żywność y 2 - np. odzież y 3 - np. mieszkania T X Y Y = T X Gospodarka to macierz transformacji. Ekonomia zajmuje się jej badaniem. SEK

7 7 2. Metoda badawcza ekonomii Przykład modelu: Załóżmy : - B to dochody budżetu ; - t to przeciętna stopa podatkowa w procentach ; - brak innych wpływów do budżetu. podatki a budżet państwa ( krzywa Laffera ). Etapy działania : 1 - obserwacja rzeczywistości ( zbiór danych surowych ) ; 2 - wybór cech istotnych ( abstrakcja ) ; 3 - badanie zależności pomiędzy zmiennymi i sformułowanie modelu właściwego ( funkcji ) ; 4 - weryfikacja modelu ; 5 - wykorzystanie modelu ( wyjaśnienie, przewidywanie, symulacja, podstawa decyzji ). Model to : B = ( t ) Nauka posługuje się modelem, a polityka - wzorcem : B ma być = max, wtedy t = ? np.

8 8 - w t 0 = 0% i t 4 = 100% B = 0 B t t0t0 t1t1 t2t2 t3t3 t4t4 - w t 2 = np. 50% B = max ! - kiedy B rośnie ? - kiedy B maleje ? - dla t 1 = np. 25% i dla t 3 = np. 75% B jest... B2B2 B1B1 Elementy analizy :

9 9 3. Główny problem ekonomii Zasoby czynników produkcji X są w każdym momencie dane, ograniczone ; a suma potrzeb konsumpcyjnych PK jest nieograniczona. Jak zaspokoić nieograniczone PK wykorzystując dane X ? Ekonomia jest nauką o alokacji zasobów, jej główny problem to : jak rozmieścić ograniczone zasoby, by jak najlepiej zaspokoić nieograniczone potrzeby konsumpcyjne ?

10 10 4. Odpowiedzi -warunkiem udzielenia odpowiedzi jest zebranie pełnej informacji o gospodarce ; -dopiero na takiej podstawie można centralnie podjąć decyzje optymalne dla systemu jako całości ; -dla właściwej realizacji centralnych rozwiązań alokacyjnych w sposób najlepszy dla społeczeństwa niezbędne jest podporządkowanie wszystkich podmiotów decyzjom centralnym ; -jedynym wyjściem jest więc obowiązujący wszystkich plan ! Sposób I to gospodarka centralnie planowana ( GCP ). Sposób I

11 11 Sposób II : - nie jest możliwe zebranie takiej informacji, by można udzielić odpowiedzi na miliony pytań w wymaganym czasie ; - trzeba ograniczyć liczbę pytań i zastosować automaty rozwiązujące problemy cząstkowe ; - wprowadźmy wspólny mianownik - pieniądz ! - wtedy potrzeby przekształcą się w popyt ( efektywny ! ), a produkcja w podaż ; - w gospodarce zacznie działać automatyczny mechanizm popytowo - podażowy służący efektywnej alokacji ; - rezultatem będzie równowaga pomiędzy wartością popytu AD a podaży ( AS = Y ). Sposób II to gospodarka rynkowa ( GR ).

12 12 Który sposób jest lepszy ? Dominująca odpowiedź dzisiejsza : - ani czysta GCP ; - ani czysta GR ; - chodzi o MIX, historycznie zmienny. Współczesna gospodarka MIX to : - ustalenie ram aktywności ekonomicznej przez państwo ; - samodzielna działalność firm w powyższych ramach ; - regulacja przebiegu gry ekonomicznej przez państwo. Od teorii ekonomii oczekuje się więc dwóch typów odpowiedzi : - jak regulować gospodarkę jako całość ? - jak prowadzić pojedynczą firmę ? To uzasadnienie dwóch gałęzi ekonomii : - makroekonomia ( wielkie litery ) ; - mikroekonomia ( małe litery ). Wykłady – w konwencji modelowej - przedstawiają wybrane problemy tak rozumianej makroekonomii.

13 13 Wykład I Modele sektorowe

14 14 1. Istota modeli Model dwusektorowy HF Y C Bank SI Gospodarstwa domowe są właścicielami firm. mogą być inwestycjami drugich. W praktyce między nimi jest pośrednik Oszczędności jednych - bank.

15 15 Model trzysektorowy – rozszerzenie o sektor rządowy ( pomiędzy H a F ) HF TR Rz Pozostałe elementy poprzedniego szkicu - bez zmian. T G

16 16 2. Funkcje w modelach 2 – sektory 1. Dochód dyspozycyjny Y = C + S, decyzja H, czyli Y d = Y ( cały dochód jest dyspozycyjny ) 2. Funkcja konsumpcji C = C + c Y d gdzie : C – konsumpcja autonomiczna c – krańcowa skłonność do konsumpcji ( c + s = 1 ) 3. Funkcja oszczędności S = Y – C Wstawiamy funkcję C S = Y – C – c Y d = - C + (1 – c)Y d S = - C + s Y 4. Funkcja inwestycji Z założenia I = I ( inwestycje są autonomiczne )

17 17 3 – sektory 1.Dochód dyspozycyjny Y d = Y – T + TR ( gospodarstwa domowe płacą podatki i otrzymują transfery ) Y d = C + S, ale Y d Y 2. Funkcja konsumpcji Inna wielkość Y d więc C = C + c (Y – T + TR) 3. Funkcja oszczędności Inna wielkość Y d, więc S = - C + s Y d S = - C + s (Y – T + TR) 4. Funkcja inwestycji Pozostaje I = I i dotyczy tylko inwestycji prywatnych. Inwestycje rządowe ( poza modelem ! ) są składnikiem G, bo G = C rząd + I rząd Inwestycje ogółem są sumą I pryw + I rząd 5. Funkcja popytu rządowego Przyjmujemy, że G = G, tj. popyt rządowy to autonomiczna decyzja rządu.

18 18 6. Funkcja transferów Przyjmujemy TR = TR Transfery to autonomiczna decyzja rządu ( polityka społeczna ). 7. Funkcja podatków Zakładamy, że chodzi tylko o podatki od H. Dwie uproszczone możliwości : - kwotowy ( tj. T = T ) - proporcjonalny ( tj. T = t Y dla 0 < t < 1 ) Przyjmujemy ten drugi wariant. T = t Y Powyższe funkcje tworzą właściwe modele. Z przedstawionych równań można obliczyć produkcję w stanie równowagi : 2- sekt. Y E = c (C + I ) 3-sekt. 1 1 – c (1- t) (C + I + G + c TR) Y E =

19 19 3. Możliwości regulacji rządowej Na skłonność do konsumpcji c rząd nie ma wpływu bezpośredniego. Na stopę podatkową t oczywiście ma wpływ, według formuły wzrost podatków zmniejsza mnożnik ; Na części składowe popytu autonomicznego A wpływ jest zróżnicowany : - na C i I tylko pośredni, - na G i TR bezpośredni. Pozostają trzy narzędzia polityki gospodarczej : - podatki, zamówienia rządowe, transfery. 1 1 – c (1- t) w =

20 20 4. Model czterosektorowy Rozszerzenie o sektor wymiany z zagranicą ( Oz ) i o nowy rodzaj popytu ( X jako czysta nadwyżka eksportowa) ; mamy więc SEK = H + F + Rz + Oz i AD = C + I + G + X Gdy X 0, pomiędzy gospodarką zamkniętą a otwartą wystąpi różnica wielkości popytu i produkcji. F Oz Import Eksport Z założenia tylko F ma związki z zagranicą ( uproszczenie ), trzeba do schematu trzech sektorów dodać blok Oz. Eksport to strumień obcego popytu płynący do naszych firm, import - popytu naszych firm płynący za granicę.

21 21 Nowe funkcje w modelu : - funkcja eksportu : tj. cały eksport jest wielkością autonomiczną, to decyzje partnerów zewnętrznych, niezmienne w okresie krótkim. Exp Y zakładamy Exp = Exp pozostała część importu ma charakter zmienny, zależy od wielkości produkcji Y ; przyjmijmy tu pojęcie skłonności do importu ( m ) : Imp Y niech m = zakładamy, że część importu ma charakter autonomiczny - import niezbędny, - funkcja importu : Imp; Import zmienny = m Y

22 22 Imp = Imp + m Y Funkcja importu ma więc postać następującą : Imp + m Y Imp m Y Imp Y Suma powyższych funkcji daje następujący obraz : E A B Exp Imp Y Exp, Imp W obszarze A eksport jest wyższy od importu, mamy nadwyżkę, tj. dodatkowy strumień popytu pobudzający gospodarkę, X > 0. W punkcie E mamy równowagę, X = 0(ale zmiana struktury Y !). W obszarze B import jest wyższy od eksportu, mamy deficyt, X < 0.

23 23 Ogółem funkcja obrotów z zagranicą : X = Exp – Imp Równowaga - gdy Y i = Y E Jeżeli Y i Y E czyli zgłoszony popyt jest mniejszy lub większy od produkcji, to zrównoważenie nastąpi dzięki zmianie produkcji ( tj. decyduje popyt ). Po dodaniu funkcji X do 7 funkcji modelu trzysektorowego możemy rozwiązać model czterosektorowy, tj. obliczyć produkcję w stanie równowagi : = Exp – Imp – m Y Y E = 1 1 – c ( 1 – t ) + m ( C + I + G + c TR + Exp - Imp )

24 24 Czy są nowe możliwości regulacji gospodarki przez państwo ? -Exp jest autonomiczny, rząd może tylko zachęcać lub zniechęcać firmy prywatne ; -rząd jako właściciel firm sektora publicznego ma jednak pewien wpływ ; -Imp jest też autonomiczny ( + dwie uwagi j.w. ) ; -import zmienny ( m Y ) uwarunkowany jest głównie technologicznie, konieczną importochłonnością m, stabilną w okresie krótkim ; W ramach przyjętych założeń nie ma więc nowych narzędzi polityki gospodarczej.

25 25 Pytania : 1. Wyznacz wielkość produkcji w stanie równowagi ( oblicz Y E ) wg. modelu 2-sektorowego ( 3-sektorowego ; 4-sektorowego ). 2. Przeprowadź analizę ( także graficzną ) dojścia gospodarki do równowagi z sytuacji, w której Y i Y E ) w modelu 2-sektorowym ( 3-sektorowym ; 4-sektorowym ). 3. Omów postać i działanie mnożnika popytowego w modelach sektorowych – dlaczego mnożnik ulega osłabieniu po rozsze- rzeniu modelu o trzeci i czwarty sektor ? 4. Przedstaw wszystkie możliwości regulowania gospodarki przez państwo zgodne z założeniami modelu 4-sektorowego.

26 26 Wykład II Modelowanie typu IS - LM

27 27 1. Przedmiot Równowaga makroekonomiczna w okresie krótkim: - na rynku towarowym ( IS ) z podziałem na konsumpcyjny ( C ) i inwestycyjny ( I ) ; - na rynku obrotów z zagranicą ( BP ) z podziałem na obroty towarowe ( BH ) i kapitałowe ( BK ) ; - na rynku pieniężnym ( LM ) - obroty pomiędzy agregatami M a B ; - na rynku pracy ( SR ) ; oraz wielostronne powiązania między rynkami. a) - analiza stanu równowagi i jego warunków b) - analiza automatycznego procesu równoważenia ( gdy P E, to P E ) c) - polityka stabilizacyjna ( gdy P E, to E P ) d) - szczególne cele polityki ( gdy P 0 = E 0 P p = E p, gdzie p - stan pożądany ) Rodzaje problemów :

28 28 2. Miejsce modelu IS - LM w makroekonomii Pojawił się w roku 1937 ( J. R. Hicks – Nobel 1972 ) jako rozwinięcie i sformalizowanie myśli J. M. Keynesa. Ewolucja modelu ciągle trwa ( np. pogłębianie i rozszerzanie analiz, zmiana założeń, rozwój szaty matematycznej ). Współczesny neo-keynesizm to nadal część głównego nurtu rozwoju makroekonomii ( mainstream ). Co było przed Keynesem ? Prawo rynków Saya czyli klasyczna koncepcja równowagi. Podaż i popyt muszą być równe, bo każda podaż kreuje własny popyt ; wymiana jest praktycznie naturalna, a pieniądz - to tylko techniczny pośrednik. Gospodarka wytwarza tyle, ile może ( tj. pełne wykorzystanie zdolności produkcyjnych ), a popyt zależy od cen.

29 29 cena AD ilość AS (= max.) p q p q Gdy popyt się zmienia, produkcja ilościowo pozostanie bez zmian, lecz zmieni się jej wartość. p1p1 AD 1 Q p p 0 AD 0 AS E0E0 E1E1 Niech AD < 0 : Obniżenie popytu doprowadziło tylko do spadku ceny, produkcja nie uległa zmianie.

30 30 Współcześnie ceny w większości są administrowane, ruchy cen są kontrolowane ( rola monopoli i państwa ), zaś obniżanie płac jest niemożliwe ( powody społeczne ). Przy tych ograniczeniach rozwiązanie klasyczne nie działa. Q2Q2 E2E2 Obniżenie popytu doprowadziło do obniżenia podaży, a cena pozostała bez zmiany. AS 1 Po takiej krytyce Keynes odrzucił rozumowanie klasyczne. p0p0 Q Q0Q0 E0E0 AS 0 AD 0 AD 1

31 31 3. Założenia modelowania IS - LM a) meta – założenia -gospodarka rynkowa jest niestabilna, podlega wstrząsom, reaguje na bodźce ale najważniejsze to zwierzęce instynkty inwestorów ( stadne decyzje, irracjonalne mody, fale optymizmu i pesymizmu ) ; - gospodarka rynkowa może samoczynnie się zrównoważyć, to jednak wymaga czasu i przynosi koszty społeczne ; - polityka ekonomiczna państwa jest konieczna ; - reakcje ( dostosowania ) mają charakter ilościowy, a nie cenowy ( jak u klasyków ). - ale dąży do stabilności, równowagi ; - przyczyny wstrząsów są różne,

32 32 b) założenia oczywiste [ u nas niezbędne tymczasem (?) ] -grę ekonomiczną toczy wielu uczestników, decyzje ekonomiczne są podejmowane przez licznych producentów i konsumentów, istnieje konkurencja ; - państwo też jest aktorem ekonomicznym, działa regulując całość gospodarki oraz jako właściciel firm sektora publicznego ; - gospodarka jest mieszana ; - istnieje nowoczesna i rozwinięta infrastruktura służąca gospodarowaniu ( techniczna, instytucjonalna, prawna, informacyjna oraz społeczna ) ; - brak zjawisk nadzwyczajnych ( np. ekonomicznych, społecznych, politycznych ) ; - gospodarka z założenia jest rynkowa, rozwinięta, zdrowa.

33 33 c) założenia idealizujące ( kierunki modelowego uproszczenia rzeczywistości ) - istnieją rezerwy wszystkich czynników produkcji, można nimi manipulować ; -dzięki rezerwom podaż elastycznie podąża za popytem ( keynesowskie czyli popytowe regulowanie gospodarki ); -rozpatrujemy wyłącznie okres krótki, w którym decyzje dotyczą wykorzystania zasobów, a nie ich kształtowania ; - dochody budżetu państwa to tylko podatki, - ceny są stabilne, a gospodarka jest zamknięta. W miarę rozbudowy modelu te założenia będą zmieniane. wydatki to tylko zamówienia państwowe ( uproszczenie - brak transferów, uwzględniamy tzw. opodatkowanie netto ) ;

34 34 d) założenia analityczne ( cząstkowe ) Takie założenia są przyjmowane i uchylane stosownie do logiki analiz, dotyczą np. : - stanu wyjściowego ( równowaga, jej brak – nadmiar czy niedobór, na którym z badanych rynków ) ; - siły, treści i charakteru impulsu ( wstrząsu ) zewnętrznego lub wewnętrznego, zmieniającego stan wyjściowy i / lub warunki funkcjonowania któregokolwiek z rynków ; - kolejności analiz rynków ; - przebiegu krzywych równowagi ( położenie, kąt nachylenia ) ; - rodzaju i kierunku zastosowanej polityki ekonomicznej.

35 35 Pytania : 1. Omów specyfikę keynesowskiego podejścia do gospodarki i jej modelowania. 2. Dlaczego wniosków wynikających z keynesowskich analiz modelowych nie można bezpośrednio stosować do współczesnych państw o rozwiniętej, zamożnej i ustabilizowanej gospodarce rynkowej ? ( - do dzisiejszej gospodarki polskiej ? )

36 36 Wykład III Model rynku towarowego i rynku pieniężnego

37 37 Część I - Model rynku towarowego 1. Prezentacja rynku -znane kategorie ekonomiczne, podmioty, transakcje 2. Wyprowadzenie funkcji równowagi Równowaga, gdy AD = AS = Y Trzy części popytu AD = C + I + G a)funkcja konsumpcji C = C + c Y d gdzie Y d = Y – t Y= Y (1 – t ) więc : C = C + c Y (1 – t )

38 38 Reszta inwestycji zależy od kosztów kredytu ( tj. od poziomu stopy procentowej - im droższy kredyt, tym mniejszy popyt inwestycyjny, a więc znak ujemny ). Siła reakcji inwestorów na zmianę stopy procentowej zależy od tzw. wrażliwości inwestorów – wprowadzamy współczynnik ( = const., > O ). b) funkcja inwestycji Pozostają inwestycje autonomiczne I, Otrzymujemy : I = I i Ujęcie bardziej realistyczne od sektorowego, ale popyt inwestycyjny jest nadal niezależny od dochodu ! lecz to tylko część inwestycji.

