Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

PRZEGLĄD MODELI WYKORZYSTYWANYCH DO OCENY RYZYKA (ANALIZ WIELOKRYTERIALNYCH) Marek Gall Wydział Inspekcji WIOŚ w Warszawie Październik 2013r. 1.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "PRZEGLĄD MODELI WYKORZYSTYWANYCH DO OCENY RYZYKA (ANALIZ WIELOKRYTERIALNYCH) Marek Gall Wydział Inspekcji WIOŚ w Warszawie Październik 2013r. 1."— Zapis prezentacji:

1

2 PRZEGLĄD MODELI WYKORZYSTYWANYCH DO OCENY RYZYKA (ANALIZ WIELOKRYTERIALNYCH) Marek Gall Wydział Inspekcji WIOŚ w Warszawie Październik 2013r. 1

3 Analiza wielokryterialna funkcjonująca w ISWK Końcowa punktacja w analizie wielokryterialnej zgodna z regułą: k = r x u Ocena końcowa - k (konkretna liczba punktów) będąca wymierną oceną skali zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi oraz środowiska, która powinna decydować o przypisaniu zakładu do kategorii I -V, ale aktualnie determinuje kolejność w poszczególnych kategoriach, z uwzględnieniem częstotliwości kontroli. 2 k ocena końcowa = r ryzyko wystąpienia awarii x u uciążliwość dla środowiska

4 3 u = (∑w ∑s ∑z 1-3 ) u uciążliwości dla środowiska w : wrażliwość otoczenia s : skala oddziaływania z : zabezpieczenia +

5 4 Lp.R : Ryzyko wystąpienia awarii przemysłowejOcena ryzykaPunktacja 1.­Zakłady o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (ZDR) bardzo duże5 2.­Zakłady o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (ZZR) duże4 3.­Zakłady zaliczone do pozostałych sprawców poważnych awarii (PSPA) ­Zakłady inne niż PSPA na terenie, których miała miejsce w ciągu ostatnich 4 lat poważna awaria przemysłowa średnie3 4.­Zakłady produkcyjne, bazy lub stacje paliw - inne niż w poz wykorzystujące substancje niebezpieczne małe2 5.­Pozostałe zakładybardzo małe1

6 U- uciążliwość dla środowiska w: wrażliwość otoczenia, wskaźnik zawierający lokalizację, stan środowiska i częstotliwość wniosków o interwencję z punktacją 1 -5 dla każdej pozycji, s : skala oddziaływania, wskaźnik zawierający rodzaj przedsięwzięcia, oddziaływania odprowadzanych ścieków, emisje do powietrza, wytwarzanie odpadów i emisję hałasu z punktacją 1 -5 dla każdej pozycji, z ; zabezpieczenia środowiska, wskaźnik zawierający przygotowanie zakładu tj. wyposażenie w urządzenia ochrony środowiska, zarządzanie i spełnianie wymagań z punktacją 1 -5 dla każdej pozycji. 5

7 6 Ryzyko (r) Uciążliwości (u) bardzo duża dużaśredniamała bardzo mała bardzo duże duże średnie małe bardzo małe Kategorie IIIIIIIVV

8 7 Wady to : - zbyt duży wpływ czynnika „r” (ryzyka ustalanego w oparciu o kwalifikacje zakładów do ZDR itp…) na wynik, - zbyt mały wpływ stwierdzanych uchybień na wynik, - brak bezpośredniego przełożenia na planowanie, - brak możliwości uwypuklenia czynnika wrażliwego (uśrednianie). W oparciu o model otrzymujemy konkretną, uporządkowaną pod względem ryzyka listę zakładów, ale nie przekłada się ona na kategorię ryzyka, a więc i na częstość kontroli (plan). Dodatkowo wprowadzono sztuczny podział na kategorie ryzyka uwzględniając częstotliwości wynikające z obowiązujących przepisów prawnych w zakresie kontroli i raportowania priorytety.

9 8 Modele (formuły) analizy wielokryterialnej. Ryzyko działalności (przemysłowej) w ramach planowania kontroli definiowane jest jako (potencjalny, możliwy) wpływ działalności na środowisko lub zdrowie ludzi, który może wystąpić jeżeli podmiot korzystający ze środowiska nie działa zgodnie z przepisami prawa lub warunkami pozwolenia. Ryzyko = Skutek x Prawdo- podobieństwa

10 9 Skutek zależy od siły oddziaływania źródła i od podatności receptora. Wskazuje jaki jest wpływ źródła na receptor. Skutek determinuje kryteria wpływu. Aby ocenić efekt dokonywana jest ocena obiektu z punktu widzenia kryteriów wpływu. Kryteria wpływu mogą różnić się w zależności od organów kontroli i zadań. W ramach oceny ryzyka dla instalacji zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (IPPC) (dyrektywa dotycząca emisji przemysłowych (IED)) przykłady odpowiednich kryteriów wpływu to: ilość/jakość zanieczyszczenia powietrza, ilość/jakość zanieczyszczenia wody, (potencjalne) zanieczyszczenie gleby i wód gruntowych, produkcja odpadów lub gospodarka odpadami, ilość substancji niebezpiecznych, lokalne uciążliwości (hałas, odory).

