Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Projekt nr WND-POIG 01.01.01-00-009/09 jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Projekt nr WND-POIG 01.01.01-00-009/09 jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu."— Zapis prezentacji:

1 Projekt nr WND-POIG /09 jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007 – 2013 Panel dyskusyjny: Wstęp do scenariuszy rozwoju gospodarki odpadami nieorganicznymi w Polsce Gliwice, r. Podsumowanie wyników ankiety Delphi oraz pozostałych badań eksperckich Dr inż. Barbara Cichy Mgr inż. Ewa Kużdżał Mgr inż. Paweł Moryc

2 2 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Obszar badań i wpływy Proces foresight – opr. PBF

3 3 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wytwarzane odpady nieorganiczne

4 4 Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Polityka - ekologia Rozszerzenie Dyrektywy IPPC- wzmocnienie roli BAT REACH-konieczność rejestracji w systemie odpadu, który podlega odzyskowi w sposób inny niż prosty recykling Pakiet klimatyczny- limity emisji, koszty, ograniczenia Ocena oddziaływania technologii na środowisko- koszty i zalety Skutki przemieszczania zanieczyszczeń pomiędzy komponentami środowiska Interwencje gospodarcze: dopłaty/opłaty środowiskowe Polityka rolna (nawożenie, uprawy ekologiczne, dopłaty) Otoczenie ekonomiczne Kryzys światowy/cykle koniunkturalne Dynamika popytu na produkty nieorganiczne Ceny rynkowe/koszty- konkurencyjność Ceny paliw i energii (gaz) Konkurencja poza unijna Otoczenie społeczne Akceptacja uciążliwości przemysłu- miejsca pracy a czystość ekologiczna najbliższej okolicy Gospodarka odpadowa na poziomie lokalnym i samorządowym Świadomość ekologiczna pracowników i mieszkańców Akceptacja dla zakładów/procesów odzysku i unieszkodliwiania odpadów w pobliżu miejsca zatrudnienia Rynek Rynek surowców mineralnych Rynek nawozowy, podaż popyt, okresowość Rynek bazowy chemikaliów nieorganicznych Import/eksport technologii nieorganicznych Powiązania międzybranżowe

5 5 Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Odpady jako produkty Fosfogips- największy obecnie odpad nieorganiczny (tonażowo) Słabo zbywalne produkty około sodowe Siarczan żelazawy/odpady z produkcji bieli tytanowej Odpadowy kwas siarkowy Osady z zakładowych oczyszczalni ścieków przemysłu chemicznego Dynamika i zmiany struktury wagowej powyższych odpadów Fosfogips- największy obecnie odpad nieorganiczny (tonażowo) Technologie Kwas fosforowy i skoncentrowane nawozy fosforowe i NPK Soda Biel tytanowa Kwas siarkowy, w tym pometalurgiczny Pozostałe technologie nieorganiczne Badania i rozwój Badania związane z procesami odzysku i unieszkodliwiania odpadów Utylizacja odpadów i rekultywacja terenów Nowoczesne techniki separacji (np. nanofiltracja, techniki membranowe) Badania związane z komplementarnymi produktami, procesami i schematami zużycia Biotechnologie produktów nieorganicznych Nanotechnologie Badania nad zwiększaniem przyswajalności składników nawozowych Zamienniki funkcjonalne (inne związki do tych samych zastosowań) Technologie wyspecjalizowanych produktów niskotonażowych o wysokiej wartości dodanej Badania związane ze zmniejszeniem oddziaływania na środowisko istniejących procesów produkcyjnych

6 6 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Eksperci zewnętrzni Zgłosiło się 101 ekspertów. Do rundy I przystąpiło 84 ekspertów. I rundę zakończyło 72 ekspertów (co stanowiło 86% przystępujących do ankiety) Do drugiej rundy wybrano 42, z czego 38 ekspertów (90%) zakończyło ją.

7 7 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Eksperci wg płci Eksperci wg wieku Eksperci wg działalności I runda II runda

8 8 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny OBSZAR/Y DZIAŁAŃ EKSPERTA ZWIĄZANY/E Z TEMATEM PROJEKTU I runda II runda Technologia i inżynieria chemiczna 40 (56%) 26 (68%) Technologie środowiskowe 28 (39%) 14 (37%) Pozostałe działy techniki 4 (6%) 0 (0%) Chemia 25 (35%) 17 (45%) Ekonomia i gospodarka 5 (7%) 2 (5%) Organizacja i zarządzanie w biznesie 5 (7%) 2 (5%) Ochrona środowiska/przyrody 39 (54%) 20 (53%) Nauczanie 6 (8%) 4 (11%) Inne 11 (15%) 4 (11%)

9 9 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Ocena kompetencji ekspertów: samoocena i weryfikacja samooceny

10 10 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny

11 11 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Ocena kompetencji ekspertów: samoocena i weryfikacja samooceny Ocena znormowana: X to wartość, którą należy znormalizować µ średnia σ odchylenie standardowe Normowano w dziedzinach ekspertów I rundy; wtedy średnia ocena w grupie normowanej =0 Dla ekspertów wybranych do II rundy :

12 12 Runda I – teza 3 Czy zwiększenie roli BAT będzie miało negatywny wpływ na polski przemysł chemiczny? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 21%17%14%31%18% TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 18%29%26%24%3% Runda II – teza 3 Czy wzmocnienie roli dokumentów referencyjnych BREF w postaci tzw. konkluzji BAT uchwalanych przez KE, a stanowiących podstawę prawną do wydania pozwolenia zintegrowanego, będzie miało negatywny wpływ na polski przemysł chemiczny ? 12 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Polityka i ekologia

13 13 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda II – teza 3 zaostrzenie roli BAT spowoduje w Polsce (wybierz jedną lub więcej odpowiedzi): do > %52%6% Polityka i ekologia Inwestycje modernizacyjne w zakresie aparatury i opomiarowania instalacji 21% Zwiększenie zapotrzebowania na usługi badawcze i projektowe od polskich podmiotów gospodarczych/naukowych 21% Zamknięcie wielu instalacji z powodu nieopłacalności 20% Rozwój badań nad technikami i technologiami spełniającymi ostre wymagania emisyjne 18% Zakup nowych technologii/linii technologicznych za granicą 15% Upadłość wielu zakładów chemicznych 5% Runda II- teza 3 W jakim horyzoncie czasowym będzie widoczny wskazany wyżej przez Pana/Panią wpływ na przemysł chemiczny spowodowany zaostrzeniem dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń?

