Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Finanse publiczne. Podstawy finansów2 Finanse publiczne Według kryterium własności działalność gospodarczą i społeczną dzieli się na: prywatną prywatną.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Finanse publiczne. Podstawy finansów2 Finanse publiczne Według kryterium własności działalność gospodarczą i społeczną dzieli się na: prywatną prywatną."— Zapis prezentacji:

1 Finanse publiczne

2 Podstawy finansów2 Finanse publiczne Według kryterium własności działalność gospodarczą i społeczną dzieli się na: prywatną prywatną i społeczną. i społeczną. Wobec tego wyróżnia się sektor prywatny i sektor publiczny.

3 Podstawy finansów3 Finanse publiczne Zastosowanie kryterium własności pozwala stwierdzić, że: Przedmiotem nauki o finansach publicznych są zjawiska i procesy związane z powstawaniem i rozdysponowywaniem pieniężnych środków publicznych zapewniających funkcjonowanie sektora publicznego.

4 Podstawy finansów4 Finanse publiczne Dotyczą gromadzenia i wydatkowania środków pieniężnych przez budżet państwa, budżety jednostek samorządu terytorialnego (budżety województw, powiatów i gmin), ubezpieczenia społeczne i inne instytucje publiczne. Dotyczą gromadzenia i wydatkowania środków pieniężnych przez budżet państwa, budżety jednostek samorządu terytorialnego (budżety województw, powiatów i gmin), ubezpieczenia społeczne i inne instytucje publiczne.

5 Podstawy finansów5 Finanse publiczne odpowiadają na pytania: 1/3 Dlaczego władze publiczne zgłaszają popyt na pieniądz w takiej a nie innej wysokości? Dlaczego władze publiczne zgłaszają popyt na pieniądz w takiej a nie innej wysokości? Jakie czynniki kształtują wielkość tego popytu? Jakie czynniki kształtują wielkość tego popytu? W jaki sposób popyt na pieniądz może być zaspokojony (podatki, pożyczki)? W jaki sposób popyt na pieniądz może być zaspokojony (podatki, pożyczki)? Jakie skutki dla gospodarki i społeczeństwa spowoduje kreowanie popytu na pieniądz przez władze publiczne? Jakie skutki dla gospodarki i społeczeństwa spowoduje kreowanie popytu na pieniądz przez władze publiczne?

6 Podstawy finansów6 Finanse publiczne odpowiadają na pytania: 2/3 Jakie skutki dla społeczeństwa i gospodarki przynoszą wydatki dokonywane przez władze publiczne? Jakie skutki dla społeczeństwa i gospodarki przynoszą wydatki dokonywane przez władze publiczne? Jakie instrumenty tworzenia funduszy publicznych powinny być zastosowane, aby ograniczać do minimum negatywne skutki redystrybucji dochodów przez władze publiczne? Jakie instrumenty tworzenia funduszy publicznych powinny być zastosowane, aby ograniczać do minimum negatywne skutki redystrybucji dochodów przez władze publiczne? Jakie dziedziny życia społecznego i gospodarczego powinny być finansowane z funduszy publicznych, w jakich proporcjach? Jakie dziedziny życia społecznego i gospodarczego powinny być finansowane z funduszy publicznych, w jakich proporcjach?

7 Podstawy finansów7 Finanse publiczne odpowiadają na pytania: 3/3 Jakie techniki wydatkowania funduszy publicznych powinny być zastosowane, aby wyznaczone cele społeczne, ekonomiczne, polityczne itp. były jak najlepiej zrealizowane? Jakie techniki wydatkowania funduszy publicznych powinny być zastosowane, aby wyznaczone cele społeczne, ekonomiczne, polityczne itp. były jak najlepiej zrealizowane? Jakie powinny być relacje między różnymi szczeblami władz publicznych, aby ich działalność była należycie skoordynowana z punktu widzenia realizacji celów społecznych i gospodarczych? Jakie powinny być relacje między różnymi szczeblami władz publicznych, aby ich działalność była należycie skoordynowana z punktu widzenia realizacji celów społecznych i gospodarczych?

8 Podstawy finansów8 Dobro publiczne a dobro społeczne Kategoria dobra publicznego ma podstawowe znaczenie dla nauki o finansach publicznych. Kategoria dobra publicznego ma podstawowe znaczenie dla nauki o finansach publicznych. Trudno jest zdefiniować pojęcie dobra publicznego. Na podstawie fizycznych cech dóbr nie zawsze można przeprowadzić podział dóbr na publiczne i prywatne. Trudno jest zdefiniować pojęcie dobra publicznego. Na podstawie fizycznych cech dóbr nie zawsze można przeprowadzić podział dóbr na publiczne i prywatne. Istnieją pewne rodzaje dóbr, które mają charakter wyłącznie publiczny. Są to: powietrze, rzeki, jeziora, morza, parki narodowe itp. Istnieją pewne rodzaje dóbr, które mają charakter wyłącznie publiczny. Są to: powietrze, rzeki, jeziora, morza, parki narodowe itp. Znaczna część dóbr z punktu widzenia cech fizycznych może być i dobrem prywatnym i dobrem publicznym. Znaczna część dóbr z punktu widzenia cech fizycznych może być i dobrem prywatnym i dobrem publicznym.

9 Podstawy finansów9 Dobro publiczne a dobro społeczne Najczęściej stosowanymi kryteriami decydującymi o tym, czy dane dobro ma charakter publiczny, czy prywatny są: Najczęściej stosowanymi kryteriami decydującymi o tym, czy dane dobro ma charakter publiczny, czy prywatny są:  kryterium użyteczności (kryterium społeczne),  kryterium użyteczności (kryterium społeczne), kryterium odpłatności (kryterium ekonomiczne. kryterium odpłatności (kryterium ekonomiczne.

10 Podstawy finansów10 Finanse publiczne Podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie finansów publicznych jest: Ustawa z dnia 26 listopada 1998r. o finansach publicznych

11 Podstawy finansów11 Finanse publiczne Zgodnie z art. 6: Finanse publiczne obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowaniem, a w szczególności:

12 Podstawy finansów12 Finanse publiczne pobieranie i gromadzenie dochodów, pobieranie i gromadzenie dochodów, wydatkowanie środków publicznych, wydatkowanie środków publicznych, finansowanie deficytu, finansowanie deficytu, zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne, zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne, zarządzanie środkami publicznymi, zarządzanie środkami publicznymi, Zarządzanie długiem publicznym. Zarządzanie długiem publicznym.

13 Podstawy finansów13 Sektor finansów publicznych dzieli się na: Sektor rządowy, Sektor rządowy, Sektor samorządowy. Sektor samorządowy.

14 Podstawy finansów14 Do sektora finansów publicznych zalicza się: organy władzy publicznej, organy władzy publicznej, podległe im jednostki organizacyjne, podległe im jednostki organizacyjne, państwowe osoby prawne oraz inne państwowe jednostki organizacyjne nie objęte Krajowym Rejestrem Sądowym, których działalność jest finansowana ze środków publicznych w całości lub w części, z wyjątkiem: przedsiębiorstw państwowych, banków państwowych, spółek prawa handlowego. państwowe osoby prawne oraz inne państwowe jednostki organizacyjne nie objęte Krajowym Rejestrem Sądowym, których działalność jest finansowana ze środków publicznych w całości lub w części, z wyjątkiem: przedsiębiorstw państwowych, banków państwowych, spółek prawa handlowego.

15 Podstawy finansów15 Organy władzy Organy władzy: Organy stanowiące Organy wykonawcze centralnej Sejm Sejm Senat Senat Prezydent RP Prezydent RP Rząd Rząd Premier Premier Wojewodowie Wojewodowie Wojewódzkiej Sejmik województwa Zarząd województwa Zarząd województwa Marszałek województwa Marszałek województwa Powiatowej Rada powiatu Zarząd powiatu Zarząd powiatu Starosta Starosta gminnej Rada gminy Wójt Wójt Burmistrz Burmistrz Prezydent Prezydent

16 Podstawy finansów16 Formy organizacyjno-prawne gospodarki budżetowej Jednostki budżetowe

17 Podstawy finansów17 Jednostki budżetowe to takie jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów budżetu państwa lub na rachunek dochodów budżetu jednostki samorządu terytorialnego.