39 39 d) formuła krzywej IS i iEiE YEYE Y E IS Każda para zmiennych (i E, Y E ) spełnia warunek równowagi rynku ( tj. punkt E leży na krzywej IS ). i = - Y A 1 ___ ____ - pozostaje G = G ( Y = AD, AD = C + I + G ) c) funkcja popytu rządowego A = C + I + G III = 1 1 – c (1 – t) gdzie :

40 40 3. Analiza krzywej IS E1E1 E2E2 Y2Y2 i2i2 Y1Y1 IS E0E0 Y Y0Y0 i0i0 i1i1 A w przypadku obniżenia stopy... Przykład - skutki wzrostu i do i 1 : - podrożenie kredytu inwestycyjnego, więc rezygnacja z najmniej opłacalnych projektów ; - obniżenie popytu inwestycyjnego, więc również obniżenie produkcji dóbr inwestycyjnych ; - obniżenie ich sprzedaży i dochodów pracowników zatrudnionych w tej sferze ; - obniżenie ich popytu konsumpcyjnego i obniżenie produkcji dóbr konsumpcyjnych ; - dalsze efekty... a) zmiany położenia punktu E na IS

41 41 b) zmiany położenia krzywej ISi = - Y A 1 ___ ____ To autonomiczna decyzja rządu o obniżeniu lub podwyższeniu zamówień publicznych. Zgodnie z formułą IS zależą od zmian A i, gdzie A = C + I + G. Ale : C = const., I = const., = const. zmienić można tylko G = G !

42 42 Y1Y1 Y2Y2 IS 1 IS 2 Natomiast ekspansja fiskalna ( tj. G > 0 ) zwiększa produkcję i przesuwa krzywą IS równolegle w prawo. i i0i0 Y Y0Y0 IS 0 Restrykcja fiskalna przesuwa krzywą IS równolegle w lewo. Niech G < 0 ( tj. obniżenie popytu rządowego czyli restrykcja fiskalna ) Nowy punkt równowagi ma współrzędne ( i 0, Y 1 ). Skutkiem jest zmniejszenie Y bez zmian i. E1E1 E2E2 Nowy punkt równowagi ma współrzędne ( i 0, Y 2 ).

43 43 c) zmiany kąta nachylenia IS Znaczenie tego kąta : -IS 1 stroma, bliska pionu ; -IS 2 płaska, bliska poziomu ; -identyczne obniżenie stopy procentowej. Y2Y2 Kąt nachylenia IS decyduje o sile reakcji produkcji na zmianę stopy procentowej. i1i1 Y1Y1 i0i0 Y0Y0 IS 2 IS 1 E0E0 E1E1 E2E2 i Y

44 44 Wiemy, że = const. i c = const. Można zmieniać tylko t. Gdy t wzrośnie, to mnożnik obniży się, tj. obniży się siła omówionej reakcji - krzywa IS zbliży się do pionu ( IS 1 ). Zgodnie z formułą IS kąt jej nachylenia zależy od i, gdzie 1.. i IS 0 Y IS 1 ( t > 0) IS 2 ( t <0) Jest oczywiste, że gdy t obniży się, krzywa IS zbliży się do poziomu ( IS 2 ). 1 - c ( 1 - t ) =

45 45 Podsumowanie – działanie różnych narzędzi polityki gospodarczej na rynku pieniężnym : - zmiany i przesuwają punkt E na nieruchomej krzywej IS ; - zmiany G przesuwają krzywą IS wraz z leżącym na niej punktem E ; - zmiany t zmieniają kąt nachylenia IS i położenie punktu E. i IS 0 Y. i Y. i Y. i Y. Zakres działań polityki gospodarczej :

46 46 Przykład - jaką politykę gospodarczą należy zastosować, by zrównoważyć rynek opisany szkicem : E P IS Y i Należy więc : - podwyższyć i oraz - zmniejszyć G i / lub - zwiększyć t. Polityka gospodarcza to ruch E P !

47 47 Część II - Model rynku pieniężnego 1. Prezentacja rynku a) przedmiot obrotu to pieniądz (definicja : płynny i akceptowany powszechny ekwiwalent ) b) rodzaj transakcji : ( gospodarka zamknięta ! ) przepływy pomiędzy znanym agregatem M ( gotówka ) a agregatem B ( inne aktywa – np. obligacje ) Różnice - części składowe B : -nie pełnią funkcji środka płatności ( np. podatki ), to forma lokaty ( oszczędzania ) ; -mają płynność niższą od M ; - są obarczone ryzykiem ( ryzyko bankructwa banku i/lub emitenta obligacji, ryzyko kursowe ), - ale przynoszą odsetki !!! Istota : ryzyko i zysk czy bezpieczeństwo bez zysku.

48 48 c) strona podażowa rynku pieniężnego ( M ) tj. gotówka poza systemem bankowym plus wkłady á vista. Podaż M określa państwo ( bank centralny ) poprzez : - emisję pieniądza ; -określanie stopy procentowej ; ( skutek to np. zmiana wielkości lokat bankowych ) ; -operacje otwartego rynku ( np. transakcje obligacjami rządowymi ) ; -wpływ na banki komercyjne i ich kreację pieniądza ( np. określenie stopy rezerw obowiązkowych ). Bank centralny może zwiększyć podaż pieniądza lub ją zmniejszyć - to subtelna gra na wielu instrumentach ( jaką metodą, jaka zmiana ).

49 49 Decydując o podaży pieniądza trzeba uwzględnić m.in. : - sytuację finansową w punkcie wyjścia ( tj. ilość pieniądza w obiegu i szybkość obiegu ) ; - przewidywane zmiany ( np. tempo inflacji, wzrost podaży towarów ) ; - związki pieniężne/kapitałowe z innymi krajami ; - regulacyjne znaczenie zmian wielkości podaży pieniądza dla poziomu aktywności ekonomicznej ( m.in. dla wielkości produkcji ) i to nasz temat !

50 50 d) strona popytowa -motyw transakcyjny niezbędny zasób pieniądza strumień dochodówstrumień wydatków Ujęta makroekonomicznie wielkość niezbędnego zasobu zależy od wartości transakcji ( tj. wielkości produkcji ) oraz od sprawności ruchu pieniądza ( tj. szybkości obiegu pieniężnego ). Częścią motywu transakcyjnego jest też tzw. motyw przezornościowy ( np. zakupy okazyjne ). Niezbędny zasób pieniądza musi likwidować możliwe niezgodności pomiędzy tymi strumieniami.

51 51 Wielkość tego popytu zależy od skłonności do ryzyka i od poziomu oczekiwanych zysków ( tj. stopy procentowej ). Popyt na pieniądz jest więc sumą: - popytu transakcyjnego ; - popytu spekulacyjnego. - motyw portfelowy ( np. wolę gotówkę niż lokatę, bo boję się ryzyka ) Lustrzanym odbiciem jest motyw spekulacyjny ( np. nie chcę trzymać gotówki, bo umiem ją ulokować ).

52 52 e) cena pieniądza Uczestnicy rynku pieniężnego dokonują transakcji ( M B ), gdy : -mają za mało pieniądza ( tj. muszą sprzedawać elementy B, czyli kupić pieniądz ) - tracą odsetki ! -mają za dużo pieniądza ( tj. muszą kupić elementy B, czyli sprzedać pieniądz ) – zyskują odsetki ( lub je tracą, kiedy tego nie zrobią, tzw. opportunity cost - koszty utraconych możliwości ). Jest więc koszt braku pieniądza i koszt nadmiaru pieniądza - to odsetki. Ceną pieniądza jest stopa procentowa.

53 53 a) funkcja podaży pieniądza Reguluje ją państwo ( BC ), __ podaż jest autonomiczna, więc M = M. Podaż musi odpowiadać bieżącym warunkom, ważna jest jej wartość realna. Trzeba wprowadzić korektę, tj. wskaźnik zmian poziomu cen ( P c ). Ostatecznie M = M PcPc 2. Wyprowadzenie funkcji równowagi

54 54 b) funkcja popytu na pieniądz Popyt transakcyjny ( L tr ) zależy od : - wielkości produkcji Y ( ujęcie wartościowe ) ; - szybkości obiegu pieniądza V. Przyjmijmy odwrotny sposób jej uchwycenia, 1 tj. k = V Stąd L tr = k Y Popyt spekulacyjny ( L s ) zależy od : - poziomu stopy procentowej i ( reakcja przeciwna - znak ujemny ! ) ; - wrażliwości posiadaczy pieniądza na zmiany stopy procentowej, przyjmijmy tu współczynnik ( = const., > 0 ). Stąd L s = - i Łącznie L = L tr + L S czyli L = k Y - i

55 55 Każda para zmiennych ( i E, Y E ) spełnia warunek równowagi ( tj.punkt E leży na krzywej LM ). i = Y - k 1 M P c c) formuła krzywej LM LM YYEYE iEiE i E

56 56 3. Analiza krzywej LM a) zmiany położenia punktu E na LM Uwaga! Mamy te same zmienne, co w przypadku IS, lecz ich związek jest inny ! i1i1 Przykład - skutki wzrostu produkcji do Y 1 : - produkcja rośnie, rośnie więc popyt na pieniądz ( popyt transakcyjny ) ; - przy danej podaży M wzrost popytu wywoła wzrost ceny pieniądza ( tj. stopy procentowej ). Oznacza to, że np. ucieczka od lokat zmusi banki do podniesienia ich atrakcyjności. Gdy produkcja się obniży... Y2Y2 i2i2 i LM YY0Y0 i0i0 Y1Y1

57 57 b) zmiany położenia krzywej LM Zgodnie z formułą zależą od zmian, P C i M. Ale : = const. i P C = const. Niech M < 0 ( tj. obniżenie podaży pieniądza w obiegu czyli restrykcja monetarna ). Mniej pieniądza w obiegu oznacza ( przy stałej stopie procentowej ) możliwość obsługi mniejszej liczby transakcji, czyli realizacji mniejszej produkcji. Skutkiem restrykcji monetarnej jest więc obniżenie produkcji. Zmienić można tylko M, to decyzja BC.

58 58 Restrykcja monetarna przesuwa krzywą LM równolegle w lewo. Nowy punkt równowagi ma współrzędne ( i 0, Y 1 ). Natomiast ekspansja monetarna ( tj. M > 0 ) przesuwa krzywą LM równolegle w prawo ( większa ilość pieniądza może obsłużyć większą produkcję ). LM 1 Y1Y1 i i0i0 Y Y0Y0 LM 0 Y2Y2 LM 2

59 59 c) zmiany kąta nachylenia LM Zgodnie z formułą LM kąt nachylenia zależy od k i. Może zmieniać się wielkość k ( tj. sprawność obiegu pieniężnego ujęta odwrotnie ). Ważne - k nie jest instrumentem polityki ekonomicznej, to wielkość wynikowa. Państwo ( rząd i bank centralny ) ma tu wpływ wyłącznie pośredni. Jest oczywiste, że obniżenie k zbliży krzywą LM do poziomu, zaś zwiększenie k - do pionu. Wiemy, że z założenia = const. LM 1 ( k< 0) LM 2 ( k > 0) iLM 0 Y

60 60 Podsumowanie – działanie instrumentów polityki gospodarczej : wpływają na przesunięcia punktu równowagi E na nieruchomej krzywej LM ; przesuwają krzywą LM wraz z leżącym na niej punktem równowagi E. nie poddaje się bezpośredniemu sterowaniu.Kąt nachylenia LM i LM Y. Zmiany stopy procentowej i Zmiany podaży pieniądza M __ i LM Y.

61 61 Przykład - jaką politykę gospodarczą należy zastosować, by zrównoważyć rynek opisany szkicem : Polityka gospodarcza to ruch E P ! Należy więc : - obniżyć i oraz - zmniejszyć M. P i Y LM E

62 62 Pytania : 1. Wyprowadź algebraicznie i przedstaw interpretację graficzną funkcji równowagi - na rynku towarowym. ( - na rynku pieniężnym. ) 2. Przedstaw ( wraz z interpretacją graficzną ) podstawową analizę krzywej równowagi ( zmienność punktu E ) – na rynku towarowym. ( – na rynku pieniężnym. ) 3. Wyjaśnij, dlaczego na rynku towarowym zależność między poziomem stopy procentowej a wielkością produkcji jest negatywna ( wzrost jednej łączy się z obniżeniem drugiej ), a na rynku pieniężnym – jest pozytywna.

63 63 Wykład IV Analiza gospodarki według modelu IS - LM

64 64 1. Automatyczne równoważenie odizolowanych rynków a) - rynek towarowy P 1 jest pod krzywą IS ( w lewo od krzywej ) - wartościowo, jeśli nastąpi wzrost cen – naturalne w GR ! ( ale to wykluczone z założenia ! ) ; - zatem ilościowo, to zgodne z założeniami. Oznacza to, że popyt w P 1 jest większy od podaży. Decyduje popyt, więc podaż musi się zwiększyć : Produkcja musi osiągnąć Y E pod groźbą inflacyjnego wzrostu cen. P1P1 E IS Y YEYE Y1Y1 i E = i 1 i

65 65 b)rynek towarowy P 2 jest nad krzywą IS ( w prawo od krzywej ) Przypadek nadmiaru podaży - produkcja musi się obniżyć ( nie ceny ! ). Nad krzywą mamy więc nadmiar podaży, a pod – niedobór. Do równowagi prowadzą dostosowania ilościowe czyli zmiany Y. P2P2 IS YY2Y2 YEYE i E = i 2 i E

66 66 c)rynek pieniężny P 1 jest pod krzywą LM ( w prawo od krzywej ) E iEiE Istniejąca podaż pieniądza wystarcza tylko do obsługi produkcji równej Y N. Przy produkcji Y 1 ( większej ) mamy niedobór pieniądza. Wobec nadmiernego popytu na pieniądz jego cena musi wzrosnąć. Dostosowanie nastąpi poprzez wzrost stopy procentowej. LM Y P1P1 Y1Y1 YNYN i i1i1

67 67 d)rynek pieniężny P 2 jest nad krzywą LM ( w lewo od krzywej ) iEiE E Pieniądza wystarczy do obsługi produkcji Y R, dla produkcji równej Y 2 mamy więc nadmiar pieniądza. Przy nadmiernej podaży pieniądza obniży się jego cena - stopa procentowa. Dostosowania poprzez zmiany stopy procentowej zrównoważą rynek pieniężny. i2i2 YRYR Y2Y2 LM P2P2 Y.

68 68 2. Model IS - LM Oba rynki są związane, jak Towar Pieniądz Zmiana na jednym z rynków prowadzi do zmian na drugim : -gdy na rynku towarowym zmienia się produkcja, zmienia się też popyt ( transakcyjny ) na pieniądz, co wpływa na stan rynku pieniężnego ; -gdy na rynku pieniężnym zmienia się stopa procentowa, zmienia się też popyt inwestycyjny, a potem produkcja czyli zmienia się stan rynku towarowego.

69 69 Równowaga jest tylko wtedy, gdy równocześnie I = S i L = M. Chodzi więc o punkt wspólny dla obu krzywych – punkt ich przecięcia. LM IS i iEiE E YEYE Y W punkcie E stopa procentowa określona na rynku pieniężnym tak zbilansuje zamierzone oszczędności i inwestycje, że wytworzona zostanie produkcja, której sprzedaż ( realizacja ) wywoła popyt na pieniądz równy jego podaży.

70 70 3. Automatyczne równoważenie obu rynków a) sytuacja wyjściowa Punkty P oznaczające brak równowagi mogą leżeć w czterech różnych obszarach. 3 i Y Omówimy sytuację 3, tj. równoczesny niedobór pieniądza i nadmiar produkcji czyli przegrzanie koniunktury.

71 71 b) dostosowania rozpoczęte od rynku towarowego - punkt P jest ponad krzywą IS, - czyli produkcja jest nadmierna wobec popytu ; - decyduje popyt, więc produkcja musi obniżyć się do Y 1 ; E1E1 Y1Y1 - na rynku pieniężnym nastąpiła poprawa sytuacji, gdyż zmniejszenie produkcji zredukowało niedobór pieniądza ( punkt E 1 jest bliżej krzywej LM niż punkt P ) ; - ale rynek pieniężny jest nadal niezrównoważony ! ( E 1 nie leży na LM ) ; - musi wzrosnąć stopa procentowa, a to spowoduje obniżenie produkcji - oba ruchy ujęte razem ( dla uproszczenia ) oznaczać będą przesunięcie E 1 do E ; - dalsze obniżanie produkcji zlikwiduje niedobór pieniądza czyli zahamuje wzrostową tendencję stopy procentowej. W praktyce gospodarczej nastąpił ruch P E 1 E Ostateczne skutki : - obniżenie produkcji ( z Y P do Y E ) ; - wzrost stopy procentowej ( z i P do i E ) ; - stabilna równowaga w E. IS i YEYE YPYP P LM E iEiE iPiP Y.

72 72 c) dostosowania rozpoczęte od rynku pieniężnego - punkt P jest poniżej krzywej LM, mamy więc niedobór pieniądza ; - stopa procentowa w tej sytuacji musi wzrosnąć ( aż do spotkania z krzywą LM ) ; E2E2 i2i2 - na rynku towarowym jest nadal nadmiar podaży ; - ale wzrost stopy procentowej spowoduje obniżenie popytu inwestycyjnego, a w konsekwencji też produkcji ; - w miarę obniżania produkcji będzie obniżać się popyt na pieniądz oraz jego cena ( stopa procentowa ) ; oba ruchy razem oznaczać będą przesunięcie E 2 do E ; - spadkowa tendencja produkcji zostanie zahamowana przez obniżającą się stopę procentową. W praktyce gospodarczej nastąpił ruch P E 2 E Ostateczne skutki : - wzrost stopy procentowej ( z i P do i E ) ; - obniżenie produkcji ( z Y P do Y E ) ; - stabilna równowaga w E. i YEYE YPYP P LM E iEiE iPiP Y IS.

