Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Gimnazjum im. Jana Paw ł a II w Duczkach Projekt realizowany przez Micha ł a Szyma ń skiego ucznia klasy III d pod opiek ą Barbary Napiórkowskiej.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Gimnazjum im. Jana Paw ł a II w Duczkach Projekt realizowany przez Micha ł a Szyma ń skiego ucznia klasy III d pod opiek ą Barbary Napiórkowskiej."— Zapis prezentacji:

1 Gimnazjum im. Jana Paw ł a II w Duczkach Projekt realizowany przez Micha ł a Szyma ń skiego ucznia klasy III d pod opiek ą Barbary Napiórkowskiej

2 S p i s t r e ś c i Terminy związane z mniejszościami narodowymi i ich wyjaśnienia Losy mniejszości narodowych w powiecie wołomińskim Żydzi Niemcy Dokumenty regulujące prawną sytuację osób należących do mniejszości narodowych Przedstawiciele mniejszości narodowych Cmentarz żydowski w Wołominie W poszukiwaniu śladów niemieckich… Stroje żydowskie

3 Terminy związane z mniejszościami narodowymi i ich wyjaśnienia mniejszość narodowa mniejszość narodowa – grupa ludzi o narodowości innej niż ludność dominująca na terenie danego państwa; jej przedstawiciele najczęściej dbają o zachowanie własnych zwyczajów, kultury, języka oraz tradycji diaspora diaspora – rozproszenie jakiejś narodowości wśród innej Polonia Polonia – Polacy mieszkający stale poza granicami Polski ksenofobia ksenofobia – uprzedzenie, niechęć, nienawiść wobec członków innych narodów asymilacja asymilacja – przyswojenie tradycji, zwyczajów, kultury innego narodu; upodobnienie się do innej nacji nacja nacja – naród

4 patriotyzm patriotyzm – postawa człowieka, który kocha swoją ojczyznę, jest do niej przywiązany i gotowy, by się poświęcić dla własnego narodu; patrioci szanują inne narody nacjonalizm nacjonalizm – postawa człowieka, według którego należy podporządkować interesy obywateli sprawom narodu; nacjonaliści wywyższają swoją nację oraz nie dostrzegają własnych wad narodowych; czasami wiąże się to z niechęcią do innych narodów szowinizm szowinizm – forma skrajnego nacjonalizmu; szowiniści nienawidzą innych narodów i gardzą nimi; uważają swoją nację za najlepszą na świecie kosmopolityzm kosmopolityzm – przeciwieństwo patriotyzmu; kosmopolici twierdzą, że ich ojczyzną jest cały świat i często mają pogardliwy stosunek do kultury i tradycji swojego i innych narodów

5 ojczyzna ojczyzna – kraj, z którym człowiek jest silnie związany emocjonalnie, odczuwa bliski związek z takim krajem; najczęściej jest to kraj urodzenia, zamieszkania lub miejsce pochodzenia przodków naród naród – trwała, odrębna wspólnota ludzi związanych wspólną historią, kulturą i terytorium, a często i językiem

6

7 Ż y d z i antysemityzm antysemityzm – uprzedzenie, niechęć, nienawiść wobec Żydów syjonizm syjonizm – nacjonalizm żydowski kirkut kirkut – cmentarz żydowski synagoga (bożnica) synagoga (bożnica) – żydowski dom modlitwy judaizm (mozaizm) judaizm (mozaizm) – religia narodowa Żydów jarmułka jarmułka - nakrycie głowy noszone przez Żydów, okrywające włosy i szczyt głowy

8 Holocaust Holocaust – ludobójstwo Żydów w czasie II wojny światowej dokonane przez nazistów obrzezanie obrzezanie - zabieg usunięcia niektórych fragmentów zewnętrznych narządów płciowych mężczyzny, tradycyjnie stosowany przez niektórych Żydów Izrael Izrael – kraj ojczysty dla Żydów jidysz jidysz – język powstały z połączenia hebrajskiego i niemieckiego z elementami słowiańszczyzny i romańszczyzny; język używany przez Żydów europejskich i amerykańskich maca maca – tradycyjny placek żydowski

