Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Zespoły paranowotworowe. Charakterystyka ogólna Zespoły paranowotworowe są zaburzeniami czynności narządów i układów, które nie stanowią pierwotnego umiejscowienia.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Zespoły paranowotworowe. Charakterystyka ogólna Zespoły paranowotworowe są zaburzeniami czynności narządów i układów, które nie stanowią pierwotnego umiejscowienia."— Zapis prezentacji:

1 Zespoły paranowotworowe

2 Charakterystyka ogólna Zespoły paranowotworowe są zaburzeniami czynności narządów i układów, które nie stanowią pierwotnego umiejscowienia nowotworów lub jego przerzutów. Są to zespoły objawów związane z okolicami niezajętymi bezpośrednio przez nowotwór złośliwy.

3 Do nowotworów złośliwych, w których najczęściej występują zespoły paranowotworowe należą: Rak płaskonabłonkowy o różnym umiejscowieniu – hiperkalcemia Rak płaskonabłonkowy o różnym umiejscowieniu – hiperkalcemia Drobnokomórkowy rak płuca lub układu moczowo- płciowego - zespół SIADH, zespół Lamberta – Eatona, zespół Cushinga, encefalopatia, obwodowa polineuropatia, retinopatia Drobnokomórkowy rak płuca lub układu moczowo- płciowego - zespół SIADH, zespół Lamberta – Eatona, zespół Cushinga, encefalopatia, obwodowa polineuropatia, retinopatia Chłoniaki – pęcherzyca, hiperkalcemia, zapalenie skórnomięśniowe Chłoniaki – pęcherzyca, hiperkalcemia, zapalenie skórnomięśniowe Czerniak – retinopatia, hiperkalcemia Czerniak – retinopatia, hiperkalcemia Rak piersi – hiperkalcemia, retinopatia, zwyrodnienie móżdżkowe Rak piersi – hiperkalcemia, retinopatia, zwyrodnienie móżdżkowe Rak gruczołowy płuca – osteoartropatia przerostowa Rak gruczołowy płuca – osteoartropatia przerostowa Inwazyjne grasiczaki – miastenia, zespół Cushinga Inwazyjne grasiczaki – miastenia, zespół Cushinga

4 Zespoły paranowotworowe stanowią klinicznie ważne zagadnienie, ponieważ mogą: Wyprzedzać inne objawy nowotworu złośliwego Wyprzedzać inne objawy nowotworu złośliwego Być niekiedy źródłem poważnych dolegliwości Być niekiedy źródłem poważnych dolegliwości Utrudniać rozpoznanie potencjalnie wyleczalnego nowotworu złośliwego Utrudniać rozpoznanie potencjalnie wyleczalnego nowotworu złośliwego Stanowić w trakcie leczenia wyznacznik odpowiedzi na leczenie Stanowić w trakcie leczenia wyznacznik odpowiedzi na leczenie Dostarczać informacji na temat rokowania. Dostarczać informacji na temat rokowania.

5 Etiologia Najczęściej przyczyną zespołów paranowotworowych jest nieprawidłowe wydzielanie mediatorów przez komórki nowotworowe. Sekrecja ektopowa- mediatory są wydzielane przez tkanki, które nie stanowią ich naturalnego źródła Sekrecja ektopowa- mediatory są wydzielane przez tkanki, które nie stanowią ich naturalnego źródła Sekrecja eutopowa- mediatory są wytwarzane w nadmiarze przez tkanki produkujące te substancje w warunkach prawidłowych Sekrecja eutopowa- mediatory są wytwarzane w nadmiarze przez tkanki produkujące te substancje w warunkach prawidłowych

6 Rzadziej w patogenezie zespołów paranowotworowych odgrywają rolę przeciwciała skierowane przeciw antygenom komórek nowotworu, które mogą również reagować z epitopami niektórych tkanek prawidłowych (neurologiczne zespoły paranowotworowe, niektóre zespoły hematologiczne). Etiologia

7 Zespoły paranowotworowe występują u 5-10% wszystkich chorych w chwili rozpoznania nowotworu złośliwego. Ocenia się, że w przebiegu choroby częstość objawów zespołów paranowotworowych wzrasta. Epidemiologia

8 Zespół wyniszczenia nowotworowego Jest to zespół zaburzeń stanu odżywienia, który obejmuje szeroki zakres nieprawidłowości metabolicznych, hormonalnych oraz związanych z działaniem cytokin prowadzących do wyniszczenia.

