Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Przechowane, odnalezione, wyszukane. Dyskusje o książkach (9)

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Przechowane, odnalezione, wyszukane. Dyskusje o książkach (9)"— Zapis prezentacji:

1 Przechowane, odnalezione, wyszukane. Dyskusje o książkach (9)

2 Investigator Tessinensis Rozwi ą zujemy 10 zagadek, wprawiaj ą c si ę w badaniu cieszy ń skich ź róde ł historycznych Przechowane, odnalezione, wyszukane. Dyskusje o ksi ąż kach (9)

3 Zapraszamy do wspó ł zawodnictwa Przed nami 10 zagadek. Trzeba je rozwi ą za ć, badaj ą c tre ś ci zawarte w ź ród ł ach historycznych wytworzonych na terenie Ś l ą ska Cieszy ń skiego. Troch ę dociekliwo ś ci, wiedzy ogólnej, umiej ę tno ś ci szperania w bibliotekach i w Internecie oraz – koniecznie – zdrowego rozs ą dku wystarczy, aby w ci ą gu godziny odpowiedzie ć na wszystkie. Ale je ś li jeste ś my w grupie, to jeszcze zobaczmy, kto odpowiedzia ł lepiej, a kto gorzej. Zasady punktacji – wed ł ug uznania. Zapraszamy!

4 Zagadka 1. Stare ksi ąż ki s ą zupe ł nie niezrozumia ł e. Jak mo ż na w ogóle przeczyta ć co ś takiego?

5 Rozwi ą zanie zagadki 1. By ć mo ż e ju ż jeste ś w stanie spostrzec, ż e jest to ksi ąż ka drukowana (t ł oczona), i ż e do z ł o ż enia tekstu u ż yto czcionek gotyckich. Czcionka to litera, prawda? A czy ż nie piszemy literami? Zobacz pisma, jakie masz w komputerze. Prawie na pewno b ę d ą w ś ród nich i gotyckie. Cho ć zapewne nie b ę dzie to nawet wspó ł czesna wersja czcionki, jakiej tutaj u ż y ł drukarz (Bazylea, 1582), z ł atwo ś ci ą spostrze ż esz podobie ń stwa. Jesli wydrukujesz sobie dostepna czcionke gotycka (np. popularny Old English Text), to poprzez porównanie poszczególnych znaków zdo ł asz odczyta ć wiekszosc znaków szwabachy albo faktury.* Zw ł aszcza znaj ą c niemiecki. I pami ę taj – cho ć drobny fragment odczytanego tekstu, zw ł aszcza nazwisko autora lub g ł ówne s ł owo tytu ł u, umo ż liwi Ci wyszukanie danych o ksi ąż ce w katalogach bibliotecznych lub w Internecie (w bibliotekach cyfrowych) i dalsze odtwarzanie tekstu. *Uwaga: czcionka Old English Text nie ma polskich znaków diakrytycznych.

6 Komentarz do zagadki 1. Oto Twoje narz ę dzie: ABCDEFGHIJKLMN OPRSTUVWXYZ Abcdefghijklmnoprstuvwxyz A oto pocz ą tek Twojej pracy: Erste Theil der Newen Weldt vnd Indianischen Nidergängischen Königreichs newe vnd wahrhafte History, von allen Geschichten, Handlungem Thaten, Strengem vnd sträfflichem Regiment der Spanier genen der Indiander...