9 Tora (pięcioksiąg) Tora (pięcioksiąg) - pięć pierwszych ksiąg Biblii; najważniejszy tekst objawiony judaizmu Talmud Talmud – żydowska księga będąca komentarzem do Tory pejsy pejsy - długie pasma włosów wyrastających ze skroni, noszone przez wyznawców tradycyjnego judaizmu Pascha Pascha - święto żydowskie obchodzone na pamiątkę wyzwolenia Izraelitów z niewoli egipskiej

10 M u z u ł m a n i e islam islam – religia wyznawana przez muzułmanów Mahomet Mahomet – główny prorok islamu meczet meczet – muzułmański dom modlitwy minaret minaret - wysoka, zwykle smukła wieża stawiana przy meczecie, z której muezin nawołuje wiernych do modlitwy mizar (zireć) mizar (zireć) – cmentarz muzułmański Koran Koran – święta księga dla wyznawców islamu

11 Ramadan Ramadan - dziewiąty miesiąc kalendarza muzułmańskiego, w trakcie którego muzułmaninowi nie wolno jeść ani pić między wschodem i zachodem słońca dżihad dżihad - wszelkie starania podejmowane w imię szerzenia i umacniania islam, np. walki zbrojne hidżra hidżra – ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny w 622r.; początek arabskiej rachuby czasu Al-Kaaba Al-Kaaba – świątynia i sanktuarium w Mekce; najważniejsze miejsce święte islamu

12 Hadżar Hadżar – Czarny Kamień wbudowany na wysokości 1,5 metra w południowo-wschodnim narożniku świątyni Kaaba w Mekce; największa świętość muzułmanów saum saum – post w islamie iftar iftar – pierwszy posiłek, który spożywa muzułmanin po zachodzie słońca w okresie postu ramadan suhur suhur - ostatni posiłek, który wolno spożyć muzułmaninowi przed świtem w okresie postu ramadan

13 Losy mniejszości narodowych w powiecie wołomińskim Ż ydzi Żydzi od dawna związani są z Wołominem. Przed II wojną światową osoby o żydowskim pochodzeniu stanowi prawie połowę mieszkańców miasta. Przełom XIX i XX w. spowodował napływ Żydów do Wołomina, gdyż to miasto przekształciło się w ośrodek przemysłowy. Pracowali oni głównie jako: szewcy, krawcy, handlowcy, prawnicy lekarze.

14 Wyznawcy Mojżesza płacili wówczas największe podatki. Judaiści nie byli przeważnie bogaci, niektórzy nawet cierpieli biedę. Żydzi nie stronili od polityki, wręcz przeciwnie, podczas wojny polsko-bolszewickiej wielu z nich sympatyzowało się z Armią Czerwoną. Aktywnie uczestniczyli w wyborach samorządowych – w Radzie Miejskiej w 1919r. zasiadało 9 żydowskich obywateli miasta na 24-osobowej Radzie.

15 Obok lekarzy i nauczycieli potężną grupę inteligencji żydowskiej stanowili właściciele hut, fabryk łóżek żelaznych adwokaci.

16 Jedno z kin wołomińskich Oaza – obecnie w tym budynku jest Biblioteka Pedagogiczna – należało do bardzo bogatego Nasfetera. Prawie cała ulica Kościelna było domeną handlu i rzemiosła żydowskiego: znajdowała się tutaj wytwórnia zabawek Raj, dwie Żydówki sprzedawały materiały łokciowe. W latach trzydziestych XX wieku przy obecnej ulicy Moniuszki i Legionów mieścił się cheder, czyli mała szkółka dla chłopców żydowskich. Niedaleko od tej szkoły mieściła się rytualna ubojnia. Przy ulicy Warszawskiej odnaleźć było można małą pracownię krawiecką. Tutaj zatrudnienie znajdowały całe rodziny żydowskie. Judaiści mieszkali głównie w kilkupiętrowych kamienicach przy głównych ulicach.

