Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Renata Siemieńska Ścieżki karier kobiet i mężczyzn w nauce i ich uwarunkowania.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Renata Siemieńska Ścieżki karier kobiet i mężczyzn w nauce i ich uwarunkowania."— Zapis prezentacji:

1 Renata Siemieńska Ścieżki karier kobiet i mężczyzn w nauce i ich uwarunkowania

2 Stosunkowo niewiele jest kobiet w nauce, zwłaszcza w pewnych dyscyplinach. Co jest powodem? Czy naukowiec jako zawód tradycyjnie męski jest broniony przez instytucje badawcze i uniwersytety, czyli innymi słowy nie przyjmuje się kobiet czy przyjmuje się je i promuje bardzo niechętnie (bariery instytucjonalne)? Czy kobiety nie chcą robić karier naukowych uważając, że nie mają szans na sukces w zawodzie, który pod wielu względami jest specyficzny i uważany często za męski (bariery kulturowe)? Czy kobiety szczególnie stronią od nauk ścisłych oraz inżynierskich, gdyż podzielają pogląd niejednokrotnie formułowany, że kobietom brak zdolności do matematyki, fizyki, a więc nie mają co liczyć na sukces w tych dziedzinach (bariery indywidualne związane z płcią)?

3 Indywidualne predyspozycje Wyniki uzyskiwane przez dziewczęta i chłopców w międzynarodowym badaniu PISA prowadzonym przez OECD, powtarzanym w ostatnich kilku latach w wielu krajach, pokazują, że obecnie dziewczęta i chłopcy w wieku 15 lat uzyskują podobne wyniki. Oznacza to, że sytuacja zmieniła się znacząco w ciągu ostatnich 50 lat, gdy różnice w osiągnięciach były nieporównanie większe. Wyobrażenia o odpowiedniości pewnych karier są kreowane, a co najmniej wzmacniane przez określone oddziaływanie środowiska społecznego. Wpływ szkoły oddziaływującej na kształtowanie różne sposoby.

4 Różnice biologiczne czy konflikt ról kulturowo zdefiniowany Czy istnieją różnice pomiędzy krajami w sposobie definiowania zawodu naukowca jako mniej lub bardziej nieprzyjaznego dla kobiet, a więc wymagającego przełamania większych barier przez te kobiety, które jednak zdecydują się na jego wykonywanie? Jaką rolę odgrywa kontekst instytucjonalny, które zapewnia pomoc kobietom (rodzinom) w łączeniu pracy zawodowej i obowiązków rodzinnych? Czy mobilność naukowców, związana z systemem poszukiwania nowych pracowników jest bardziej przyjazna dla kobiet czy korzystniejszy jest system wewnątrz instytucjonalnej promocji? Międzynarodowe badania (World Values Survey) nad wartościami i koncepcjami społecznych ról kobiet (Inglehart, Norris 2003) pokazują, że nie ma prostej korelacji pomiędzy liczbą kobiet zajmujących wyższe pozycje w świecie nauki a wartościami i koncepcjami społecznych ról kobiet. W Portugalii i Polsce odsetki kobiet profesorów należą do najwyższych w Europie i są równie wysokie jak w Finlandii, choć koncepcje ról kobiet są w nich zdecydowanie odmienne.

5 Studia przesądzają o możliwych typach karier – W okresie 1990–2005 liczba studiujących kobiet wzrosła pięciokrotnie, liczba mężczyzn – czterokrotnie. Już w 1990 roku kobiety stanowiły ponad połowę przypadku wszystkich typów studiów z wyjątkiem studiów dziennych. W połowie lat 90. również na studiach dziennych było ich wśród studiujących ponad 51% (w 2003 roku – 55%). Kobiety częściej niż mężczyźni wybierają krótsze typy kształcenia, które z zasady uważa się za gorzej przygotowujące do pracy zawodowej, a także w szkołach, które oferują mniejszy wachlarz zawodów. Mimo zasadniczych zmian ilościowych struktura przyjęć do szkół ze względu na płeć nie uległa zmianie w porównaniu z okresem wcześniejszym. Od początku lat 90. procent kobiet na studiach eksternistycznych, zaocznych i wieczorowych rósł i stał się szczególnie wysoki w szkołach niepaństwowych.