7 I jeszcze opis tej ksi ąż ki w Katalogu Ksi ąż nicy Cieszy ń skiej

8 Zagadka 2. Co przedstawia to zdj ę cie?

9 Rozwi ą zanie zagadki 2. Nie mamy zbyt wielu mo ż liwo ś ci. Wiemy, jak ch ę tnie wysy ł ano dawniej pocztówki i jak wiele z nich zachowa ł o si ę w bibliotekach i muzeach, doczekuj ą c si ę teraz reedycji cyfrowej. Wi ę c je ś li pocztówka, to ma i drug ą stron ę, ale na razie widzimy tylko jedn ą, i tylko specjalistyczne oprogramowanie da ł oby nam mo ż liwo ść odczytania napisów na budynku. Ale je ś li s ą tam napisy, to pewnie gospoda czy co ś takiego. Ś wiadczy o tym m. in. piwo (w butelkach z charakterystycznymi zamkni ę ciami) i ludowe (w wi ę kszo ś ci) stroje zebranych. Koronkowe zapaski na czo ł ach kobiet mog ą nas sk ł oni ć, by pocztówki tej szuka ć w Federacji Bibliotek Cyfrowych (http://fbc.pionier.net.pl) pod s ł owem kluczowym Beskidy. I oto wynik, ma ł o zadowalaj ą cy ze wzgl ę du na sk ą py, pozbawiony daty opis. S ą dz ą c po u ż yciu niemieckiego, pocztówka pochodzi sprzed 1919 r.http://fbc.pionier.net.pl Tytu ł : Ś l ą scy górale przed gospod ą gminn ą. Schles. Beskiden-Goralen vor dem Gemeinde- Wirtshaus Temat i s ł owa kluczowe: Beskid ś l ą ski - folklor Wydawca: Edward Feitzinger [jr., ] Miejsce wydania: Teschen Typ zasobu: pocztówka Format: image/x.djvu Lokalizacja orygina ł u: Miejska Biblioteka Publiczna, D ą browa Górnicza. Zdj ę cie i opis zawdzi ę czamy Ś l ą skiej Bibliotece Cyfrowej,

10 Zagadka 3. Co to za litera?

11 Rozwi ą zanie zagadki 3. To jest litera G, inicja ł do ść wyra ź nie napisanego s ł owa Gloriosissimam... Ale ż eby si ę tego dowiedzie ć, musisz domy ś li ć si ę, ż e ogl ą dany dokument jest r ę kopisem, i poszuka ć go w Katalogu ś redniowiecznych r ę kopisów Ksi ąż nicy Cieszy ń skiej, opr. M. Zwiercan, Wroc ł aw Dowiesz si ę wtedy, ż e ten pi ę kny kodeks z Biblioteki Szersznikowskiej to De civitate dei ś w. Augustyna (Augustinus Hipponensis, Augustinus Aurelius), przepisany ok r., by ć mo ż e we Florencji. Czytamy (s. 14): Kodeks przepisany w miar ę starannie przez jednego anonimowego kopist ę, pismem humanistycznym, na ś laduj ą cym kursyw ę w ł osk ą (...) Kodeks zdobi 20 pi ę knych liter inicjalnych wykonanych stosowan ą we w ł oskim renesansie technik ą a vermi albo a bianchi girari typu florenckiego. Na k. 1 r. zosta ł wymalowany inicja ł niebieski z li ść mi zielonymi i ró ż owymi na tle wykonanym z blaszek z ł otych. Towarzyszy mu na marginesie górnym i bocznym bordiura z li ś ci i kwiatów w kolorach: zielonym, niebieskim i ró ż owym, przetykana blaszkami z ł otymi (...). Wzorcowe wydanie De civitate dei w serwisie Intratext,http://www.intratext.com/y/LAT0395.HTMhttp://www.intratext.com/y/LAT0395.HTM

12 Zagadka 4. Znale ź li ś my srebrny medal o ś rednicy 45,6 mm; na rewersie wymieniona jest nazwa Cieszyn (Teschenae z dat ą -- wi ę c zapewne w Cieszynie...). Co znaczy jego tekst, jak rozumie ć widoczne na obu jego stronach przedstawienia?