17 Niestety, lata spokojnego przedwojennego życia Żydów w powiecie wołomińskim, jak i w całej Polsce dobiegły końca. II wojna światowa przyniosła zagładę ludzkości. 14 września 1939r. Niemcy zajęli Wołomin i okoliczne wioski. Teren Wołomina został włączony do dystryktu warszawskiego. W Radzyminie utworzono land-komisariat. Porządku w powiecie pilnowała żandarmeria, tzw. blacharze. W listopadzie 1939r. zaczęto wprowadzać ustawy antyżydowskie. Żydzi odtąd musieli mieć na swoich rękawach białe opaski z sześcioramienną gwiazdą Dawida. Zakłady i sklepy żydowskie otrzymały napis Judischesh Geschaft z gwiazdą Dawida.

18 Zakazano judaistom podróży pociągiem, opuszczania miasta bez zezwolenia, pracowania w kluczowych gałęziach przemysłu i administracji posiadania złota i biżuterii. Bożnicę znajdującą się przy ulicy 11 listopada (obecnie park) zniszczono.

19 Naziści utworzyli getto, które obejmowało obszary od przejazdu kolejowego, wzdłuż torów kolejowych przy ulicy Wilsona do Kobyłki, do ulicy Wspólnej dalej drogą z Kobyłki do Wołomina (obecnie szosa warszawska), następnie do ulicy Wiejskiej, ulicy Glinki, Cementową do przejazdu w Wołominie. Rozpoczęły się przesiedlenia ludności żydowskiej do getta, które zostało ogrodzone dwumetrowym drutem kolczastym. Mieszkańcy okolic byli jedynymi świadkami okrutnych wydarzeń.

20 W każdym tygodniu Niemcy dokonywali przeglądu getta. Żandarmeria dokonywała łapanek ludzi wychodzących zza drutów. Schwytanych zabijano na miejscu. Olbrzymi głód panował dzielnicy żydowskiej. Dużą pomocą wykazali się sąsiedzi getta, dając Żydom niezbędne środki do życia. Ostatecznie getto zlikwidowano w październiku 1942r.

21 Chorych, starców i niedołężnych zabijano na miejscu. Mężczyzn oddzielano od rodzin, kazano im klęczeć. Kobiety i dzieci stały osobno. W godzinach popołudniowych – bez żywności i wody – wpędzono Żydów do wagonów pociągu na stacji kolejowej w Radzyminie i wywieziono do Treblinki, gdzie zginęli w obozie koncentracyjnym. Opustoszałe getto zostało zrabowane przez nazistów. Niemcy zaczęli przeszukiwać okoliczne miejscowości. Ukrytych Żydów mordowano od razu.

22 I tak oto z wielotysięcznej społeczności żydowskiej z powiatu wołomińskiego – po II wojnie światowej –zostało obecnie kilkadziesiąt wyznawców Mojżesza.

23 Po trzecim rozbiorze Polski w 1795r. tereny powiatu wołomińskiego znalazły się w zaborze austriackim. W Jadowie i jego okolicach znajdowały się dawne królewszczyzny. Rząd austriacki chciał je szybko sprzedać, ale nie znalazł nabywcy. Pozwalał jednak osiedlać się na tych obszarach osadnikom z Niemiec. Także do Radzymina przybywało wielu Niemców. N i e m c y

24 Powstawały liczne kolonie niemieckie w gminach: Strachówka, Radzymin, Ręczaje, Zabrodzie. Stanisław Kostka Zamoyski Stanisław Kostka Zamoyski, właściciel Jadowa, Ręczajów i dziesięciu pobliskich wsi, sprowadził osadników zza Odry, którzy cechowali się wyższą kulturą rolną niż Polacy. Dzięki temu ożywiła się gospodarka na wsi. Za czasów Andrzeja Zamoyskiego ( ), syna Stanisława, powstały Ręczaje Niemieckie (obecnie Ręczaje Nowe).

25 Budowa kolei żelaznej WARSZAWA-PETERSBURG przyczyniła się do intensyfikacji kolonizacji ziem powiatu wołomińskiego. Wielu Niemców pracowało na kolei jako: dróżnicy, zwiadowcy.

26 W 1869r. w pobliżu Radzymina powstał pierwszy dom modlitwy dla ewangelików. Budowla została w całości sfinansowana przez osadników niemieckich. Następnie ze składek wiernych wybudowano jeszcze domy modlitwy w Ręczajach, Kicinach, Rozalinie. Świątynia znajdująca się w pobliżu Radzymina funkcjonowała do II wojny światowej, później została rozebrana.