73 73 Lecz amplituda wahań będzie się ciągle zmniejszać. Kolejne ruchy dostosowawcze będą coraz słabsze. W końcu rynki ustabilizują się w punkcie E. LM P IS i Y. Dojdzie do przekroczenia LM, do sytuacji nierównowagi o innym charakterze, która uruchomi inne ruchy dostosowawcze. Potem nastąpi przekroczenie IS – i znów inaczej. R T E d)dostosowania równoczesne

74 74 4. Polityka ekonomiczna państwa a)uwagi wstępne Przykładowo przeanalizowaliśmy sytuację przegrzanej koniunktury ( za duża podaż przy niedoborze pieniądza ). Po dostosowaniach automatycznych rynki osiągną równowagę, ale przy mniejszej produkcji i wyższej stopie procentowej oraz po czasochłonnych kołysaniach. Państwo może zmieniać położenie krzywych równowagi rynków poprzez politykę fiskalną i monetarną, a w efekcie pomóc gospodarce w dojściu do równowagi. To przypadek I, ruch punktu E ku punktowi P.

75 75 Jest jeszcze przypadek II, różniący się punktem wyjścia. Załóżmy, że po automatycznych dostosowaniach osiągnięto równowagę, ale powstało znaczące bezrobocie. Państwo – ze względów społeczno–politycznych – chce więc zwiększyć produkcję ze stanu Y E do Y P ( pożądanego ). Nowy punkt równowagi ( E p ) musi leżeć na linii odpowiadającej produkcji Y p i ISLM Y YEYE YPYP E E P ?

76 76 a) - ekspansja fiskalna ( przesunie IS do IS a ) ; IS c IS a LM c LM b b) - ekspansja monetarna ( przesunie LM do LM b ) ; c) - obie ekspansje, lecz słabsze ( IS c i LM c ). i YYPYP YEYE IS LM C B A

77 77 Każda strategia doprowadzi do pożądanej produkcji, różnice polegają na zastosowaniu innych narzędzi oraz na innym wynikowym poziomie stopy procentowej. Przypadki I i II różnią się też punktem wyjściowym : - w I jest nierównowaga ; - w II jest równowaga oraz motywacją autorów polityki ekonomicznej : - w I pomoc w zrównoważeniu gospodarki ; - w II przejście od jednego stanu równowagi do drugiego, ocenionego jako lepszy. Jednak same skutki, tj. ruchy krzywych IS i LM, a także odpowiadające im zmiany Y oraz i pozostają w obu przypadkach logicznie takie same - analiza będzie wspólna.

78 78 to trzeba uwzględnić : - oba rodzaje polityki ( fiskalną i monetarną ) ; - oba kierunki zmian ( ekspansję i restrykcję ). Stąd cztery poniższe warianty polityki. Ponieważ punkty P i P P mogą leżeć w różnych obszarach i LM IS Y i wymagać odmiennych działań,

79 79 b)ekspansywna polityka fiskalna Gdy G > 0, to rośnie popyt, wzrośnie też produkcja Y1Y1 Y2Y2 i2i2 IS 1 Przy produkcji równej Y 1 na rynku pieniężnym pojawi się niedobór pieniądza. Wywoła to wzrost jego ceny czyli stopy procentowej, po którym nastąpi obniżenie Y z Y 1 do Y 2. To znany efekt wypychania ( gruba czarna strzałka ), tj. wzrost wydatków rządowych podnosząc stopę procentową zmniejszy prywatne inwestycje ( wypchnie je z rynku ). Y LM i Y0Y0 i0i0 IS 0 Ostateczne skutki ekspansji fiskalnej : - wzrost produkcji ; - wzrost stopy %.

80 80 c) restrykcyjna polityka fiskalna Gdy G < 0, to obniżający się popyt pociągnie za sobą spadek produkcji. Y2Y2 Y1Y1 i2i2 IS 1 Przy produkcji zmniejszonej ( do Y 1 ) nadmiar pieniądza spowoduje obniżenie stopy procentowej i niechciany wzrost produkcji ( do Y 2 ). To przeciwieństwo efektu wypychania : miejsce zmniejszonych zamówień rządowych zajmują przedsiębiorcy prywatni. Y Y0Y0 i0i0 LM IS 0 i Ostateczne skutki restrykcji fiskalnej : - obniżenie produkcji ; - obniżenie stopy %.

81 81 d)ekspansywna polityka monetarna Gdy M > 0, to obniży się cena pieniądza, Wzrastająca produkcja zwiększy popyt na pieniądz i podniesiony zostanie poziom stopy procentowej. LM 1 i2i2 i1i1 Y2Y2 LM 0 IS i Y i0i0 Y 0 = Y 1 a po spadku stopy procentowej wzrośnie produkcja. Ostateczne skutki ekspansji monetarnej : - obniżenie stopy % ; - wzrost produkcji.

82 82 Ostateczny skutek restrykcji monetarnej to podniesienie stopy procentowej i obniżenie produkcji. LM 0 i i0i0 Y0Y0 Y IS LM 1 i1i1 i2i2 Y2Y2 = Y 1 e)restrykcyjna polityka monetarna Obniżenie podaży pieniądza ( M < 0 ) spowoduje wzrost jego ceny, a to wpłynie na obniżenie produkcji, co przyniesie spadek i.

83 83 Współcześnie w GR politykę fiskalną stosuje rząd, a politykę monetarną bank centralny. Niekoniecznie rozumieją potrzeby społeczeństwa i gospodarki w ten sam sposób ! Żaden z przypadków polityki MIX nie jest wykluczony. polityka fiskalna polityka monetarna ekspansywna restrykcyjna ekspansywna - wzrost stopy procentowej - wzrost/spadek produkcji - spadek produkcji - wzrost/spadek stopy pprocentowej - wzrost produkcji - spadek/wzrost stopy pprocentowej - spadek stopy procentowej f) polityka mieszana - policy mix - spadek/ wzrost produkcji

84 84 We wszystkich przypadkach policy mix kierunek zmiany jednej wielkości jest jasny, lecz ostateczny kierunek zmiany drugiej wielkości jest niejasny – zależy od siły ( wartości liczbowej ) zmian fiskalnych w porównaniu do zmian monetarnych. Przy konflikcie pomiędzy rządem a BC działania jednej strony mogą : Tylko koordynacja polityki przynosi oczekiwane wyniki ! - osłabić - zredukować do zera - odwrócić skutki działań strony drugiej !

85 85 g) uwagi końcowe pierwsza – przedstawione skutki polityki ekonomicznej następują tylko wtedy, gdy praktyka spełnia przyjęte założenia - a one są ostre ! W rezultacie skutki praktyczne mogą być odmienne od modelowych. druga - częste i/lub duże zmiany fiskalne i monetarne mogą wpłynąć na zmianę parametrów, których wartość liczbową uznaliśmy za stałą ( np. c, s, α, β ). Jeśli one się zmienią, to zmienią się kąty nachylenia IS i LM, więc skutki polityki będą inne od modelowych.

86 86 trzecia - wykorzystując model w dydaktyce nie znamy ( i nie musimy znać ) liczbowej wartości funkcji równowagi. Lecz w praktyce gospodarczej trzeba je znać - a nie zawsze jest to możliwe... Można więc przewidzieć skutki polityki ekonomicznej co do kierunku, ale nie co do skali ( wartości liczbowej ). Oczywiście w praktyce decyduje ten drugi aspekt ! czwarta - polityka gospodarcza państwa to nie tylko zmiany fiskalne i monetarne. Jest także polityka socjalna, dochodowa, zatrudnienia, polityka przemysłowa, ulgi podatkowe, nakazy i zakazy itd. Skutki tych działań wpłyną też na wyniki analizowanej polityki. Autorzy analizowanej polityki gospodarczej decydując o tym, kiedy i który instrument uruchomić, z jakim kierunkiem i z jaką siłą nie mogą w pełni przewidzieć rezultatów !

87 87 Pytania : 1.Przeprowadź analizę automatycznego procesu równoważenia w gospodarce zamkniętej o stałych cenach. Rozpocznij analizę od rynku towarowego ( - od rynku pieniężnego ). Jako punkt wyjścia przyjmij położenie P zgodne z sytuacją 1 ( - 2 ; - 3 ; - 4 ) ( por. slajd 70 ). 2. Jaką politykę ekonomiczną ( fiskalną i monetarną ) powinno zastosować państwo, by pomóc w zrównoważeniu gospodarki zamkniętej o stałych cenach, w której nierównowaga ma charakter zgodny z sytuacją 1 ( - 2 ; - 3 ; - 4 ) ( por. slajd 70 ). 3. Wyjaśnij skutki gospodarcze (tj. zmiany stopy procentowej i produkcji ) różnych przypadków policy mix ( por. slajd 83 ).

88 88 Wykład V Analiza skuteczności polityki ekonomicznej

89 89 Zgodnie z keynesowskim podejściem do gospodarki interesują nas dostosowania ilościowe, a więc zmiany produkcji. Polityka ekonomiczna jest skuteczna, jeśli prowadzi do oczekiwanych przez jej autora zmian produkcji, tj. do : - obniżenia po restrykcji fiskalnej / monetarnej ; - wzrostu po ekspansji fiskalnej / monetarnej. Miarą skuteczności polityki jest Y. Przy danej G lub M polityka jest tym bardziej skuteczna, im większa jest Y. Co określa skuteczność ?

90 90 1. Skuteczność a współzależność polityki fiskalnej i monetarnej Politykę fiskalną uprawia rząd, a politykę monetarną bank centralny. Między nimi może być wiele różnic : - inny horyzont czasowy ; - inne pojmowanie potrzeb gospodarki ; - często inna opcja polityczno-ekonomiczna ( np. sprawa roli sektora publicznego, wielkości budżetu ), - a także inny cel podstawowy ( walka z bezrobociem czy z inflacją ? ).

91 91 Przykład : restrykcja fiskalna zmierzająca do obniżenia produkcji przez zmniejszenie popytu G IS 1 Y1Y1 i2i2 Y2Y2 E1E1 E2E2 Po restrykcji fiskalnej krzywa IS przesuwa się w lewo, do IS 1, produkcja obniża się do Y 1. Ale nadmiar pieniądza w E 1 obniży stopę procentową i spowoduje pewien wzrost produkcji, niepożądany. Ostatecznie produkcja obniży się z Y 0 do Y 2 - restrykcja fiskalna jest skuteczna. Ale w punkcie E 1 była bardziej skuteczna, gdyż Y 1 < Y 2. Pogorszenie skuteczności nastąpiło jako efekt nadmiaru pieniądza w punkcie E 1 - a tu BC może coś zmienić ! a)zgodność, współpraca LM 0 IS 0 i0i0 Y0Y0 i Y E0E0

92 92 To przykład monetarnego wspomagania polityki fiskalnej, podnoszącego jej skuteczność : gospodarka zatrzyma się w E 1, nie dojdzie do E 2 o większej produkcji. LM 1 Jeśli BC współpracuje z rządem, powinien nie dopuścić do ob - niżki stopy procentowej, a więc zmniejszyć nadwyżkę podaży pieniądza, która wystąpiła w E 1. Oznacza to zastosowaną w odpowiednim momencie restrykcję monetarną, tj. przesunięcie LM 0 w lewo do LM 1. LM 0 IS 0 IS 1 Y1Y1 i2i2 Y2Y2 i0i0 Y0Y0 i Y E0E0 E1E1 E2E2 E2E2 i2i2 Y2Y2

93 93 Przykład: rząd chce ożywić produkcję, stosuje ekspansję fiskalną, ale bank widzi to inaczej ! IS 1 E2E2 E1E1 Y1Y1 Y2Y2 Ekspansja fiskalna przesunie krzywą IS 0 w prawo do IS 1, produkcja wzrośnie z Y 0 do Y 1. Niedobór pieniądza w E 1 podniesie stopę procentową, nastąpi znany efekt wypychania, produkcja obniży się do Y 2. i Y IS 0 E0E0 LM 0 Y0Y0 b)kontra banku

94 94 Jeżeli jednak bank uzna rządową próbę ożywienia produkcji za szkodliwą dla gospodarki, za niesłuszną - może ją skontrować ! W odpowiednim momencie po ekspansji fiskalnej bank może zastosować restrykcję monetarną, a więc przesunąć LM 0 w lewo do LM 1. Gospodarka znajdzie się w E 3, LM 1 E3E3 IS 1 E2E2 E1E1 Y1Y1 Y2Y2 i Y IS 0 E0E0 LM 0 Y0Y0 wyjściowe Y 0 mimo ekspansji fiskalnej nie ulegnie zmianie !

95 95 Produkcyjne skutki polityki rządowej mogą więc zostać zredukowane przez bank - w naszym przykładzie zniwelowane do zera ! Może też być odwrotnie – to rząd może redukować skuteczność polityki banku centralnego. Skuteczność polityki ekonomicznej zależy od współpracy bądź konfliktu pomiędzy autorami pociągnięć fiskalnych i monetarnych.

96 96 a)zmiany w modelu Wszystkie dotychczasowe analizy prowadzone były przy założeniu : ceny = const. Teraz usuwamy to ważne założenie. W praktyce gospodarczej mamy raczej do czynienia z powszechnym ruchem cen w górę, tj. z inflacją – i tylko to uwzględnimy. Inflacja to obniżenie realnej wartości pieniądza ( LM ! ) oraz obniżenie dochodu i popytu realnego ( IS ! ). Zmieni się więc położenie obu krzywych równowagi. 2. Wpływ inflacji na skuteczność polityki ekonomicznej

97 97 Skutki te w interpretacji graficznej wskazuje szkic : Y0Y0 Y1Y1 IS 1 LM 1 E1E1 Zmniejsza się popyt realny, więc IS w lewo ! Zmniejsza się realna podaż pieniądza, więc LM też w lewo ! Inflacja zmniejsza Y ! i Y IS 0 LM 0 E0E0

98 98 b) przykład ekspansji fiskalnej Y0Y0 Ekspansja fiskalna przesunie krzywą IS 0 w prawo do IS 1. IS 1 E1E1 Y1Y1 Ekspansja jest skuteczna, produkcja rośnie do Y 1, równowaga w E 1. Ale inflacja przesunie obie krzywe w lewo ! E2E2 IS 2 LM 1 Teraz punktem równowagi jest E 2. Produkcja powróciła do Y 0, ekspansja fiskalna okazała się zupełnie nieskuteczna. i Y IS 0 LM 0 E0E0 Przyrost popytu G wpłynie na dalszy wzrost cen - a nie produkcji. - w naszym przykładzie do zera ! Inflacja może więc zredukować produkcyjne skutki ekspansji fiskalnej

99 99 c) przykład ekspansji monetarnej Ekspansja monetarna przesunie LM 0 w prawo do LM 1, produkcja osiągnie Y 1, skuteczność O.K ! LM 1 E1E1 Y1Y1 Ale inflacja przesunie obie krzywe w lewo ! E2E2 IS 1 LM 2 Teraz punktem równowagi jest E 2. Produkcja powróciła do Y 0, ekspansja monetarna okazała się zupełnie nieskuteczna. i IS 0 E0E0 LM 0 Y0Y0 Y Inflacja redukuje również produkcyjne skutki ekspansji monetarnej - w naszym przykładzie do zera ! Wzrost podaży pieniądza nie przyniósł wzrostu produkcji, lecz wyłącznie wzrost cen.

100 Kąt nachylenia krzywych równowagi a skuteczność a) znaczenie kąta nachylenia Wcześniej – przy analizach krzywych równowagi – wskazane były możliwości zmiany kąta nachylenia IS i LM. Przy bardziej szczegółowym prezentowaniu skutków polityki ekonomicznej ( wszystkie cztery warianty ) przypomniany został efekt wypychania i inne ruchy typu zyg-zak wpływające na rezultaty polityki, gdyż ich konsekwencje zmieniały jej skuteczność.

101 101 Przykład restrykcji fiskalnej : IS Efekt 1 zależy od siły restrykcji ( wielkości G ). Efekt 2 obniża skuteczność ( tj. zwiększa produkcję po restrykcji ), a zależy od kąta nachylenia IS ( od długości strzałki 2 ). Skuteczność polityki fiskalnej zależy od kąta nachylenia krzywej równowagi na własnym rynku. Y i IS 0 LM 0

102 102 Można też inaczej : 2 3 Efekt 1 zależy od siły restrykcji ( jaka G ). Efekt 2 to obniżenie stopy procentowej wobec nadmiaru pieniądza. Efekt 3 zmniejsza skuteczność ( bo zwiększa produkcję po restrykcji ), a zależy od kąta nachylenia krzywej LM ( od długości strzałki 3 ). Skuteczność polityki fiskalnej zależy także od kąta nachylenia krzywej równowagi na drugim rynku. LM 0 IS 0 IS 1 Y i 1

103 103 Przykład restrykcji monetarnej : 1 2 LM 1 LM 0 IS 0 i Y Efekt 1 zależy od siły restrykcji ( wielkości M ). Efekt 2 decyduje o skuteczności ( jakie zmniejszenie produkcji ), a zależy od kąta nachylenia LM ( od długości strzałki 2 ). Skuteczność polityki monetarnej zależy od kąta nachylenia krzywej równowagi na własnym rynku.