13 Rozwi ą zanie zagadki 4. Je ś li nie znamy ł aciny, mo ż emy tylko spróbowa ć zrozumie ć wyobra ż enia. Z lewej (awers) z ł amana kolumna, symbol wszelkiej zag ł ady, powalona lira (muzy) i kaduceusza (atrybut Merkurego, handel), chor ą gwie i sprz ę t wojenny, w tle namioty wojskowe. Nawet pole pozbawione ro ś linno ś ci nie jest tu bez znaczenia. Po prawej: wszystko na swoim miejscu! Kolumna i jej znacz ą ce ozdoby przywrócone s ą dawnej ś wietno ś ci i otoczone ukwiecon ą łą k ą, oracz uprawia pole, pastuszek z fujark ą wypasa trzod ę. Teraz mo ż emy przeczyta ć daty. Awers: 3 lipca 1778, rewers: 13 maja A wi ę c chodzi o pokój cieszy ń ski! Potwierdzaj ą to napisy. Awers: TRANQULITAS GERMANIAE INTERRUPTA (spokój Niemiec przerwany), REWERS: RESTAURATA (przywrócony). OPERA RUSS[IAE] ET GALL[IAE] INTERPOSITA TESCHENE... (dokonanie Rosji i Francji, wniesione [dotyczy aktu pokojowego] w Cieszynie... Taki zapis podkre ś la rol ę Rosji i Francji w pogodzeniu zwa ś nionych mocarstw. Mo ż emy zatem domy ś la ć si ę, ż e medal ten wybito na zlecenie Pary ż a lub Petersburga. O tym ju ż ź ród ł o milczy; herby mocarstw na kolumnie nie sa czytelne. Potrzeba nam opracowania. W serwisie CoinArchives znajdujemy informacj ę, ż e medal powsta ł na zamówienie carycy Katarzyny II Wielkiej ( )

14 Komentarz do zagadki 4. O wybicie pami ą tkowych medali z okazji pokoju cieszy ń skiego zadba ł y wszystkie obecne strony. Tu: Merkury z ga łą zk ą oliwn ą i Cerera, bogini urodzaju. Czytamy: ZAISTE CIESZ Ą SI Ę POLA [wiosenn ą por ą ], LECZ BARDZIEJ CIESZ Ą SI Ę POKOJEM. Reprodukcje wielu podobnych medali znajdziemy na witrynach komercyjnych serwisów antykwarycznych oraz na ł amach Europeany (www.europeana.eu).www.europeana.eu

15 Zagadka 5. Czego dotyczy ta ksi ąż ka?

16 Rozwi ą zanie zagadki 5 Je ś li nie znasz ł aciny i nie domy ś lasz, co stoi za zawartymi w tytule nazwami, to przyjrzyj si ę ca ł ej stronie tytu ł owej (w istocie zosta ł a ona negatywowo wygrawerowana na p ł ycie miedzianej, a nast ę pnie z niej odbita). Respublica – to nazwa serii wydawniczej oficyny wydawniczej Elzewirów (tu: Elzeuir). Tom wydano w Lugduni Batavorum, czyli Lejdzie (Leyden, Leiden) w 1627 roku, a dat ę 1627 zapisano tak: A o Anno (roku) C I Ɔ tysi ą c I Ɔ pi ęć set CXXVII sto dwadzie ś cia siedem Na ok ł adce ilustracji – herby Szkocji i Irlandii (Scotia, Hibernia) – gryf i lira. S ą popularnymi motywami i ł atwo je wyszuka ć. Respublica to seria monografii polityczno-krajoznawczych. Zapewne by ł oby jeszcze ł atwiej, gdyby Szkot by ł w spódniczce kilt. Ale w XVI i XVII w. nosili j ą tylko górale i nikomu by nie przysz ł o do g ł owy uzywa ć jej jako znaku rozpoznawczego Szkocji. Natomiast krój kapelusza Szkota jest po ź niej bardzo rozpowszechniony w koloniach ameryka ń skich.

17 Zagadka 6. Pod Cieszynem wykopali ś my monet ę (ma ł o prawdopodobne, ale kto wie...). Zapewne rzuci si ę nam w oczy cyfra 3, by ć mo ż e nawet rozpoznamy na awersie cieszy ń skiego or ł a. Co dalej? Kiedy powsta ł a ta moneta, kto j ą wybi ł, jak ą mia ł a warto ść ?