14 14 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Polityka i ekologia Runda I (teza 6), Runda II (teza 16) Który z wymienionych czynników w największym stopniu wpłynie na poprawę jakości środowiska (w kontekście gospodarki odpadami 06)? CzynnikI rundaII runda Eliminacja lub modernizacja przestarzałych technologii 15%59% Podniesienie opłat środowiskowych 68 %18% Zaostrzenie granicznych limitów emisji i uwolnień 11%16% Inne, jakie? 5 %7%

15 15 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Otoczenie ekonomiczne Runda II (teza 13) Jaki wpływ na gospodarkę kraju może mieć okresowe występowanie nadmiaru kwasu siarkowego wytwarzanego przy produkcji metali nieżelaznych. Sytuacja taka wystąpić może na przykład z powodu zmniejszenia produkcji nawozów fosforowych w Polsce. Jaki inny? Ja bym się cieszył !! Tańszy kwas oznacza niższe koszty produkcji koagulantów i niektórych nawozów Możliwe są np. scenariusze obejmujące dalsze ograniczenie produkcji kwasu siarkowego w innych technologiach w przyszłości będzie zapotrzebowanie na nawozy siarkowe CzynnikII runda Konieczność pracy instalacji w warunkach nieoptymalnych, co powoduje szybsze jej zużycie 24% Wzrost ilości odpadów stałych 25,8% Konieczność poszukiwania innych zewnętrznych rynków zbytu poza Europą bez względu na koszty, 45,5% inny 4,5%

16 16 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda I (teza 6), Runda II (teza 16) Jakie problemy gospodarki odpadami nieorganicznymi przemysłu chemicznego są najbardziej uciążliwe dla lokalnych społeczności? Otoczenie społeczne CzynnikI rundaII runda Szkody środowiskowe 43 %25% Obniżenie wartości gruntu w pobliżu lokalizacji składowiska 13 %25% Zagrożenie dla zdrowia 32 %19% Transport odpadów 4 %15% Uciążliwość zapachowa 3 %14% Trudno powiedzieć 3 %1% Inne 1 %

17 17 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda II (teza14) Jaki poziom wzrostu kosztów wymienionych produktów Pana/Pani zdaniem są w stanie zaakceptować konsumenci ze względu na stosowanie rozwiązań proekologicznych, w tym związanych z rezygnacją z technologii wykorzystujących produkty nieorganiczne przemysłu chemicznego? Produkt Wzrost ceny o: 0%3%5%10% Produkty żywnościowe Produkty odzieżowe Środki czystości Produkty kosmetyczne Otoczenie społeczne

18 18 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda I (teza 10) Czy uważa Pan/Pani, że zagospodarowanie całego lub większości (powyżej 50%) świeżego" fosfogipsu powstającego w procesie wytwarzania kwasu fosforowego jest w Polsce realne? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 6%19%35%28%13% Odpady jako produkty Runda I (teza 10) W jakim horyzoncie czasowym może nastąpić zagospodarowanie większości fosfogipsu (z procesu - nie ze składowiska) w Polsce? do > %61%6%

19 19 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Odpady jako produkty Runda II (teza 5) W jakim horyzoncie czasowym Pana/Pani zdaniem zostanie wdrożona w Polsce chociaż jedna technologia wykorzystująca składowisko jako podstawowe źródło surowcowe? do > %40%34% Runda II (teza 5) Czy Pana/Pani zdaniem znane są technologie – rozwiązania techniczno-ekonomiczne, które pozwoliłyby wykorzystać obecnie istniejące składowiska odpadów nieorganicznych, np. fosfogipsu, odpadów pochromowych itd. jako źródło surowcowe zastępujące tradycyjne surowce mineralne? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 11%29%24%26%10%

20 20 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda I (teza 7), runda II ( teza 6) Czy Pana/Pani zdaniem w Polsce należy utrzymać produkcję kwasu fosforowego ekstrakcyjnego (przynajmniej do 2030r)? Technologie OdpowiedziI rundaII runda TAK 22%32% RACZEJ TAK 22%58% NIE MAM ZDANIA 42%8% RACZEJ NIE 11%0% NIE 3%2%

21 21 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda I (teza 7) Jakie względy gospodarcze decydują o podtrzymaniu produkcji kwasu fosforowego w Polsce? (można wybrać więcej niż jedną odpowiedź). Rynek Import kwasu lub nawozów uzależnia rynek nawozowy i rolny od czynników zewnętrznych41% Istnieje infrastruktura przemysłowa, którą trzeba wykorzystać26% Koszty likwidacji instalacji kwasu, utrzymania składowiska odpadów, zmiany profilu produktowego są za dużym obciążeniem dla przemysłu 17% Produkcja jest dochodowa9% Inne. Jakie są inne istotne czynniki gospodarcze?7%