104 104 Można też spojrzeć inaczej : Efekt 1 zależy od siły restrykcji ( jaka M ). Efekt 2 to obniżenie produkcji jako skutek wzrostu stopy procentowej ( tu ujawnia się skuteczność ). Efekt 3 zmniejsza skuteczność restrykcji ( produkcja rośnie ! ), a zależy od kąta nachylenia krzywej IS ( od długości strzałki 3 ). Skuteczność polityki monetarnej zależy również od kąta nachylenia krzywej równowagi na drugim rynku. 2 3 LM 0 IS 0 Y i LM 1 1

105 105 Skuteczność obu rodzajów polityki ekonomicznej zależy od kątów nachylenia obu krzywych równowagi. Wynika to oczywiście z istoty modelu IS – LM, wiążącego oba rynki. Skuteczność działań na jednym z nich zależy nie tylko od charakterystyki tego rynku, lecz również od charakterystyki drugiego z nich. Obserwacja, że skutki są różne przy różnych kątach nachylenia, to tylko technika modelu. Idąc ku interpretacji ekonomicznej trzeba wskazać, od czego zależą same kąty.

106 106 b)zmiany kąta nachylenia IS Zgodnie z formułą IS zależą one od parametru ( wrażliwość inwestorów ) i od poziomu t ( stopa podatkowa, składnik mnożnika ). Wpływ stopy t na nachylenie IS był już omówiony przy analizie krzywej IS. Tam zakładaliśmy, że = const. Co i dlaczego się zdarzy, gdy ulegnie zmianie ? i = - Y A 1 ___ ____

107 107 Gdy rośnie - rośnie wrażliwość inwestorów na zmiany stopy procentowej. Nie jest to instrument w ręku państwa, lecz ocena sytuacji przez licznych inwestorów ( np. ich motywy inwestycyjne, ich skłonność do ryzyka, ich naśladowanie zachowań innych inwestorów – moda ). Wysoka wartość oznacza, że każde drgnięcie stopy procentowej odbija się wyraźnie na popycie inwestycyjnym. Ma to miejsce np. wtedy, gdy inwestycje są finansowane głównie z kredytu. Z formuły IS wynika, że im większa, tym krzywa IS bliższa jest poziomu.

108 108 Gdy maleje, to krzywa IS zbliża się do pionu. Oznacza to sytuację, w której nawet duże ruchy stopy procentowej mają mały wpływ na popyt inwestycyjny. O inwestycjach decydują więc inne czynniki niż koszt kredytu ( np. inwestycje ze środków własnych, inwestycje bardzo opłacalne lub technicznie niezbędne ). Gdy = 0, krzywa IS staje się pionowa. Oznacza to zerwanie zależności, zmiany monetarne nie wpływają na rynek towarowy.

109 109 Zgodnie z formułą LM zależą one od parametrów k ( odwrotność szybkości obiegu pieniądza ) i ( wrażliwość popytu pieniężnego na zmianę stopy procentowej, inaczej wrażliwość spekulantów ). Wpływ zmian wartości k na nachylenie LM był już zbadany przy analizie krzywej LM. Co i dlaczego się zdarzy, gdy ulegnie zmianie ? Rząd nie reguluje, jej wysokość zależy - od ocen prywatnych posiadaczy aktywów finansowych, - od ich skłonności do ryzyka, - od ich zaufania do lokat i obligacji - itp. c) zmiany kąta nachylenia LM

110 110 Gdy rośnie, to poziom stopy procentowej decyduje o lokatach i zakupach obligacji, zaufanie do banków i emitentów obligacji jest duże. Wysoka wartość oznacza, że każde drgnięcie stopy procentowej odbija się wyraźnie na popycie na pieniądz. Z formuły LM wynika, że im wyższa, tym krzywa LM bliższa jest poziomu.

111 111 Jednak ogólnie preferencja płynności jest wysoka, ludzie wolą gotówkę od lokat. Gdy = 0, krzywa LM jest pozioma. To zerwanie zależności pomiędzy popytem na pieniądz a stopą procentową. Zależność skuteczności polityki ekonomicznej od kątów nachylenia trzeba dobrze zrozumieć, na przykład : -im bardziej stroma krzywa IS, tym większa skuteczność polityki fiskalnej, a mniejsza polityki monetarnej ; lub inaczej : - polityka monetarna jest tym bardziej skuteczna, im krzywa IS bliższa jest poziomu, a krzywa LM bliższa pionu. Keynesizm ! Monetaryzm ! Obniżanie oznacza, że poziom stopy procentowej coraz słabiej wpływa na lokaty i zakupy obligacji.

112 112 d)skrajności Przypadek I – pionowa IS, pozioma LM Y i IS LM - polityka fiskalna jest maksymalnie skuteczna, każde przesunięcie IS oznacza zmianę produkcji ; jest absolutnie nieskuteczna, nie da się przesunąć LM w lewo lub w prawo ! - polityka monetarna

113 113 Przypadek II – pozioma IS, pionowa LM Y i LM IS - polityka fiskalna jest absolutnie nieskuteczna ; - polityka monetarna jest maksymalnie skuteczna, każde przesunięcie LM to zmiany produkcji.

114 114 e)tzw. pułapka płynności IS 1 i IS 0 LM Y Polityka fiskalna jest maksymalnie skuteczna, każda zmiana IS to zmiana produkcji, brak efektu wypychania ( stopa procentowa nie ulega zmianie ). Ekspansja monetarna nie daje efektu, dodatkowe pieniądze społeczeństwo zatrzyma w postaci gotówki ( stąd pułapka ). tj. typowa IS, pozioma LM Gospodarkę reguluje nie pieniądz, lecz popyt na towary – to ekstremalny przypadek keynesowski. IS 2

115 115 f)przypadek klasyczny tj. typowa IS, pionowa LM LM Y IS i Polityka fiskalna prowadzi do zmian stopy procentowej, a nie do zmian produkcji – jest nieskuteczna ( maksymalny efekt wypychania ).

116 116 f)przypadek klasyczny tj. typowa IS, pionowa LM LM Y IS i Polityka fiskalna prowadzi do zmian stopy procentowej, a nie do zmian produkcji – jest nieskuteczna ( maksymalny efekt wypychania ). Polityka monetarna jest maksymalnie skuteczna. Produkcję reguluje pieniądz, a nie popyt na towary – to podejście monetarystów. LM 1 LM 2

117 117 Pytania : 1. Jaką politykę monetarną powinien zastosować bank centralny chcąc pomóc ( - chcąc przeciwdziałać ) akcji rządu, zamierzającego poprzez ekspansję fiskalną ( - restrykcję fiskalną ) doprowadzić do ożywienia produkcji ( - do obniżenia produkcji ) ? Przedstaw interpretację i analizę ( też graficzną ) obu pociągnięć i ich ostatecznych skutków. 2. Jaką politykę fiskalną powinien zastosować rząd chcąc pomóc ( - chcąc przeciwdziałać ) akcji banku centralnego, zamierzającego poprzez ekspansję monetarną ( - restrykcję monetarną ) doprowadzić do ożywienia produkcji ( - do obniżenia produkcji ) ? Przedstaw interpretację i analizę ( też graficzną ) obu pociągnięć i ich ostatecznych skutków.

118 Omów wpływ inflacji na skuteczność polityki ekonomicznej w gospodarce zamkniętej na przykładzie ekspansji ( - restrykcji ) fiskalnej ( - monetarnej ). Przedstaw też odpowiednie szkice graficzne. 4. Jakim zmianom ulega skuteczność polityki fiskalnej ( - polityki monetarnej ) w gospodarce zamkniętej o stałych cenach, gdy krzywa IS ( - krzywa LM ) zmienia kąt nachylenia od poziomu ku pionowi ? Przedstaw też odpowiednie szkice graficzne. 5. Porównaj przypadek keynesowski ( pułapka płynności ) z przypadkiem klasycznym ( por. slajdy ).

119 119 Wykład VI Rynek obrotów z zagranicą

120 Prezentacja rynku a)transakcje – pomiędzy wszystkimi podmiotami krajowymi ( F, H, G ) a podmiotami zagranicznymi ( tj. różnica wobec modelu 4 – sektorowego ! ) Przykłady transakcji : - handel zagraniczny ; - inwestycje obce ( nasze i u nas ) ; - przepływy kapitałowe ; - turystyka i transfery ; - pomoc i pożyczki międzynarodowe. Roczna suma tych transakcji to bilans płatniczy ( BP ).

121 121 Interpretacja transakcji – analizujemy strumienie popytowo-dochodowe, a nie podażowe ( odwrotnie skierowane ). Eksport to popyt zagraniczny na nasze towary ( znak + ). Import to nasz popyt na obce towary ( znak - ). Napływ kapitału z zagranicy to np. eksport naszych papierów wartościowych ( znak + ). Odpływ kapitału za granicę to np. zakup obcych papierów przez nasz podmiot (znak -).

122 122 b)części BP I – bilans obrotów towarowych i usługowych nazywany rachunkiem obrotów bieżących. Główną częścią jest bilans handlowy, stąd całość określamy jako X = Exp – Imp II – obroty kapitałowe ( R ) tj. ruch aktywów finansowych, mierzony różnicą pomiędzy napływem a odpływem kapitału. Część I i II to tzw. obroty podstawowe.

123 123 III – to zmiany stanu rezerw płatniczych, czyli tzw. obroty wyrównawcze Dla zrównoważenia BP ( i obrony kursu walutowego ) państwo ( BC ) oficjalnie interweniuje IV – to błędy i opuszczenia Miliony transakcji, więc błędy statystyk są oczywiste. Poważne zjawisko to unikanie rejestracji transakcji poprzez tzw. działalność OFF ( official financing ). ze względu na podatki, cła, akcyzy itp. -oraz działalność przestępcza.

124 124 c)stan BP Suma części I + II + III + IV Każda część może być + lub -. Wzajemne równoważenie, np. ujemny bilans handlowy można wyrównać obrotami kapitałowymi i transakcjami OFF bądź obrotami drugiej gospodarki. Bilans musi wyjść na zero !

125 Wyprowadzenie krzywej BP a)założenia - analiza krótkookresowa ( pomijamy inwestycje długoterminowe ) ; - stałe ceny i kurs walutowy ( potem założenie o ich zmienności ) ; - brak części III ( OFF ) ; - brak części IV ( błędy i szara strefa ) ; - kraj mały, ani jego BP,jego stopa procentowa, jego ceny,jego walutaani jego polityka nie mają dużego znaczenia dla gospodarki światowej. tj. brak poważnego wpływu na gospodarkę światową -

126 126 Suma przyjętych założeń oznacza wąskie ujęcie BP : obroty bieżące ( X ) plus obroty kapitałowe ( R ). BP = X + R = 0 ( równowaga BP ) > 0 ( nadwyżka BP ) < 0 ( deficyt BP ) Nierównowaga BP wymaga dostosowań wewnętrznych, niczego nie można narzucić partnerom zagranicznym.

127 127 b)obroty bieżące ( X ) – przypomnienie z modelu 4 - sektorowego ___ Eksport tylko autonomiczny, Exp = Exp Import ma część autonomiczną oraz część zależną od wielkości produkcji, ___ Imp = Imp + m Y dla 0 < m < 1 Saldo obrotów bieżących to : ___ ___ X = Exp – Imp – m Y

128 128 Ruch kapitału ( krótkookresowego ! ) zależy od oczekiwanych zysków i od ryzyka lokaty. Oczekiwane zyski zależą od różnicy pomiędzy krajową ( i ) a światową ( i ) stopą procentową ( którą w okresie krótkim uważamy za stałą z założenia ). ( i – i ) Wzrost stopy i to większa atrakcyjność kraju jako miejsca lokaty, zachęta do napływu kapitału obcego. Obniżenie i to ucieczka kapitału obcego. c)obroty kapitałowe ( R )

129 129 Ryzyko lokowania w danym kraju zależy m.in. od jego : - stabilności politycznej ( np. strajki, wojny, przewidywalność działań władzy ) ; - stabilności ekonomicznej ( np. inflacja, bezrobocie ) ; - stabilności prawnej ( np. przepisy podatkowe, wykonywanie umów – zwłaszcza międzynarodowych, respektowanie prawa w gospodarce i w społeczeństwie ). Ryzyko ujmuje parametr a ( określony zewnętrznie ! ), oznaczający wrażliwość ruchów kapitałowych na zmiany stopy procentowej ( a > 0, krótkookresowo a = const.). Stąd obroty kapitałowe jako saldo to R = a ( i – i )

130 130 d)funkcja BP Z definicji BP = X + R = 0 znając X i R wyliczamy równanie stopy procentowej i iEiE E YEYE BP Y nadwyżka BP deficyt BP ___ ___ m Exp – Imp i = Y - + i a a

131 Analiza krzywej BP a) zmiany położenia punktu E na BP i i0i0 E0E0 Y0Y0 BP Y E1E1 Y1Y1 i1i1 Przykładowa sytuacja : – obniżenie stopy procentowej ; -czyli ucieczka obcych kapitałów, więc deficyt BP ; - wyrównanie przez obroty bieżące czyli obniżenie importu ; - obniżenie importu zmniejszy krajową produkcję ; - równowaga w E 1.A po podwyższeniu stopy i... i2i2 Y2Y2 E2E2

132 132 b)zmiany położenia krzywej BP Zależą od zmian wyrazów wolnych w funkcji BP. Ale eksport i import są autonomiczne, zaś i oraz a są stałe. Czy BP jest nieruchoma ? W naszych analizach – w zasadzie tak, bo niezmienny krótkookresowo jest volumen autonomicznych obrotów z zagranicą. Ale może zmienić się ich wartość, nawet w okresie krótkim, jeżeli dopuścimy zmienność kursu walutowego - wtedy krzywa BP zmieni położenie. ___ ___ m Exp – Imp i = Y - + i a a

133 133 Kurs walutowy to cena jednostki waluty obcej wyrażona w walucie krajowej. Na przykład 1 USD = 4,5 PLN Jest to tzw. notowanie proste. Przy notowaniu prostym wzrost kursu oznacza osłabienie waluty krajowej ( np. 1 USD = 5 PLN ). Wtedy za ten sam volumen obrotów autonomicznych mamy więcej złotówek, następuje ruch BP w prawo. Y2Y2 Y1Y1 BP 2 BP 1 Przy spadku kursu ( tj. wzmocnieniu waluty krajowej ) – ruch BP w lewo. i0i0 i Y0Y0 BP 0 Y

134 134 Zależą od m i od a, ale a = const. Wielkość m ( mobilność ) zależy od ograniczeń technologicznych ( m t ) i od ograniczeń administracyjnych ( m a ). m = m t + m a Wielkość m t jest w krótkim okresie stała. Wielkością m a państwo może manipulować. c) zmiany kąta nachylenia BP ___ ___ m Exp – Imp i = Y - + i a a

135 135 Wzrost mobilności ( tj. rozluźnienie ograniczeń administracyjnych ) zbliża BP do poziomu – krzywa BP 1. BP 2 i Y BP 0 BP 1 Sytuacje krańcowe : - BP pozioma ( perfect mobility ) Obniżenie mobilności – BP do pionu ( krzywa BP 2 ). - BP pionowa ( immobility )

136 136 Z założeń i analizy wynika jednak, że : -nie są instrumentami : m t, a, i, ___ ____ a takżeExp oraz Imp ; -instrumentem może być kurs walutowy ( jeśli regulowany przez państwo ) ; -zmianie ulega wtedy wartość obrotów autonomicznych i równolegle przesuwa się krzywa BP ; -instrumentem jest m a – ale tu ważna reakcja partnerów ( retorsje za protekcjonizm ). 4. Instrumenty polityki ekonomicznej W formule BP występują różne wielkości – potencjalne narzędzia polityki.

137 137 a) nadwyżka BP Nadmiar obcych walut, tj. punkt P 1 ponad krzywą BP. P 1 i Y Założenie : kurs walutowy jest stały 5. Równoważenie rynku Szkic sytuacji :

138 138 Część nadmiaru obcych pieniędzy zostanie wymieniona na pieniądz krajowy. Zwiększy się jego podaż, a więc obniży się stopa procentowa. A to zniechęci zagranicznych inwestorów i część kapitału obcego ucieknie. Te dwa ruchy zredukują nadwyżkę BP, w punkcie E 1 nastąpi równowaga. E1E1 P1P1 BP Y i - automatyczne dostosowanie kapitałowe

139 139 Nadmiar obcych pieniędzy pozwoli na zwiększenie importu. Dojdzie do wzrostu produkcji i do wzrostu zatrudnienia. Wydatki importowe zredukują nadwyżkę BP - równowaga w punkcie E 2. E2E2 P1P1 BP Y i - automatyczne dostosowanie produkcyjne

140 140 Kraj ma nadmiar obcych walut, czyli np. zbyt luźne są przepisy administracyjne regulujące ruch towarów i kapitałów. Wprowadzenie ograniczeń zwiększy wielkość m a, zmieni się kąt nachylenia BP. Nowe ograniczenia zlikwidują przyczyny nadwyżki BP BP 1 i Y P1P1 BP 0 E. - reakcja polityki ekonomicznej - równowaga w P 1.

141 141 - z nadwyżki BP gospodarka może wyjść zarówno sama, jak i przy pomocy polityki ekonomicznej ; -w praktyce wszystkie dostosowania mogą być równoczesne ; - wtedy punkt równowagi przyjmie położenie pośrednie, pomiędzy wyjściowymi P 1 i E ( dostosowania automatyczne przesuną bowiem punkt P 1, a polityka ekonomiczna zmieni położenie punktu E ). Wnioski :

142 142 b)deficyt BP – przykłady dostosowań Niedobór obcych walut, tj. punkt P 2 poniżej krzywej BP. Całe rozumowanie można powtórzyć, dostosowania automatyczne i reakcje polityki ekonomicznej będą analogiczne, tylko – oczywiście – odwrotnie skierowane. - kapitałowe - produkcyjne - zmniejszenie ograniczeń ( zwiększenie mobilności ) i Y BP P2P2.

143 143 Gospodarka samodzielnie i/lub przy pomocy polityki ekonomicznej poradzi sobie zarówno z nadwyżką, jak i z deficytem BP. Dostosowania produkcyjne i kapitałowe zmienią jednak produkcję i stopę procentową, zmienią więc warunki działania rynku pieniężnego i towarowego. Trzy rynki trzeba ująć wspólnie - to model IS – LM – BP.