6 Studia przesądzają o możliwych typach karier – Kierunki zaliczane do grupy technicznych i usług transportowych nadal są silnie zmaskulinizowane. Kierunki już wcześniej bardzo sfeminizowane, jak np. pedagogiczne i humanistyczne, nadal takimi pozostały. Wyraźnie zwiększyła się liczba kobiet na kierunkach związanych z biznesem i administracją oraz usługami dla ludności. W porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej odsetek kobiet wśród absolwentów był w Polsce w 2001 roku wyższy od średniej dla tego regionu i identyczny ze średnią, jeśli chodzi o odsetek kobiet wśród osób mających stopień doktora. W ostatnich latach zwiększyła się ponad dwukrotnie liczba osób studiujących na studiach podyplomowych. Ten sposób uzupełniania wiedzy szczególnie często wybierają kobiety. W latach 1995–2003 nastąpił trzykrotny wzrost liczby doktorantów. Zmieniły się również proporcje pomiędzy kobietami i mężczyznami. Liczba kobiet wzrosła o 10% powodując, że stanowią około połowy osób będących na studiach doktoranckich.

7 Kadra naukowa w szkołach wyższych i instytutach badawczych Na początku lat 90. nakłady na naukę zmniejszyły się, ograniczając możliwość prowadzenia badań zwłaszcza w dziedzinach eksperymentalnych, wymagających dużych środków finansowych. Spadła też realna wartość wynagrodzeń osób zatrudnionych w nauce i szkolnictwie wyższym, zmuszając je do podjęcia dodatkowej pracy w szkolnictwie wyższym (wieloetatowość) lub w innych sektorach gospodarki. Podaż i popyt w nauce (1) Autoselekcja studiujących, która polega na utrzymywaniu się segmentacji rynku edukacyjnego (studiujących) według płci przy stałym wzroście liczby studentów i studentek; proporcja kobiet wśród studiujących nie przekłada się na proporcje kobiet zatrudnionych w sektorze nauki; (2) Autoselekcja pracujących w nauce: pogorszenie się sytuacji sektora nauki (wynagrodzenia, środki na badania) powoduje odpływ mężczyzn i wzrost liczby kobiet, czyniąc z nich zwyciężczynie wśród pokonanych (Siemieńska 2000; 2001).

8 Zewnętrzny i wewnętrzny drenaż mózgów w szkolnictwie wyższym. Sytuacja finansowa nauki w ostatnich latach oraz wcześniej – przed 1989 rokiem – represje stosowane wobec opozycji politycznej prowadziły do dość licznej emigracji naukowców z Polski.. Osoby emigrujące za granicę to najczęściej matematycy, informatycy, biolodzy, fizycy i chemicy. Jeszcze większe straty kadry naukowej powoduje wewnętrzny drenaż mózgów (na polskim rynku pracy). Podczas gdy w latach 80. wyrażał się utratą przez naukę 286 osób rocznie, to we wczesnych latach 90. wynosił 1088 osób i dotyczył głównie ekonomii, zarządzania, matematyki, informatyki, nauk społecznych, prawa i biologii. Efekt: luka pokoleniowa, obniżenie standardów.

9 Kobiety i mężczyźni w środowisku akademickim Od połowy lat 90. wzrosła liczba osób legitymujących się tytułem profesora, stopniem doktora habilitowanego oraz doktora, choć jest to nieproporcjonalnie mało w stosunku do przyrostu liczby studentów.

10 Doktoranci W latach 1995–2003 nastąpił trzykrotny wzrost liczby doktorantów. w 2003 roku stanowiły one około połowy osób będących na studiach doktoranckich Rys R. Stopnie naukowe doktora nadane w latach 1980–2003 według płci Źródło: 1980 – dane Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki; 1985 – dane Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego; 1990 – dane Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej; 1991–2002 – dane Ośrodka Przetwarzania Informacji (OPI); za: Nauka i technika w 2002 roku, Warszawa: GUS 2004, s. 190; 2003 – Szkoły wyższe i ich finanse w 2003 roku, Warszawa: GUS 2004, s. 79. W porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej odsetek kobiet wśród absolwentów w 2001 roku był w Polsce wyższy od średniej dla tego regionu (65,9%, gdy średnia wynosiła 62,7%) i niemal identyczny ze średnią, jeśli chodzi o odsetek kobiet wśród osób mających stopień doktora (41,6% w Polsce, gdy średnia wynosiła 41,1%)

11 Rys R. Stopnie naukowe doktora habilitowanego nadane w latach 1980–2003 według płci (%) Źródło: 1980 – dane Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki 1985 – dane Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego 1990 – dane Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej 1992–2002 – dane Ośrodka Przetwarzania Informacji (OPI) za: Nauka i technika w 2002 roku, Warszawa: GUS 2004, s – Szkoły wyższe i ich finanse w 2003 roku, Warszawa: GUS 2004, s. 79.