22 22 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda II (teza 6) Jakie byłyby skutki zatrzymania krajowej produkcji kwasu fosforowego ekstrakcyjnego? Proszę wybrać jedną lub więcej odpowiedzi. Rynek Wzrosną ceny nawozów 28% Konieczność importu kwasu 28% Konieczność importu nawozów fosforowych i złożonych 16% Gospodarka żywnościowa będzie zależna od zagranicznych dostaw i cen nawozów 11% W kraju będą produkowane tylko proste nawozy fosforowe 8% Polskie spółki nawozowe zainwestują w produkcję kwasu fosforowego za granicą, w miejscu eksploatacji fosforytów 7% Rynek żywnościowy nie odczuje różnicy 2%

23 23 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda I (teza 15) w warunkach Polski byłoby realne wdrożenie czystszej technologii produkcji węglanu sodu z importowanej i drogiej sody naturalnej (trony)? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 6%19%46%25%4% Runda II (teza 9) Czy jest możliwe w Polsce w perspektywie do 2030 roku zastąpienie dobrze prosperujących zakładów, produkujących sodę metodą Solvaya, nisko odpadową produkcją sody z importowanej trony (sody mineralnej Na 3 (CO 3 )(HCO 3 )2H 2 O)? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 3%2%29%37%29% Technologie

24 24 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda II (teza 15) Czy nawozy o przedłużonym działaniu posiadające właściwość wydłużonego czasu uwalniania składników aktywnych dla roślin, przy jednoczesnym ograniczonym ich uwalnianiu do środowiska znajdą zastosowanie w rolnictwie wielkotonażowym w perspektywie do 2030 roku? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 26%47%5%16%5% Badania i rozwój Runda I (teza 30) Czy w Polsce nastąpi taki rozwój biotechnologii, że w istotny sposób wpłynie na popyt na nawozy i na zmianę struktury popytu? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 15%31%32%18%4%

25 25 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda I (teza 31) Czy w przewidywanej przyszłości (do 2030 roku) technologie wytwarzania nanozwiązków nieorganicznych będą istotnym kierunkiem rozwoju technologii chemicznych w Polsce? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 15%28%39%17%1% Badania i rozwój Runda I (teza 12) Czy fosfor z alternatywnych źródeł - surowce biologiczne - może znaleźć istotne gospodarczo zastosowanie w Polsce (do 2030r)? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 18%38%32%7%6%

26 26 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Runda I (teza 31) Czy obawy o zdrowie ludzi i bezpieczeństwo środowiska związane z przenikaniem nanocząstek do żywych organizmów spowoduje ograniczenia dla rozwoju nanotechnologii? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 16%32%29%13%10% Runda II (teza 10) Czy zidentyfikowane realne ryzyko wolnych nanocząsteczek mogących wpływać szkodliwie na środowisko i człowieka może zahamować rozwój nanotechnologii? TAKRACZEJ TAKNIE MAM ZDANIARACZEJ NIENIE 5%42%8%40%5% Badania i rozwój

27 27 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Polityka i ekologia Odpady z grupy 06 stanowią niewielki udział w grupie odpadów przemysłowych. Ponad 80% masy odpadów z tej grupy to fosfogipsy o bardzo niskiej stawce opłaty za składowanie.. ………. ………należy przewidywać znaczny spadek ilości składowanego fosfogipsu spowodowany zmniejszając się produkcją kwasu fosforowego i to może mieć największy wpływ na globalną ilość odpadów z grupy 06. Uważam, że system/rozporządzenie REACH nie przyczyni się istotnie do zarządzania chemikaliami, ani odpadami jest regulacją nadmiernie zbiurokratyzowaną, kosztowną i niekorzystnie dyskryminującą europejski przemysł chemiczny w świecie. Ciekawsze uzasadnienia ekspertów

28 28 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Otoczenie ekonomiczne To co nie będzie opłacalne nie znajdzie zastosowania rynkowego. Uregulowania prawne mogą dodatkowo wpływać niekorzystnie na opłacalność np. poprzez konieczność wykonywania dodatkowych kosztownych analiz. Działania proekologiczne przedsiębiorstw powinny być objęte precyzyjnym systemem podatkowym, pozwalającym na kompensację wyższych kosztów. Moim zdaniem ulgi podatkowe powinny być wprowadzone w każdym kierunku wykorzystania odzyskanych odpadów. Zwiększyłoby to bardzo stopień odzysku. Surowce krajowe (zazwyczaj) nie są podatne na zawirowania polityczne; pewność dostawy jest większa, poza tym uważam, że takie działania powodują zwiększenie PKB.

29 29 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Otoczenie społeczne Zachęty w postaci ulg podatkowych, dotacji pozwoliłyby zakładom na działania związane z prowadzeniem badań (lub ich zlecaniem) w kierunku modernizacji technologii, poprawy jakości wytwarzanych produktów, ograniczenia ujemnego wpływu procesów na Środowisko. Nagrody, wyróżnienia poprawiają wizerunek zakładów wśród społeczeństwa. Podobnie odpowiednio prowadzone kampanie medialne wskazujące na odpowiedzialność i troskę zakładów w odniesieniu do środowiska. mieszkańców trzeba czymś przekupić np. nowe miejsca pracy, komunikacja Konsultacje społeczne w połączeniu z działaniami kompensacyjnymi powinny przynieść pożądane efekty. mam następujące doświadczenia: w miejscowości Przemyśl zaplanowano budowę składowiska odpadów - postępowanie prowadzone było ponad 10 lat z uwagi na protesty mieszkańców. W wyniku porozumienia społecznego, jakim było wybudowanie drogi, oświetlenia oraz kanalizacji dla mieszkańców sąsiednich terenów udało się inwestycję zrealizować

