Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

7. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” 2014-2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "7. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” 2014-2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka."— Zapis prezentacji:

1 7. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka Polskiego UW Konsultacje (pok. 1): śr , sob (w dniach zjazd ó w) Strona przedmiotu — szukaj pod:

2 Program 1.Co to jest język naturalny? 2.Aparat pojęciowy analizy tekstu. 3.Poziomy struktury tekstu. 4.Wstęp do morfologii. 5.Fleksja polska. 6.Elementarz składni. 7.Derywacja i gniazda słowotwórcze. 8.Świat znaczeń: podstawy leksykologii. Leksykografia. 9.Komunikacja językowa. 10.Zróżnicowanie języków świata. Typologia języków. 11.Inne. –2–2

3 Wykład 7: Derywacja i gniazda słowotwórcze.

4 1.Znajomość języka A: znajomość słówek i reguł budowy / rozbioru wyrażeń. 2.Słownik to zbiór leksemów (= haseł słownikowych). 3.Gramatyka słów: morfologia. 4.Gramatyka wyrażeń: składnia. 5.Polski – język wysoce fleksyjny (HIL = Highly Inflected Language). –4–4 Przypomnienie (1)

5 –5–5 1.Składnia jako fragment gramatyki — zbiór reguł budowania wypowiedzeń. 2.Opis składniowy wyrażenia: przypisanie mu struktury (drzewa) oraz ujawnienie powiązań między składnikami. 3.Trzy klasy konstrukcji: podrzędne – współrzędne – egzocentryczne. 4.Trzy mechanizmy zdaniotwórcze: wymaganie – uzgodnienie – uporządkowanie linearne. 5.Uzgodnienie: zgoda – rząd. 6.Dwa typy zdań: pojedyncze – złożone. 7.Wypowiedzenia niezdaniowe: oznajmienia i zawadomienia. Przypomnienie (2)

6 –6–6 Gramatyka języków wizualno-przestrzennych a gramatyka języków fonicznych XX wiek: William Stokoe, Carol Padden, Scott Liddell pokazują, że języki migowe to takie same języki naturalne jak foniczne. XXI wiek, lingwistyka migowa: języki migowe to języki naturalne, ale bardzo specyficzne! Fleksja??? Składnia??? Problem

7 –7–7 A co ze słowotwórstwem? Punkt wyjścia

8 student =>studenta, studentowi,..., studenci, studentów,..., studentach,... student =>studentka, studencik, studencki, studenteria, studentowaty, arcystudent, niestudent,... czytał =>czytałem, czytałam, czytałom, czytałeś,..., czytam, czytasz, czyta,..., czytaj,..., czytano,.., czytać, czytając,... czytał =>doczytał, odczytał, poczytał, przeczytał, sczytał, zaczytał,..., czytywał, doczytywał, odczytywał,... –8–8 Operacje na słowach

9 A tak naprawdę: STUDENT == {student, studenta, studentowi,..., studenci, studentów,..., studentach,...} STUDENT => STUDENTKA STUDENCIK STUDENCKI STUDENTERIA STUDENTOWATY ARCYSTUDENT NIESTUDENT –9–9 Operacje na słowach

10 CZYTAĆ=={czytałem, czytałam, czytałom, czytałeś,..., czytam, czytasz, czyta,..., czytaj,..., czytano,.., czytać, czytając,...} CZYTAĆ => DOCZYTAĆ ODCZYTAĆ POCZYTAĆ PRZECZYTAĆ SCZYTAĆ ZACZYTAĆ CZYTYWAĆ –10 Operacje na słowach

11 DYSKRETNY == {dyskretny, dyskretna, dyskretne, dyskretnego, dyskretnej, dyskretnego, dyskretnemu, dyskretnej, dyskretnemu,..., dyskretni, dyskretne, dyskretnych, dyskretnym,..., dyskretniejszy,..., najdyskretniejszy,...} DYSKRETNY => NIEDYSKRETNY PRZEDYSKRETNY DYSKRECJA DYSKRECJONALNY –11 Operacje na słowach

12 Dwa typy leksemów: Typ A: STUDENTKA, PRZECZYTAĆ, WIADOMOŚĆ, KOCHANEK Typ B: DZIŚ, DYSKRETNY, OD Typ A.: podzielne słowotwórczo (derywaty). Typ B.: niepodzielne słowotwórczo. –12 Słowotwórstwo

13 Niebieskie:fleksja Fioletowe:słowotwórstwo (derywacja) –13 Dwie morfologie

14 Morfologia – zbiór reguł, które robią: słowa z morfemówFLEKSJA Fleksja „przekształca” leksem w jednostkę tekstową. TWORZY TEKST!!! leksemy z leksemów SŁOWOTWÓRSTWO Słowotwórstwo „przekształca” leksem w leksem, ROZBUDOWUJE SŁOWNIK!!! Słowotwórstwo – słabo gramatyczne. Co to znaczy? –14 Dwie morfologie