144 Współzależność 3 rynków przykład napływu obcych kapitałów : - po wymianie na pieniądz krajowy oznacza to wzrost podaży pieniądza, a więc obniżenie stopy procentowej ( rynek pieniężny ), - czyli wzrost produkcji ( rynek towarowy ), - a więc wzrost importu ( rynek obrotów z zagranicą ). Zmiany obrotów z zagranicą wpływają na pozostałe rynki - towarowy i pieniężny. Przykłady : Obroty kapitałowe - Obroty bieżące - przykład obniżenia eksportu : - to spadek popytu ogólnego, a więc spadek produkcji ( rynek towarowy ), - czyli spadek popytu na pieniądz i obniżenie stopy procentowej ( rynek pieniężny ), - czyli ucieczka obcych kapitałów ( rynek obrotów z zagranicą ). W obu przykładach zaczynamy od BP, przechodzimy na IS ( lub LM ), potem na LM ( lub IS ) - a powrót do BP następuje od drugiej strony !

145 145 Wszystkie trzy rynki są powiązane, trzeba je rozpatrywać łącznie. Do modelu IS – LM dodajemy krzywą BP. To model IS - LM - BP, zwany modelem Fleminga - Mundella ( Nobel 1999 ), wprowadzony do światowej ekonomii w latach 60-tych. Gospodarka otwarta jest w równowadze tylko wtedy, gdy równocześnie są zrównoważone 3 rynki. LM IS Y i E iEiE YEYE BP

146 146 Pytania : 1.Omów wyprowadzenie i podstawową analizę ( zmienność położenia punktu E ) krzywej równowagi na rynku obrotów z zagranicą. Przedstaw odpowiednie szkice graficzne. 2. Omów podstawowe instrumenty polityki ekonomicznej, jakie ma do dyspozycji państwo ( rząd i bank centralny ) na rynku obrotów z zagranicą. Przedstaw graficzną interpretację skutków działania tych instrumentów.

147 147 Wykład VII Model gospodarki otwartej Analizy

148 Automatyczne równoważenie gospodarki otwartej a) założenia : -ogólne dla IS – LM ( okres krótki, ceny stałe, produkcja elastycznie podąża za popytem ) ; -specyficzne dla BP ( kraj mały, kurs walutowy stały, mobilność obrotów stała, eksport i import autonomiczny również stałe ). Część I - Gospodarka o sztywnym kursie walutowym Czyli - krzywa BP nieruchoma ( brak przesunięć, brak zmiany kąta nachylenia ) - analizujemy zmiany w reszcie gospodarki.

149 149 Założenia cząstkowe ( analityczne ) : -wiadomo, że stany nierównowagi gospodarki otwartej mogą być różne ( kombinacje 3 sytuacji na 3 rynkach ) ; -zaczynamy od nierównowagi dotyczącej wyłącznie BP ; będzie to sytuacja 1 – nadwyżka BP, a potem sytuacja 2 – deficyt BP ; -a następnie przejdziemy do sytuacji 3 – nierównowaga na wszystkich trzech rynkach.

150 150 E BP LM 1 YPYP YEYE b) sytuacja 1 (symbolicznie : I = S, L = M, BP 0, BP > 0 ) Skutki dostosowań automatycznych : - istniejąca w P 1 nadwyżka BP stworzy presję na obniżenie kursu walutowego, a ten ma pozostać stały ( z założenia ) ; - broniąc kursu walutowego system bankowy skupi obce pieniądze ( część tej nadwyżki ), a to spowoduje wypływ pieniądza krajowego na rynek ; - otrzymamy ekspansję monetarną ( wymuszoną ! ) i krzywa LM przesunie się w prawo ; -wtedy obniżeniu ulegnie stopa procentowa ; ipip i 1 - a to spowoduje serię znanych skutków, w wyniku których wzrośnie produkcja. W punkcie E otrzymamy stabilną równowagę gospodarki otwartej. Y i IS P1P1 LM

151 151 Zniwelowanie nadwyżki BP jest rezultatem trzech dostosowań rynkowych : - wymiany części nadwyżki walutowej na pieniądz krajowy ; - odpływu obcych kapitałów ze względu na obniżkę stopy procentowej ; - wzrostu wydatków na import spowodowanego wzrostem produkcji. Rezultaty ostateczne to wzrost produkcji i obniżenie stopy procentowej -czyli ożywienie gospodarcze, oczywisty skutek nadwyżki BP !

152 152 BP LM 2 E c) sytuacja 2 ( symbolicznie : I = S, L = M, BP 0, BP < 0 ) Skutki dostosowań automatycznych : - brak obcych walut stworzy presję na wzrost kursu, który z założenia ma być niezmienny ; - system bankowy broniąc kursu musi sprzedać obce waluty, a to spowoduje obniżenie ilości pieniądza krajowego na rynku ; - otrzymamy restrykcję monetarną ( wymuszoną ! ) i krzywa LM przesunie się w lewo ; - stopa procentowa zostanie podwyższona ; - a to po serii znanych skutków przyniesie obniżenie produkcji. W punkcie E gospodarka otwarta zostanie zrównoważona. i IS LM P2P2 Y

153 153 Zniwelowanie deficytu BP jest rezultatem trzech dostosowań rynkowych : - sprzedaż obcych walut za pieniądz krajowy ; - napływ obcych kapitałów wobec wzrostu stopy procentowej ; - ograniczenie wydatków na import ze względu na obniżenie produkcji. Rezultaty ostateczne to obniżenie produkcji i wzrost stopy procentowej - a więc ochłodzenie gospodarki, oczywisty skutek ujemnego BP.

154 154 d) sytuacja 3 ( symbolicznie : I S, L M, BP 0 ) Jest wiele możliwości takiej sytuacji : BP Y i LM IS BP Y i IS LM -na rynku towarowym nadmiar towarów ; -na rynku pieniężnym niedobór pieniądza ; -na rynku obrotów z zagranicą nadwyżka. Przy nadwyżce BP: stany 1 – 4, a stany przy deficycie BP. Przykładowa interpretacja stanu 3 :

155 155 Y i LM BP IS P Nierównowaga w P oznacza : -niedobór towarów ; -niedobór pieniądza ; -nadwyżkę BP. Gospodarka wewnętrzna jest zagrożona kryzysem, jedyna nadzieja w dobrym stanie BP. Do analizy wybrany stan 4 - punkt P poza krzywymi

156 156 Kolejność analizy ruchów dostosowawczych może być dowolna -i tak w praktyce są to ruchy równoczesne ! Załóżmy jednak następujący przebieg tej analizy : -najpierw rynek towarowy, -potem rynek pieniężny, -potem rynek obrotów z zagranicą -i powrót na pozostałe rynki.

157 w punkcie P jest niedobór towarów, musi wzrosnąć produkcja, umożliwia to założenie o elastycznym podążaniu produkcji za popytem ;. E interpretacja punktu E 1 - stan trzech rynków ; 3 - wzrost niedoboru pieniądza oznacza potrzebę wzrostu stopy procentowej ( podaż pieniądza nie ulegnie zmianie ! ) ; 4 - a w konsekwencji obniży się produkcja ; E2E2 5 - interpretacja punktu E 2 - stan trzech rynków ; 6 - nadwyżka BP w punkcie E 2 to znana już sytuacja prowadząca do skupu walut obcych i wzrostu podaży pieniądza krajowego ( BC broni kursu ! ) ; 7 - co przesunie krzywą LM w prawo ( wymuszona ekspansja monetarna ) ; LM wobec dodatkowej podaży pieniądza obniży się stopa procentowa ; 9 - a w konsekwencji nastąpi wzrost produkcji E3E i gospodarka znajdzie się w punkcie E 3. Podsumowanie zmian stanu BP od punktu P do E 3 : -co z importem ? -co z obcymi kapitałami ? i IS LM BP Y P

158 158 Zgodnie z naszą analizą po przejściu P E 1 E 2 E 3 w gospodarce nastąpi ostatecznie : - wzrost produkcji i równowaga IS ; - wzrost podaży pieniądza oraz wzrost stopy procentowej i równowaga LM ; - zanik nadwyżki BP i równowaga BP. Dobry stan BP pozwolił na zrównoważenie gospodarki. Kraj mały dostosował swoją gospodarkę do stanu BP - automatycznie, bez interwencji państwa !

159 Polityka ekonomiczna w gospodarce otwartej Założenia : -pozostają ogólne dotyczące IS – LM ; -pozostają specyficzne dotyczące BP ; -zaś założenia analityczne przyjmujemy takie : - w punkcie wyjściowym jest równowaga trzech rynków ; - ale według zgodnej oceny rządu i banku centralnego poziom produkcji jest za wysoki, grozi kryzysem ; - trzeba więc zastosować politykę restrykcyjną, żeby ochłodzić gospodarkę.

160 160 a) restrykcja fiskalna Punkt wyjścia równowaga : 1 - restrykcja fiskalna oznacza zmniejszenie popytu rządowego ( G < 0 ) ; 2 – krzywa IS 0 przesuwa się w lewo do IS 1, następuje obniżenie produkcji ; IS 1 E1E1 3 - interpretacja punktu E 1 - stan trzech rynków ; 4 - nadmiar pieniądza w punkcie E 1 spowoduje obniżkę stopy procentowej, co wywoła wzrost produkcji ; E2E2 5 - interpretacja punktu E 2 - stan trzech rynków ; 6 - deficyt BP w punkcie E 2 spowoduje sprzedaż walut obcych przez system bankowy, zmniejszy się podaż pieniądza krajowego ; 7 - przesunie się więc krzywa LM 0 do LM 1 ( w lewo - jak przy restrykcji monetarnej ) ; LM wobec obniżenia podaży pieniądza krajowego wzrośnie stopa procentowa ; 9 - a w konsekwencji nastąpi zmniejszenie produkcji E3E3 Podsumowanie zmian stanu BP od punktu E 0 do E 3 : -co z importem ? -co z obcymi kapitałami ? 10 - i gospodarka znajdzie się w punkcie E 3. Y Y0Y0 i0i0 i IS 0 LM 0 BP E0E0

161 161 Wyniki analizy mówią, że po przejściu E 0 E 1 E 2 E 3 w gospodarce nastąpi ostatecznie : - obniżenie produkcji ; - obniżenie stopy procentowej ; - stabilna równowaga w E 3. Polityka fiskalna w gospodarce otwartej jest skuteczna, restrykcja doprowadziła do pożądanego przez rząd obniżenia produkcji - przy stabilnym kursie walutowym !

162 162 b) restrykcja monetarna 1 - restrykcja monetarna to zmniejszenie podaży pieniądza ( M < 0 ) ; 2 - krzywa LM 0 przesuwa się do LM 1 (w lewo), następuje wzrost stopy procentowej i obniża się produkcja ; LM 1 E1E1 3 - interpretacja punktu E 1 - stan trzech rynków ; 4 - jak dotąd restrykcja monetarna jest skuteczna ( obniżyła się produkcja ), ale w E 1 mamy nadwyżkę BP ; 5 – broniąc kursu bank skupi nadwyżki walutowe, nastąpi wypływ pieniądza krajowego na rynek ; 6 - przesunie to krzywą LM 1 w prawo ( wymuszona ekspansja monetarna ) ; 7 - nastąpi obniżenie stopy procentowej ; 8 - oraz wzrost produkcji ;9 - gospodarka znajdzie się ponownie w punkcie E 0 !!! Polityka monetarna w gospodarce otwartej okazała się nieskuteczna, po restrykcji produkcja nie uległa zmianie. i Y0Y0 i0i0 Y E0E0 IS 0 LM 0 BP

163 163 Obrona stabilności kursu walutowego spowodowała, że po świadomej restrykcji nastąpiła wymuszona ekspansja. Nasz przykład to skrajność - skuteczność została zredukowana do zera ! Wniosek ogólny powinien mówić, że obrona kursu walutowego obniża skuteczność polityki monetarnej – niekoniecznie do zera. Natomiast płynny kurs walutowy zmieni oczywiście skuteczność polityki monetarnej ( fiskalnej również ).

164 164 Część II - Równowaga w gospodarce otwartej - świat płynnego kursu walutowego 1. Dostosowania automatyczne Obniżenie kursu ( tj. wzmocnienie waluty krajowej ) przesunie BP w lewo ( bo mniej złotówek za dany volumen obrotów autonomicznych ). P 1 P 2 W punkcie P 2 jest deficyt BP czyli presja na wzrost kursu. Wzrost kursu ( tj. osłabienie waluty krajowej ) przesunie BP w prawo ( więcej złotówek... ). W punkcie P 1 jest nadwyżka BP czyli presja na zmianę kursu. i BP Y

165 165 Na rynku towarowym popyt w gospodarce otwartej to : AD = C + I + G + X, gdzie X = Exp - Imp X to dodatkowy strumień popytu, który pobudza produkcję ( jeśli dodatni ), bądź ją hamuje ( jeśli ujemny ). Wzrost kursu nie tylko zmieni wartość eksportu i importu, lecz również wpłynie na ich rozmiary. Zmieni się więc popyt ogólny, wraz z nim produkcja, a to określi nowe położenie krzywej IS. 2. Automatyczne zmiany na innych rynkach

166 166 Po wzroście kursu eksport staje się tańszy dla zagranicznych nabywców. Rośnie więc popyt eksportowy. Po wzroście kursu import staje się droższy dla krajowych nabywców. Obniża się więc popyt importowy. Po obu takich zmianach rośnie nadwyżka X, czyli rośnie popyt ogólny - a więc krzywa IS przesuwa się w prawo !

167 167 Na rynku pieniężnym wzrost kursu zachęci posiadaczy obcych walut do ich sprzedaży. Do systemu bankowego wpłyną obce pieniądze, a wypłynie pieniądz krajowy. Zwiększy się podaż pieniądza ( jak przy ekspansji monetarnej ), a więc krzywa LM również przesunie się w prawo !

168 168 Skutkiem wzrostu kursu walutowego ( tj. osłabienia waluty krajowej ) jest ożywienie gospodarcze ( wzrost produkcji i obniżka stopy procentowej ). Jednak tylko krótkookresowe, ponieważ : BP 0 LM 0 IS 0 Y i E0E0 i0i0 Y0Y0 IS 1 LM 1 E1E1 BP 1 -ceny krajowe ulegną zmianie ( wzrosną po zmianie kursu walutowego, co najmniej stosownie do podrożenia tzw. wsadu importowego ) ; - na zmiany naszego HZ zareagują partnerzy zagraniczni. Wzrost kursu przemieści trzy związane krzywe w prawo.

169 169 BP 0 LM 0 IS 0 Y i E0E0 i0i0 Y0Y0 IS 2 LM 2 BP 2 E2E2 Natomiast obniżka kursu przesunie trzy związane krzywe w lewo.

170 170 Stabilny kurs walutowy ma wiele zalet – zarówno wewnątrz gospodarki, jak i w jej stosunkach z zagranicą. Jego utrzymanie może być ważne dla gospodarki. Skuteczność polityki monetarnej w warunkach sztywnego kursu można podnieść, jeśli bank przeprowadzi specyficzną operację na otwartym rynku. 3. Zanim nastąpi zmiana kursu W warunkach sztywnego kursu walutowego polityka fiskalna była skuteczna, natomiast polityka monetarna okazała się nieskuteczna – lub mało skuteczna, ponieważ obrona kursu prowadziła do zmian podaży pieniądza, wymuszonych i przeciwnie skierowanych.

171 171 -restrykcja monetarna doprowadziła do obniżenia produkcji i do wzrostu stopy procentowej ; -obniżył się więc import, a także napłynęły obce kapitały ; -pojawiła się więc nadwyżka BP, a wraz z nią presja na zmianę kursu walutowego ; -broniąc stabilności kursu bank musiał skupić tę nadwyżkę ; -wpuszczona do obiegu dodatkowa podaż pieniądza krajowego podziałała jak ekspansja monetarna i zredukowała skuteczność uprzedniej restrykcji. Ale bank może zatrzymać pieniądz krajowy sprzedając atrakcyjne elementy agregatu B ( np. wysoko oprocentowane bony skarbowe ) i nie dopuścić do wzrostu podaży pieniądza ! To polityka sterylizacji, krótkookresowo podnosząca skuteczność polityki monetarnej. Przykład :

172 Polityka monetarna przy płynnym kursie - na przykładzie restrykcji Restrykcja przesunie krzywą LM w lewo, podniesie stopę procentową i obniży produkcję do Y 1 Przy płynnym kursie walutowym nadwyżka BP doprowadzi do wzmocnienia waluty krajowej i cały układ trzech powiązanych krzywych przesunie się w lewo ( jak wiemy z poprzednich analiz ). IS 1 LM 1 E1E1 BP 1 Y1Y1 Powstanie jednak nadwyżka BP ( punkt E 1 ). Jeśli BC broniąc stabilności kursu walutowego skupi nadwyżkę, nastąpi wypływ pieniądza krajowego i krzywa LM przesunie się w prawo redukując skuteczność restrykcji monetarnej. Równowaga ustali się w punkcie E 2, E2E2 a produkcja obniży się do Y 2. Y2Y2 Zmienny kurs walutowy zwiększa skuteczność polityki monetarnej. Ostatecznym efektem restrykcji monetarnej będzie przesunięcie E 0 do E 2. LM 2 ? i Y IS 0 LM 0 BP 0 E0E0 Y0Y0

173 Uwaga o mobilności obrotów z zagranicą Ekspansja monetarna prowadzi do wzrostu produkcji i spadku stopy procentowej. Skutkiem jest deficyt BP, obie przyczyny ( tj. wzrost wydatków na import i ucieczka obcych kapitałów ) działają zgodnie zwiększając deficyt BP. Działanie obu przyczyn zmiany stanu BP jest przeciwnie skierowane - jaki więc będzie skutek ostateczny ? Ekspansja fiskalna prowadzi do wzrostu produkcji i wzrostu stopy procentowej. Wzrost wydatków na import prowadzi do deficytu BP, zaś napływ obcych kapitałów do nadwyżki BP !