30 30 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Rynek Polska posiada dobre warunki do rozwijania gospodarstw ekologicznych stosujących nawozy naturalne. Rynek europejski ekologicznej żywności rozwija się i jest to ogromna szansa zwłaszcza dla małych i średnich gospodarstw. Uważam, że ten kierunek umożliwia zmniejszenie bezrobocia i powrót do czasów, kiedy każdy kawałek ziemi był wykorzystany. Przy rosnących cenach żywności byle jakiej, możemy mieć zdrową i własną zmniejszając pogłowie zwierząt hodowlanych nie widzących nigdy trawy i słońca. Jakość surowca na ogół przekłada się i na jakość wyrobu finalnego, jak i niewysokie koszty produkcji (niepowiększane o koszt dodatkowych operacji - selekcji, oczyszczania). A to wprost odpowiada za cenę / zysk. Przyzwyczajenia technologiczne można zmienić - to rola decydentów, wynika także z ogólnego postępu [exemplum: piszę te słowa przy świetle lampy POWER LED, a lekcje odrabiałem przy lampie naftowej!]. W roztropnym wykorzystaniu odpadów należy oczywiście brać pod uwagę i dostępność i warunki lokalne.

31 31 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Odpady jako produkty Jeśli dostępne są surowce o wysokiej jakości i umiarkowanej cenie, to często bardziej opłacalne jest wykorzystanie tych surowców. Konieczne są zatem zachęty do stosowania surowców odpadowych w procesach produkcyjnych. Fosfogips o wyższej czystości powinien być wykorzystywany w budownictwie. Gorsze rodzaje fosfogipsu w budownictwie drogowym i górnictwie. Do 20% fosfogipsu można zagospodarować w przemyśle nawozowym do nowych asortymentów nawozów. Istnieje wiele technologii (działających na świecie) w których fosfogips stosowany jest jako surowiec. W Polsce nie są one stosowane ze względów ekonomicznych. Z fosfogipsu można :1. Wyprodukować siarczan amonu i kredę nawozową - niezbędne jednak są wysokie nakłady: na instalację a ponadto koszty produkcji są wyższe niż w przypadku siarczanu amonu produkowanego jako produkt uboczny przy produkcji kaprolaktamu. Aby możliwe było wdrożenie takiej produkcji potrzebne jest wsparcie Państwa w dofinansowaniu takiej produkcji. 2. Możliwa jest produkcja kwasu siarkowego i wapna palonego (proces podobny jak dawna produkcja kwasu siarkowego w Wizowie). W przypadku tej technologii koszt kwasu siarkowego będzie również wyższy niż w przypadku produkcji go z siarki płynnej. Kilka takich fabryk działa w Chinach, gdzie siarka płynna jest znacznie droższa niż w Polsce. Taka technologia pozwala praktycznie na zamknięcie bilansu siarki przy produkcji kwasu fosforowego. 3. Istnieją jeszcze inne technologie takie jak wykorzystanie fosfogipsu do produkcji kruszywa drogowego, czy do produkcji nawozów wieloskładnikowych lub wapniowo magnezowo siarkowych, jednak one nie pozwolą na zagospodarowanie całości fosfogipsu.

32 32 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Odpady jako produkty Uważam, że należy podjąć wszelkie próby zagospodarowania tego odpadu (chlorku wapnia) wszędzie tam, gdzie istnieje zapotrzebowanie na wapń, czyli zarówno do nawożenia roślin jak i w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym. Ponadto, należałoby wykorzystać także zdolność chlorku wapnia do skracania czasu wiązania betonu, a także brak właściwości korozyjnych w stosunku do betonu. Warto również wykorzystać także fakt, że chlorek wapnia, wykazuje większą retencję niż chlorki metali jednowartościowych. Chlorek wapnia dłużej jest zatrzymywany w glebie niż chlorki jednowartościowych metali i nie przedostaje się do wód powierzchniowych.

33 33 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Technologie W przeszłości pojawiały się różne koncepcje tzw. "bezodpadowej" produkcji sody, żadna z nich nie znalazła praktycznego zastosowania. …teoretycznie zmniejszenie ilości odpadów jest zawsze możliwe, zadaniem specjalistów jest taki dobór surowców by zmniejszyć ilość odpadów. W odniesieniu do bieli tytanowej…... Zastępując metodę siarczanową metodą chlorkową unika się powstawania odpadowego siarczanu(VI) żelaza(II) i pohydrolitycznego kwasu siarkowego. W metodzie chlorkowej stosuje się bogaty w tytan surowiec i proces ma inny przebieg (proces wysokotemperaturowy). Ale i tu są odpady - chlorki zanieczyszczeń występujących w surowcu i mamy do czynienia z emisją toksycznych gazów.

34 34 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Technologie Wykorzystanie kwasu pohydrolitycznego (siarkowego) do produkcji nawozów w postaci siarczanu amonowego ma pełne uzasadnienie. Drugi kierunek, czyli wykorzystanie tego kwasu do rozkładu surowca fosforowego może być ograniczone ze względu na jakość uzyskiwanego kwasu fosforowego, zatem pierwszy sposób wykorzystania można byłoby zintensyfikować. ……..przede wszystkim modernizacje technologii już obecnych i prace badawczo- rozwojowe. …..przy produkcji bieli tytanowej wytwarzany jest produkt uboczny - siarczan żelaza(II). Znajduje on zastosowanie w przemyśle chemicznym jako związek redukujący, np. do neutralizacji roztworów cyjanków, w przemyśle cementowym służy jako reduktor chromu sześciowartościowego. Od wielu lat stosowany jest do produkcji koagulantów do uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, jak również do produkcji pigmentów żelazowych. W rolnictwie stosowany jest jako mikroelement i składnik mieszanek nawozowych. Przemysł paszowy wykorzystuje go jako składnik dodatków paszowych..