27 Przy każdym zborze istniała szkoła dla Niemców, do której mogły uczęszczać również dzieci katolickie. Niedaleko od domów modlitw powstawały cmentarze. Największy, założony na południowy-zachód od Radzymina, obejmował obszar ponad 2500 metrów kwadratowych. Pozostałości po cmentarzu istnieją do dziś w Radzyminie.

28 Swoją odrębność kulturową niemieccy osadnicy podkreślali w architekturze. Mimo że ich domy nieznacznie się różniły od tych radzymińskich, to odstępy między mieszkaniami były duże, nieregularne. Chroniło to przed rozpowszechnianiem się pożarów. Z czasem Polacy zaczęli naśladować Niemców.

29 Niemcy rzadko nosili proste, jednoczęściowe stroje. Zazwyczaj byli ubrani w granatowe lub szare surduty, na które zakładali płaszcze z pelerynami. Zimą nosili kożuch wkładany pod płaszcz i czapkę z daszkiem. Kobiety natomiast ubierały się w kaftany i chusty, a na głowę wkładały czepce. Nosiły długie spódnice uszyte z wełny lub perkalu. Osadnicy zza Odry jedli proste potrawy, np. barszcz czy kaszę z mlekiem. Lubili, podobnie jak Polacy, pić alkohol.

30 Ich ulubionym napojem było p i w o b a w a r s k i e, które znaleźć można było w nielicznych karczmach, gdyż ludność polska nie piła go (wysoka cena i niska zawartość alkoholu). Wszelkie zabawy i uroczystości obchodzono cicho i skromnie. Na chrzciny czy wesela zapraszano tylko najbliższą rodzinę.

31

32 Niemcy rzadko chodzili do lekarza lub felczera. Najczęściej leczyli się sami. Niska opieka medyczna powodowała, że średnia wieku niemieckiego osadnika wynosiła jedynie ponad 20 lat. Z drugiej strony, największym uznaniem mieszkańców powiatu wołomińskiego w dziedzinie medycyny cieszyli się właśnie Niemcy. Kolki, bóle czy złamania leczono medycyna niekonwencjonalną z różnym skutkiem.

33 W Wołominie także mieszkali Niemców. W 1794r. zakupił ówczesną wieś niemiecki i ewangelicki patrycjusz Wawrzyniec Meyer. Tam też wybudował dwór. Po jego śmierci Wołomin stał się własnością syna Kazimierza, który unowocześnił lokalną gospodarkę.

34 W 1867r. sprzedano Wołomin w ręce państwa Schoenman, którzy – z powodów finansowych – odsprzedali ziemie Eherstaedtom. Gustaw Granzow dzierżawił od nich grunty. Granzow chciał założyć zakłady włókiennicze.

35 W XIX w. niewielu było Niemców w Wołominie. Po wybudowaniu przystanku kolejowego we wsi w 1862r. to właśnie Niemcy tam pracowali. W czasie I wojny światowej gospodarka Wołomina została zrujnowana. Po odzyskaniu niepodległości nadano wsi prawa miejskie. W mieście nie było cmentarza dla ewangelików (nekropolia była w planach), ale za to istniał dom modlitwy baptystów przy ulicy Słowackiego 12. Po II wojnie światowej ludzi innej narodowości pozostało bardzo niewielu.

36 Dokumenty regulujące prawną sytuację mniejszości narodowych

37 Konstytucja III Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. reguluje prawa mniejszości narodowych Rozdział II Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela Art Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury. 2. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej.