174 174 Przy różnokierunkowym działaniu tych przyczyn o stanie BP zadecyduje mobilność. Po ekspansji fiskalnej otrzymujemy deficyt BP, a więc wzrost kosztów importu okazał się większy od napływu obcych kapitałów. Po ekspansji fiskalnej otrzymujemy nadwyżkę BP, a więc napływ obcych kapitałów okazał się większy od wzrostu kosztów importu. IS 1 a) niskie m ( BP bliska pionu ) BP E1E1 b) wysokie m ( BP bliska poziomu ) IS 1 BP E 2 IS 0 LM E0E0 IS 0 LM E0E0

175 175 Dla polityki monetarnej, przy której działanie obu omówionych przyczyn zmian stanu BP jest zgodne, mobilność nie ma dużego znaczenia : kierunek zmiany salda BP, a więc i kierunek zmiany kursu walutowego jest jasny - przy płynnym kursie walutowym polityka monetarna jest skuteczna.

176 Polityka fiskalna Dla polityki fiskalnej mobilność ma znaczenie zasadnicze. Jak poziom mobilności wpływa na skuteczność polityki fiskalnej ? Działanie przyczyn zmian stanu BP jest bowiem różnokierunkowe.

177 177 a) restrykcja fiskalna przy wysokiej mobilności Y i IS 0 LM 0 BP 0 E0E0 Y0Y0 IS 1 E1E1 Y1Y1 IS 2 LM 1 BP 1 E2E2 Y2Y2 Restrykcja fiskalna ( G < 0 ) przesunie IS w lewo do IS 1. Restrykcja jest skuteczna, produkcja obniża się do Y 1. Ale w E 1 jest deficyt BP, wzrośnie więc kurs walutowy, co przesunie trzy powiązane krzywe w prawo ! Równowaga ustali się w E 2, przy produkcji Y 2. Ostatecznym skutkiem będzie obniżenie produkcji tylko do Y 2. Przy wysokiej mobilności płynny kurs obniża skuteczność polityki fiskalnej !

178 178 b) restrykcja fiskalna przy niskiej mobilności Y i IS 0 LM 0 BP 0 E0E0 Y0Y0 Restrykcja fiskalna ( G < 0 ) przesunie IS w lewo do IS 1. IS 1 Restrykcja jest skuteczna, produkcja obniża się do Y 1. E1E1 Y1Y1 Ale w E 1 jest nadwyżka BP, obniży się więc kurs walutowy, co przesunie trzy powiązane krzywe w lewo ! IS 2 BP 1 LM 1 Równowaga ustali się w E 2, przy produkcji Y 2. E2E2 Y2Y2 Ostatecznym skutkiem będzie obniżenie produkcji aż do Y 2 ! Przy niskiej mobilności płynny kurs podnosi skuteczność polityki fiskalnej !

179 179 Warto podkreślić, że to rząd reguluje mobilność ( m a ). Ostatecznie są to administracyjne ograniczenia międzynarodowego ruchu towarów i kapitałów. Rząd może więc regulować skuteczność własnej polityki fiskalnej ! Ale w transakcjach z zagranicą są przecież współpracujący z nami, niezależni i dbający o własny interes partnerzy, spodziewać się należy ich reakcji typu : cło za cło ! ( lub poważnie : ich retorsji w związku z naszym protekcjonizmem ).

180 180 Pytania : 1.Omów przebieg dostosowań automatycznych, przywracających równowagę w gospodarce otwartej o stałych cenach i sztywnym kursie walutowym – jako punkt wyjścia przyjmij sytuację 1 ( - 2 ; - 3 ; - 4 ; - 5 ; - 6 ; - 7 ; - 8 ) ( por. slajd 154 ). Przedstaw też graficzną interpretację analizy. 2. Omów ( i przedstaw graficznie ) skutki polityki ekspansji ( - restrykcji ) fiskalnej ( - monetarnej ) w gospodarce otwartej o stałych cenach i sztywnym kursie walutowym. Jak zmieni się skuteczność tej polityki, gdy wprowadzimy założenie o jednorazowym niewielkim szoku inflacyjnym ?

181 Omów i przedstaw graficznie skutki, jakie nastąpią na rynku towarowym ( - na rynku pieniężnym ; - na rynku obrotów z zagranicą ; - na trzech powiązanych rynkach ) w wyniku wzrostu ( - obniżenia ) kursu walutowego. 4. Porównaj ( też graficznie ) skuteczność polityki ekspansji ( - restrykcji ) fiskalnej ( - monetarnej ) w gospodarce zamkniętej i w gospodarce otwartej o stałym ( - o płynnym ) kursie walutowym i o wysokiej ( - niskiej ) mobilności wymiany międzynarodowej. Jak zmieni się skuteczność tej polityki, gdy wprowadzimy założenie o niewielkim szoku inflacyjnym ?

182 182 Wykład VIII Rynek pracy ( część I )

183 Włączenie rynku pracy do modelu IS – LM - BP Wszystkie dotychczas analizowane rynki przedstawialiśmy w układzie ( i,Y ). Na rynku pracy pojawią się nowe zmienne : zatrudnienie ( N ) i płaca ( W ). Z układu ( i,Y ) charakterystycznego dla IS, LM i BP, mamy dojść do układu ( N,W ), charakterystycznego dla rynku pracy ( SR ). Chodzi o równoczesne uwzględnienie produkcji i zatrudnienia – to układ ( Y,N ). Zależność ( Y,N ) ujęta jest w znanej krótkookresowej funkcji produkcji ( F P ).

184 Krótkookresowa funkcja produkcji Produkcja zależy od zaangażowanego kapitału ( K ) i od zatrudnienia ( N ). W okresie krótkim K nie może się zmieniać, przyjmujemy K = K, Y = f ( N,K ) wtedy : Y = f ( N, K ) Przy danym aparacie wytwórczym produkcja zależy tylko od zatrudnienia. FPFP Y NN1N1 N2N2 N3N3 1 - przy wzroście zatrudnienia od N 1 do N 3 rośnie też produkcja, ale tempo jej wzrostu jest różne ; 2 - w mikroekonomii F P dotyczy pojedynczej firmy, tu przyjmujemy agregację makroekonomiczną ; 3 - w okresie krótkim F P jest stała ( brak zmian K ! ), w okresie długim dzięki inwestycjom rozszerzającym i modernizującym kapitał nastąpią zmiany położenia i kształtu F P.

185 185 a) uwarunkowania pozaekonomiczne ( wybrane ) : -ustawowa płaca minimalna ( tj. państwo określa cenę ) ; -obrona poziomu płac i zatrudnienia przez związki zawodowe (obrona zatrudnionych ! ) ; -strajki ( ekonomiczne, solidarnościowe, polityczne ) ; -związki pracodawców. Rynek pracy podlega nie tylko regulacji ekonomicznej, lecz również socjalnej, społecznej i politycznej - a to deformuje jego cechy ekonomiczne. 3. Cechy rynku pracy

186 186 b) segmentacja rynku pracy ( podział na subrynki ) -według zawodu i wykształcenia ( użyteczność - analogia do towarów ) ; -według płci i wieku ; -według miejsca zamieszkania ; -według innych czynników ( np. rasa, narodowość, poglądy polityczne ). Efektem segmentacji może być dyskryminacja ( np. kobiet, osób starszych, osób z prowincji itd. ).

187 187 c) ograniczona mobilność ( tj. przejście na inne subrynki ) -zmiana cech demograficznych ? -zmiana miejsca zamieszkania ? -zmiana zawodu ? -zmiana innych czynników ? Niektóre zmiany są możliwe w okresie długim, ale w okresie krótkim rynek jest podzielony i nisko mobilny.

188 188 d) ograniczona konkurencja -skutek segmentacji rynku ; -w zasadzie brak konkurencji pomiędzy subrynkami ; -możliwa jest konkurencja wewnątrz wielowymiarowo określonego segmentu rynku ; -na przykład na męskim regionalnym rynku ekonomistów z wyższym wykształceniem ; -a to maleńki fragment krajowego rynku pracy ( o międzynarodowym, europejskim nie wspominając ) !

189 189 e)skłonność do monopolizacji - wynika z ograniczeń konkurencji oraz ze zrzeszania się pracowników i pracodawców. Przykład monopolu - jedynym sprzedawcą pracy jest silny regionalny lub branżowy związek zawodowy. Przykład monopsonu - jedynym nabywcą pracy jest silny związek pracodawców ( bądź tzw. jedyny zakład w mieście ). Najbardziej deformuje rynek pracy monopol bilateralny.

190 Rynek pracy a) popyt na pracę Popyt na pracę to zapotrzebowanie na pracowników - punkt widzenia przedsiębiorców ( to oni kupują pracę ). Popyt na pracę jest niesamodzielny, jest pochodny wobec popytu na towary. Przedsiębiorcy traktują zatrudnienie jako warunek wytworzenia produkcji i realizacji zysku. Płaca jest tu kosztem, rozsądek przedsiębiorcy nakazuje minimalizację płac.

191 191 A dokładniej - chodzi o stałe porównywanie kosztu pracy ( tj. płacy realnej, W/P c ) z jej efektem ( tj. produktem krańcowym, MP N ). NDND N Jeśli płaca realna jest mniejsza niż produkt krańcowy – zatrudnienie rośnie. Jeśli natomiast produkt krańcowy jest mniejszy od płacy – zatrudnienie obniży się. Równowaga nastąpi przy wyrównaniu płacy i produktu. Funkcja popytu na pracę W = P C MP N (N D ) WPCWPC

192 192 b) podaż pracy Podaż pracy uwzględnia punkt widzenia pracowników, to oni chcą sprzedać pracę. Podaż pracy jest także niesamodzielna, jest pochodna wobec popytu konsumpcyjnego. Pracownicy traktują pracę jako warunek realizacji konsumpcji. Płaca jest tu dochodem pracowniczym, stąd dążenie do jego maksymalizacji.

193 193 -czynniki demograficzne ( liczba ludności, wiek i płeć ) ; -czynniki społeczne ( np. ustawowy czas pracy ) ; -czynniki socjalne ( np. wysokość dochodów bez pracy - zasiłki, stypendia, renty ) ; -czynniki pozostałe ( np. obowiązek szkolny ). Podaż pracy ( N L ) jest znacznie mniejsza niż liczba ludności ( L ). Co określa podaż pracy ? Ramy makro - :

194 194 Czynniki mikro - : ( poziom rodziny lub gospodarstwa domowego ) O poszukiwaniu pracy decyduje porównanie przykrości pracy ( czas wolny jest przyjemny ! ) i kosztów jej podjęcia z poziomem dochodu z pracy ( płacą ). Podjęcie pracy przez kolejnego członka gospodarstwa domowego zależy od sumy dochodów tej wspólnoty. Czynniki mikro- decydują o podaży pracy, ale w ramach ustalonych w skali makro-.

195 195 Niech g (N S ) oznacza funkcję ujmującą czynniki indywidualne ( przykrość pracy ). Podaż pracy ustabilizuje się, gdy krańcowa g (N S ) wyrówna się z płacą realną, tj. W / P c. Stąd funkcja podaży pracy : W = P C g (N S ) NsNs N WPCWPC

196 196 c) równowaga rynku pracy Popyt równy podaży ( N D = N S ), czyli po uproszczeniu MP N (N D ) = g (N S ) Krótkookresowa stabilizacja rynku pracy następuje, gdy poziom płac jest opłacalny dla przedsiębiorców i akceptowany przez pracowników ; gdy przykrość pracy zrówna się z przyjemnością konsumpcji oraz - co ważne dla IS - LM – gdy powstająca dzięki pracy produkcja zrównoważy rynek towarowy. Przesunięcia krzywej podaży - przykłady Przesunięcia krzywej popytu - przykłady NsNs WEWE E NDND NENE Elementy analizy : Ruch na krzywych N D i N S zależy od poziomu płac - przykłady już były. WPCWPC N

197 Nierównowaga na rynku pracy Dwa kierunki : - za duża podaż, niedobór miejsc pracy - za duży popyt, nadmiar miejsc pracy. Największym problemem jest bezrobocie - ekonomicznym, społecznym, politycznym, moralnym... Poważne znaczenie mają definicje. Bez ich jednoznaczności - pole do manipulacji, różnorodnych.

198 198 Bezrobotny - nie pracuje, ale : - jest do pracy zdolny ( odpowiedni wiek, odpowiednie cechy fizyczne i psychiczne ) ; - chce pracować, aktywnie poszukuje pracy ; - gotowy jest do podjęcia każdej oferowanej pracy. To są aspekty realne, często dodaje się też aspekt prawny ( rejestracja w odpowiednim urzędzie pracy ) oraz aspekt finansowy ( pobieranie zasiłku dla bezrobotnych ). Każdy aspekt dotyczy innego zbioru osób niepracujących, każdy prowadzi do innej definicji licznika stopy bezrobocia ( właściwi bezrobotni ) i jej mianownika ( zasoby pracy, tj. bezrobotni plus pracujący ) - a inne definicje to inne wnioski o stopie bezrobocia.

199 199 -praca dorywcza ; -pracujący młodociani i staruszkowie ; -pracujący w rodzinnym gospodarstwie rolnym ; -prywatni właściciele firm, zwłaszcza wielu firm ; -praca w tzw. szarej strefie, praca nielegalna ; -praca za granicą. Pracujący- przykładowe problemy definicyjne : ?

200 200 W porównaniach międzynarodowych ( za MOP ) odchodzi się od lokalnych definicji i przepisów -w Polsce to badania BAEL ( GUS ). Według BAEL : -pracujący : w tygodniu poprzedzającym badanie przepracował zarobkowo przynajmniej 1 godzinę, niezależnie od statusu tej pracy ; -bezrobotny : nie pracuje, ale aktywnie szuka pracy zarobkowej ( niezależnie od wieku, zdrowia itp. ) ; -pozostali : nie są zaliczani do zasobów pracy ( tj. do mianownika stopy bezrobocia ). Wyniki BAEL są różne od oficjalnych, ale : są porównywalne międzynarodowo, są realistyczne, są wolne od manipulacji politycznych.

201 201 Pytania : 1. Wyjaśnij, dlaczego i jakie specyficzne cechy posiada rynek pracy w porównaniu do innych rynków objętych modelowaniem typu IS-LM ? 2. Przedstaw ( też graficznie ) sposób wyprowadzenia krzywych równowagi na rynku pracy.

202 202 Wykład IX Rynek pracy ( część II - Wybrane problemy równoważenia )

203 Płace a bezrobocie a) płace elastyczne W1W1 Pracujący to N E, bezrobotni to ( N L - N E ). Szukają tylko dobrej płacy. To bezrobocie dobrowolne. Przyczyna – za wysokie żądania płacowe Natomiast wzrost płac... NLNL N L to maksymalna podaż pracy. Dlaczego nie pracują ? Bo warunkiem jest obniżka płac do W 1. W2W2 W3W3 W NDND NSNS N WEWE NENE ?

204 204 b) płace nieelastyczne ( za wysokie ) Przyczyny - np. siła ZZ, decyzje państwa o płacy minimalnej Poziom płac W E równoważy rynek pracy, ale usztyw- nienie nastąpiło przy W 1. W1W1 N1N1 WEWE W NENE N NSNS NDND Wtedy pracuje N 1, a chce pracować N 2. Różnica ( N 2 - N 1 ) to bezrobocie wymuszone : bezrobotni są skłonni podjąć pracę przy tej płacy, ale nie mogą znaleźć pracy. N2N2 Przyczyna - zbyt wysokie płace

205 205 c) płace nieelastyczne ( za niskie ) Przyczyny - np. silni pracodawcy W2W2 N3N3 WEWE W NENE N NSNS NDND N2N2 Poziom płac W E równoważy rynek. Pracuje N 2 pracowników. Ale usztywnienie nastąpiło przy W 2. A przedsiębiorcy chcą zatrudnić N 3.Różnica ( N 3 – N 2 ) to nadwyżka miejsc pracy,z reguły krótkookresowa. Przyczyna nierównowagi – zbyt niskie płace

206 Podaż pracy a bezrobocie a)ograniczenie podaży pracy Przyczyna - jakakolwiek dyskryminacja. Zmniejszenie podaży pracy ( tj. N S w lewo ) Przy płacach W 1 chce pracować N 2 osób, W1W1 N2N2 N1N1 N S 1 WEWE W NENE N N S 0 NDND podnosi płace do W 1 i ogranicza zatrudnienie do N 1. lecz pracuje tylko N 1.Różnica ( N 2 – N 1 ) to bezrobocie wymuszone. Przyczyna – j.w.