35 35 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Badania i rozwój Kadra i instytucje naukowe podlegają wielorakim działaniom administracyjnym, bez jasno sprecyzowanego kierunku rozwoju. Działania te - wyglądające na przypadkowe i tylko administracyjne - nie sprzyjają nobilitacji kadry. Brak gospodarczej strategii rozwoju Polski, ani samodzielnej (polskiej) strategii badań (sposobu i kierunków) skutkują niepodejmowaniem, albo tylko przypadkowym zainteresowaniem, badań nad określonymi technologiami. …….przeznaczenie środków na badania pozwoli na rozwój bazy naukowej, możliwości wymiany doświadczeń i wdrożenia. Resztę trzeba wypracować, co jest możliwe tylko przy pomocy dodatkowych środków finansowych.

36 36 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Badania i rozwój Najlepsze nawozy to wysoko przyswajalne, ale z otoczką zapewniająca uwalnianie przez cały okres wegetacji. Sypanie nawozów tzw. częściowo rozłożone fosforyty, mielone fosforyty to marnotrawienie drogiego surowca. W zastosowaniach rolniczych (nawozowych) fosfogips zachowuje się w sposób bardzo podobny do innych materiałów gipsowych. W przypadkach, gdy zastosowanie wymaga wysiewania gipsu na powierzchnię, fosfogips ma przewagę nad innymi rodzajami gipsu ze względu na szybsze rozpuszczanie w wodzie.

37 37 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Badania i rozwój. Wprowadzenie cząstek nano-TiO 2 do użytku powszechnego wymaga badań nad ich wpływem na zdrowie człowieka jak i na środowisko. Pojawiają się bowiem doniesienia o ich kancerogennym działaniu. Konieczne jest więc wprowadzenie ram prawnych, które mogą pomóc w rozwoju technologii, przy równoczesnym ograniczaniu ryzyka dla zdrowia człowieka i środowiska naturalnego związanego z wytwarzaniem i stosowaniem cząstek nano-TiO 2. Potwierdzenie doniesień o szkodliwym działaniu (nanocząstek) wpłynie na poszukiwanie rozwiązań alternatywnych, ograniczenie zastosowania będzie uzależnione od stopnia uświadomienia odbiorców. Równocześnie ograniczenie produkcji będzie uzależnione od konkurencyjności metod alternatywnych, szczególnie pod względem ceny. Nanozwiązki największe znaczenie będą miały jako surowiec do produkcji nanokompozytów polimerowych, ceramicznych i metalowych. Ostatnio stwierdzono że takie kompozyty mogą być stosowane jako implanty, a więc zastosowanie w medycynie w przemyśle sportowym, lotniczym, rozwinięta powierzchnia pozwala na zastosowanie ich jako adsorbentów gazów i do magazynowania np. wodoru. Więc potencjalne możliwości są ogromne. Konkretne zastosowania wymagają przeprowadzenia badań naukowych i aplikacyjnych.

38 38 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Badania i rozwój …….. pozytywne wyniki badań mają szanse na wdrożenie również w zależności od polityki w zakresie opłat za składowanie odpadów - duży wzrost tych opłat może zmienić zupełnie spojrzenie na rentowność procesów odzysku różnych odpadów. Niska kultura techniczna i zacofanie w edukacji ekologicznej, totalne lekceważenie obowiązującego prawa, nie mówiąc juz o dobrych obyczajach, dają efekt w postaci bezkarności, co tworzy dodatnie sprzężenie zwrotne, a do czego to prowadzi, aż strach myśleć…….

39 39 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny W ankiecie SWOTC wzięło udział 25 ekspertów. Liczba wypełnionych ankiet dla każdej z technologii: W W – słabe strony (Weaknesses) T T – zagrożenia (Threats) S S – silne strony (Strengths) O O – szanse (Opportunities) C C – wyzwania (Challenges) -Kwas fosforowy 19 Kwas siarkowy 21 Soda 17 Biel tytanowa 16 Gips z odsiarczania spalin 19

40 40 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Technologia kwasu fosforowego 19 osób POZYTYWNENEGATYWNE WEWNĘTRZNESW ZEWNĘTRZNEOT C - Wieloletnie doświadczenie techn. - Ustalona marka producentów/zaufanie odbiorców; - Ustabilizowana pozycja na rynku krajowym; - Stały i przewidywalny rynek zbytu; - Własne lub tanie i dostępne zaplecze badawczo rozwojowe; Konieczność składowania lub unieszkodliwiania powstającego odpadu - Brak krajowego surowca - Brak opłacalnej technologii/procesu odzysku odpadów - Szkodliwe oddziaływanie na środowisko; - Sezonowość na rynku produktu Zaostrzenie prawa środow. w UE - Coraz mniej dostępnych obszarów na składowanie odpadów - Monopolizacja (ograniczenie) dostępu do zagranicznych surowców mineralnych - Wzrost kosztów środowiskowych - Zaostrzenie kryteriów emisji z instalacji (nowe BAT) Nowe, innowacyjne technologie - Dostępny krajowy potencjał badawczo- wdrożeniowy związany z technologią - Koniunktura popytu na bazowe chemikalia spowodowana zmianami na rynku produktów rynkowych - Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą - Wdrażanie nowych BAT Konkurencja krajów rozwijających się (Azja, Rosja, Ameryka Południowa) - Polityka gospodarcza Państwa, w tym wysokość podatków (VAT) - Koniunktura popytu na bazowe chemikalia spowodowana zmianami na rynku - Monopolizacja (ograniczenie) dostępu do zagranicznych surowców mineralnych