18 Podstawy finansów18 Jednostki budżetowe państwowe - mogą być tworzone, łączone i likwidowane przez: ministrów, kierowników urzędów centralnych; państwowe - mogą być tworzone, łączone i likwidowane przez: ministrów, kierowników urzędów centralnych; wojewódzkie, powiatowe, gminne: sejmik województwa, rada powiatu, rada gminy. wojewódzkie, powiatowe, gminne: sejmik województwa, rada powiatu, rada gminy. J.B.: szkoły, muzea świadczą usługi o charakterze nieodpłatnym lub częściowo odpłatnym. J.B.: szkoły, muzea świadczą usługi o charakterze nieodpłatnym lub częściowo odpłatnym.

19 Podstawy finansów19 Gospodarstwo pomocnicze Środki specjalne Formy organizacyjno-prawne gospodarki budżetowej Jednostki budżetowe

20 Podstawy finansów20 Gospodarstwa pomocnicze to wyodrębniona organizacyjnie i finansowo część działalności podstawowej jednostki budżetowej lub jej działalność uboczna. Gospodarstwo pomocnicze pokrywa swoje koszty z uzyskiwanych przychodów, może jednak także otrzymywać z budżetu dotacje przedmiotowe. Np. gospodarstwo rolne, warsztat przy szkole

21 Podstawy finansów21 Zakłady budżetowe Formy organizacyjno-prawne gospodarki budżetowej Gospodarstwo pomocnicze Środki specjalne Jednostki budżetowe

22 Podstawy finansów22 Zakłady budżetowe to takie jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, które odpłatnie wykonują zadania i pokrywają koszty swojej działalności z przychodów własnych. Mogą również otrzymywać dotacje przedmiotowe, podmiotowe lub celowe na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji, a nowo tworzone zakłady – dotacje na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe.

23 Podstawy finansów23 Fundusze celowe Zakłady budżetowe Formy organizacyjno-prawne gospodarki budżetowej Gospodarstwo pomocnicze Środki specjalne Jednostki budżetowe

24 Podstawy finansów24 Fundusze celowe nazywane także pozabudżetowymi lub parabudżetowymi, tworzone są ustawowo i służą gromadzeniu środków wyodrębnionych z budżetu, które mogą być wykorzystywane jedynie na cele, dla których fundusze te zostały utworzone. Fundusze celowe mogą działać jako osoby prawne lub jako wyodrębnione rachunki bankowe, którymi dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz.

25 Podstawy finansów25 Fundusze celowe Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Emerytalno-Rentowy Rolników, Fundusz Emerytalno-Rentowy Rolników, Narodowy Fundusz Zdrowia, Narodowy Fundusz Zdrowia, Państwowy Fundusz Kombatantów, Państwowy Fundusz Kombatantów, Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

26 Podstawy finansów26 Budżetowanie brutto Budżetowanie netto Fundusze celowe Zakłady budżetowe Formy organizacyjno-prawne gospodarki budżetowej Gospodarstwo pomocnicze Środki specjalne Jednostki budżetowe

27 Podstawy finansów27 Budżetowanie brutto System powiązań polegający na objęciu budżetem pełnej wysokości dochodów i wydatków podmiotu sektora publicznego nazywany jest metodą budżetowania brutto (budżetowania bezpośredniego).

28 Podstawy finansów28 Budżetowanie brutto Jednostka budżetowa dochodywydatki Budżet państwa, gminy, powiatu, województwa

29 Podstawy finansów29 Budżetowanie netto Powiązanie podmiotów sektora publicznego z budżetem nie jest jednolite. Powiązanie podmiotów sektora publicznego z budżetem nie jest jednolite. Gospodarka innych jednostek niż j.b. opiera się na budżetowaniu netto, czyli wynikowo. Realizują one swoje zadania na zasadzie pełnej lub częściowej odpłatności. Gospodarka innych jednostek niż j.b. opiera się na budżetowaniu netto, czyli wynikowo. Realizują one swoje zadania na zasadzie pełnej lub częściowej odpłatności.

30 Podstawy finansów30 Budżetowanie netto Nadwyżka uzyskanych przychodów nad wydatkami rozliczana jest z budżetem, natomiast w przypadku odwrotnym (deficyt) jednostka może otrzymać dotację. Nadwyżka uzyskanych przychodów nad wydatkami rozliczana jest z budżetem, natomiast w przypadku odwrotnym (deficyt) jednostka może otrzymać dotację.

31 Podstawy finansów31 Dotacja bezzwrotna pomoc finansowa państwa na dofinansowanie lub finansowanie określonej działalności lub określonego podmiotu.

32 Podstawy finansów32 Dotacje celowe to środki budżetowe na finansowanie lub dofinansowanie zadań administracji rządowej oraz zadań zleconych j.s.t., a także zadań własnych j.s.t., zadań zleconych do realizacji jednostkom nie zaliczanym do sektora publicznego oraz fundacjom i stowarzyszeniom, jak również kosztów realizacji inwestycji zakładów budżetowych (państwowych), inwestycji j.s.t., inwestycji związanych z badaniami naukowymi i pracami badawczo-rozwojowymi. to środki budżetowe na finansowanie lub dofinansowanie zadań administracji rządowej oraz zadań zleconych j.s.t., a także zadań własnych j.s.t., zadań zleconych do realizacji jednostkom nie zaliczanym do sektora publicznego oraz fundacjom i stowarzyszeniom, jak również kosztów realizacji inwestycji zakładów budżetowych (państwowych), inwestycji j.s.t., inwestycji związanych z badaniami naukowymi i pracami badawczo-rozwojowymi.

33 Podstawy finansów33 Dotacje podmiotowe i przedmiotowe Dotacje podmiotowe to środki budżetowe przeznaczone na dofinansowanie działalności bieżącej, ustawowo wskazanego podmiotu. Dotacje przedmiotowe związane są z wydatkowaniem środków budżetowych na dopłaty do określonych rodzajów wyrobów i usług, kalkulowanych według stawek jednostkowych.

34 Podstawy finansów34 Subwencje to szczególny rodzaj dotacji związany z bezzwrotną pomocą finansową państwa udzielaną poszczególnym podmiotom (instytucjom, organizacjom gospodarczym lub społecznym, osobom fizycznym). to szczególny rodzaj dotacji związany z bezzwrotną pomocą finansową państwa udzielaną poszczególnym podmiotom (instytucjom, organizacjom gospodarczym lub społecznym, osobom fizycznym).

35 Podstawy finansów35 Do środków publicznych zaliczane są: 1. Dochody publiczne, na które składają się: podatki, podatki, inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia wynika z odrębnych ustaw, inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia wynika z odrębnych ustaw, opłaty, opłaty, dochody z tytułu najmu i dzierżawy majątku publicznego, dochody z tytułu najmu i dzierżawy majątku publicznego, dywidendy z wniesionego kapitału, dywidendy z wniesionego kapitału, dochody ze sprzedaży rzeczy i praw, dochody ze sprzedaży rzeczy i praw, Spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej, Spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej, inne dochody pobierane przez organy finansowe z dochodów publicznych. inne dochody pobierane przez organy finansowe z dochodów publicznych.

36 Podstawy finansów36 Do środków publicznych zaliczane są: 2. Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi, 3. Przychody jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych, pochodzące z ich działalności i innych źródeł, 4. Przychody budżetu państwa i budżetów samorządów terytorialnych uzyskiwane ze sprzedaży papierów wartościowych i innych operacji finansowych, z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa oraz majątku jednostek samorządu terytorialnego, ze spłat pożyczek udzielonych ze środków publicznych oraz z otrzymanych pożyczek i kredytów.

37 Podstawy finansów37 Środki publiczne mogą być wykorzystywane na: 1. Wydatki publiczne – utrzymanie sektora finansów publicznych i wykonywanie zadań państwa i samorządów terytorialnych na rzecz społeczeństwa realizowanych nieodpłatnie. 2. Rozchody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego (spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów, wykup papierów wartościowych oraz inne operacje finansowe, udzielone pożyczki).