15 DOM  DOMEK FIGIEL  FIGIELEK KURDYBAN  KURDYBANEK ale: GAJ  HARCERZ  KURA  OKNO  CIELĘ  –15 Derywaty

16 DOM  DOMEK FIGIEL  FIGIELEK KURDYBAN  KURDYBANEK ale: GAJ  GAIK HARCERZ  HARCERZYK KURA  KURKA OKNO  OKIENKO CIELĘ  CIELĄTKO –16 Derywaty

17 A tutaj? DRAB  ??????????? PAN  ??????????? WYWÓZ  ??????????? LITOŚĆ  ??????????? ZIELE  ??????????? –17 Derywaty

18 A tutaj? DRAB *DRABEK, *DRABIK PAN  ?? PANEK, *PANIK WYWÓZ*WYWOZEK, *WYWOZIK LITOŚĆ*LITOSTKA ZIELE  ?? ZIÓŁKO Takich leksemów nie ma!!! A PANEK? A ZIÓŁKO? –18 Derywaty

19 Wnioski: 1.Derywacja to zmiana kształtu powodująca zmianę znaczenia. 2.Derywaty to leksemy „młodsze”. 3.Nowe znaczenie może być bardzo ogólne albo przeciwnie: bardzo szczegółowe. A w ogóle jest nieprzewidywalne... 4.Wykładnik derywacji nie zawsze jest przewidywalny. 5.Derywacja zwykle nie jest seryjna. –19 Derywaty

20  W szkole uczą: wyraz (leksem) pochodny = pochodzący od innego („dziecko” innego leksemu).  Takie słowotwórstwo to etymologia: może ciekawe, ale lingwistycznie nieistotne. To słowotwórstwo diachroniczne, czyli opis historii języka. Pytanie: skąd się wziął dany leksem w danym języku? –20 Słowotwórstwo synchroniczne

21  Gramatyk, nauczyciel języka obcego i cudzoziemiec potrzebują innego słowotwórstwa: synchronicznego. Pytanie: jak odkryć znaczenie danego wyrazu na podstawie znajomości znaczenia innego wyrazu?  Dla potrzeb opisu PJM – słowotwórstwo diachroniczne nie ma zastosowania!!! –21 Słowotwórstwo synchroniczne

22 Twórca koncepcji słowotwórstwa synchronicznego: Miloš Dokulil ( ) – po polsku: DOM  DOMEK Baza(B)Derywat (D) DOM- + -EK Temat słowotwórczy Formant +Fundacja ‘dom’ ‘mały dom’Motywacja Parafraza –22 Słowotwórstwo synchroniczne

23  Derywat diachroniczny = leksem pochodzący od innego leksemu.  Derywat synchroniczny = leksem motywowany przez inny leksem.  Leksem X jest motywowany przez leksem Y = Użyjesz leksemu Y, odpowiadając na pytanie: Co to znaczy X?  Odpowiedź ta to parafraza.  Prawie zawsze interpretacja diachroniczna i synchroniczna są zgodne... –23 Słowotwórstwo synchroniczne

24 Ale nie zawsze: pochodnośćmotywacja STÓŁ  STOLARZSTÓŁ  STOLARZ PIWO  PIWNICA===PIWO  PIWNICA SKĄPY  SKĄPIĆSKĄPY  SKĄPIĆ KSIĘGA  KSIĄŻKA=/=KSIĄŻKA  KSIĘGA różny zwrot pochodzenia i motywacji KAMIEŃ  KAMIENICA KAMIEŃ, KAMIENICA jest pochodzenie, ale nie ma motywacji RECHNUNGRACHOWAĆ  RACHUNEK nie ma pochodzenia, jest motywacja –24 Słowotwórstwo synchroniczne

25 Klasyfikacje formalne: 1.derywaty mające jedną bazę: derywaty właściwe 2.derywaty mające więcej niż jedną bazę: złożenia –25 Klasyfikacje derywatów

26 1.SKRZYPEK, GOLIZNA, DOMOWY, UCZESTNICZYĆ, STAROŚĆ,... 2.KRÓTKOWIDZ-0, JASNOZIELONY, BARWOŚLEPOTA,... –26 Klasyfikacje derywatów

27 Klasyfikacje formalne: 1.derywaty sufiksalne 2.derywaty prefiksalne 3.derywaty prefiksalno-sufiksalne 4.derywaty z interfiksem 5.derywaty inne –27 Klasyfikacje derywatów