41 41 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Technologia kwasu siarkowego 21 osób POZYTYWNENEGATYWNE WEWNĘTRZNESW ZEWNĘTRZNEOT C - Wieloletnie doświadczenie techn. - Dostępność surowców na rynku lokalnym - Ustabilizowana pozycja na rynku krajowym; - Stały i przewidywalny rynek zbytu; - Proces/technologia bezodpadowa Techniczne zużywanie się istniejących instalacji - Wysokie koszty dostosowania instalacji do nowych standardów emisyjnych - Szkodliwe oddziaływanie na środowisko - Brak środków na wdrażanie procesów innowacyjnych - Wysokie koszty/opłaty środowiskowe Zaostrzenie kryteriów emisji z instalacji (nowe BAT) - Zaostrzenie prawa środow. w UE - Konkurencja krajów rozwijających się (Azja, Rosja, Ameryka Południowa) - Ingerencje organów UE w gospodarkę - Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą Nowe, innowacyjne technologie - Dostępny krajowy potencjał badawczo- wdrożeniowy związany z technologią - Koniunktura popytu na bazowe chemikalia spowodowana zmianami na rynku produktów rynkowych - Wzrost świadomości ekologicznej społeczeństwa - Wdrażanie nowych BAT Zaostrzenie prawa środowiskowego w UE - Zaostrzenie kryteriów emisji z instalacji (nowe BAT) - Konkurencja krajów rozwijających się (Azja, Rosja, Ameryka Południowa) - Koszt transportu surowców

42 42 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Technologia sody 17 osób POZYTYWNENEGATYWNE WEWNĘTRZNESW ZEWNĘTRZNEOT C - Wieloletnie doświadczenie techn. - Ustabilizowana pozycja na rynku krajowym; - Dostępność surowców na rynku lokalnym - Lokalizacja zakładów w pobliżu źródeł surowcowych; - Stały i przewidywalny rynek zbytu Konieczność składowania lub unieszkodliwiania powstającego odpadu - Szkodliwe oddziaływanie na środowisko - Brak opłacalnej technologii / procesu odzysku odpadów - Techniczne zużywanie się istniejących instalacji - Wysokie koszty/opłaty środowiskowe Zaostrzenie prawa środow. w UE -Coraz mniej dostępnych obszarów na składowanie odpadów - Wzrost kosztów środowiskowych -Konkurencja krajów rozwijających się (Azja, Rosja, Ameryka Południowa) -Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą Nowe, innowacyjne technologie - Dostępny krajowy potencjał badawczo- wdrożeniowy związany z technologią - Wdrażanie nowych BAT - Koniunktura popytu na bazowe chemikalia spowodowana zmianami na rynku produktów rynkowych - Monopolizacja (ograniczenie) dostępu do zagranicznych surowców mineralnych Nowe, innowacyjne technologie - Wzrost świadomości ekologicznej społeczeństwa - Rozporządzenia REACH i jego skutki - Ingerencje organów UE w gospodarkę

43 43 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Technologia bieli tytanowej 16 osób POZYTYWNENEGATYWNE WEWNĘTRZNESW ZEWNĘTRZNEOT C - Ustabilizowana pozycja na rynku krajowym; - Wieloletnie doświadczenie techn. - Stały i przewidywalny rynek zbytu - Rozwinięta infrastruktura krajowych odbiorców produktu technologii - Wykształcona i stabilna kadra Brak krajowego surowca - Wysokie koszty/opłaty środowiskowe - Konieczność składowania lub unieszkodliwiania powstającego odpadu - Szkodliwe oddziaływanie na środowisko - Proces/y jednostkowe technologii wymagają zmian Konkurencja krajów rozwijających się (Azja, Rosja, Ameryka Południowa) - Zaostrzenie kryteriów emisji z instalacji (nowe BAT) - Wzrost kosztów środowiskowych - Wdrażanie nowych BAT - Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą Nowe, innowacyjne technologie - Dostępny krajowy potencjał badawczo- wdrożeniowy związany z technologią - Wdrażanie nowych BAT - Koniunktura popytu na bazowe chemikalia spowodowana zmianami na rynku produktów rynkowych - Monopolizacja podstawowych technologii Nowe, innowacyjne technologie - Ingerencje organów UE w gospodarkę - Zaostrzenie prawa środowiskowego w UE - Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą

44 44 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Gips z odsiarczania spalin 19 osób POZYTYWNENEGATYWNE WEWNĘTRZNESW ZEWNĘTRZNEOT C - Dostępność surowców na rynku lokalnym - Ustabilizowana pozycja produktu na rynku krajowym - Stały i przewidywalny rynek zbytu - Proces/technologia bezodpadowa - Rozwinięta infrastruktura krajowych odbiorców produktu technologii Wysokie koszty/opłaty środowiskowe - Jakość produktu gorsza od dostępnych na rynku - Brak środków na wdrażanie procesów innowacyjnych -Techniczne zużywanie się istniejących instalacji - Sezonowość na rynku produktu Zaostrzenie kryteriów emisji z instalacji (nowe BAT) - Rynek mediów energetycznych - koniunktura - Zaostrzenie prawa środow. w UE - Coraz mniej dostępnych obszarów na składowanie odpadów - Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą Nowe, innowacyjne technologie - Dostępny krajowy potencjał badawczo- wdrożeniowy związany z technologią - Wzrost świadomości ekologicznej społeczeństwa - Wdrażanie nowych BAT - Zaostrzenie kryteriów emisji z instalacji (nowe BAT) Wzrost kosztów środowiskowych - Nowe, innowacyjne technologie - Rynek paliw i mediów energetycznych - Rozporządzenia REACH i jego skutki

45 45 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Panel młodych ekspertów Studenci i młodzi pracownicy naukowi Politechniki Śląskiej po wysłuchaniu prelekcji oceniali wpływ 13 czynników zewnętrznych na rozwój przemysłu chemicznego i gospodarki odpadami nieorganicznymi w Polsce. W panelu wzięło udział 41 osób w tym 8 pracowników projektu. Formularz eksperta projektu wypełniło 25 osób. Ankietę wypełniło 30 osób.

