Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

6. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” 2014-2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "6. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” 2014-2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka."— Zapis prezentacji:

1 6. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka Polskiego UW Konsultacje (pok. 1): wt , sob (w dniach zjazdów) Strona przedmiotu — szukaj pod:

2 Program 1.Co to jest język naturalny? 2.Aparat pojęciowy analizy tekstu. 3.Poziomy struktury tekstu. 4.Podstawy morfologii. 5.Fleksja polska. 6.Elementarz składni. 7.Derywacja i gniazda słowotwórcze. 8.Świat znaczeń: podstawy leksykologii. Leksykografia. 9.Komunikacja językowa. 10.Zróżnicowanie języków świata. Typologia języków. 11.Inne.

3 Wykład 6: Elementarz składni. –3–3

4 –4–4 1.Znajomość języka A: znajomość słówek i reguł budowy / rozbioru wyrażeń. 2.Słownik to zbiór leksemów (= haseł słownikowych). 3.Dla „słownika” morfemów – gramatyka słów: morfologia. 4.Dla „słownika” słów – gramatyka wyrażeń: składnia. 5.Polski – język wysoce fleksyjny (HIL = Highly Inflected Language). 6.Terminy: słowo – forma wyrazowa – leksem. 7.Gramatyka języka polskiego obejmuje morfologię (= fleksję) i składnię. Przypomnienie

5 –5–5 Po co nam składnia??? Po to, żeby rozumieć prace Scotta K. Liddella: American Sign Language Syntax. Mouton: New York – The Hague Grammar, Gesture, and Meaning in American Sign Language. Cambridge University Press: Cambridge Co to jest składnia?

6 Składnia — podstawowy fragment gramatyki: zbiór konstrukcji morfologicznych — zamknięty, zbiór konstrukcji składniowych — otwarty. Podstawowy komunikat: wypowiedzenie. Składnia jako fragment gramatyki — zbiór reguł budowania wypowiedzeń. Składnia jako część opisu danego języka — opis budowy wypowiedzeń i, po drodze, składników wypowiedzeń: zdań i fraz różnych typów. Co to jest składnia? –6–6

7 –7–7 Komplet problemów jak się buduje wypowiedzenie (synteza) i jak się je rozkłada (analiza); z jakiego surowca tworzy się wypowiedzenia (składniki); co stanowi spoiwo wyrażeń językowych (mechanizmy zdaniotwórcze). Co to jest składnia?

8 –8–8 Analiza wyrażenia językowego to: odczytanie struktury i wykrycie powiązań gramatycznych między składnikami. Co to jest składnia?

9 –9–9 Synteza wyrażenia językowego to: stworzenie struktury, dopasowanie do siebie składników i uporzadkowanie linearne. Co to jest składnia?

10 –10 Dwie teorie strukturalne gramatyka zależnościowa: Tesniére, Mel’čuk, Czesi, szkoła podstawowa w Polsce gramatyka składników bezpośrednich: dystrybucjonizm amerykański, lingwistyka formalna i informatyczna Obie teorie posługują się drzewami. Struktura składniowa

11 –11 Drzewo zależności

12 –12 Drzewo składników bezpośrednich

13 –13 Drzewo składników bezpośrednich

14 –14 Trzy typy konstrukcji składniowych: 1.konstrukcje podrzędne, czyli redukowalne do dokładnie jednego składnika; ten składnik to nadrzędnik i reprezentant zarazem; 2.konstrukcje współrzędne, czyli redukowalne do dowolnego składnika niespójnikowego; składniki te to reprezentanty (ale nie nadrzędniki); 3.konstrukcje nieredukowalne, czyli egzocentryczne; konstrukcje takie nie mają reprezentanta. Struktura składnikowa

15 –15 Emerytowany nauczyciel na zastępstwie bardzo elegancko i efektownie wytłumaczył nam indukcję, bo miała być wizytacja. 1.konstrukcje podrzędne: emerytowany nauczyciel na zastępstwie nauczyciel na zastępstwie wytłumaczył nam elegancko i efektownie wytłumaczył nam miała być nauczyciel wytłumaczył Struktura składnikowa