18 Rozwi ą zanie zagadki 6. Je ś li znasz tego w ą sala (np. z obrazu w Muzeum Ś l ą ska Cieszy ń skiego), to zapewne inicja ł y A.W. rozwi ąż esz natychmiast: Adam Wac ł aw, ksi ążę mi ł o ś ciwie nam panuj ą cy w latach A pozosta ł e litery? Przeczytawszy takie opracowania jak np. przytoczon ą w Bibliografii ksi ąż k ę J. Spyry, mo ż emy potraktowa ć monet ę jako dokument i j ą odczyta ć : A[damus] W[enceslaus] D[ei] G[ratia] I[n] S[ilesia] T[eschinensis] E[t] M[aioris] G[logoviae] D[ux] (Adam Wac ł aw z bo ż ej ł aski ksi ążę w Ś l ą sku Cieszy ń skim i Wielkim G ł ogowie). Trójka to nomina ł. Na rewersie: GROS[SI] AR[GENTEI] III CRV [=CRU, CRUCIFERORUM] [1]609 (Trzy gorsze srebrne krajcary, 1609). S ł owo krajcar (niem. Kreuzer) pochodzi od ł ac. Crucifer, czyli monety z krzy ż ykiem, jak ą bito w Tyrolu w XIII w.

19 Komentarz do zagadki 6. U ż yta na monecie Litera A jest lepiej widoczna na innej monecie, równie ż, tak jak poprzednia, zachowanej w Stadtgeschichtliches Museum Leipzig. Cieszy ń skie monety znajdziemy m. in. w Europeanie (www.europeana.eu).www.europeana.eu

20 Zagadka 7. Co to za umundurowanie?

21 Rozwi ą zanie zagadki 7. Zgromadzenie uchwali ł o nast ę puj ą ce umundurowanie dla cz ł onków czynnych: Przy ł bice czarne skórzane z mosi ę rzowym grzebieniem i przepasem bez napisów. Ubiory to jest spodnie i bluz ę p ł ócienne [...]. Je ś li mosi ę rzowy grzebie ń nie kojarzy nam si ę ze stra żą po ż arn ą, to trudno. Wtedy trzeba jako ś wyszuka ć ten r ę kopis w katalogu ksi ąż nicy Cieszy ń skiej. Naj ł atwiej zrobic to jednak w ł a ś nie, u ż ywaj ą c has ł a przedmiotowego po ż arnictwo; s ł owa protoko ł y i po ż arnej jako s ł owa w tytule te ż daj ą po żą dany efekt: wyszukanie odpowiedniego dokumentu do sprawdzenia. Zaczyna si ę on tak: A oto i zapis w katalogu: Szumbark: dzi ś dzielnica Hawierzowa

22 Zagadka 8. Jakie wydarzenia wi ążą si ę z tym rysunkiem?

23 Rozwi ą zanie zagadki 8. Jurek i Zuzka, m ł odzi (i skorzy do roboty!) ś l ą zacy, rozmawiaj ą c po ś l ą sku, od ż egnuj ą si ę od Polski. Ku Polsce kusi ich trójca, sk ł adaj ą ca si ę z dziadka przebranego za powsta ń ca listopadowego, za ż ywnego ksi ę dza katolickiego, i Ż yda-karczmarza (w domy ś le: propagatora pija ń stwa). Bardzo z ł o ś liwa i przesycona stereotypami ulotka z okresu polsko-czeskiej rywalizacji i walki o Zaolzie, mo ż e z lat , przedrukowana w znanej pracy: F. Pelc: O T ě šínsko : vzpomínky a úvahy, Slezská Ostrava : Slezská Matice osv ě ty lidové, 1928.