46 46 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wpływ wybranych czynników na przemysł i środowisko 1 Rozszerzenie Dyrektywy I- (IED) wzmocnienie roli BAT 2 REACH-konieczność rejestracji w systemie odpadu, który podlega odzyskowi w sposób inny niż prosty recykling 3 Pakiet klimatyczny-limity emisji, koszty, ograniczenia 4 Interwencje gospodarcze: dopłaty/opłaty środowiskowe 5 Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą, 6 Nowe regulacje prawne dotyczące odpadów, status odpadu, produktu uboczny, utrata statutu 7 Dynamika popytu na produkty nieorganiczne 8 Ceny paliw i energii (gaz) 9 Społeczna odpowiedzialność biznesu (np. Odpowiedzialność i Troska) 10 Wykorzystanie składowisk odpadów do pozyskania surowców 11 Edukacja ekologiczna społeczeństwa 12 Rozwój sektora B+R w Polsce 13 Polityka eliminująca produkcję wysokoodpadowych chemikaliów - zakup za granicą Wpływ na rozwój przemysłu chemicznego

47 47 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wpływ wybranych czynników na przemysł i środowisko 1 Rozszerzenie Dyrektywy IPPC - wzmocnienie roli BAT 2 REACH-konieczność rejestracji w systemie odpadu, który podlega odzyskowi w sposób inny niż prosty recykling 3 Pakiet klimatyczny-limity emisji, koszty, ograniczenia 4 Interwencje gospodarcze: dopłaty/opłaty środowiskowe 5 Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą, 6 Nowe regulacje prawne dotyczące odpadów, status odpadu, produktu uboczny, utrata statutu 7 Dynamika popytu na produkty nieorganiczne 8 Ceny paliw i energii (gaz) 9 Społeczna odpowiedzialność biznesu (np. Odpowiedzialność i Troska) 10 Wykorzystanie składowisk odpadów do pozyskania surowców 11 Edukacja ekologiczna społeczeństwa 12 Rozwój sektora B+R w Polsce 12 Polityka eliminująca produkcję wysokoodpadowych chemikaliów - zakup za granicą Wpływ na jakość środowiska

48 48 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wpływ wybranych czynników na przemysł i środowisko. 1 Rozszerzenie Dyrektywy IPPC - wzmocnienie roli BAT 2 REACH-konieczność rejestracji w systemie odpadu, który podlega odzyskowi w sposób inny niż prosty recykling 3 Pakiet klimatyczny-limity emisji, koszty, ograniczenia 4 Interwencje gospodarcze: dopłaty/opłaty środowiskowe 5 Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą, 6 Nowe regulacje prawne dotyczące odpadów, status odpadu, produktu uboczny, utrata statutu 7 Dynamika popytu na produkty nieorganiczne 8 Ceny paliw i energii (gaz) 9 Społeczna odpowiedzialność biznesu (np. Odpowiedzialność i Troska) 10 Wykorzystanie składowisk odpadów do pozyskania surowców 11 Edukacja ekologiczna społeczeństwa 12 Rozwój sektora B+R w Polsce 13 Polityka eliminująca produkcję wysokoodpadowych chemikaliów - zakup za granicą Wpływ na społeczną akceptację przemysłu

49 49 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wpływ wybranych czynników na przemysł i środowisko. 1 Rozszerzenie Dyrektywy IPPC - wzmocnienie roli BAT 2 REACH-konieczność rejestracji w systemie odpadu, który podlega odzyskowi w sposób inny niż prosty recykling 3 Pakiet klimatyczny-limity emisji, koszty, ograniczenia 4 Interwencje gospodarcze: dopłaty/opłaty środowiskowe 5 Nowe instalacje produkcyjne o niższym reżimie środowiskowym poza Europą, 6 Nowe regulacje prawne dotyczące odpadów, status odpadu, produktu uboczny, utrata statutu 7 Dynamika popytu na produkty nieorganiczne 8 Ceny paliw i energii (gaz) 9 Społeczna odpowiedzialność biznesu (np. Odpowiedzialność i Troska) 10 Wykorzystanie składowisk odpadów do pozyskania surowców 11 Edukacja ekologiczna społeczeństwa 12 Rozwój sektora B+R w Polsce 13 Polityka eliminująca produkcję wysokoodpadowych chemikaliów - zakup za granicą Wpływ na gospodarkę odpadami

50 50 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wnioski z paneli Panel dyskusyjny w Ustroniu, dnia r. 1. Nie należy oczekiwać intensywnego rozwoju przemysłu chemii nieorganicznej i nawozów mineralnych w Polsce w latach Wynika to z następujących przyczyn: a)Intensywnie rozwija się produkcja nieorganiczna w krajach azjatyckich, gdzie koszty pracy i koszty środowiskowe są nieporównywalnie mniejsze (Chiny, Korea) b)Zarysowują się ograniczenia eksportu (np. nawozy) do krajów europejskich spowodowane konkurencja krajów azjatyckich c)Legislacja chemiczna i środowiskowa Unii Europejskiej jest bardzo restrykcyjna d)Odpady przemysłowe nieorganiczne są głównie składowane, w zbyt małym stopniu podlegają procesom odzysku e)Przemysł chemiczny odbierany jest przez społeczeństwo przede wszystkim jako czynnik szkodliwy dla ludzi i środowisk. 2. Nie można dopuścić do całkowitej likwidacji tego przemysłu w Polsce, gdyż warunkuje on rozwój i utrzymanie innych gałęzi przemysłu, w tym w szczególności rolnictwa, przemysłu szklarskiego itp. 3. Technologie chemiczne, w tym nieorganiczne, pełnią w gospodarce bardzo pożyteczną rolę, gdyż mogą być wykorzystane jako technologie sanitarne wykorzystujące odpady innych przemysłów. Przykładem mogą być instalacje kwasu siarkowego w przemyśle metali nieżelaznych, dzięki którym uciążliwość tego przemysłu dla środowiska jest znacznie zminimalizowana.