11 10 W przypadku zakładów SEVESO niektóre odpowiednie kryteria wpływu to przykładowo: bezpieczeństwo zewnętrzne, stopień złożoności produkcji, organizacja ograniczania strat, zakłady mogące stworzyć „efekt domina”, oddziaływania w przeszłości. Przy ocenie wpływu bierze się pod uwagę dotkliwość konsekwencji i wrażliwość odbiornika.

12 11 Prawdopodobieństwo jest funkcją poziomu zarządzania, poziomu zgodności z prawem, przepisami i pozwoleniami, podejścia operatora, wieku instalacji itp. Prawdopodobieństwo determinuje kryterium zdolności podmiotu. Aby je uwzględnić obiekt należy poddać ocenie punktowej pod względem kryteriów wyników podmiotu np.: nastawienie, zgodność, wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego, np. EMAS, wiek instalacji. Kryteria wyników podmiotu mogą mieć pozytywny (wysoki poziom zgodności) lub negatywny wpływ na ryzyko (wiek instalacji).

13 Współczynnik ważenia - w ramach oceny ryzyka nie wszystkie kryteria wpływu czy kryteria wyników podmiotu gospodarczego charakteryzują się tym samym poziomem istotności, dlatego też wprowadzono ważenie, aby jedno kryterium miało w obliczeniach wyższą wagę niż inne. Stosowanie ważenia to często wybór o charakterze politycznym. Pozwala to organowi kontroli w łatwy sposób dostosować ocenę ryzyka i wyznaczyć nowe priorytety w obszarach istotnych politycznie. 12

14 13 Modele Generalnie można je podzielić na: 1. Liniowe 2. Średniej wartości 3. Wartości maksymalnej 4. Wielofunkcyjne Dobór modelu uzależniony jest od celu jaki chcemy osiągnąć. W przypadku SK i ISWK celem powinno być (bo nie jest) ustalenie kategorii w odniesieniu do planowania z uwzględnieniem innych priorytetów.

15 1. Modele liniowe: R=∑Si, gdzie Si to kolejne wyznaczone możliwe skutki, którym przyporządkowano odpowiednie wartości punktowe, o kolejności decyduje wartość bezwzględna ryzyka (suma), R=∑SixKi, gdzie Ki to współczynnik wagi poszczególnych Si (skutków), decyduje wartość bezwzględna sumy iloczynów, przyjmując że Si może być wartością złożoną, to w tym modelu mieści się analiza wielokryterialna („K” to „r”, a „S” to „u” z ISWK), R=(∑SixKi)xP, gdzie P to prawdopodobieństwo, że może się coś zdarzyć (przygotowanie operatora, systemy, wypadki). 14

16 15 2. Modele średniej wartości R=∑Si : i, gdzie Si to kolejne wyznaczone skutki, którym przyporządkowano odpowiednie wartości punktowe, a i to określona liczba skutków, decyduje wartość średnia ryzyka, R=∑SixKi:i, gdzie Ki to współczynnik ważenia poszczególnych Si (skutków), decyduje wartość średnia ważona ryzyka, R=[(∑SixKi):i]xP, gdzie P to prawdopodobieństwo, że może się coś zdarzyć (przygotowanie operatora, systemy, wypadki), decyduje prawdopodobieństwo wystąpienia średniej ważonej skutków, R=(∑SixKixPi):i – średnie prawdopodobieństwo wystąpienia skutków (założonych) w środowisku. Model zbliżony do liniowego ale operujący wartościami średnimi wyniku oceny ryzyka, spłaszczonymi.

17 16 Wady: podobne wady modelów liniowych i średnich wartości - skutki pozytywne i negatywne kompensują się, - niewielka możliwość wyznaczenia skutków wiodących (najbardziej istotnych, priorytetowych), - im więcej kryteriów tym mniejszy wpływ pojedynczego, ale bardzo istotnego skutku, - mało przejrzyste granice kryteriów (szczególnie uśredniony), - brak umiejscowienia w modelach priorytetów.

18 3. Wartości maksymalnej - decyduje założona wartość maksymalna lub częstość jej wystąpienia: - max (Si); (SiKi); (SiKiPi), o kolejności (kategorii) decyduje konfiguracja występowania wartości maksymalnej Si (lub jego iloczynu ale przy założonej wadze i prawdopodobieństwie), np. I kategoria to wystąpienie 3 wartości maksymalnych lub 2 maksymalnych i 2 kolejne itp…, - lub max (Si); (SiKi); (SiKiPi), typujemy Si, które należy brać pod uwagę przy wartościach maksymalnych. Wada i zaleta : wskazuje newralgiczne kierunki działań inspekcyjnych ale oddala się od podejścia zintegrowanego. 17