38 Budżet państwa

39 Podstawy finansów39 Pojęcie budżetu państwa Budżet państwa to scentralizowany fundusz publiczny służący gromadzeniu środków pieniężnych w związku z funkcjami państwa. Budżet państwa to scentralizowany fundusz publiczny służący gromadzeniu środków pieniężnych w związku z funkcjami państwa. Podstawą tworzenia budżetu jest ustawa przyjmowana przez parlament, który upoważnia rząd do realizacji określonych w ustawie dochodów i wydatków. W tym sensie budżet państwa jest aktem prawnym o określonym czasie obowiązywania. Podstawą tworzenia budżetu jest ustawa przyjmowana przez parlament, który upoważnia rząd do realizacji określonych w ustawie dochodów i wydatków. W tym sensie budżet państwa jest aktem prawnym o określonym czasie obowiązywania.

40 Podstawy finansów40 Cechy budżetu państwa 1/4 Budżet państwa jest funduszem scentralizowanych zasobów pieniężnych gromadzonych i dzielonych przez państwo w związku z realizacją zadań (funkcji państwa). Budżet państwa jest funduszem scentralizowanych zasobów pieniężnych gromadzonych i dzielonych przez państwo w związku z realizacją zadań (funkcji państwa). Gromadzenie środków budżetowych odbywa się w sposób przymusowy. Gromadzenie środków budżetowych odbywa się w sposób przymusowy. Szczególna rola budżetu w funkcjonowaniu państwa. Szczególna rola budżetu w funkcjonowaniu państwa.

41 Podstawy finansów41 Cechy budżetu państwa 2/4 Procesy gromadzenia i dzielenia dochodów za pomocą budżetu implikują zasady ustrojowo - konstytucyjne. Procesy gromadzenia i dzielenia dochodów za pomocą budżetu implikują zasady ustrojowo - konstytucyjne. Procesy gromadzenia i dzielenia przez państwo dochodów w budżecie zawsze mają charakter nie tylko ekonomiczny, ale także społeczny. Procesy gromadzenia i dzielenia przez państwo dochodów w budżecie zawsze mają charakter nie tylko ekonomiczny, ale także społeczny. Dochody budżetowe powstają na skutek definitywnego (ostatecznego) przejęcia ich przez państwo od różnych podmiotów (są bezzwrotne). Dochody budżetowe powstają na skutek definitywnego (ostatecznego) przejęcia ich przez państwo od różnych podmiotów (są bezzwrotne).

42 Podstawy finansów42 Cechy budżetu państwa 3/4 Budżet państwa dotyczy działalności organów i podmiotów państwa w przyszłości, stąd też zawsze jest planem dochodów i wydatków państwa na z góry ustalony czas. Budżet państwa dotyczy działalności organów i podmiotów państwa w przyszłości, stąd też zawsze jest planem dochodów i wydatków państwa na z góry ustalony czas. Budżet jako fundusz musi cechować specjalizacja. Budżet jako fundusz musi cechować specjalizacja. Wiązanie dochodów i wydatków budżetowych z działalnością państwa w zamkniętym okresie oznacza, że w istocie budżet państwa tworzą strumienie dochodów i wydatków. Wiązanie dochodów i wydatków budżetowych z działalnością państwa w zamkniętym okresie oznacza, że w istocie budżet państwa tworzą strumienie dochodów i wydatków.

43 Podstawy finansów43 Cechy budżetu państwa 4/4 Strumieniowy charakter budżetu oznacza konieczność egzekwowania należnych w danym okresie dochodów, jak również obliguje do wydatkowania środków budżetowych przed upływem okresu budżetowego. Strumieniowy charakter budżetu oznacza konieczność egzekwowania należnych w danym okresie dochodów, jak również obliguje do wydatkowania środków budżetowych przed upływem okresu budżetowego. Budżet państwa nie jest jedynym „urządzeniem”, w którym znajduje finansowe odzwierciedlenie działalność państwa, co oznacza, że nie może on być wystarczającą podstawą oceny finansowej działalności państwa. Budżet państwa nie jest jedynym „urządzeniem”, w którym znajduje finansowe odzwierciedlenie działalność państwa, co oznacza, że nie może on być wystarczającą podstawą oceny finansowej działalności państwa.

44 Podstawy finansów44 Funkcje budżetu państwa 1/2 redystrybucyjna albo rozdzielcza redystrybucyjna albo rozdzielcza stabilizacyjna, zwana wyrównawczą lub kompensacyjną stabilizacyjna, zwana wyrównawczą lub kompensacyjną alokacyjna alokacyjna fiskalna albo skarbowa fiskalna albo skarbowa ustrojowa ustrojowa demokratyczna demokratyczna

45 Podstawy finansów45 Funkcje budżetu państwa 2/2 kontrolna lub ewidencyjno - kontrolna kontrolna lub ewidencyjno - kontrolna bodźcowa bodźcowa planowania planowania prawna prawna kredytowa kredytowa administracyjna administracyjna koordynacyjna koordynacyjna

46 Podstawy finansów46 Zasady budżetowe 1/4 Zasada zupełności - wymaga ujęcia w budżecie wszystkich dochodów i wydatków państwa. Zasada zupełności - wymaga ujęcia w budżecie wszystkich dochodów i wydatków państwa. Zasada realności - postuluje maksymalną precyzję w planowaniu dochodów i wydatków budżetowych. Zasada realności - postuluje maksymalną precyzję w planowaniu dochodów i wydatków budżetowych. Zasada jedności - głosi, iż wszystkie dochody i wydatki państwa powinny być ujęte jednym planem - budżetem. Zasada jedności - głosi, iż wszystkie dochody i wydatki państwa powinny być ujęte jednym planem - budżetem.

47 Podstawy finansów47 Zasady budżetowe 2/4 Zasada specjalizacji budżetu ma charakter złożony, gdyż wedle niej: Zasada specjalizacji budżetu ma charakter złożony, gdyż wedle niej:  dochody i wydatki powinny być ujmowane nie w sumach ogólnych, lecz z dokładnym określeniem źródeł dochodów oraz przeznaczenia wydatków.  środki budżetowe powinny być wydatkowane tylko do wysokości ustalonej w budżecie.  środki budżetowe powinny być wydatkowane w określonym czasie.

48 Podstawy finansów48 Zasady budżetowe 3/4 Zasada operatywności budżetu - wymaga opracowywania go w układzie podmiotowym, czyli wskazania zadań w zakresie gromadzenia dochodów oraz realizacji wydatków dla konkretnych podmiotów. Zasada operatywności budżetu - wymaga opracowywania go w układzie podmiotowym, czyli wskazania zadań w zakresie gromadzenia dochodów oraz realizacji wydatków dla konkretnych podmiotów. Zasada przejrzystości - układ budżetu powinien być przejrzysty, pozwalający na rozpoznanie procesów zachodzących w obszarze budżetu państwa. Zasada przejrzystości - układ budżetu powinien być przejrzysty, pozwalający na rozpoznanie procesów zachodzących w obszarze budżetu państwa.

49 Podstawy finansów49 Zasady budżetowe 4/4 Zasada jawności - głosi konieczność prezentowania dochodów i wydatków społeczeństwu, a praktycznie organom przedstawicielskim, różnym ciałom i organizacjom społecznym. Zasada jawności - głosi konieczność prezentowania dochodów i wydatków społeczeństwu, a praktycznie organom przedstawicielskim, różnym ciałom i organizacjom społecznym. Zasada gospodarności - wymaga racjonalnego, a więc i oszczędnego, wydatkowania środków budżetowych. Zasada gospodarności - wymaga racjonalnego, a więc i oszczędnego, wydatkowania środków budżetowych.

50 Podstawy finansów50 Dochody publiczne Ponieważ państwo nie jest w stanie wytwarzać dochodów, a są one niezbędne do jego działalności - musi ono sięgać do dochodów wypracowanych przez inne podmioty. Ponieważ państwo nie jest w stanie wytwarzać dochodów, a są one niezbędne do jego działalności - musi ono sięgać do dochodów wypracowanych przez inne podmioty. Popyt władz publicznych na pieniądz może być zaspokojony przez: Popyt władz publicznych na pieniądz może być zaspokojony przez:  przymusowe sięganie do dochodów innych podmiotów,  zaciąganie pożyczek.

51 Podstawy finansów51 Wpływy a dochody publiczne W związku z trwałą praktyką rządów i samorządów zaciągania pożyczek występowanie deficytu budżetowego i długu publicznego, w tym długu państwowego i długu lokalnego, konieczne jest rozróżnienie dwóch zasadniczych pojęć: W związku z trwałą praktyką rządów i samorządów zaciągania pożyczek występowanie deficytu budżetowego i długu publicznego, w tym długu państwowego i długu lokalnego, konieczne jest rozróżnienie dwóch zasadniczych pojęć:  wpływy publiczne,  dochody publiczne.