24 Zagadka 9. Najciekawsza informacja z tego arkusza...

25 Rozwi ą zanie zagadki 9. Takie listy kojarzymy na ogó ł z dokumentacj ą, wytwarzan ą przez cieszy ń skie szko ł y. Tym razem jest to staranny spis pacjentów w szpitalu ojców bonifratrów (Konwent Zakonu Braci Mi ł osiernych, Ordo Hospitalarius Sancti Joannis de Deo). Zasadniczym zadaniem wype ł niaj ą cym bonifraterskie charyzmaty by ł o prowadzenie szpitali i aptek – w Cieszynie w latach W szpitalnych ksi ę gach notowano wyznanie pacjenta. Tu dowiadujemy si ę, ż e Ludwig Wolf, syn Salomona i Johanny, by ł isrl (izraelit ą ). Data hospitalizacji: 25 lutego 1861 r. Wiemy, ż e bonifratrzy nie stosowali w swej pos ł udze dyskryminacji religijnej; interesuj ą ce by ł oby jednak zbadanie, od kiedy, bowiem proces asymiliacji Ż ydów, uruchomiony Patentem Tolerancyjnym cesarza Józefa II w 1781 r., w 80 lat pó ź niej by ł ju ż praktycznie zako ń czony, wcze ś niej jednak przebiega ł etapami, podobnie jak i ca ł a liberalizacja stosunków spo ł ecznych w Austrii. Dotyczy to tak ż e ewangelików, równie ż pacjentów szpitala. Trudniejsze b ę dzie zbadanie, dlaczego bonifratrzy (no bo raczej nie sam Wolf) u ż yli terminu magapizado na okre ś lenie dolegliwo ś ci L. Wolfa. By ć mo ż e zachowali szcz ą tki swojej dawnej terminologii medycznej, której u ż ywali, gdy – dzia ł aj ą c poza medycyn ą uniwersyteck ą – nie znali ł aciny? Magapizado znaczy bóle brzucha w j ę zyku starogórnoniemieckim. Ale przecie ż ju ż w XVIII w. brat Ludwik Perzyna pos ł ugiwa ł si ę swobodnie terminologia ł aci ń sk ą.

26 Zagadka 10. Czigan... Czikkan? Cygan? Ten sam?

27 Rozwi ą zanie zagadki 10. Ale ż sk ą d. Mniejsza o pisowni ę, cho ć ta na pocz ą tku XIX w. jest ju ż ujednolicona na tyle, by autor Johann Jacob Heinrich Czikann, publikuj ą cy w Brnie w 1815 r. wspomnienie o niedawno zmar ł ym Leopoldzie Szerszniku nie móg ł u ż y ć formy Czigan na swoim superekslibrisie. Z którego zreszt ą dowiadujemy si ę, ż e chodzi o Johanna Georga, swobodnego pana na Frysztacie i Dobros ł awicach pod Opaw ą. Wraz z t ą postaci ą cofamy si ę za ś o prawie dwie ś cie lat – w takim te ż wczesnosiedemnastowiecznym stylu jest superekslibris, wyt ł oczony na francuskiej ksi ąż ce z 1613 r. Johann Georg Czigan podró ż owa ł po Europie i w 1622 r. immatrykulowa ł si ę na s ł ynnym uniwersytecie w Lejdzie, po ź niej za ś zosta ł cz ł onkiem typowego dla XVII w. stowarzyszenia naukowego Fruchtbringende Gesellschaft, m ęż em Marianny Kochcickiej, i posiadaczem biblioteki w swoim dworze Dobros ł awicach, gdzie bywali wybitni Ś l ą zacy. Ród niebawem zubo ż a ł jednak i zanik ł, a superekslibris, jedyny tego rodzaju znak w ł asno ś ciowy ze Ś l ą ska Cieszy ń skiego (K. Szelong) stanowi dzi ś jeden ze skarbów Ksi ąż nicy Cieszy ń skiej. Johann J. H. Czikann, morawski uczony i korespondent Szersznika, to zupe ł nie inna posta ć. Pó ź niej widzimy go jako wspó ł autora Oesterreichische National-Encyklopädie w sze ś ciu tomach (Wiede ń ).

28 Teraz Ty! W cieszy ń skich zbiorach nie brakuje zagadek. Wcale nie znamy wszystkich odpowiedzi i nie zawsze odpowied ź jest tylko jedna. Pami ę taj, ż e ż adne ź ród ł o historyczne nie k ł amie. Robi ą to najwy ż ej zawarte w nich opowie ś ci. Historyk pyta dlaczego i zawsze dowie si ę czego ś, co mu wynagrodzi trud badania.

29 Ku pami ę ci pó ź nych wnuków... Uczmy si ę czyta ć ź ród ł a historyczne!


Pobierz ppt "Przechowane, odnalezione, wyszukane. Dyskusje o książkach (9)"

Podobne prezentacje


Reklamy Google