28 Klasyfikacje formalne: 1.MARZYCIEL, PROŚBA, RASISTA, JESIENNY, PISYWAĆ,... 2.ARCYKSIĄŻĘ, EKSMAŁŻONEK, PRZEOGROMNY, ODCZYTAĆ,... 3.ZADOŁOWAĆ, UPARTYJNIĆ, OBJAŚNIĆ,... 4.CUDZOZIEMIEC, LICZYKRUPA, JASNOŻÓŁTY,... –28 Klasyfikacje derywatów

29 Klasyfikacje semantyczne: I 1. derywaty regularne semantycznie: znaczenie wynika tylko ze struktury 2. derywaty nieregularne semantycznie: znaczenie częściowo wynika ze struktury – plus coś jeszcze... –29 Klasyfikacje derywatów

30 I 1. DOMEK, STUDENTKA, PRODUCENT, WĘDZARNIA, PRZYDŁUGI, PISARZ, WESOŁEK, OFERENT, PIWIARNIA, LUDOWY,... –30 Klasyfikacje derywatów

31 Klasyfikacje semantyczne: II1. derywaty transpozycyjne: B i D znaczą to samo, różnica części mowy 2. derywaty mutacyjne: D różni się znaczeniem od B, denotat D =/= denotat B 3. derywaty modyfikacyjne: D różni się znaczeniem od B, denotat D = denotat B –31 Klasyfikacje derywatów

32 Klasyfikacje semantyczne: II 2. ŚPIEWAK, STARZYZNA, DOMATOR, WARIACTWO, LEKKODUCH, STUDENTKA, DOMEK, GŁUPAWY,... –32 Klasyfikacje derywatów

33 Klasyfikacje semantyczne: III [Tzw. kategorie słowotwórcze: k.s. – klasa derywatów o tym samym znaczeniu formantu] 1. Nazwy czynności 2. Nazwy cech 3. Nazwy wykonawcy czynności 4. Nazwy nosiciela cechy 5. Nazwy narzędzia 6. Nazwy miejsca –33 Klasyfikacje derywatów

34 Klasyfikacje semantyczne: 3. WŁADCA, LEKARZ, PRACOWNIK, TRĘBACZ, UZDROWICIEL, ŚMIAŁEK, MORFINISTA, MODELARZ, KOPARKA, KRAJALNICA, WKRĘTAK, NOCLEGOWNIA, KARTOFLISKO, JADALNIA, –34 Klasyfikacje derywatów

35 Formant może być rzadki / średnio obciążony / częsty w słowniku. Formant produktywny: tworzący serie, żywy, używany do budowania nowych jednostek Przykłady: –35 Udział słownikowy formantu a produktywność

36 DOM DOMATORSKI DOMATOR DOMATORSKOŚĆ DOMOWYDOMATORSTWO ZADOMOWIĆ SIĘ DOMEKDOMOWNIK ZADOMOWIENIE DOMOWNICZKA UDOMOWIĆ DOMKOWY DOMOWNICTWO UDOMOWIENIE DOMECZEK UDOMOWIENIOWY DOMOWNICZY –36 Słownik jako sieć / drzewo / gniazdo

37 PISAĆ –37 Słownik jako sieć / drzewo / gniazdo

38 Zadania: (1)sporządzić drzewo dla leksemu PISAĆ (2)sporządzić drzewo dla znaku migowego [PISAĆ] w PJM Uwaga: nie „tłumaczymy” drzewa polskiego na PJM!!! Nie tłumaczymy go też na angielski!!! Sieć dla języków wizualno-przestrzennych jest na pewno zupełnie inna... ZADANIE (2) NIE JEST MĄDRYM ZADANIEM!!! Słowotwórstwo w językach migowych – inne niż w fonicznych –38 Słownik jako sieć / drzewo / gniazdo

39 Dla zainteresowanych: Grzegorczykowa, Renata: Zarys słowotwórstwa polskiego, Warszawa 1971 i wiele wydań późniejszych. –39 Literatura

40 1.Słowotwórstwo – dział morfologii: reguły rozbudowywania słownika. 2.Derywat synchroniczny: leksem podzielny motywowany (= dający się sparafrazować) przez inny leksem – bazę. 3.Derywat zbudowany jest z tematu słowotwórczego i formantu. 4.Są derywaty właściwe i złożenia. 5.Formant wnosi pewne znaczenie ogólne. Nakładają się na nie nadwyżki. 6.Słownik jest siecią. Leksemy powiązane są rozmaitymi nitkami – m.in. nitkami pochodności synchronicznej. –40 Podsumowanie


Pobierz ppt "7. Wiedza o języku Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy” 2014-2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka."

Podobne prezentacje


Reklamy Google