52 Podstawy finansów52 Wpływy publiczne Przez wpływy publiczne rozumie się wszystkie środki pieniężne zasilające rachunki władz publicznych (rządowych i samorządowych). Przez wpływy publiczne rozumie się wszystkie środki pieniężne zasilające rachunki władz publicznych (rządowych i samorządowych). Wpływy publiczne są pojęciem szerszym niż dochody publiczne, gdyż obejmują wszelkiego rodzaju wpływy o charakterze pożyczkowym. Wpływy publiczne są pojęciem szerszym niż dochody publiczne, gdyż obejmują wszelkiego rodzaju wpływy o charakterze pożyczkowym.

53 Podstawy finansów53 Wpływy publiczne o charakterze pożyczkowym kredyty z banku centralnego, kredyty z banku centralnego, kredyty z banków komercyjnych, kredyty z banków komercyjnych, pożyczki od rządów zagranicznych, pożyczki od rządów zagranicznych, pożyczki od banków zagranicznych, pożyczki od banków zagranicznych, wpływy ze sprzedaży weksli (bonów) skarbowych, wpływy ze sprzedaży weksli (bonów) skarbowych, wpływy ze sprzedaży obligacji, wpływy ze sprzedaży obligacji, wpływy związane z innymi instrumentami finansowymi potwierdzającymi zaciąganie pożyczek przez władze publiczne. wpływy związane z innymi instrumentami finansowymi potwierdzającymi zaciąganie pożyczek przez władze publiczne.

54 Podstawy finansów54 Dochody publiczne Dochody publiczne przejęte przez państwo (samorząd) oznaczają definitywne, czyli bezzwrotne, zasilanie finansowe władz publicznych. Dochody publiczne przejęte przez państwo (samorząd) oznaczają definitywne, czyli bezzwrotne, zasilanie finansowe władz publicznych. Źródłem tych dochodów są dochody innych podmiotów. Wydatkowanie tych dochodów oznacza także ostateczne ich zużycie przez władze publiczne Źródłem tych dochodów są dochody innych podmiotów. Wydatkowanie tych dochodów oznacza także ostateczne ich zużycie przez władze publiczne

55 Podstawy finansów55 Rodzaje dochodów publicznych Daniny publiczne, Daniny publiczne, Dochody publiczne z majątku i praw majątkowych, Dochody publiczne z majątku i praw majątkowych, Pozostałe dochody. Pozostałe dochody.

56 Podstawy finansów56 Daniny publiczne są klasycznym ciężarem nakładanym na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. są klasycznym ciężarem nakładanym na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. ich główną cechą jest to, że podmiot ponoszący ciężar daniny publicznej nie otrzymuje w zamian za to żadnego bezpośredniego świadczenia (korzyści). Typową daniną publiczną jest podatek, akcyza, cło, itp. ich główną cechą jest to, że podmiot ponoszący ciężar daniny publicznej nie otrzymuje w zamian za to żadnego bezpośredniego świadczenia (korzyści). Typową daniną publiczną jest podatek, akcyza, cło, itp.

57 Podstawy finansów57 Dochody z majątku.... są rezultatem zaangażowania majątku (np. skarbu państwa, majątku komunalnego) w procesy gospodarcze. Władze publiczne znajdują się w pozycji rentiera. np.: są rezultatem zaangażowania majątku (np. skarbu państwa, majątku komunalnego) w procesy gospodarcze. Władze publiczne znajdują się w pozycji rentiera. np.:  czynsze za wynajmowanie składników majątkowych,  wysokość dywidendy z tytułu udziałów władz publicznych w majątku przedsiębiorstw,  dochody ze sprzedaży majątku (praw majątkowych).

58 Podstawy finansów58 Pozostałe dochody różnego rodzaju opłaty, różnego rodzaju opłaty, składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na różne fundusze publiczne (np. składki na Fundusz Pracy, składki na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych) składki na różne fundusze publiczne (np. składki na Fundusz Pracy, składki na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych)

59 Podstawy finansów59 Dochody budżetowe rzeczywiste – pochodzą od przedsiębiorstw oraz gospodarstw domowych spoza systemu budżetowego i stanowią o wielkości budżetu państwa, np. podatki, cła. rzeczywiste – pochodzą od przedsiębiorstw oraz gospodarstw domowych spoza systemu budżetowego i stanowią o wielkości budżetu państwa, np. podatki, cła. rozliczeniowe – inaczej transfery, przelewy, polegają na przesuwaniu dochodów budżetowych pomiędzy budżetem państwa a budżetami gmin, np. dotacje, subwencje. rozliczeniowe – inaczej transfery, przelewy, polegają na przesuwaniu dochodów budżetowych pomiędzy budżetem państwa a budżetami gmin, np. dotacje, subwencje.

60 Podstawy finansów60 Dochody budżetowe wg kryterium ekonomicznego Dochody krajowe: Dochody krajowe:  Podatkowe,  Niepodatkowe. Dochody zagraniczne. Dochody zagraniczne.

61 Podstawy finansów61 Dochody podatkowe Podatek dochodowy od osób prawnych, Podatek dochodowy od osób prawnych, Podatek dochodowy od osób fizycznych, Podatek dochodowy od osób fizycznych, Podatek od towarów i usług, Podatek od towarów i usług, Akcyza, Akcyza, Podatek od gier losowych i zakładów wzajemnych. Podatek od gier losowych i zakładów wzajemnych.

62 Podstawy finansów62 Dochody niepodatkowe 1/3 Opłaty, Opłaty, Cła, Cła, Wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych oraz jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, Wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych oraz jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, Dywidendy, Dywidendy, Wpłaty z zysku NBP, Wpłaty z zysku NBP,

63 Podstawy finansów63 Dochody niepodatkowe 2/3 Wpłaty nadwyżek środków obrotowych państwowych zakładów budżetowych oraz części zysku gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych, Wpłaty nadwyżek środków obrotowych państwowych zakładów budżetowych oraz części zysku gospodarstw pomocniczych państwowych jednostek budżetowych, Dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe, Dochody pobierane przez państwowe jednostki budżetowe, Dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, Dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa,

64 Podstawy finansów64 Dochody niepodatkowe 3/3 Odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach budżetu państwa, Odsetki od środków zgromadzonych na rachunkach budżetu państwa, Opłaty od poręczeń i gwarancji udzielanych przez Skarb Państwa, Opłaty od poręczeń i gwarancji udzielanych przez Skarb Państwa, Odsetki od udzielonych z budżetu pożyczek, Odsetki od udzielonych z budżetu pożyczek, Grzywny, mandaty i inne kary pieniężne, Grzywny, mandaty i inne kary pieniężne, Spadki, zapisy, darowizny, itp. Spadki, zapisy, darowizny, itp.

65 Podstawy finansów65 Dochody budżetu państwa w tys. zł Wyszczególnienie 2004r. (wykonanie) 2005 r. (plan) 2006r. (plan) DOCHODY OGÓŁEM Dochody podatkowe Dochody niepodatkowe Dochody zagraniczne Wpłaty do budżetu państwa z UE

66 Podstawy finansów66 Dochody budżetu państwa w mln zł

67 Podstawy finansów67 Struktura dochodów budżetu państwa w 2006r.

68 Podstawy finansów68 Dochody budżetu państwa w tys. zł Wyszczególnienie 2004r. (wykonanie) 2005 r. (plan) 2006r. (plan) 1. Dochody podatkowe Podatki pośrednie 1.1. Podatki pośrednie a) Podatek od towarów i usług a) Podatek od towarów i usług b) Podatek akcyzowy b) Podatek akcyzowy c) Podatek od gier c) Podatek od gier Podatek dochodowy od osób prawnych 1.2. Podatek dochodowy od osób prawnych Podatek dochodowy od osób fizycznych 1.3. Podatek dochodowy od osób fizycznych