207 207 b)wzrost podaży pracy ( np. wyż demograficzny, skrócenie obowiązku szkolnego czy wojskowego ). Jeśli płace nie zmienią się, będzie bezrobocie wymuszone równe ( N 2 - N E ). Zwiększenie podaży pracy przesuwa N S w prawo. W1W1 N1N1 N2N2 N S 1 WEWE W N NDND NENE N S 0 Jeśli płace obniżą się do W 1, zatrudnienie wzrośnie do N 1. Część dodatkowej podaży pracy uzyska zatrudnienie n i bezrobocie wyniesie ( N 2 - N 1 ). Przyczyny – wzrost podaży + usztyw- nienie płac

208 Popyt na pracę a bezrobocie a) obniżenie popytu Jeśli płace nie ulegną obniżce, będzie bezrobocie wymuszone równe ( N E - N 2 ). Obniżenie popytu przesuwa krzywą N D w lewo. W1W1 N1N1 N D1 N2N2 WEWE W NENE N NSNS N D0 Jeśli płace obniżą się do W 1, to zatrudnienie spadnie do N 1, a bezrobocie wyniesie ( N E - N 1 ). Przyczyny obniżenia zatrudnienia : recesja + sztywne płace

209 209 b) wzrost popytu na pracę Wzrost popytu przesuwa krzywą N D w prawo. W1W1 N1N1 N D1 WEWE W NENE N NSNS N D0 Pracodawcy chcą wzrostu zatrudnienia do N 1, ale warunkiem jest wzrost płac do W 1. Dopóki tego nie zrobią, mamy nadwyżkę miejsc pracy równą ( N 1 - N E ). Przyczyna nierównowagi – ożywienie gospodarki

210 Związki zawodowe a bezrobocie Założenia : - ZZ pełnią rolę przede wszystkim ekonomiczną ; - ZZ działają w imieniu gospodarstw domowych ( tj. pracowników ) podczas negocjacji dotyczących warunków pracy i płacy ; - ZZ negocjują umowy zbiorowe i mają wpływ na kształt ustawodawstwa związanego z warunkami zatrudnienia ; - w rezultacie określają pracę i płacę większości zatrudnionych, a nie tylko swych członków ; - pomimo różnic pomiędzy odmiennymi ZZ i ogólnie niezbyt wysokiego poziomu uzwiązkowienia w analizach makroekonomicznej roli ZZ uprawnione jest więc założenie, że mamy do czynienia z jednym ZZ obejmującym wszystkich pracowników !

211 211 WEWE W NENE N NSNS NDND 1 – ZZ powodują wprowadze- nie pakietu dodatkowych świadczeń pozapłacowych – motywy i przykłady 2 – pracodawcy traktują to jako wzrost kosztów płac E W1W1 3 – również dla pracowników pakiet oznacza wzrost płac 4 – w rezultacie krzywa NS przesuwa się do N S1 N S1 5 – nowy punkt równowagi to E 1 E1E1 6 – najsłabsi pracodawcy zwolnią pracowników – pod groźbą bankructwa 7 – zatrudnienie obniży się do N 1 N1N1 8 – pozornie pro-pracownicza akcja ZZ stworzy bezrobocie ! Przykładowa interpretacja graficzna :

212 212 Jest przy tym kwestią absolutnego przypadku, że pewna część osób już pracujących bądź starających się o taką pracę nie spełnia tych wymogów Inna pro-społeczna akcja ZZ to powodowanie zapisów ustawowych określających minimum kwalifikacyjne, warunkujące przyjęcie do pracy na konkretnym stanowisku. - a może nie kwestią przypadku, lecz raczej lobbingu czy wręcz korupcji ? Tego typu restrykcje przedstawiane są jako ochrona konsu- mentów bądź jako walka o wyższą jakość pracy, dlatego są częstą i względnie łatwą do wprowadzenia praktyką ZZ wielu różnych profesji Skutkiem makro-ekonomicznym jest sztuczne ograniczenie podaży pracy. ( np. lekarze, prawnicy i rzemieślnicy ).

213 213 WEWE W NENE N N S 0 NDND Zmniejszenie podaży pracy przesuwa N S w lewo do N S1 N S 1 E E1E1 i ogranicza zatrudnienie do N 1. N1N1 Pro-społeczna akcja ZZ spowodowała bezrobocie, Teza ZZ to producent bezrobocia jest przesadą, ale oba przykłady... ( a zatrudnieni mają się lepiej ! ).

214 Zasiłki dla bezrobotnych a bezrobocie Wprowadzenie ( a także podwyższenie lub przedłużenie ) zasiłków dla bezrobotnych określonych jako % utraconej płacy ma m.in. dwa godne uwagi efekty makroekonomiczne : A - zmniejsza skłonność bezrobotnych do poszukiwania pracy i do podjęcia dowolnej oferty pracy ( życie na bezrobociu jest łatwiejsze niż dotychczas, można przebierać pomiędzy ofertami i podjąć tylko dobrą pracę za wysoką płacę ) ; B - zachęca osoby niepracujące, które dotychczas nie były uznawane za bezrobotne, do uzyskania statusu osoby bezro- botnej i prawa do zasiłku ( np. przez pracę doraźną ). Efekt A zwiększając atrakcyjność bezrobocia podwyższa płace, efekt B zwiększa zasób siły roboczej. Jakie są skutki dla poziomu bezrobocia ?

215 215 N1N1 N2N2 N S 1 E1E1 W1W1 N S 2 N W NDND N S 0 E NENE WEWE Efekt A - wzrost płac oczekiwanych Efekt B - wzrost podaży pracy Skutki : - zmniejszenie zatrudnienia ; - wzrost bezrobocia przymusowego. Łączne skutki : wzrost bezrobocia ! Przykładowa interpretacja graficzna :

216 Podatki a bezrobocie Do analizy wybieram tylko dwa rodzaje podatków : a)- płacone przez pracowników ; b)- płacone przez pracodawców. Pierwsze mogą mieć formę podatku dochodowego lub podatku pośredniego zawartego w cenach artykułów konsumpcyjnych. Drugie mogą mieć formę para-podatków, np. składek ZUS płaconych w związku z zatrudnianiem pracowników ( tj. ich poziom zależy od liczby pracowników – nie chodzi o podatki od zysku ). Analiza dotyczyć będzie zmian poziomu bezrobocia, jakie nastąpią po wprowadzeniu ( lub po podwyższeniu ) tych podatków.

217 217 Załóżmy, że podatek pierwszy ( płacony przez pracowników ) nie zmienia ich dochodu dyspozycyjnego, lecz zwiększa płace jako dochody pracowników i jako koszty przedsiębiorców. Taka operacja przeprowadzona w Polsce nosiła nazwę ubruttowienie płac. Podatek drugi ( płacony przez pracodawców ) nie ma bezpośredniego wpływu na poziom płac pracowniczych, zwiększa jednak ogólne koszty wynagrodzeń ponoszone przez przedsiębiorców czyli obniża opłacalność zatrudniania kolejnych pracowników.

218 218 N S1 N D1 N S0 WEWE W NENE N N D0 E Podatek pierwszy przesuwa w górę krzywą N S0, do N S1. E1E1 Skutkiem jest zmniejszenie zatrudnienia do N 1, N1N1 czyli bezrobocie równe N E - N 1. Podatek drugi zmniejszy popyt na pracę i krzywa N D0 przesunie się w dół, do N D1. E2E2 Skutkiem jest zmniejszenie zatrudnienia do N 2, N2N2 czyli bezrobocie równe N E - N 2 Jeśli oba podatki zostaną wprowadzone ( podwyższone ), rynek pracy znajdzie się w E 3, E3E3 zatrudnienie w N 3, N3N3 a bezrobocie spowodowane podatkami wyniesie N E - N 3 ! Taki jest efekt decyzji rządu, czy cel był też taki ? Przykładowa interpretacja graficzna :

219 Rynek pracy a inflacja Uchylamy założenie : ceny = const., ale nie chodzi o tzw. giętkość cen ( elastyczność zależną od gry popytu i podaży ), lecz o powszechne w praktyce zjawisko inflacji ( tj. P C > 0 ). a) zmiana założeń

220 220 Pozostajemy przy analizie okresu krótkiego, więc uwzględniamy tylko tzw. szoki inflacyjne : - kosztowy ( wzrost kosztów pcha ceny w górę ) ; - dochodowy ( wzrost popytu ciągnie ceny w górę ). Inflacja, zwłaszcza wysoka, ma wiele negatywnych skutków gospodarczych, m.in. : - zniechęca do podejmowania inwestycji, co zwiększa bezrobocie ; - wywołuje szum informacyjny i wypacza każdy rachunek ekonomiczny ; - powoduje przypadkową redystrybucję dochodów. Teraz chodzi jednak tylko o jej związki z rynkiem pracy.

221 221 pracownicy widzą inflację jako wzrost cen artykułów konsumpcyjnych czyli wzrost kosztów utrzymania i spadek realnychlwynagrodzeń ; - naturalną reakcją jest żądanie wzrostu płac nominalnych ; - jeśli nacisk jest odpowiednio silny ( ze strajkami włącznie ), płace rosną. b) postrzeganie inflacji Strona podażowa :

222 222 przedsiębiorcy postrzegają inflację jako wzrost cen m.in. na towary przez siebie wytwarzane ; - a więc odczytują to jako sygnał o rosnącym popycie. W odpowiedzi należy zwiększyć produkcję - warunkiem jest wzrost zatrudnienia, a on zależy głównie od wzrostu płac. Płace więc rosną. Strona popytowa :

223 223 W praktyce płace mogą rosnąć równocześnie z obu powodów, więc rosną dochody i popyt, a także koszty produkcji. A taki wzrost ciągnie i popycha ceny w górę. W gospodarce rozkręca się spirala inflacyjna ( wzrost płac, wzrost cen, wzrost płac...). Sytuacja może stać się groźna ( hiperinflacja ! ). Jedynym prawdziwym wyjściem jest wzrost produkcji ( jej volumenu ! ). Możliwe są jednak różne przypadki. Całość rynku :

224 224 Przypadek I -przedsiębiorcy postrzegają wzrost cen jako wzrost popytu, chcą wzrostu produkcji, muszą zwiększyć zatrudnienie, warunkiem jest wzrost płac ; -o wzroście płac decydują wyłącznie przedsiębiorcy, to przypadek dyktatu pracodawców ; -pracownicy albo nie dostrzegają inflacji, -albo nie mają siły do skutecznych żądań płacowych ; -skutki : wzrost płac, wzrost zatrudnienia, wzrost produkcji, likwidacja przyczyn inflacji i szybkie uzdrowienie gospodarki. 8. Analizy

225 225 N1N1 N0N0 N1N1 FPFP N Y Y1Y1 Y0Y0 W1W1 N D1 N0N0 W0W0 W N NSNS N D0 E0E0 E1E1

226 226 Przypadek II -pracownicy postrzegają inflację jako spadek płac realnych, skutecznie żądają podwyżki płac ; -przedsiębiorcy są słabi, o płacach decydują pracobiorcy, to przypadek dyktatu pracowniczego ; -wymuszony wzrost płac przesuwa w górę krzywą podaży pracy, reakcją producentów jest zmniejszenie zatrudnienia i produkcji ; -zmniejszenie produkcji napędza inflację, wygrana pracowników jest pozorna, -a gospodarka bardziej chora.

227 227 N1N1 Y1Y1 W1W1 N S1 N0N0 W0W0 W N N S0 NDND N1N1 E0E0 E1E1 FPFP N Y N0N0 Y0Y0

228 228 Przypadek III -równe siły obu stron rynku pracy, obie przyczyny powodują wzrost płac ; -krzywa popytu idzie w górę, krzywa podaży też ; -ani zatrudnienie, ani produkcja nie ulegają zmianie ; -obniża się tylko wartość pieniądza ; -to kompromis, który niczego nie rozwiązuje ; -skutkiem jest stabilizacja choroby. Jest to tzw. przypadek klasyczny.

229 229 W1W1 N S1 N D1 Y 0 = Y 1 FPFP N N 0 = N 1 Y W0W0 W N N S0 N D0 N0N0

230 230 Przypadek IV To ogólny przypadek keynesowski, łagodniejszy od przypadku I ( ekstremalnego ). Na rynku pracy decydują przedsiębiorcy, oni lepiej znają gospodarkę i rozumieją inflację, oni decydują o wzroście płac, ale pracownicy też coś wywalczą ! Obie krzywe zmieniają położenie ( popyt bardziej ), rosną płace, zatrudnienie i produkcja, a przyczyna inflacji jest stopniowo likwidowana. Powraca zdrowie !

231 231 W1W1 N S1 N D1 N1N1 N1N1 Y1Y1 Czy jest inne wyjście z inflacji ? Tak, ale długookresowe - dzięki zmianie kształtu i poło- żenia F P ( inwestycje i postęp techniczny ! ) W0W0 W N N S0 N D0 N0N0 FPFP N Y N0N0 Y0Y0

232 232 Pytania : 1. Omów ( i przedstaw graficznie ) sytuacje nierównowagi na rynku pracy, jakie mogą wystąpić przy płacach elastycznych i przy płacach nieelastycznych ( - za wysokich ; - za niskich ). 2. Omów ( i przedstaw graficznie ) wpływ zmian ( - wzrost, - spadek ) w podaży pracy ( - w popycie na pracę ) na sytuacje nierównowagi na rynku pracy. 3. Rynek pracy w warunkach inflacji – przedstaw przypadek I ( - II ; - III ; - IV ) ( por. slajdy 224 – 231 ).

233 233 Wykład X Kompleksowy model krótkookresowej równowagi makroekonomicznej

234 Konstrukcja modelu Do znanego modelu IS – LM - BP dodajemy model rynku pracy ( SR ) za pośrednictwem krótkookresowej funkcji produkcji i powstaje model IS – LM – BP – SR. - wszystkie omówione rynki ; - ujęcie popytowe i elementy podażowego ; - ale brak np. rynku ziemi i zasobów naturalnych. Kompleksowy ?

235 235 tablica do wypełnienia... rynek funkcja formuła szkic 1) towarowy 2) pieniężny 3) obrotów z zagranicą 4) pracy a) popyt b) podaż IS LM BP NDND NSNS krótko- okresowa funkcja produkcji F p i =...

236 236 Algebraiczna postać modelu to układ 6 równań ( z tabliczki ) definiujących funkcje równowagi wszystkich uwzględnionych rynków. Cztery główne zmienne modelu to : i - stopa procentowa ; Y - produkcja ( dochód ) ; N - zatrudnienie ; W - płace. Rozwiązanie modelu to wyznaczenie takich wartości powyższych zmiennych, przy których cztery powiązane rynki są zrównoważone.

237 237 Dla algebraicznego rozwiązania modelu niezbędna jest znajomość wszystkich występujących w nim parametrów ( np.,,, k, m, a ), -a także wielkości autonomicznych _ _ _ _ ___ ___ ( np. C, I, G, M, Exp, Imp ). To warunek poprawnego umiejscowienia krzywych, określenia ich kształtów i kątów nachylenia, współrzędnych punktów przecięcia, -to znaczy określenia takiego położenia punktów wyróżnionych w analizach, które odpowiada realiom ekonomicznym - w zgodzie z założeniami modelu. Bez znajomości tych wielkości możemy zbudować tylko typowy szkic graficzny.

238 238 FpFp NSNS NDND N NENE Y IS LM BP E YEYE iEiE i WPcWPc W (E) P c ? E1E1 E2E2 E3E3 A BC D

239 239 – możliwość rozszerzenia analiz ? Jej wymiary to : stopa procentowa ( czyli cena kapitału ) i płaca ( czyli cena pracy ). To koszty produkcji. Konkretne położenie krzywej równowagi wyznacza funkcja : K p = f (W, i, Y) i iEiE E WEWE W ( ćwiartka D w lustrze ) To Kjk – krzywa jednakowego kosztu Ćwiartka D

240 240 Każdy punkt Kjk informuje, że dla osiągnięcia konkretnej produkcji trzeba zużyć pewną ilość kapitału i pewną ilość pracy żywej ( w firmie i w SEK, w ujęciu fizycznym i w wartościowym ). Na krzywej są więc zebrane metody produkcji – kapitałochłonne ( A ) i kapitałooszczędne ( B ). i iEiE E WEWE W A B Zmiany metod produkcji to PT i inwestycje, a więc zagadnienia okresu długiego. W okresie krótkim mówimy tylko o popycie inwestycyjnym.

241 241 Dlatego na przykład - efekt popytowy : -wzrost płac ( zmiana kosztu czynnika produkcji ) powinien uruchomić tendencję do technik pracooszczędnych ( kapitałochłonnych ) ; -w strukturze popytu inwestycyjnego powinna nastąpić zmiana ku zakupom maszyn o wyższej technice ; -nie ma jednak powodu do zmiany wielkości popytu inwestycyjnego, a to właśnie to zdecydowałoby o zmianie wielkości produkcji. Produkcyjny efekt podażowy ( tj. przyrost produkcji dzięki tej rozbudowie zdolności produkcyjnych ) ujawni się dopiero za parę lat ! W analizach krótkookresowych ćwiartkę D można pominąć !

242 Możliwości wykorzystania modelu Bez znajomości parametrów musimy ograniczyć się do analiz graficznych. Analizy graficzne dają odpowiedź : - co do logiki przebiegu dostosowań automatycznych ; - co do kierunku reakcji gospodarki na pociągnięcia polityki ekonomicznej ; - ale nie co do siły tych zmian ( wartości numerycznej ). W Uczelni wystarczy poznanie, rozumienie związków i możliwych skutków, w praktyce prowadzenia polityki ekonomicznej jak najlepsze oszacowanie parametrów jest niezbędne !

243 243 Działanie modelu : Trzy współzależne rynki wyznaczają poziom stopy procentowej i poziom produkcji, równoważące podaż z popytem. Funkcja produkcji określa poziom zatrudnienia, niezbędny do uzyskania tej produkcji. A rynek pracy decyduje o poziomie płac, jaki odpowiada temu zatrudnieniu. Poruszając się w modelu zgodnie z ruchem wskazówek zegara badamy powiązane dostosowania automatyczne przebiegające na różnych rynkach ( od IS do SR ). Podobnie badamy skutki polityki ekonomicznej - aż do skutków na rynku pracy. Czasem jednak to właśnie rynek pracy ma znaczenie decydujące.