19 4. Wielofunkcyjne – oparte o modele liniowe lub średniej wartości i dodatkowy parametr (priorytet). Podstawowa formuła porządkuje zakłady na liście wg wielkości ryzyka (np.: R=∑SixKi:i -średnia ważona ryzyka). Wprowadzenie dodatkowych wielkości zmienia kategorię ryzyka np. : - n(maxSi)- wystąpienie wartości maksymalnej skutku (skutków) powoduje przesunięcie do wyższej kategorii, - qi - szacowana zdolność operatora i/lub wystąpienie zdarzeń w przeszłości, przesunięcie do wyższej lub niższej kategorii, - P - wymóg prawa, polityka itd. przesunięcie do wyższej lub niższej kategorii, ale tylko przy planowaniu, - ……..? - do ustalenia 18

20 Z podstawowej formuły otrzymujemy listę punktową i proponowaną kategorię (w przedziale punktów) ale możemy ja zmienić poprzez priorytety. - np. wystąpienie co najmniej dwóch (maxSi) przesuwa do klasy pierwszej, a jednej o klasę wyżej, idąc dalej brak wartości maksymalnej może przesunąć o klasę niżej, - np. qi wg oceny zdolności operatora i/lub zdarzeń przyporządkowujemy -1,0,1 (uzyskane np. wg listy sprawdzającej) i przesuwamy instalację w kategorii, - P - wymóg prawny – możliwość ingerencji w końcową listę. Model umożliwiający planowanie wg ryzyka z uwzględnieniem priorytetów, zdolności operatora i zasady 20:80. 19

21 Propozycje zmian – ewentualne zmiany są ściśle uzależnione od celu jakiemu ma służyć analiza wielokryterialna. 1. Jeżeli tylko przydzieleniu pewnej liczby punktów, to najlepiej pozostawić obecna analizę bez zmian, w innym przypadku niezbędne będzie przeprowadzenie analizy dla wszystkich zakładów z ewidencji, 2.Jeżeli w oparciu o analizę wielokryterialną mają zostać ustalone tylko kategorie ryzyka, bez dalszego wykorzystania tej informacji, to model powinien być najprostszy; - pozostawienie aktualnego, dostosowując go do aktualnych wymagań prawnych, - pozostawienie aktualnego, dostosowując go do aktualnych wymagań prawnych oraz zmieniając wartość „r” poprzez zawężenie przedziału punktów z 1-5 np. na , - zastosowanie innego modelu liniowego (prostego w obsłudze). 20

22 3.Jeżeli w oparciu o analizę wielokryterialna ustalamy kategorie, planujemy i np. decydujemy jaki organ ma je kontrolować (polskie prawo tu jest nieprecyzyjne), to musi to być model uwzględniający liczbę punktów, możliwość wystąpienia zdarzenia o poważnych skutkach oraz zastosowanie priorytetów powinien to być model wielofunkcyjny. Przy większej liczbie kategorii z modelem liniowym, przy mniejszej wartości średniej do wstępnego ustalenia listy punktowej. 4. Jeżeli celem jest stosowanie reguły 20 : 80 może to być model wartości maksymalnej (nawet prosty – max Si). Maja propozycja : R=∑SixKi (liniowy - suma iloczynów wartości skutku i jego wagi) z uwzględnieniem nmax(Si), qi i ręcznej ingerencji. 21

23 Propozycja : wypracowana w ramach easyTools - IRAM (metoda zintegrowanej oceny ryzyka) Reguły IRAM: częstotliwość kontroli określana jest przez wartość najwyższego wskaźnika; częstotliwość kontroli jest zmniejszana o jedną, jeżeli nie został osiągnięty pułap minimalnej liczby najwyższych wartości wskaźnika (zwany „Regułą”); częstotliwość kontroli może być zmniejszona lub zwiększona o jedną na podstawie wyników podmiotu gospodarczego; im wyższa suma wartości wskaźników tym dłuższy czas kontroli. 22

24 W ramach metody wartości maksymalnej zadanie kontrolne – takie jak kontrole Seveso – skutkują najwyższą częstotliwością kontroli, a w przypadku IRAM koordynator kontroli podejmuje decyzję, ile najwyższych wskaźników zadania kontrolnego potrzeba, aby częstotliwość kontroli była najwyższa, przed rozpoczęciem oceny. Jest to tzw. reguła. Im większa liczba kryteriów wykorzystywanych w ramach procesu oceny, tym wyższa liczba najwyższych wartości wskaźników „niezbędnych”, aby uzyskać najwyższą częstotliwość kontroli. Jest to wyraźna różnica w stosunku do metod wartości średniej. Najwyższe wartości wskaźników nie mogą zostać wyrównane przez niskie wyniki dla innych kryteriów. 23

25 24 DZIĘKUJĘ


Pobierz ppt "PRZEGLĄD MODELI WYKORZYSTYWANYCH DO OCENY RYZYKA (ANALIZ WIELOKRYTERIALNYCH) Marek Gall Wydział Inspekcji WIOŚ w Warszawie Październik 2013r. 1."

Podobne prezentacje


Reklamy Google