51 51 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wnioski z paneli Panel dyskusyjny w Ustroniu, dnia r. 4.Jest bardzo prawdopodobne, że w perspektywie do 2030 roku zniknie wytarzanie największego ilościowo odpadu nieorganicznego, jakim jest fosfogips powstający w technologii ekstrakcyjnego kwasu fosforowego na skutek zastąpienia importu fosforytów importem kwasu fosforowego. 5.Nie należy wiązać zbyt wielkich nadziei ze znaczącym rozwojem biotechnologii i nanaotechnologii w przemyśle nieorganicznym, zwłaszcza przed rokiem Nie należy jednak rezygnować z prowadzenia a nawet intensyfikacji badań w tych kierunkach. 6.Należy kontynuować w skali kraju dokładną identyfikację odpadów i ich losów, zwłaszcza niebezpiecznych i zwłaszcza wytwarzanych w małych i średnich przedsiębiorstwach. 7.Należy zintensyfikować utylizację i odzysk odpadów na składowiskach już zamkniętych, w tym z powodu likwidacji zakładów przemysłowych. 8.Badania przemysłowe w zakresie technologii bezodpadowych i niskoodpadowych, minimalizacji odpadów i emisji oraz zagospodarowania wytwarzanych odpadów powinny być zintensyfikowane, aby przemysł nieorganiczny i nawozowy mógł nadal funkcjonować w zgodzie z nowymi przepisami prawnymi Unii Europejskiej, które wejdą w życie w latach

52 52 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wnioski z paneli Panel technologiczny – Ustroń Jaszowiec, dnia r. Technologie chemiczne, w tym nieorganiczne, pełnią w gospodarce bardzo pożyteczną rolę, gdyż warunkują rozwój i utrzymanie innych gałęzi przemysłu, w tym szczególnie rolnictwa, przemysłu szklarskiego itp. a także pełnią rolę technologii sanitarnych, wykorzystując odpady z innych przemysłów. Przykładem mogą być instalacje kwasu siarkowego w przemyśle metali nieżelaznych, dzięki którym uciążliwość tego przemysłu dla środowiska jest znacząco zminimalizowana. Warto zwrócić uwagę, że chociaż składowiska odpadów nieorganicznych rodzą sprzeciw ekologów i mieszkańców okolicznych terenów, to jednak gromadzenie w jednym miejscu, w dużych ilościach, segregowanych odpadów przemysłu nieorganicznego może być rozwiązaniem optymalnym, gdyż stanowi łatwe źródło surowcowe dla innych technologii. Rezygnacja z wielu produkcji generujących odpady jest też rozwiązaniem niekorzystnym społecznie. Na przykład produkcja kwasu fosforowego, generująca największy ilościowo odpad nieorganiczny – fosfogips, jest podstawą produkcji nawozów fosforowych w Polsce. Zaniechanie własnej produkcji kwasu fosforowego spowoduje uzależnienie rynku nawozowego w Polsce od produktów spoza Unii Europejskiej i zagraża pośrednio rynkowi żywności. Biorąc pod uwagę, że większość odpadów nieorganicznych to są odpady bezpieczne, lepiej je gromadzić pracując jednocześnie nad narodową strategią ich zagospodarowania, niż wygaszać produkcje generujące odpady. Biorąc pod uwagę, że większość odpadów nieorganicznych to są odpady bezpieczne, lepiej je gromadzić pracując jednocześnie nad narodową strategią ich zagospodarowania, niż wygaszać produkcje generujące odpady.

53 53 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Wypowiedzi z paneli Panel młodych ekspertów – Gliwice, dnia r. Przemysł chemiczny jest postrzegany społecznie tylko jako szkodliwy dla zdrowia i środowiska, a nie jako branża niezbędna dla gospodarki. Dobrze by było, gdyby przebijały się przez media rzetelne opinie podparte badaniami na tematy dotyczące technologii chemicznych i gospodarki odpadami. Najważniejsze jest aby dotrzeć do ludzi prostym językiem ale z rzetelnymi informacjami. Bardzo istotna jest edukacja. Problemem są składowiska odpadów po zlikwidowanych zakładach chemicznych. Niestety o tym problemie ekolodzy i społeczeństwo wydają się zapominać, a zagospodarowanie takiego składowiska przez władze samorządowe jest ogromnym wyzwaniem ekonomicznym.

54 54 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Najciekawsze cytaty z dyskusji panelowych …… biorąc pod uwagę, ze większość odpadów nieorganicznych to odpady bezpieczne, lepiej je gromadzić pracując jednocześnie nad narodową strategią ich zagospodarowania, niż wygaszać produkcje generujące odpady …albo będziemy produkować nawozy i je mieć, albo zatrzymamy produkcję i pojawi się w Polsce problem z dostępnością nawozów… …rezygnacja z wielu procesów produkcyjnych generujących odpady jest rozwiązaniem niekorzystnym także w aspekcie społecznym nie mamy się czego wstydzić, posiadamy technologie kwasu siarkowego, które wyprzedzają przepisy BAT…

55 Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny Dziękuję za uwagę Projekt nr WND-POIG /09 jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007 – 2013 Panel dyskusyjny: Wstęp do scenariuszy rozwoju gospodarki odpadami nieorganicznymi w Polsce Gliwice, r.


Pobierz ppt "Projekt nr WND-POIG 01.01.01-00-009/09 jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu."

Podobne prezentacje


Reklamy Google