244 244 Model umożliwia też taką analizę w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Zmiany na rynku pracy, dotyczące wzrostu lub obniżenia podaży pracy, popytu na pracę oraz poziomu płac, a wynikające z przyczyn ekonomicznych i poza- ekonomicznych ( np. demograficznych, socjalnych lub wręcz politycznych ) mogą wymagać zmian polityki gospodarczej. Model wykazuje, że np. dodatkowa podaż pracy zostanie przez gospodarkę wykorzystana ( wchłonięta ), jeśli nastąpi ożywienie produkcji. Podobnej polityki ożywienia wymaga polityczna decyzja o wzroście płac. Również politykę stopy procentowej czy podatkowej, a także politykę handlu zagranicznego i kursu walutowego można dostosować do zmian na rynku pracy.

245 Założenia analiz Ogólne : - stabilność cen, krótki okres, popytowa elastyczność produkcji ; - gospodarka otwarta, a w niej : - płynny kurs walutowy - stała, ale wysoka mobilność - założenie o kraju małym. Analityczne : - tylko syntezy ; - najpierw dostosowania automatyczne ; - potem skutki polityki ekonomicznej ; - a następnie szerzej o polityce rozpoczętej od rynku pracy.

246 246 Dostosowania : - ruchome IS, LM i BP ( stałe ceny, ale zmienny kurs walutowy ! ) ; - wędrówka P ku E ; Punkt wyjścia : dowolne P = E. P Y A B C ISLM BP E Fp NSNS NDND N NENE YEYE iEiE i W Pc W (E) Pc - zmiany dostosowawcze i oraz Y ; - poprzez Fp tłumaczone na zmiany N i W. 4. Dostosowania automatyczne - synteza ? ? ? ??

247 247 - G zmienia położenie IS ; - M zmienia położenia LM ; - możliwy też ruch BP ( zmienny kurs walutowy ! ) ; - oraz dodatkowe ruchy IS i LM ( kursowe ) ; - zmiany i oraz Y od E ku P p ;. PpPp Punkt wyjścia : równowaga, ale problem P p Y A B C ISLM BP E Fp NSNS NDND N NENE YEYE iEiE i W Pc W (E) Pc - poprzez Fp tłumaczone na zmiany N i W. Nowa równowaga w P p. 5. Skutki polityki ekonomicznej - synteza ? ?? ? ?

248 248 Jeśli dopuścimy inflacyjną zmianę cen : -dodatkowe ruchy IS, LM i BP ( inflacyjna zmiana wartości dochodów i popytu, pieniądza i kursu walutowego ) ; -praktycznie - dostosowania ilościowe zostaną zmienione ( osłabione lub wzmocnione ) przez możliwe dostosowania cenowe ( np. zmiana skutków polityki fiskalnej - dodatkowego popytu lub polityki monetarnej - dodatkowej podaży pieniądza ) ; -czyli zmieni się też skuteczność polityki ekonomicznej ( na + lub na - ).

249 Gdy na początku jest rynek pracy Społeczna motywacja polityki ekonomicznej : - wyż demograficzny ( dodatkowa podaż pracy ! ) ma znaleźć zatrudnienie ; - dobrze byłoby skojarzyć to również ze wzrostem płac ; - wtedy podwójna korzyść ( też polityczna ). Przykład : jakiej polityki wymaga wyż demograficzny ?

250 250 -wymaga radykalnego wzrostu popytu na pracę. Warunkiem wzrostu zatrudnienia jest ożywienie gospodarki, wzrost popytu na towary. W1W1 N1N1 E1E1 ND 1 NS 1 Zacznijmy od rynku pracy ( ćwiartka C ) : Wchłonięcie wyżu demograficznego i uzyskanie zakładanego wzrostu płac, tj. osiągnięcie punktu E 1 W0W0 N0N0 E0E0 W N ND 0 NS 0 Ekspansja !

251 251 a) - ekspansja fiskalna ( przesunie IS do IS a ) ; IS c IS a LM c LM b b) - ekspansja monetarna ( przesunie LM do LM b ) ; c) - obie ekspansje, lecz słabsze ( IS c i LM c ). Krzywa Fp wskaże, jak duża ekspansja jest niezbędna. Ekspansja fiskalna, monetarna czy obie razem ? Przypomnienie ! i YYPYP YEYE IS LM a b c Załóżmy podjęcie ekspansji fiskalnej, akcję rządu – nie BC.

252 252 BP LM IS 1 IS 0 YEYE YPYP i Y A E E1E1 BP 1 W E 1 nadwyżka BP !

253 253 Zagrożenia : inflacja,wyciek popytu,- deficyt budżetu, wzrost stopy procentowej, zmniejszenie inwestycji i przyhamowanie rozwoju... Zagrożenia i ich skutki staną się przyczyną zmniejszenia skuteczności ekspansji fiskalnej i konieczności korekt, - czyli nowa, większa ekspansja będzie niezbędna ! Efekty wzrostu zatrudnienia, płac i produkcji będą tylko krótkookresowe ! Długookresowo : tylko droga inwestycyjna, tj. zmiana kształtu i położenia Fp. konsekwencje zmiany kursu walutowego,

254 254 Pytania : 1.Posługując się kompleksowym modelem krótkookresowej równowagi makroekonomicznej omów ( i przedstaw graficznie ) automatyczne dostosowania, jakie zachodzić będą na 4 powiązanych rynkach w gospodarce otwartej o stałych cenach i stałym ( - płynnym ) kursie walutowym - przyjmij P i jako punkt wyjścia ( możliwe położenia P i – por. slajd 246 ). Jakim zmianom ulegną dostosowania rynkowe, gdy w gospodarce wystąpi jednorazowy niewielki szok inflacyjny ?

255 Posługując się kompleksowym modelem krótkookresowej równowagi makroekonomicznej omów ( i przedstaw graficznie ) skutki polityki ekspansji ( - restrykcji ) fiskalnej ( - monetarnej ) w gospodarce otwartej o stałych cenach i stałym ( - płynnym ) kursie walutowym, jakie nastąpią na 4 powiązanych rynkach. Jaką politykę ekonomiczną należy zastosować, by gospodarka osiągnęła pożądany punkt P p ? ( możliwe położenia P p – por. slajd 247 ) Jakim zmianom ulegnie skuteczność polityki ekonomicznej, gdy w gospodarce wystąpi jednorazowy niewielki szok inflacyjny ?

256 Posługując się kompleksowym modelem krótkookresowej równowagi makroekonomicznej omów ( i przedstaw graficznie ) politykę ekonomiczną, jaką może zastosować rząd ( - bank centralny ), by doprowadzić do wchłonięcia przez gospodarkę dodatkowej podaży pracy, zwiększonej w wyniku wyżu demograficznego ( - do praktycznej realizacji politycznie motywowanej decyzji o zwiększeniu przeciętnych płac ). Załóż, że jest to gospodarka otwarta o stałych cenach i stałym ( - płynnym ) kursie walutowym. Analizę przeprowadź na wszystkich 4 powiązanych rynkach.

257 257 Wykład XI Cykl koniunkturalny

258 Pomiar dynamiki gospodarczej W okresie długim zmienia się popyt ( AD ) i produkcja ( AS ) -czyli ogólna aktywność ekonomiczna ( dochód, zatrudnienie, inwestycje, spożycie itd. ). -brutto czy netto ? -ceny bieżące czy inne ? -co ze zmianą liczby ludności ? -co ze zmianą struktury i jakości produkcji ? -co z porównywalnością w przestrzeni ( międzynarodową ) ? Syntetyczny miernik efektów tych zmian to dochód narodowy ( obliczenia oparte na wielkości wartości dodanej ) :

259 259 Wady : -tylko roczny efekt procesu produkcji, a nie nagromadzony poziom majątku produkcyjnego i dobrobytu społecznego ; -wymierne efekty produkcji, a nie jakość życia ( np. czas wolny, środowisko przyrodnicze ) ; -tylko towarowa produkcja rejestrowana, brak gospodarki naturalnej i szarej strefy ; -brak uwzględnienia sposobu podziału ( zagadnień sprawiedliwości społecznej ) ; -trudne przeliczenie na obcą walutę ( kurs ?, złoto ?, waluta głównego partnera ?, siła nabywcza ? ) ; -problemy z cenami porównywalnymi ( stałymi ) ; - itd. Ale brak lepszego miernika ! Rozwiązanie umowne : realny dochód narodowy brutto ( Gross National Income ) per capita w USD.

260 260 wahania przypadkowe -przyczyny wewnętrzne ( np. klęski żywiołowe ) ; -przyczyny zewnętrzne ( wpływ otoczenia ). Usunięcie trudne, rozumowanie na zasadzie : co by było, gdyby nie było... ( wiele punktów zmieni położenie ) 1 2 wahania sezonowe - przyczyny przyrodnicze ( np. produkcja rolna ) ; - przyczyny kalendarzowe ( np. turystyka ) ; Usunięcie trudne Rodzaje dynamiki gospodarczej

261 261 Po oczyszczeniu z wahań przypadkowych i sezonowych widać regularność zmian, okresy ekspansji i recesji. 3 cykl koniunkturalny -periodyczne fluktuacje całej aktywności ekonomicznej, okresy przyspieszenia i zwolnienia ; -powtórki nie są identyczne, różne interpretacje ; -zniekształcenia jako skutki interwencji państwa ( polityki antycyklicznej ) ; -podobieństwa nie tylko objawów, lecz mechanizmów, przyczyn. trend rozwojowy gospodarki -dominująca tendencja długookresowa ( wzrost, stagnacja, regres ) ; -widoczna po oczyszczeniu z wahań koniunkturalnych. 4

262 Klasyfikacja teorii cyklu I kryterium – opis przebiegu cyklu ( jaki jest ) np. 4 fazy : ożywienie, rozkwit, recesja, depresja ; 3 fazy : ożywienie, stabilizacja, kryzys ; 2 fazy : przemienne okresy ożywienia i recesji. II kryterium – mechanizm wystąpienia cyklu, jego przyczyny, tj. nie tylko jaki jest, lecz też dlaczego jest ? Koncepcje egzogeniczne ( pozaekonomiczne ) oraz koncepcje endogeniczne ( ekonomiczne ) : - głównie przyczyny inwestycyjne i związane z drugim czynnikiem produkcji – pracą III kryterium – teoretyczna podstawa teorii cyklu - tyle teorii cyklu, ile szkół myśli ekonomicznej !

263 Model Kaldora Założenia keynesowskie : -równowaga i stabilizacja wzrostu, gdy I = S ; -jeżeli I < S, to ochłodzenie koniunktury i spadek produkcji ; -jeżeli I > S, to ożywienie gospodarki i przyspieszenie wzrostu produkcji. Model oparty na relacji pomiędzy inwestycjami a oszczędnościami.

264 264 Funkcja oszczędności Dotychczas ( w okresie krótkim ) : liniowa o postaciS = - C + s Y S Y Skłonność do oszczędzania ( s ), jak i skłonność do konsumpcji ( c = 1 – s ) są jednak stałe tylko w okresie krótkim. W miarę wzrostu dochodu skłonność do oszczędzania rośnie ! Stąd nowa postać długookresowej funkcji S : Y S Oszczędności są rosnącą funkcją dochodu.

265 265 Funkcja inwestycji Dotychczas liniowa o postaci I Y Teraz uwzględnimy zmienność poziomu skłonności do inwestowania - czyli zmienność nachylenia krzywej. _ I = I Przy niskiej produkcji inwestycje są małe - są rezerwy mocy ! Przy bardzo wysokiej produkcji i wykorzystaniu aparatu produk- cyjnego inwestycje również są małe – przegrzanie ! Przy pośredniej produkcji skłonność do inwestowania jest wysoka - optymizm inwestorów, duże inwestycje. Skłonność do inwestowania jest zmienna, w okresie długim zależy od poziomu produkcji !

266 266 Stąd nowa postać długookresowej funkcji I : I Y Inwestycje są rosnącą funkcją dochodu, ale ten wzrost jest zmienny.

267 267 Model Kaldora to nałożenie obu funkcji : Interpretacja punktów i obszarów pomiędzy nimi : A,B,C. I B A C I Y S, S

268 268 - obniży się skłonność do oszczędzania i krzywa S przesunie się w dół, do S 1 ; Oznacza to ożywienie gospodarcze ( skok produkcji z A do C ). A =B C - wzrośnie skłonność do inwestycji i krzywa I przesunie się w górę, do I 1 ; A B C I S I1I1 S1S1 Po kilkuletniej równowadze o niskiej produkcji i dochodach ( A ) : - w dolnej części wykresu krzywe rozsuną się. Punkty A i B będą się zbliżać do siebie, potem zleją się w jeden punkt ( lub nawet znikną ). Pozostanie punkt C ( jako jedyny punkt przecięcia ).

269 269 Natomiast po kilkuletniej równowadze o wysokiej produkcji ( C ) : - obniży się skłonność do inwestycji i krzywa I przesunie się w dół, do I 2 ; - wzrośnie skłonność do oszczędzania i krzywa S przesunie się w górę, do S 2 ; - w górnej części wykresu krzywe stopniowo przysuną się. Punkty B i C będą się zbliżać do siebie, potem zleją się w jeden lub nawet znikną. W efekcie otrzymujemy cykl koniunkturalny. To faza recesji gospodarczej ( skok z C do A ). Pozostanie A ( jako jedyny punkt przecięcia ). A B C I S I2I2 S2S2 B = C A

270 270 Pytania : 1. Omów podstawowe problemy związane z wykorzystaniem PKB do pomiaru dynamiki gospodarczej. 2. Wykorzystując model Kaldora omów ( i przedstaw graficznie ) mechanizm przejścia gospodarki do fazy ożywienia ( - recesji ).

271 271 Wykład XII Teorie wzrostu gospodarczego

272 Istota teorii wzrostu gospodarczego -przedmiot : długookresowa dynamika gospodarcza -metoda : -obserwacja danych i ich oczyszczenie ; -wykrycie zależności ( funkcja produkcji ) ; -formuła tempa wzrostu produkcji ( r = ? ). -cel : -zbadanie, poznanie, wyjaśnienie, przewidywanie procesu wzrostu ( ekonomia opisowa ) ; -dostarczenie podstaw długookresowej polityki gospodarczej, symulacja, określenie warunków działania i skutków poszczególnych instrumentów polityki ekonomicznej ( ekonomia normatywna ).

273 Klasyfikacja teorii wzrostu Kryterium I : główny czynnik wzrostu ( w danym okresie historycznym ) -rolnictwo i zasoby naturalne ; -praca ; -kapitał ( różne formy ) ; -inwestycje ( rola rozszerzenia aparatu ) ; -nauka i postęp techniczny ( rola modernizacji aparatu ) ; -informacja ; -kapitał ludzki.

274 274 Kryterium II : baza teoretyczna ( szkoła myśli ekonomicznej ) - tyle teorii, ile szkół ! -koncepcje wzrostu przyspieszonego -minione okresy świetności a problem tzw. latecomers ; -przezwyciężenie zacofania gospodarczego ; -przykład pozytywny - tygrysy azjatyckie, niektóre ; -przykład negatywny - GCP ; - sprawa tzw. międzynarodowej linii pościgu. Kryterium III : tempo postulowanego wzrostu ( ekonomia normatywna )

275 275 - koncepcje wzrostu zerowego - groźba wyczerpania zasobów ( raporty rzymskie ) ; - zmiany jakości, nie ilości ; - czołówka świata. - koncepcje wzrostu zrównoważonego - przedłużenie równowagi krótkookresowej ; - utrzymanie równowagi w procesie wzrostu ; - bierność czy aktywność rządu.

276 Model Domara Założenia ( wybrane ) : -gospodarka dwusektorowa ; -w punkcie wyjściowym równowaga ; -rezerwy wykorzystane ( też zasoby pracy ) ; -wzrost gospodarczy jest funkcją kapitału, a ten inwestycji ; -inwestycyjne efekty popytowe i podażowe są natychmiastowe ( brak odroczeń ) ; -równowaga procesu wzrostu, gdy dynamika obu efektów równa.

277 277 Efekt popytowy : AD = I gdzie : = = 1 - c s 1 Przyrost popytu jest funkcją przyrostu inwestycji. Efekt podażowy : ZP = I e gdzie : ZP - zdolności produkcyjne, e - efektywność inwestycji Przyrost zdolności produkcyjnych jest funkcją inwestycji. Równowaga dynamiczna, gdy AD = ZP, tj. gdy w procesie wzrostu oba efekty są równe. Wzrost inwestycji jest tożsamy ze wzrostem produkcji ( rośnie popyt i sama produkcja ), więc r = e s Jeśli I I e, to łatwo obliczyć, że = e s I I

278 278 Wzrost zrównoważony wymaga : - pełnego wykorzystania zasobów - stałego przyrostu inwestycji. Według Domara interwencja państwa jest konieczna, by utrzymać gospodarkę na tzw. ostrzu noża – czyli państwo musi prowadzić odpowiednią politykę pro-produkcyjną i pro-inwestycyjną. Jeśli r e s, to przegrzanie lub recesja - czyli wzrost cykliczny, niezrównoważony. Oprócz modelu Domara w skrypcie są też : - neoklasyczny model Solowa ; - endogeniczne modele wzrostu. To materiał nie wchodzący do egzaminu !

279 279 Pytania : 1.Czym zajmują się i do jakich celów służą teorie wzrostu gospodarczego ? Przedstaw też podstawowe kryteria ich klasyfikacji. 2.Omów założenia i istotę teorii wzrostu gospodarczego E. Domara. 3.Posługując się modelem Domara omów skutki sytuacji, w której r es ).


Pobierz ppt "1 Edward Golachowski Katedra Teorii Systemów Ekonomicznych ul. Wiśniowa 41, pok. 81 tel. 849 – 53 - 06 Notatki do przedmiotu MAKROEKONOMIA Sygnatura 2001-16."

Podobne prezentacje


Reklamy Google