69 Podstawy finansów69 Struktura dochodów podatkowych budżetu państwa w 2006r.

70 Podstawy finansów70 Struktura dochodów z tytułu podatku akcyzowego (2004r.)

71 Podstawy finansów71 Dochody budżetu państwa w tys. zł Wyszczególnienie 2004r. (wykonanie) 2005 r. (plan) 2006r. (plan) 2. Dochody niepodatkowe Dywidendy 2.1. Dywidendy Wpłaty z zysku NBP 2.2. Wpłaty z zysku NBP Cło 2.3. Cło Dochody jednostek budżetowych 2.4. Dochody jednostek budżetowych Pozostałe dochody niepodatkowe 2.5. Pozostałe dochody niepodatkowe Wpłaty jednostek samorządu terytorialnego 2.6. Wpłaty jednostek samorządu terytorialnego

72 Podstawy finansów72 Struktura dochodów niepodatkowych budżetu państwa w 2006r.

73 Podstawy finansów73 Relacja dochodów budżetu państwa do PKB

74 Podstawy finansów74 Wydatki publiczne Ostatecznym skutkiem fiskalnej aktywności państwa, a ściślej władz publicznych jest wydatkowanie zgromadzonych środków pieniężnych. Wydatkowanie to jest związane z realizacją funkcji celów i zadań tych władz. Ostatecznym skutkiem fiskalnej aktywności państwa, a ściślej władz publicznych jest wydatkowanie zgromadzonych środków pieniężnych. Wydatkowanie to jest związane z realizacją funkcji celów i zadań tych władz. Wydatki te ponoszone są na realizację zadań publicznych, są dokonywane w celu zaspokojenia potrzeb zbiorowych lub/i potrzeb indywidualnych, których ranga jest na tyle wysoka, że władze publiczne decydują się albo na całkowite, albo na częściowe ich finansowanie ze środków publicznych. Wydatki te ponoszone są na realizację zadań publicznych, są dokonywane w celu zaspokojenia potrzeb zbiorowych lub/i potrzeb indywidualnych, których ranga jest na tyle wysoka, że władze publiczne decydują się albo na całkowite, albo na częściowe ich finansowanie ze środków publicznych.

75 Podstawy finansów75 Funkcje państwa Podstawowe kryterium podziału wydatków publicznych wiąże się z funkcjami państwa i samorządu. Podstawowe kryterium podziału wydatków publicznych wiąże się z funkcjami państwa i samorządu. Do trzech podstawowych funkcji należy zaliczyć: Do trzech podstawowych funkcji należy zaliczyć:  klasyczne funkcje publiczne państwa (obrona narodowa, bezpieczeństwo wewnętrzne, administracja publiczna),  socjalne funkcje władz publicznych,  ekonomiczne funkcje państwa.

76 Podstawy finansów76 Wydatki publiczne Wydatki na funkcjonowanie państwa jako całości, Wydatki na funkcjonowanie państwa jako całości, Wydatki socjalno-kulturalne, Wydatki socjalno-kulturalne, Wydatki na gospodarkę, Wydatki na gospodarkę, Wydatki na obsługę długu publicznego. Wydatki na obsługę długu publicznego.

77 Podstawy finansów77 Wydatki publiczne Bieżące – przeznaczone są na prowadzenie, utrzymanie i eksploatację istniejących urządzeń, Bieżące – przeznaczone są na prowadzenie, utrzymanie i eksploatację istniejących urządzeń, Inwestycyjne – przeznaczone są na przyrost majątku, budowę nowych przedsiębiorstw oraz na inwestycje w działach nieprodukcyjnych. Inwestycyjne – przeznaczone są na przyrost majątku, budowę nowych przedsiębiorstw oraz na inwestycje w działach nieprodukcyjnych.

78 Podstawy finansów78 Wydatki publiczne Nabywcze – związane są ze świadczeniami wzajemnymi. Są to konkretne wydatki ponoszone w celu zaopatrzenia w środki pieniężne poszczególne jednostki. Nabywcze – związane są ze świadczeniami wzajemnymi. Są to konkretne wydatki ponoszone w celu zaopatrzenia w środki pieniężne poszczególne jednostki. redystrybucyjne – to przekazywanie środków pieniężnych z jednej jednostki do drugiej, np. dotacje. redystrybucyjne – to przekazywanie środków pieniężnych z jednej jednostki do drugiej, np. dotacje.

79 Podstawy finansów79 Wydatki budżetu państwa Wyszczególnienie 2004r. (wykonanie) 2005 r. (plan) 2006r. (plan) 010 Rolnictwo i łowiectwo Leśnictwo Rybołówstwo i rybactwo Górnictwo i kopalnictwo Przetwórstwo przemysłowe Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę Handel Hotele i restauracje Transport i łączność Turystyka Gospodarka mieszkaniowa

80 Podstawy finansów80 Wyszczególnienie 2004r. (wykonanie) 2005 r. (plan) 2006r. (plan) 710 Działalność usługowa Informatyka Nauka Administracja publiczna Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa Obrona narodowa Obowiązkowe ubezpieczenia społeczne Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa Wymiar sprawiedliwości Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem

81 Podstawy finansów81 Wyszczególnienie 2004r. (wykonanie) 2005 r. (plan) 2006r. (plan) 757 Obsługa długu publicznego Różne rozliczenia Oświata i wychowanie Szkolnictwo wyższe Ochrona zdrowia Pomoc społeczna Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej Edukacyjna opieka wychowawcza Gospodarka komunalna i ochrona środowiska Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego Ogrody botaniczne i zoologiczne oraz naturalne obszary i obiekty chronionej przyrody Kultura fizyczna i sport OGÓŁEM

82 Podstawy finansów82 Wydatki budżetu państwa a PKB w mld zł

83 Podstawy finansów83 Równowaga budżetowa Przez równowagę budżetową rozumiemy taki stan budżetu, w którym wydatki znajdują pokrycie w dochodach. Innymi słowy wydatki równają się dochodom.

84 Podstawy finansów84 Nierównowaga budżetu Równowaga budżetowa rozumiana dosłownie nie występuje nigdy. Najczęściej mamy do czynienia z odchyleniami od stanu równowagi. (Budżet państwa wykazuje jakieś saldo, czyli nadwyżkę lub deficyt). Równowaga budżetowa rozumiana dosłownie nie występuje nigdy. Najczęściej mamy do czynienia z odchyleniami od stanu równowagi. (Budżet państwa wykazuje jakieś saldo, czyli nadwyżkę lub deficyt). Przyjmuje się jednakże, że nierównowaga budżetu (lub budżet niezrównoważony) występuje tylko wówczas, gdy w budżecie pojawia się deficyt. Przyjmuje się jednakże, że nierównowaga budżetu (lub budżet niezrównoważony) występuje tylko wówczas, gdy w budżecie pojawia się deficyt.

85 Podstawy finansów85 Deficyt budżetowy Deficyt budżetowy - różnica między strumieniami wydatków a strumieniami dochodów; dotyczy jednego roku fiskalnego (kalendarzowego); na koniec roku deficyt budżetowy powiększa dług publiczny. Deficyt budżetowy może powstawać z konieczności obsługi długu publicznego. Deficyt budżetowy - różnica między strumieniami wydatków a strumieniami dochodów; dotyczy jednego roku fiskalnego (kalendarzowego); na koniec roku deficyt budżetowy powiększa dług publiczny. Deficyt budżetowy może powstawać z konieczności obsługi długu publicznego.

86 Podstawy finansów86 Deficyt budżetowy w mln zł

87 Podstawy finansów87 Deficyt budżetowy w mln zł

88 Podstawy finansów88 Bilans finansów sektora publicznego za 2004r. (w mln zł) WyszczególnienieDochodyWydatkiWynik Budżet państwa , , ,1 Państwowe fundusze celowe , , ,6 Jednostki pozabudżetowe BP 7 776, ,6 843,3 NFZ , ,4 354,1 Budżety j.s.t , ,4 117,1 Fundusze celowe j.s.t 1 097, ,3 -41,5 Jednostki pozabudżetowe s.t , ,5 -136,8 Agencje państwowe 3 219, ,8 381,7 Pozostałe jednostki , , ,2 Sektor publiczny ogółem , , ,00

89 Podstawy finansów89 Państwowe fundusze celowe w 2004r. w tys. zł WyszczególnieniePrzychody W tym dotacja z budżetu Wydatki Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Fundusz Emerytalno-Rentowy KRUS Fundusz Prewencji i Rehabilitacji Fundusz Alimentacyjny Fundusz Pracy Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Państwowy Fundusz Kombatantów Fundusz Alimentacyjny

90 Podstawy finansów90 Państwowe fundusze celowe w 2004r. w tys. zł WyszczególnieniePrzychody W tym dotacja z budżetu Wydatki Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Państwowy Fundusz Gospodarki Zasobem Geodezyjnym i Kartograficznym Centralny Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych Fundusz Promocji Twórczości RAZEM

91 Podstawy finansów91 Relacja wyniku budżetowego do PKB w poszczególnych krajach w 2004r. (w %)

92 Dług publiczny

93 Podstawy finansów93 Dług publiczny 1/3 Dług publiczny najczęściej określa się jako finansowe zobowiązanie władz publicznych (państwowych i samorządowych) z tytułu zaciągniętych pożyczek. Dług publiczny najczęściej określa się jako finansowe zobowiązanie władz publicznych (państwowych i samorządowych) z tytułu zaciągniętych pożyczek. Wpływy z tytułu długu publicznego wywołują koszty, które muszą być pokryte w przyszłości. Wpływy z tytułu długu publicznego wywołują koszty, które muszą być pokryte w przyszłości.