12 Rys R. Tytuły naukowe profesora nadane w latach 1991–2003 według płci (%) Źródło: dane Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, za: Nauka i technika w 2002 roku, Warszawa: GUS 2004, s. 191; 2003 – Szkoły wyższe i ich finanse w 2003 roku, Warszawa: GUS 2004, s. 88. kobiety zazwyczaj później uzyskują stopnie doktora i doktora habilitowanego, a szybciej tytuły profesora w porównaniu z mężczyznami w poszczególnych dziedzinach. Osoby młodsze, badane w 2001 roku, średnio biorąc, później uzyskiwały te stopnie, co można tłumaczyć sytuacją, w jakiej znalazły się po 1990 roku nauka polska i osoby w niej zatrudnione

13 Promocje według dziedzin nauki Im wyższy stopień (czy tytuł naukowy), tym większe są różnice w liczbach pro­ mowanych kobiet i mężczyzn w poszczególnych dziedzinach pracy naukowej. W latach 2000–2002, z wyjątkiem nauk inżynieryjnych i technicznych, różnice w liczbie kobiet i mężczyzn uzyskujących stopnie doktora w poszczególnych latach nie przekraczały kilku do kilkunastu procent. Znacznie mniej kobiet we wszystkich dziedzinach uzyskało stopnia doktora habilitowanego i tytułu profesora. Rys R. Stopnie doktora habilitowanego nadane w latach 2000–2002 według dziedzin nauki i płci (%) Źródło: obliczenia OPI.

14 Rys R. Tytuły profesora nadane w latach 2000–2002 według dziedzin nauki i płci (%) Źródło: obliczenia OPI. Proporcje osób, którym nadano w latach 2000–2002 stopnie doktora habilitowanego i tytuł profesora, były efek­tem wytworzonych dużo wcześniej proporcji kobiet i mężczyzn w nauce, w poszczególnych dziedzinach i typach uczelni w efekcie działania różnorodnych czynników.

15 Kadra naukowa w szkołach wyższych Tabl Kobiety w szkołach wyższych 1970–2004 OgółemProfesorowieDocenciAdiunkciAsystenci 1970– – – – – – – – – – Źródło: Szkoły wyższe i ich finanse, 2000, 2003, Warszawa: GUS; Siemieńska 2000; niepubl. dane GUS dla 2004/5.

16 Kadra naukowa w szkołach wyższych W Polsce i krajach UE Najbardziej sfeminizowanymi uczelniami, jeśli chodzi o profesorów, są akademie medyczne i uniwersytety, najmniej – techniczne szkoły wyższe. Odsetek kobiet wśród uczących w polskich szkołach wyższych jest zbliżony do średniej w Unii Europejskiej, natomiast odsetek kobiet- profesorów w Polsce należy do najwyższych; średnia dla krajów UE wynosi 14%. We wszystkich typach szkół wyższych zwiększa się odsetek kobiet.

17 PŁEĆ A EFEKTYWNOŚĆ NAUKOWA I BADAWCZA Granty/stypendia Liczba grantów uzyskanych w ciągu ostatnich 5 lat przed przeprowadzeniem badań w2003 r. wśród profesorów i w 2005 roku wśród młodych naukowców w wieku lat. Profesorowie (badania 2003) N= 884 Źródło grantów:KobietyMężczyźniRazem Liczba grantów Liczba osóbLiczba grantów Liczba osób Liczba grantów Liczba osób Polskie instytucje Zagraniczne instytucje Międzynarodowe instytucje Młodzi naukowcy (30-40 lat) (badania 2005) N=871 Polskie instytucje1511 (3%)2720 (5%)4338 Zagraniczne instytucje1816 (4%)5542 (10%)7358 Międzynarodowe instytucje109 (2%)2621 (5%)3635 Badaniami 2003 objęto 417 mężczyzn i 467 kobiet, ogółem 884 respondentów. Badaniami 2005 objęto 440 mężczyzn i 431 kobiet, ogółem 871 respondentów. # Liczba grantów/stypendiów/kontraktów, które wiązały się z co najmniej 3- miesięcznym pobytem zagranicą.