38 Przedstawiciele mniejszości narodowych Wiera Gran Jerzy Surowcew Jerzy Lipman Zachariasz Frank Franciszek Wodiczko

39 Wiera Gran

40 Wiera Gran (naprawdę Weronika Grinberg) urodziła się 20 kwietnia 1918 r. na Białorusi. W Wołominie artystka zamieszkała w 1919 r. w kamienicy przy ulicy Warszawskiej 11 (obecnie 13). Po latach mówiła, że na balkonie tej kamienicy z widokiem na tory kolejowe spędziła dzieciństwo. Uczyła się w Szkole Powszechnej nr 2 (żeńskiej). W 1933 r. rodzina Grinbergów przeprowadziła się do Warszawy. Wiera Gran jest znana jako też jako Sylwia Grin, a potem - Sylwia Gran. Występowała w kawiarniach i nocnych lokalach muzycznych, m.in. Paradise przy Nowym Świecie i Cafe Vogue przy Złotej. Przed wojną ukazało się około 40 nagrań płytowych Wiery, głównie sentymentalne tanga i walce angielskie m.in.: Jedynie serce matki, O tobie mogę tylko marzyć, Tango notturno, Portugalia, List, Co nic. Wystąpiła także w filmie Bezdomni w 1939 r. nakręconym w języku jidysz. Zmarła w Paryżu 19 listopada 2007 r.

41 Jerzy Surowcew

42 Jerzy Surowcew urodził się 26 listopada 1892 r. w Kijowie na Ukrainie. Mówił o sobie, że jest Polakiem wyznania prawosławnego. W Wołominie osiedlił się w 1921 r. Zamieszkał w domu przy ulicy Orwida 1, utrzymywał się z produkcji galanterii artystycznej. Brał czynny udział w życiu religijnym wołomińskiej parafii prawosławnej. Podczas II wojny światowej w 1942 r. został wywieziony wraz z żoną Joanną i synem Jerzym na przymusowe roboty do Niemiec. Po wojnie Surowcew – senior wrócił do Wołomina. W 1945 r. zamieszkał na Górkach, przy ulicy Wacława Nałkowskiego 17. Dom nad Łąkami był wówczas domem komunalnym. Jerzy Surowcew zmarł w Wołominie 12 lipca 1976 r. Miał 84 lata.

43 Jerzy Lipman

44 Jerzy Lipman urodził się 10 kwietnia 1922r. W Brześciu nad Bugiem. Był najmłodszym dzieckiem dyrektora huty szkła w Wołominie. Jego ojciec aktywnie uczestniczył w życiu publicznym jako radny miejski i członek PPS. Rocznik 1922 – to pokolenie szczególnie okrutnie doświadczone w czasie wojny. Lipman cudem wyrwał się z getta wołomińskiego, przeżył ciężki obóz w Izabelinie. W przebraniu niemieckiego oficera krążył pociągami po całej Europie, zdobywając w ten sposób m. in. broń dla polskiego podziemia, w którym działała jego starsza siostra Zosia. Był wybitnym operatorem filmowym, współpracował m.in. z Andrzejem Wajdą, Romanem Polańskim czy Jerzym Hoffmanem. Zmarł 11 listopada 1983 r. w Londynie.

45 Zachariasz Frank Zachariasz Frank urodził się 15 września 1890 r. w Warszawie. Osiedlił się w Wołominie w maju 1922 r. Zamieszkał w drewnianym domu przy ulicy Sienkiewicza 24, gdzie rozpoczął prywatną praktykę lekarską. Wkrótce stał się znanym i szanowanym w mieście internistą. Leczył z oddaniem kilka pokoleń Wołominian, a wdzięczni pacjenci darzyli go zaufaniem i szacunkiem. 27 maja 1934 r. został wybrany do Rady Miejskiej. W okresie okupacji niemieckiej, zamknięty w wołomińskim getcie, wychodził stamtąd w nocy, narażając własne życie, aby nieść pomoc chorym. Zmarł 1 listopada 1957 r., w wieku 67 lat.

46 Franciszek Wodiczko Franciszek Wodiczko urodził się16 września (lub 18 września) 1882 r. w Zamościu w powiecie lubelskim. Przez całe życie zawodowe Franciszek Wodiczko był urzędnikiem. W 1941 r. został zatrudniony w Zarządzie Miejskim w Wołominie (wówczas Die Stadtvewaltung in Wolomin kreis Warschau) jako referent przemysłowy. Już po wojnie był pracownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Wołominie, a 17 lipca 1946 r. otrzymał nominację na stanowisko Sekretarza Zarządu Miejskiego. W Wołominie Franciszek Wodiczko był sekretarzem Zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej i kapelmistrzem orkiestry OSP. Franciszek Wodiczko zmarł 17 grudnia 1950 r. w Wołominie, w wieku 68 lat.