94 Podstawy finansów94 Dług publiczny 2/3 Władze publiczne uchwalając deficyt budżetowy ponoszą odpowiedzialność za jego sfinansowanie, czyli znalezienie źródeł pożyczek oraz za ich spłatę wraz z odsetkami. Władze publiczne uchwalając deficyt budżetowy ponoszą odpowiedzialność za jego sfinansowanie, czyli znalezienie źródeł pożyczek oraz za ich spłatę wraz z odsetkami. Za pomocą pożyczek publicznych powinny być finansowane przede wszystkim wydatki kapitałowe (majątkowe), których efekty wykraczają poza bieżący rok budżetowy. Za pomocą pożyczek publicznych powinny być finansowane przede wszystkim wydatki kapitałowe (majątkowe), których efekty wykraczają poza bieżący rok budżetowy.

95 Podstawy finansów95 Dług publiczny 3/3 W niektórych krajach wydatki bieżące i wydatki kapitałowe budżetu są organizacyjnie oddzielone od siebie. Budżet państwa dzieli się na dwie części, tzn. budżet bieżący i budżet inwestycyjny. W niektórych krajach wydatki bieżące i wydatki kapitałowe budżetu są organizacyjnie oddzielone od siebie. Budżet państwa dzieli się na dwie części, tzn. budżet bieżący i budżet inwestycyjny.

96 Podstawy finansów96 Przyczyny powstawania długu publicznego 1/2 Uporczywie utrzymujący się deficyt budżetowy, który przekształca się w dług publiczny. Uporczywie utrzymujący się deficyt budżetowy, który przekształca się w dług publiczny. Okres wzmożonych wydatków publicznych, zwłaszcza okresy wojen i głębokich kryzysów gospodarczych. Okres wzmożonych wydatków publicznych, zwłaszcza okresy wojen i głębokich kryzysów gospodarczych. Realizowana doktryna ekonomiczna, która zakłada świadome utrzymanie deficytu budżetowego i długu publicznego jako narzędzi interwencjonizmu państwowego. Realizowana doktryna ekonomiczna, która zakłada świadome utrzymanie deficytu budżetowego i długu publicznego jako narzędzi interwencjonizmu państwowego.

97 Podstawy finansów97 Przyczyny powstawania długu publicznego 2/2 Osiąganie celów politycznych rządzącej elity, która nie decyduje się na podnoszenie podatków, ale nie dokonuje również cięć w wydatkach publicznych; teoretycznym uzasadnieniem takiej polityki jest teza o neutralności długu publicznego dla gospodarki i społeczeństwa; jeżeli przyjąć, że teza ta jest prawdziwa, to dla rządu znacznie korzystniejsze jest zaciąganie pożyczek niż nakładanie nowych podatków. Osiąganie celów politycznych rządzącej elity, która nie decyduje się na podnoszenie podatków, ale nie dokonuje również cięć w wydatkach publicznych; teoretycznym uzasadnieniem takiej polityki jest teza o neutralności długu publicznego dla gospodarki i społeczeństwa; jeżeli przyjąć, że teza ta jest prawdziwa, to dla rządu znacznie korzystniejsze jest zaciąganie pożyczek niż nakładanie nowych podatków. Wpadnięcie władz publicznych w pułapkę zadłużenia. Wpadnięcie władz publicznych w pułapkę zadłużenia.

98 Podstawy finansów98 Dylematy władz...??? Okres bezkrytycznego podejścia władz publicznych do występowania deficytu budżetowego oraz narastania długu publicznego mija bezpowrotnie. Okres bezkrytycznego podejścia władz publicznych do występowania deficytu budżetowego oraz narastania długu publicznego mija bezpowrotnie. Rządy uświadamiają sobie skutki zadłużenia publicznego oraz spirali deficytu budżetowego i długu publicznego. Rządy uświadamiają sobie skutki zadłużenia publicznego oraz spirali deficytu budżetowego i długu publicznego.

99 Podstawy finansów99 Dylematy władz...??? Spirala ta polega na tym, że obsługa długu publicznego wymusza coraz większe pożyczki, a to nie tylko uniemożliwia zrównoważenie budżetu, lecz także prowadzi do sytuacji, w której deficyt budżetowy wymyka się spod kontroli państwa. Spirala ta polega na tym, że obsługa długu publicznego wymusza coraz większe pożyczki, a to nie tylko uniemożliwia zrównoważenie budżetu, lecz także prowadzi do sytuacji, w której deficyt budżetowy wymyka się spod kontroli państwa. Stąd też władze publiczne stoją wobec dylematu: podnosić podatki, pożyczać czy dokonywać cięć w wydatkach budżetowych. Stąd też władze publiczne stoją wobec dylematu: podnosić podatki, pożyczać czy dokonywać cięć w wydatkach budżetowych.

100 Podstawy finansów100 Podatek Przymusowy charakter Przymusowy charakter Natychmiastowe zubożenie podatnika Natychmiastowe zubożenie podatnika Obciąża obecne pokolenia Obciąża obecne pokolenia Przerzucany w cenę - inflacjogenny Przerzucany w cenę - inflacjogenny Podmiotowy przekrój podatników jest inny niż pożyczkodawców Podmiotowy przekrój podatników jest inny niż pożyczkodawców Może spowodować wybuch społeczny Może spowodować wybuch społeczny Może wywołać zjawisko ucieczki przed podatkami Może wywołać zjawisko ucieczki przed podatkami

101 Podstawy finansów101 Pożyczka Dobrowolny charakter Dobrowolny charakter Potencjalne zubożenie podatnika Potencjalne zubożenie podatnika Obciąża przyszłe pokolenia Obciąża przyszłe pokolenia Działanie deflacyjne Działanie deflacyjne Obligacja może być przedmiotem sprzedaży Obligacja może być przedmiotem sprzedaży Wywołuje transfer dochodów od przyszłych podatników do obecnych posiadaczy papierów wartościowych (rentierów) Wywołuje transfer dochodów od przyszłych podatników do obecnych posiadaczy papierów wartościowych (rentierów) Może być przyczyną dewaluacji pieniądza Może być przyczyną dewaluacji pieniądza

102 Podstawy finansów102 Pożyczka Prowadzi do zmniejszenia globalnej siły nabywczej, ale nie zawsze indywidualnej siły nabywczej Prowadzi do zmniejszenia globalnej siły nabywczej, ale nie zawsze indywidualnej siły nabywczej Może wyrażać poparcie społeczeństwa dla władzy Może wyrażać poparcie społeczeństwa dla władzy Może być narzędziem zmiany struktury gospodarki (finansowanie inwestycji) Może być narzędziem zmiany struktury gospodarki (finansowanie inwestycji) Może wpływać na koniunkturę gospodarczą (antyinflacyjne wchłanianie nadmiernej siły nabywczej) Może wpływać na koniunkturę gospodarczą (antyinflacyjne wchłanianie nadmiernej siły nabywczej)

103 Podstawy finansów103 Podatek a pożyczka Pożyczka może, podobnie jako podatek, doprowadzić do zubożenia pożyczkodawcy. Sytuacja taka występuje w przypadku: Pożyczka może, podobnie jako podatek, doprowadzić do zubożenia pożyczkodawcy. Sytuacja taka występuje w przypadku:  jeżeli w wyniku zjawisk inflacyjnych następuje realny spadek wartości pożyczonego kapitału  jeżeli władze publiczne dokonują zmiany warunków zaciągania pożyczek, czyli konwersji długu, na skutek czego pożyczkodawcy tracą część kapitału i procentu,  jeżeli władze publiczne ogłaszają niewypłacalność co do całości lub części zobowiązań.