16 –16 2.konstrukcje współrzędne: elegancko i efektownie 3.konstrukcje egzocentryczne: na zastępstwie bo miała być wizytacja A jak jest w PJM? Struktura składnikowa

17 –17 Zdanie — sekwencja składników z siecią powiązań. Trzy typy oddziaływań składniowych: wymaganie składniowe (UNIWERSALNE), uzgodnienie (OGRANICZONE), uporządkowanie linearne (UNIWERSALNE). Mechanizmy zdaniotwórcze

18 –18 Drzewo zależności: wymyśl przykład!

19 –19 Drzewo zależności: oto przykład… Ona chce dać dziśnam pieniądze spore Ona chce nam dziś dać spore pieniądze.

20 –20 Drzewo składników: wymyśl przykład!

21 –21 Drzewo składników: oto przykład! czyta listy ojca (matki) Ania czytalistydługie ojca i matki

22 –22 Drzewo składników: wymyśl przykład! czyta listy ojca (matki) Ania czytalistydługie ojca i matki Inne drzewo!

23 –23 Zdanie — sekwencja składników z siecią powiązań. Trzy typy oddziaływań składniowych: wymaganie składniowe (UNIWERSALNE), uzgodnienie (OGRANICZONE), uporządkowanie linearne (UNIWERSALNE). Mechanizmy zdaniotwórcze

24 –24 W wyrażeniach są: składniki konieczne (najważniejszy: CENTRUM) składniki niekonieczne (usuwalne) Są słowa (= formy wyrazowe) samodzielne składniowo. Przykłady? Wymaganie składniowe

25 –25 Słowa samodzielne składniowo Aha! Kurde…Wykrzykniki Baczność! ….. Marysiu! Kochani!Formy wołacza Panie (mój)… ….. Szkoda. Mżyło.Formy niektórych czasowników Cieknie.niewłaściwych Wymaganie składniowe

26 –26 Jednostki tekstu są zazwyczaj niesamodzielne (składniowo, a także semantycznie). Wymaganie składniowe — warunek konieczny pełności (nieeliptyczności) wyrażenia. człon wymagany Uzupełnienie konieczne — człon wymagany (= complement, dopełnienie). człony luźne Składniki swobodnie pomijalne (bez szkody dla struktury) — człony luźne (= adjuncts). To m.in. szkolne okoliczniki i przydawki. A jak jest w PJM? Wymaganie składniowe

27 –27 Czy w PJM istnieje elipsa? Wymaganie składniowe

28 –28 Intuicja „pustych miejsc”, slotów: __________ umarł. > Jaś umarł. To było w _________. > To było w Łodzi. ____ dała ________ ___________. > Ona dała mu forsę. Jaś biegnie i ___________. > Jaś biegnie i Marysia się cieszy. Oni _________ przewyższyli. > Oni nas przewyższyli. _______ kissed _________. > John kissed Mary. Wymaganie składniowe

29 –29 Wymaganie – rozumiane semantycznie: Wymaganie składniowe

30 –30 Wymaganie – rozumiane składniowo: (a)Zdanie za pełne: Kot pił wódkę duszkiem wczoraj w moim domu na stole. PIĆ => FNO, FNO (b) Zdania pełne: Kot pił mleko. Kot pił. (c) Zdanie niepełne: Pił. Wymaganie składniowe

31 –31 Uzgodnienie (mechanizm tekstotwórczy typowy dla języków fleksyjnych): dostosowanie jednej jednostki składniowej do oczekiwań innej jednostki. Uzgodnienie

32 –32 Zgoda Jednostka składniowa A dziedziczy po jednostce B jej własną wartość pewnej kategorii fleksyjnej: emerytowany nauczyciel: ZGODA emerytowany(mian) nauczyciel(mian) ZGODA emerytowany(poj) nauczyciel(poj) A jak jest w PJM? Uzgodnienie

33 –33 uczniowi dobrydobra dobre dobregodobrej dobrych dobremudobrej dobrym dobregodobrą dobre Uzgodnienie