47 Cmentarz żydowski w Wołominie Cmentarz żydowski w Wołominie to miejsce zapomniane. Na jego temat trudno znaleźć jakiekolwiek opracowania historyczne i nawet Gmina Żydowska w Warszawie w złożonym 2005 r. wniosku restytucyjnym podobno nie potrafiła precyzyjnie określić jego lokalizacji. Nekropolia znajduje się przy ul. Andersa, dawniej zwanej ul Ślepą.

48

49 Dziś cmentarz w Wołominie należy do najbardziej zdewastowanych nekropolii żydowskich w skali całego kraju. Przez jego porośnięty krzakami teren przechodzą polne drogi, stanowi on nieoficjalne wysypisko śmieci i gruzu. Konieczne jest podjęcie działań na rzecz uporządkowania nekropolii oraz wzniesienia w tym miejscu stosownego pomnika.

50

51 W poszukiwaniu śladów niemieckich… …czyli wyniki śledztwa w postaci zdjęć

52

53

54

55

56

57

58

59 Stroje żydowskie Strój męski

60 Codzienny strój Żyda nie był zbyt bogaty, co wiązało się zarówno z zasadami religijnymi, jak również z codziennymi zajęciami. W XVIII wieku Żydzi często ubierali się w żupany, delie, kiereje i szuby podbite pośledniejszymi skórami, rzadko w kontusze. Chętnie nosili także ubiór polski ze względu na jego długość i fałdzistość, rozróżniano jednak żupan polski i żydowski, prawdopodobnie ze względu na rodzaj i barwę materiału. W XIX wieku Żydzi wyróżniali się na ulicach miast czarnym płaszczem, zwanym kapotą lub chałatem i czarnym kapeluszem z szerokim rondem.

61

62 Chałat to długa szata, z szalowym kołnierzem, z wszytymi po bokach kieszeniami, zapinana z przodu na guziki obciągnięte materiałem, najczęściej uszyta z atłasu lub aksamitu w ciemnych kolorach: granatowym, czarnym lub szarym. Na chałat, wychodząc z domu, Żyd nakładał kaftan, czyli długi do kostek rodzaj płaszcza o prostym kroju, dopasowany do sylwetki. Kaftan zapinany był z przodu na dwa rzędy guzików obciągniętych materiałem, po bokach miał wszyte kieszenie, z przodu kołnierz z klapami. Kaftan zimowy był ocieplany. Chałat lub kaftan przewiązywano pasem. Używano dwóch rodzajów pasów: plecionych i z materiału. Ta część ubioru szczególne znaczenie miała dla chasydów, wierzyli oni bowiem, iż pas oddziela górną – boską połowę ciała od dolnej połowy – animalistycznej. Ściśle przestrzegali oni obowiązku zakładania pasa do modlitwy, nauki i posiłków. Drugi rodzaj pasów używanych przez Żydów to pasy uszyte z tkanin wzorzystych lub gładkich, haftowanych i aplikowanych, zapinane na klamry. Na wzór mody mieszczańskiej noszono spodnie. Początkowo były to sięgające do kolan pludry, które stopniowo wyparte zostały w XIX wieku przez długie spodnie. Nogi musiały być całkowicie zakryte dlatego zakładano skarpety, lub pończochy do kolan. Noszono wysokie buty skórzane z cholewami, płaskie półbuty bez obcasów, oraz buty zwane kamaszami.

63

64 W szabat i święta mężczyźni zakładali stroje ozdobniejsze, długie czarne, jedwabne płaszcze zwane bekiesz, na głowę natomiast okrągłą czapkę uszytą z aksamitu, obszytą futrem zwierzęcym – sobolowym lub lisim, zwaną streimel. Młodsi mężczyźni często nosili kaszkiety. Najbardziej wyrafinowane i ozdobne stroje używano wychodząc do synagogi, a szczególnie bogate w święta. Mężczyźni w tym czasie zakładali na głowy jarmułki z wzorzystych tkanin broszowanych lub bogato haftowane. Przez ortodoksyjnych Żydów jarmułka noszona była stale, w domu, na ulicy i w synagodze, bez względu na używanie równocześnie innego nakrycia głowy. W czasie świąt lub wychodząc do synagogi zakładano jarmułkę bogato haftowaną, często dekorowaną koronką szychową. Czasem każde z pól odrębnie zdobiono haftem, złotymi i srebrnymi cekinami, blaszkami i połyskliwą nicią metalową. W święta noszono również wysokie nakrycie głowy z filcu lub sukna z szeroką futrzaną opuszką, zwane kołpakiem.