18 PŁEĆ A EFEKTYWNOŚĆ NAUKOWA I BADAWCZA Granty Wśród pracowników naukowych w wielu 30 do 40 lat z grantów umożliwiających wyjazd zagranicę na 3 miesiące lub dłużej mężczyźni korzystali znacznie częściej. Generalnie były to pojedyncze osoby z poszczególnych grup dyscyplin naukowych. Wśród nich nie było ani jednej kobiety z fizyki, która miałaby wsparcie polskich instytucji, ani jednej z medycyny (choć równocześnie 9% mężczyzn pracujących w tej dziedzinie wyjeżdżało) Wśród tych, którzy uzyskali grant lub kontrakt z instytucji zagranicznych, ani jednej kobiety- w dziedzinie ekonomii, medycyny czy specjalnościach inżynierskich, które dostałyby grant/ kontrakt z instytucji międzynarodowych. Podobnie jak w przypadku starszej generacji, kraje w których znajdują się instytucje, z którymi kooperują młodzi naukowcy to Niemcy, Stany Zjednoczone, Francja.

19 PŁEĆ A EFEKTYWNOŚĆ NAUKOWA I BADAWCZA Publikacje Wśród badanych młodych naukowców, 90% mężczyzn i 93% kobiet nie miało w ciągu ostatnich dwóch lat żadnego artykułu wydrukowanego w książce wydanej zagranicą Publikacje w czasopismach zagranicznych: 65% mężczyzn i 73% kobiet nie miało ani jednej publikacji; średnia liczba publikacji wynosiła w przypadku mężczyzn 1.2, a kobiet 0.9. Miejsce publikacji :naukowcy pracujący w naukach społecznych często publikują w książkach, przedstawiciele innych dyscyplin znacznie częściej w czasopismach naukowych (szczególnie dotyczy to osób pracujących w dziedzinie biologii, fizyki, kierunków rolniczych i medycyny).

20 PŁEĆ A EFEKTYWNOŚĆ NAUKOWA I BADAWCZA Liczba publikacji w ciągu ostatnich dwóch lat (średnie) Młodzi naukowcy (badania 2005) Profesorowie (badania 2003) Mężczyźni N=440 Kobiety N=431 Mężczyźni N=417 Kobiety N=467 Publikacje w Polsce8.4 (8.3) 8.5 (10.2) 11.4 (13.9) 12,6 (20.2) Publikacje zagranicą1.4 (2.9) 1.0 (2.5) 4.64 (7.46) 3.43 (5.22) Razem9.8 (9.4) 9.5 (10.9) 16.0 (16.7) 16.1 (21.0) W nawiasach SD

21 PŁEĆ A EFEKTYWNOŚĆ NAUKOWA I BADAWCZA Kapitał kulturowy a liczba publikacji w ciągu ostatnich dwóch lat (średnie) Badanie 2005 Badanie 2003 Młodzi naukowcy Profesorowie Oboje rodzice z wyższym wykształceniem Rodzice z innym wykształceniem Oboje rodzice z wyższym wykształceniem Rodzice z innym wykształceniem M N=130 K N=106 M N=310 K N=431 M N=60 K N=66 M (N=357 ) K N=401 Publikacje w Polsce Publikacje zagranicą Razem

22 Liczba publikacji (średnia) Profesorowie według płci i wieku (badania 2003) Liczba publikacji (średnia) Młodzi naukowcy (30-40 lat) według płci i wieku (badania 2005)

23 MENTORING W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM Odsetek młodych naukowców, którzy uzyskali pomoc przełożonych, kolegów, współpracowników (badanie 2005)

24 KONKLUZJE Czy kobiety są dyskryminowane? Jakie formy przybiera dyskryminacja?


Pobierz ppt "Renata Siemieńska Ścieżki karier kobiet i mężczyzn w nauce i ich uwarunkowania."

Podobne prezentacje


Reklamy Google