34 –34 Rząd: Jednostka składniowa A narzuca jednostce składniowej B określoną wartość jakiejś cechy składniowej — ale nie wartość własną kategorii fleksyjnej. emerytowany nauczyciel: nauczycielemerytowany RZĄD nauczyciel(MOS) emerytowany(mos) na zastępstwie: nazastępstwie RZĄD na(MJS) zastępstwie(mjs) A jak jest w PJM? Uzgodnienie

35 –35 na zastępstwozastępstwa zastępstw zastępstwiezastępstwom zastępstwiezastępstwach Uzgodnienie

36 –36 chcieli pijępiłempiłam pitopić pijeszpiłeśpiłaś pijepiłpiła pijemypiliśmypiłyśmy Uzgodnienie

37 –37 opowiadać BEZ, DO, KU, NAD, O, OD, PRZED, PRZY, W, ZA,... wiedzieć ABY, AŻ, GDY, JAKOBY, MIMO ŻE, ŻE,... CZY, ILE, JAK, KTO, SKĄD,... Słowa funkcyjne są rządzone!!! Uzgodnienie

38 –38 A jak jest w PJM? Słowa funkcyjne w PJM? Por. Scott K. Liddell. Uzgodnienie

39 –39 Uporządkowanie linearne — wzajemne usytuowanie składników danej jednostki składniowej. Jaś ma grypę. Jaś grypę ma. Ma grypę Jaś. Ma Jaś grypę. Grypę Jaś ma. Grypę ma Jaś. Mary kissed Peter. Peter kissed Mary. *Peter Mary kissed. *Kissed Mary Peter. Uporządkowanie linearne

40 –40 O polskim mówi się, że to język SVO. Co to znaczy? A jak jest w PJM? Problem trójwymiarowości tekstu PJM. O ASL mówi się: język SOV. Uporządkowanie linearne

41 –41 Typowa postać wyrażenia samodzielnego (= wypowiedzenia): zdanie. A.Zdanie to konstrukcja oparta na jednej formie finitywnej — o strukturze wyznaczonej przez wymagania składniowe tej formy. Jest to konstrukcja podrzędna. Zdanie typu A.

42 –42 Czego wymagają poniższe czasowniki? PIĆ:fraza nominalna (FNO) ZALEŻEĆ: BYĆ: UCHODZIĆ: MIESZKAĆ: ZACZĄĆ: WIEDZIEĆ: Zdanie typu A.

43 –43 ZALEŻEĆ:Zależy mi na Marysi. To zależy od tego, kto przyjdzie. Chory zależy nogę.  komu – na czym (podmiotu nie ma!!!)  co – (od tego) +PYTANIE)  kto – co Zdanie typu A.

44 –44 BYĆ: On jest głupi. On jest studentem. On jest tutaj. Jest ciemno. Zdanie typu A.  kto – jaki  kto – kim // czym  kto – gdzie  jak (podmiotu nie ma!!!)

45 –45 UCHODZIĆ:Jan uchodzi stamtąd. Jan uchodzi z żoną. Jan uchodzi za studenta. Janowi uchodzi każdy czyn. Kłamać nie uchodzi.  kto – skąd (podmiotu nie ma!!!)  kto – z kim // czym (+pytanie)  kto – za kogo // za co  co – komu  co (robić) (podmiotu nie ma!!!) Zdanie typu A.

46 –46 MIESZKAĆ:Matka mieszka tutaj // w Krakowie // nad morzem // za górami // w lesie //... Zdanie typu A.  kto – gdzie

47 –47 ZACZĄĆ:Zacznę płakać. Zacznę kazanie. Zdanie typu A.  kto – co  kto – co (robić)

48 –48 WIEDZIEĆ:Oni wiedzą o tym. Oni wszystko wiedzą. Oni wiedzą, że nie mam czasu. Oni wiedzą, kto to jest.  kto – czym  kto – co  kto – ZDANIE że)  kto – PYTANIE Zdanie typu A.