104 Podstawy finansów104 Instrumenty zaciągania d.p. 1/2 Władze publiczne zgłaszają bieżący oraz średnio- i długoterminowy popyt na pieniądz. Władze publiczne zgłaszają bieżący oraz średnio- i długoterminowy popyt na pieniądz. Bieżący popyt na pieniądz jest zaspokajany przez bieżące wpływy z tytułu podatków, z innych bezzwrotnych wpływów typu podatkowego (cła, opłaty) oraz z wpływów z tytułu praw majątkowych. Bieżący popyt na pieniądz jest zaspokajany przez bieżące wpływy z tytułu podatków, z innych bezzwrotnych wpływów typu podatkowego (cła, opłaty) oraz z wpływów z tytułu praw majątkowych.

105 Podstawy finansów105 Instrumenty zaciągania d.p. 2/2 Jeżeli nawet budżet państwa jest zrównoważony w roku fiskalnym, to występująca często rozbieżność w czasie między wpływami na rachunki władz publicznych a ponoszeniem wydatków zmusza państwo do zaciągania krótkookresowych pożyczek. Jeżeli nawet budżet państwa jest zrównoważony w roku fiskalnym, to występująca często rozbieżność w czasie między wpływami na rachunki władz publicznych a ponoszeniem wydatków zmusza państwo do zaciągania krótkookresowych pożyczek. Należy wyróżnić: Należy wyróżnić:  Instrumenty krótkookresowe,  Instrumenty średniookresowe,  Instrumenty długookresowe.

106 Podstawy finansów106 Kredyty Kredyt bankowy jest uniwersalnym instrumentem zaspokajania popytu władz publicznych na pieniądz. W ramach kredytu bankowego należy rozróżnić: Kredyt bankowy jest uniwersalnym instrumentem zaspokajania popytu władz publicznych na pieniądz. W ramach kredytu bankowego należy rozróżnić:  kredyty banku centralnego  kredyty banków komercyjnych  kredyty międzynarodowych instytucji finansowych (np. Banku Światowego)

107 Podstawy finansów107 Weksle skarbowe 1/3 Weksle (bony) skarbowe są to krótkoterminowe papiery wartościowe emitowane przez państwo w celu pokrycia bieżących potrzeb płatniczych, przy czym praktyka wykształciła kilka podstawowych rodzajów weksli. Weksle (bony) skarbowe są to krótkoterminowe papiery wartościowe emitowane przez państwo w celu pokrycia bieżących potrzeb płatniczych, przy czym praktyka wykształciła kilka podstawowych rodzajów weksli. Są one emitowane z reguły w dużych nominałach i są przeznaczone do transakcji na tzw. rynku blokowym (hurtowym). Są one emitowane z reguły w dużych nominałach i są przeznaczone do transakcji na tzw. rynku blokowym (hurtowym).

108 Podstawy finansów108 Weksle skarbowe 2/3 Weksle skarbowe należą do podstawowych instrumentów tzw. operacji otwartego rynku, a więc oprócz zaspokajania popytu państwa (rządu) na pieniądz są narzędziem ułatwiającym władzom monetarnym regulowanie podaży pieniądza w gospodarce. Weksle skarbowe należą do podstawowych instrumentów tzw. operacji otwartego rynku, a więc oprócz zaspokajania popytu państwa (rządu) na pieniądz są narzędziem ułatwiającym władzom monetarnym regulowanie podaży pieniądza w gospodarce. Termin zapadalności bonów skarbowych nie przekracza jednego roku; najczęściej wynosi trzy lub sześć miesięcy. Termin zapadalności bonów skarbowych nie przekracza jednego roku; najczęściej wynosi trzy lub sześć miesięcy.

109 Podstawy finansów109 Weksle skarbowe 3/3 Weksle skarbowe stanowią istotną część źródeł finansowania deficytu budżetowego. Weksle skarbowe stanowią istotną część źródeł finansowania deficytu budżetowego. Ważną cechą weksli skarbowych w finansowaniu długu publicznego jest możliwość dostosowania ich wielkości do potrzeb finansowania deficytu budżetowe oraz obsługi długu publicznego. Ważną cechą weksli skarbowych w finansowaniu długu publicznego jest możliwość dostosowania ich wielkości do potrzeb finansowania deficytu budżetowe oraz obsługi długu publicznego. Weksle sprzedaje się z dyskontem od wartości nominalnej, według zasad obowiązujących przy dyskoncie weksli handlowych. Weksle sprzedaje się z dyskontem od wartości nominalnej, według zasad obowiązujących przy dyskoncie weksli handlowych.

110 Podstawy finansów110 Obligacje skarbowe 1/2 Obligacje skarbowe - drugi podstawowy instrument finansowania deficytu budżetowego i długu publicznego. Obligacje skarbowe - drugi podstawowy instrument finansowania deficytu budżetowego i długu publicznego. Obligacja jest papierem wartościowym, który zawiera zobowiązanie emitenta do zapłaty posiadaczowi obligacji jej nominalnej wartości wraz z oprocentowaniem, za przedstawieniem kuponów odsetkowych na warunkach podanych w obligacji lub w ogólnych zasadach subskrypcji.

111 Podstawy finansów111 Obligacje skarbowe 2/2 Cechą charakterystyczną obligacji jest to, że gwarantują one stałe oprocentowanie, chociaż w praktyce spotyka się także obligacje o zmiennym oprocentowaniu. Cechą charakterystyczną obligacji jest to, że gwarantują one stałe oprocentowanie, chociaż w praktyce spotyka się także obligacje o zmiennym oprocentowaniu. Wśród obligacji istnieją również takie, które nie przynoszą oprocentowania, stąd nazwa: obligacje kupon zero. Premię (procentem) dla posiadacza takiej obligacji jest dyskontowanie jej w stosunku do ceny wykupu. Obligacje są przedmiotem obrotu giełdowego i jako takie mają ważną cechę płynnego instrumentu finansowego. Wśród obligacji istnieją również takie, które nie przynoszą oprocentowania, stąd nazwa: obligacje kupon zero. Premię (procentem) dla posiadacza takiej obligacji jest dyskontowanie jej w stosunku do ceny wykupu. Obligacje są przedmiotem obrotu giełdowego i jako takie mają ważną cechę płynnego instrumentu finansowego.

112 Podstawy finansów112 Zarządzanie długiem publicznym Obsługa długu publicznego wymaga dobrze zorganizowanego działanie wyspecjalizowanych organów władz publicznych. Długiem publicznym trzeba zarządzać. Obsługa długu publicznego wymaga dobrze zorganizowanego działanie wyspecjalizowanych organów władz publicznych. Długiem publicznym trzeba zarządzać. Głównymi kryteriami, jakimi muszą kierować się władze publiczne przy zarządzaniu długiem są: Głównymi kryteriami, jakimi muszą kierować się władze publiczne przy zarządzaniu długiem są:  minimalizacja kosztów pozyskiwania środków pieniężnych na obsługę długu publicznego,  koordynowanie bieżącej i przyszłej zapadalności instrumentów skarbu państwa z wymagalnością zobowiązań skarbu państwa,  zapewnienie bieżącej płynności finansowej rządu.

113 Podstawy finansów113 Zadłużenie Skarbu Państwa VII 2005

114 Podstawy finansów114 Struktura zadłużenia Skarbu Państwa (VII 2005)

115 Podstawy finansów115 Struktura rodzajowa długu krajowego (VII 2005)

116 Podstawy finansów116 Struktura długu zagranicznego (VII 2005)

117 Podstawy finansów117 Zapadalność zadłużenia w krajowych SPW stan na 31 VII 2005

118 Podstawy finansów118 Historia długu publicznego w Polsce 1/3 Polska odziedziczyła po okresie gospodarki centralnie planowanej dług publicznych przekraczający 80% PKB. Polska odziedziczyła po okresie gospodarki centralnie planowanej dług publicznych przekraczający 80% PKB. Był to głównie dług zagraniczny, najpierw zaciągnięty w zachodnich bankach w czasach Gierka, potem wzrastający w latach 80’ z powodu niespłacanych odsetek. Był to głównie dług zagraniczny, najpierw zaciągnięty w zachodnich bankach w czasach Gierka, potem wzrastający w latach 80’ z powodu niespłacanych odsetek. Krajowy dług publiczny był za to niewielki – był to w zasadzie dług wobec NBP z tytułu kredytów na sfinansowanie deficytu budżetowego. Krajowy dług publiczny był za to niewielki – był to w zasadzie dług wobec NBP z tytułu kredytów na sfinansowanie deficytu budżetowego.