65 W trakcie modlitwy w synagodze mężczyźni zakładali na głowę tałes, prostokątny biały szal z symbolicznymi pasami koloru granatowego (kolor pokolenia Judy) lub czarnymi. W czterech rogach tałesu przeciągnięte są zgodnie z nakazem mojżeszowym nitki cyces. Tałes szyto z jednorodnego materiału – wełny lub jedwabiu – Żydów obowiązywał bowiem zakaz łączenia ze sobą kilku gatunków przędzy. Środkową część szala zazwyczaj zdobiono atarą, pasem różnej długości i szerokości wykonanym z koronki srebrnej, złotej, lub bogato haftowanym. Do wykonania atar używano blaszki srebrnej (czasem złoconej) lub stopów srebra z miedzią o różnej zawartości szlachetnego kruszcu. Cena takiej atary kształtowała się oczywiście w zależności od zawartości czystego srebra. Na posiadanie takiej atary do tałesa stać było jedynie najbogatszych. Biedacy zadowalali się tałesem bez żadnych ozdób. Tałesy duże służyły do sprawowania modlitwy, natomiast tałesy małe noszono na bieliźnie jako rodzaj kaftanika spełniając równocześnie funkcję mnemoniczną. W świąteczny dzień Jom Kipur, idąc do synagogi Żydzi zakładali do kitla jedwabnego lub płóciennego dekoracyjny kołnierz, bogato haftowany nicią złotą, srebrną, przędzą jedwabną, bajorkiem i cekinami, czasem z koronki wykonanej techniką szpanier arbajt.

66

67 Strój kobiecy Ambroży Grabowski zapisał w swoich pamiętnikach, jak ubrane chodziły Żydówki w Krakowie w wieku XVIII: Gdym w 1797 roku do Krakowa przybył [...] żydówki zamężne nosiły na głowach białe prześcieradło spięte pod brodą i wisiało do samej ziemi, na głowie nosiły bindy perłowe. Młodsze zarzuciły to ubranie i od 15 lat ubierają się jak chrześcijanki, szale, chustki, suknie, szlafroczki, czepeczki z kwiatów, nie różnią się strojem od dam krakowskich. Tak więc ubiór Żydówki nie różnił się zasadniczo od ubioru mieszczanki, składał się ze spódnicy, fartucha, bluzki, gorsetu lub sukni oraz w przypadku mężatek – czepca. Wyróżnik stanowiły napierśnik i naczółek.

68

69 Napierśnik, zwany również załóżką to oddzielny przód stanika kobiecego, który zasłaniał rozcięcie bluzki. Załóżkę szyto z prostokąta tkaniny, wyciętej półokrągło u góry z doszytymi dwiema tasiemki lub wstążkami służącymi do zawiązywania na karku pod kołnierzykiem. Dół zakończony był nie dekorowanym prostokątnym pasem materiału wkładanym za pasek spódnicy. Często kobiety zakładały za niego ręce (traktując go jako rodzaj kieszeni lub raczej mufki – stąd jego nazwa). Załóżki dekorowano często na podkładzie z tkanin: adamaszku, brokatu, złotogłowia, aksamitu, stanowiących tło haftowane nicią złotą, srebrną, bajorkiem, cekinami i blaszkami. Dominowały motywy roślinne i geometryczne. Boki okolone były naszytą koronką formowaną w technice szpanier arbajt, złotą lub srebrną. Aby uplastycznić naszywaną na tkaninę koronkę szychową często przytwierdzano ją na podkładzie z waty, pakułów lub skrawków tkaniny. Niektóre bogatsze napierśniki obszywano koronką klockową ze złotych, cienkich nici. Sporządzano również napierśniki wyłącznie z tkaniny, bez dodatkowych elementów dekoracyjnych.