49 –49 Reprezentacja struktury zdania elementarnego przez zbiór fraz wymaganych — schemat zdaniowy. W tradycji anglosaskiej: verb pattern subcategorization (frame) valence Zdanie typu A.

50 –50 Przykładowe schematy zdaniowe (dla polszczyzny) Czasownikowe Zeromiejscowe V-0N I C[Jan]. Jednomiejscowe V-1.1FNO[Kowalscy] (dom). V-1.2FPN[One] (o Marię). V-1.3FPM(Głupi) [ten Jan]. V-1.4FPP[Jan] (na zmęczonego). V-1.5FPS (w Krakowie). V-1.6FWB[Ewa] (spać). V-1.7FZD (, że oni tu byli). Schematy zdaniowe

51 –51 Dwumiejscowe V-2.1 FNO FNO[Jan] (jej) (kwiaty) V-2.13 Quasi-czasownikowe Zeromiejscowe Q-0N I C. Jednomiejscowe Q-1.1FNO (pieniędzy) Q-2.6 Schematy zdaniowe

52 –52 LDOCE (1978)

53 –53 ISJP (2001)

54 –54 Inny typ zdania: B. Zdanie to konstrukcja zorganizowana wokół jednego spójnika współrzędnego — o strukturze wyznaczonej przez wymagania składniowe tego spójnika. Jest to konstrukcja współrzędna. Te dwa typy zdań wyczerpują uniwersum. A jak jest w PJM? Zdanie typu B.

55 –55 Wściekłem się i wręcz zaczynałem go nienawidzić. Albo wyjdziesz, albo cię zabiję! Przyjdzie, zaproszono też jego żonę, bardzo się cieszymy. Rząd zbierze się jutro, ale nieznany jest program obrad. Nie tylko pada, ale i grzmi. Tu jest as, więc wygrałaś. Zdanie typu B.

56 –56 Hipoteza: w językach wizualno-przestrzennych punktem wyjścia przy budowaniu zdania jest reprezentacja semantyczna. „Taki jest kształt zdania, jaki jest sens”. W językach fonicznych – punktem wyjścia jest schemat zdaniowy. „Mówiący wkłada sens w schemat zdaniowy”. Czy tak jest naprawdę? Ufff... Zdanie typu B.

57 –57 (a) On w pracy? Jan to artysta. My pojechaliśmy rowerkiem, a Jasio skuterem. My rowerkiem, a Jasio pieszo. Won!!! Stać! Jasiu! Cholera jasna. ……………… Wypowiedzenia niezdaniowe

58 –58 (b) WARSZAWA CENTRALNA Wódka czysta wyborowa  NA PLAŻĘ „Nad Niemnem” Symfonia C-dur Op. 11 PIT-31 ENTER ………… Wypowiedzenia niezdaniowe

59 –59 Te wyrażenia to: (a)równoważniki zdania, czyli oznajmienia, (b)teksty sytuowane, czyli zawiadomienia. W tekście polskim jest ich bardzo dużo. A jak jest w PJM? Wypowiedzenia niezdaniowe

60 –60 Analiza składniowa jednego wypowiedzenia… Ona chce nam dziś dać spore pieniądze, za to Anna czyta długie listy ojca i matki. Ćwiczenie kończące

61 –61 1.Składnia jako fragment gramatyki — zbiór reguł budowania wypowiedzeń. 2.Opis składniowy wyrażenia: przypisanie mu struktury (drzewa) oraz ujawnienie powiązań między składnikami. 3.Gramatyka zależnościowa a gramatyka składników bezpośrednich. 4.Trzy klasy konstrukcji: podrzędne – współrzędne – egzocentryczne. 5.Trzy mechanizmy zdaniotwórcze: wymaganie – uzgodnienie – uporządkowanie linearne. 6.Uzgodnienie: zgoda – rząd. 7.Dwa typy zdań: pojedyncze – złożone. 8.Wypowiedzenia niezdaniowe: oznajmienia i zawadomienia. Podsumowanie


Pobierz ppt "6. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” 2014-2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka."

Podobne prezentacje


Reklamy Google