119 Podstawy finansów119 Historia długu publicznego w Polsce 2/3 W latach nastąpił silny spadek relacji długu do PKB, możliwy dzięki czterem zjawiskom: W latach nastąpił silny spadek relacji długu do PKB, możliwy dzięki czterem zjawiskom:  Ograniczeniu skali deficytów budżetowych do ok. 3% PKB,  Szybkiemu wzrostowi gospodarczemu,  Silnemu wzmocnieniu się złotego, przez co obniżeniu uległa relacja długu zagranicznego do PKB,  Redukcji zadłużenia zagranicznego Polski.

120 Podstawy finansów120 Historia długu publicznego w Polsce 3/3 W końcu lat 90’ relacja długu do PKB spadła poniżej 40%. W końcu lat 90’ relacja długu do PKB spadła poniżej 40%. Zwiększenie się tej relacji już prawie do 50% spowodował gwałtowny wzrost deficytów budżetowych po roku 2000, w połączeniu z powolnym wzrostem PKB. Zwiększenie się tej relacji już prawie do 50% spowodował gwałtowny wzrost deficytów budżetowych po roku 2000, w połączeniu z powolnym wzrostem PKB. Około 2/3 tej kwoty stanowi publiczny dług krajowy, a 1/3 dług zagraniczny. Około 2/3 tej kwoty stanowi publiczny dług krajowy, a 1/3 dług zagraniczny.

121 Podstawy finansów121 Dług sektora finansów publicznych w Polsce w latach (w % PKB)

122 Podstawy finansów122 Poziom długu... 1/4 Zgodnie z art. 216 Konstytucji: „...nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto”. Zgodnie z art. 216 Konstytucji: „...nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto”.

123 Podstawy finansów123 Poziom długu... 2/4 Jest to warunek zgodny z postanowieniami Traktatu z Maastricht, według których dług publiczny w krajah członkowskich Unii Europejskiej i Walutowej nie może być większy od 60% PKB. Jest to warunek zgodny z postanowieniami Traktatu z Maastricht, według których dług publiczny w krajah członkowskich Unii Europejskiej i Walutowej nie może być większy od 60% PKB. Polskie prawo (ustawa o finansach publicznych) jasno określa, jakie procedury ostrożnościowe należy stosować w przypadku przekraczania przez dług kolejnych „progów ostrzegawczych”. Polskie prawo (ustawa o finansach publicznych) jasno określa, jakie procedury ostrożnościowe należy stosować w przypadku przekraczania przez dług kolejnych „progów ostrzegawczych”.

124 Podstawy finansów124 Poziom długu... 3/4 Jeśli poziom długu osiąga poziom: Jeśli poziom długu osiąga poziom:  Poniżej 50% PKB: bez restrykcji, rząd może prowadzić dowolną politykę budżetową,  Między 50 a 55% PKB:  Relacja deficytu budżetu państwa do dochodów w kolejnym roku nie może wzrosnąć;  Jednostki samorządu terytorialnego nie mogą planować większej relacji deficytu do dochodów niż budżet centralny.

125 Podstawy finansów125 Poziom długu... 4/4 Jeśli poziom długu osiąga poziom: Jeśli poziom długu osiąga poziom:  Między 55 a 60% PKB:  Deficyt budżetu państwa w kolejnym roku musi być ograniczony, aby relacja długu do PKB spadała,  Jednostki samorządu terytorialnego muszą zmniejszyć deficyt według ustalonej formuły,  Rząd opracowuje program sanacyjny.  Powyżej 60% PKB:  Rząd ma obowiązek zrównoważyć budżet, zrównoważone muszą być również budżety samorządów,  Skarb Państwa nie może udzielać żadnych nowych gwarancji i poręczeń.

126 Podstawy finansów126 limit wynikający z Konstytucji RP drugi próg wynikający z ustawy o finansach publicznych pierwszy próg wynikający z ustawy o finansach publicznych dług Skarbu Państwa państwowy dług publiczny + przewidywane wypłaty z tytułu gwarancji i poręczeń

127 Podstawy finansów127 Dług publiczny na świecie 1/2 Europejskim rekordzistą jest od lat Belgia, w której relacja długu publicznego do PKB wynosi obecnie 108%. W roku 1995 relacja ta wynosiła 140%! Europejskim rekordzistą jest od lat Belgia, w której relacja długu publicznego do PKB wynosi obecnie 108%. W roku 1995 relacja ta wynosiła 140%! Najzdrowszym pod tym względem krajem Unii jest obecnie Irlandia, w której relacja wynosi tylko 34% (ale 10 lat temu było to jeszcze ponad 100%) Najzdrowszym pod tym względem krajem Unii jest obecnie Irlandia, w której relacja wynosi tylko 34% (ale 10 lat temu było to jeszcze ponad 100%)

128 Podstawy finansów128 Dług publiczny na świecie 2/2 Najgorsze zmiany wskaźnika długu publicznego do PKB odnotowała w ostatnim dziesięcioleciu Japonia. Skutkiem słabego wzrostu gospodarczego i kolosalnych deficytów budżetowych, dług publiczny wzrósł tan z 60% w 1993r. do 133% PKB obecnie, Najgorsze zmiany wskaźnika długu publicznego do PKB odnotowała w ostatnim dziesięcioleciu Japonia. Skutkiem słabego wzrostu gospodarczego i kolosalnych deficytów budżetowych, dług publiczny wzrósł tan z 60% w 1993r. do 133% PKB obecnie, Sytuacja USA jest nadal lepsza od Europy. Relacja długu publicznego do PKB wynosi tam poniżej 60% i do ubiegłego roku stale spadała. Nie ma jednak raczej wątpliwości, że obecnie relacja ta wzrośnie, m.in. skutkiem kosztów wojny w Iraku. Sytuacja USA jest nadal lepsza od Europy. Relacja długu publicznego do PKB wynosi tam poniżej 60% i do ubiegłego roku stale spadała. Nie ma jednak raczej wątpliwości, że obecnie relacja ta wzrośnie, m.in. skutkiem kosztów wojny w Iraku.

129 Podstawy finansów129 Relacja długu publicznego do PKB w poszczególnych krajach na koniec 2004r.

130 Podstawy finansów130 Zadłużenie sektora finansów publicznych

131 Podstawy finansów131 Zadłużenie sektora rządowego VI 2005 Wyszczeg ó lnienie Wartość w mln zł Zadłużenie sektora rządowego (po konsolidacji) , Zadłużenie Skarbu Państwa 1.1. Zadłużenie Skarbu Państwa , Pozostałe zadłużenie sektora rządowego w tym: 1.2. Pozostałe zadłużenie sektora rządowego w tym: ,4 ZUS i zarządzane przez ZUS fundusze ZUS i zarządzane przez ZUS fundusze 9 729,6 Narodowy Fundusz Zdrowia Narodowy Fundusz Zdrowia0,0 Państwowe fundusze celowe z osobowością prawną (bez ZUS i zarządzanych przez ZUS funduszy) Państwowe fundusze celowe z osobowością prawną (bez ZUS i zarządzanych przez ZUS funduszy)0,0 Państwowe szkoły wyższe Państwowe szkoły wyższe135,2 Jednostki badawczo-rozwojowe Jednostki badawczo-rozwojowe151,1 Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej652,0 Państwowe instytucje kultury Państwowe instytucje kultury49,0 PAN i tworzone przez PAN jednostki organizacyjne PAN i tworzone przez PAN jednostki organizacyjne2,8 Pozostałe państwowe osoby prawne utworzone na podst. odrębnych ustaw... Pozostałe państwowe osoby prawne utworzone na podst. odrębnych ustaw...478,7


Pobierz ppt "Finanse publiczne. Podstawy finansów2 Finanse publiczne Według kryterium własności działalność gospodarczą i społeczną dzieli się na: prywatną prywatną."

Podobne prezentacje


Reklamy Google