70 Na głowę Żydówka zakładała naczółek. Zazwyczaj była to bogato haftowana złotą lub srebrną nicią metalową i perełkami opaska z tkaniny atłasowej, aksamitnej, taftowej, czasem z naszytą koronką klockową lub koronką robioną techniką szpanier arbajt, z dwoma tasiemkami lub wstążkami do zawiązywania. Naczółek nosiły głównie panny. Kobiety zamężne czasem zakładały dekoracyjny naczółek na czepki atłasowe lub peruki.

71

72 Po ślubie, pobożne kobiety ścinały włosy i zakrywały głowy. Używano różnych nakryć. Najpopularniejszym i najbardziej dekoracyjnym był czepiec, z czasem symbol kobiety zamężnej, która zgodnie z obyczajem nakrywała całą głowę. Czepce szyto z tkanin atłasowych, nocne z batystowych, świąteczne zaś z tkanin jedwabnych broszowanych, brokatów i aksamitów, często całe pokrywane były haftem, cekinami lub bajorkiem, perłami, blaszkami obszywane koronką szychową. Czepek noszono stale, skromniejszy na co dzień, od święta strojniejszy, inny używano na noc do spania. Chasydki po obcięciu włosów nosiły na głowie czepce z nałożonym naczółkiem i peruczką uformowaną z tkaniny w kolorach brązowym lub czarnym, naśladującą loki włosów.

73 Ważnym elementem stroju Żydówki był fartuch zakładany na spódnicę. Bogatsze Żydówki nosiły fartuchy uszyte z droższych tkanin jedwabnych lub z batystu, zdobione aplikacjami z aksamitu, haftami i koronkami. Uboższe miały fartuchy z cyc, tkanin wełnianych lub bawełnianych, mało dekoracyjnych. Fartuch spełniał również funkcję symboliczną, podobną do tej, jaką spełniał pas, oddzielając od siebie części ciała, górną boską i natchnioną, od dolnej ludzkiej. Nawet wówczas, gdy fartuch wyszedł z mody pobożne żydówki nosiły go pod spódnicą. Był również symbolem skromności (podobnie jak załóżka), wierzono w jego magiczną moc oraz w to, że chroni kobietę przed złymi duchami.

74

75 Biedniejsze Żydówki z małych miasteczek często zakładały spódnice i fartuchy drukowane, nazywane nieraz malowankami; określenie wskazuje na to, że musiały być bardzo kolorowe. Rzemieślnicy żydowscy sami trudnili się farbowaniem i drukiem tkanin bawełnianych, które następnie sprzedawali na targach. Fartuch w ubiorze kobiecym początkowo pełnił rolę odzieży ochronnej, potem w ubiorze żydowskim stał się elementem dekoracyjnym, z czasem magicznym. Znane są też przykłady zapożyczeń elementów ubioru żydowskiego do ubiorów mieszczańskich.

76

77 Prezentacja odby ł a si ę w szkole w dniu prezentacji projektów edukacyjnych dla klas drugich, za ś odczyt i prezentacja – dla klas III gimnazjum.

78 Bibliografia Konstytucja IIIRP Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym Tomaszewski J., Żbikowski A. Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura – leksykon sejm.gov.pl wikipedia.org.pl jewishsphere.com W poszukiwaniu śladów niemieckich osadników w powiecie wołomińskim pod redakcją Beaty Lewickiej i Magdaleny Rozbickiej, Leszek Podhorodecki

79 Żydzi w życiu publicznym Wołomina w czasach II Rzeczypospolitej, Krystyna Kwapiszewska Wołomińscy Żydzi, Tadeusz Kielak Tragiczne losy ludności żydowskiej w Wołominie w latach teksty Marzeny Kubacz, Agaty Bochenek, Anny Laskowskiej i Danuty Michalik – Muzeum Zofii Nałkowskiej opisy Majera Bałabana kirkuty.xip.pl/wolomin.htm Dziś i jutro. Wiedza o społeczeństwie część I, Iwona Janicka, Aleksandra Kucia, Tomasz Maćkowski Roczniki wołomińskie zydowskie.html zydowskie.html

80 Dziękuję za uwagę


Pobierz ppt "Gimnazjum im. Jana Paw ł a II w Duczkach Projekt realizowany przez Micha ł a Szyma ń skiego ucznia klasy III d pod opiek ą Barbary Napiórkowskiej."

Podobne prezentacje


Reklamy Google