9 Objawy kliniczne Brak łaknienia Brak łaknienia Zmęczenie podczas wykonywania codziennych czynności Zmęczenie podczas wykonywania codziennych czynności Utrata masy ciała Utrata masy ciała Osłabienie Osłabienie Upośledzenie odporności Upośledzenie odporności

10 Zwiększony dowóz kaloryczny nie wpływa na poprawę ogólnego stanu zdrowia. Niemożność utrzymania masy ciała mimo prawidłowego dostarczania kalorii zależy przede wszystkim od upośledzenia mechanizmów adaptacyjnych efektywnego zużywania środków odżywczych dla zaspokojenia większych wydatków energetycznych u chorych na nowotwór złośliwy. Zespół wyniszczenia

11 Zaburzenia metaboliczne Obniżenie stężenia glukozy we krwi Obniżenie stężenia glukozy we krwi Rozpad białek i tłuszczów z towarzyszącą insulinoopornością Rozpad białek i tłuszczów z towarzyszącą insulinoopornością Glukoneogeneza w wątrobie Glukoneogeneza w wątrobie Niewydolność procesów gromadzenia glukozy w mięśniach Niewydolność procesów gromadzenia glukozy w mięśniach Wzrost gromadzenia glukozy w komórkach nowotworowych z wtórną kwasicą mleczanową Wzrost gromadzenia glukozy w komórkach nowotworowych z wtórną kwasicą mleczanową

12 Zespół wyniszczenia Potrzeby energetyczne nowotworu mają pierwszeństwo nad potrzebami komórek prawidłowych.

13 Patogeneza Uważa się, iż przyczyną zespołu wyniszczenia jest działanie różnych neuropeptydowych cytokin wytwarzanych w nadmiarze przez nowotwór złośliwy. Należą do nich: Czynnik martwicy guza – TNF-α Czynnik martwicy guza – TNF-α Interleukina I Interleukina I Hormony – insulina, ACTH, epinefryna, hormon wzrostu Hormony – insulina, ACTH, epinefryna, hormon wzrostu

14 Zespół wyniszczenia stwierdza się przede wszystkim u chorych na nawotwór złośliwy o złym rokowaniu takich jak: Chłoniaki o niepomyślnym rokowaniu Chłoniaki o niepomyślnym rokowaniu Rak trzustki i żołądka Rak trzustki i żołądka Rak płuca Rak płuca Rak jelita grubego Rak jelita grubego Rak prostaty Rak prostaty Zespół wyniszczenia

15 Postępowanie w zespole wyniszczenia obejmuje wspomaganie odżywiania, leczenie farmakologiczne lub obie te metody. Jest ono w pełni skuteczne, jeśli istnieje możliwość kontroli nowotworu złośliwego. W innych sytuacjach przynosi gorsze efekty. Zespół wyniszczenia

16 Gorączka Gorączka u chorych na nowotwór złośliwy ma najczęściej pochodzenie zakaźne. Niekiedy występuje hipertermia w wyniku rozregulowania mechanizmów termoregulacji (w przebiegu niektórych zaburzeń metabolicznych lub po lekach). U części chorych gorączka ma charakter paranowotworowy w wyniku działania polipeptydowych cytokin pirogennych.

17 Cytokiny pirogenne są szczególnie często wytwarzane w przebiegu ostrych i przewlekłych białaczek szpikowych, limfatycznych białaczek przewlekłych, szpiczaka plazmocytowego i chłoniaków. Rzadziej w nowotworach złośliwych litych- czerniaku, raku z komórek wątrobowych, mięsakach, raku jajnika. Gorączka

18 Leczenie Gorączka paranowotworowa na ogół ustępuje w następstwie leczenia nowotworu złośliwego. W pierwszej kolejności należy wykluczyć tło zakaźne gorączki. Poza leczeniem przeciwnowotworowym podstawą postępowania jest stosowanie NLPZ.

19 Zespół wyczerpania Wyczerpanie jest jedną z najczęściej zgłaszanych dolegliwości przez chorych na nowotwór złośliwy- nawet do 80% chorych skarży się na utratę energii lub uczucie stałego zmęczenia. U części chorych zespół wyczerpania ma związek z wyniszczeniem, a także z zaburzeniami metabolicznymi, zakażeniami, niedokrwistością lub miopatiami występującymi w przebiegu nowotworu złośliwego.

20 Zespoły endokrynno-metaboliczne w przebiegu nowotworów złośliwych wynikają najczęściej z ektopowego wytwarzania hormonów lub ich prekursorów w komórkach nowotworów złośliwych. Zespoły endokrynne i metaboliczne

21 Do peptydów o działaniu endokrynnym lub prekursorów hormonalnych wytwarzanych przez nowotwory złośliwe zalicza się: ACTH ACTH HCG HCG ADH ADH PTH PTH Epo Epo Hormon wzrostu Hormon wzrostu Prolaktynę Prolaktynę Gastrynę Gastrynę Glukagon Glukagon Reninę Reninę Inne Inne

22 Klinicznie najważniejszymi zespołami endokrynno- metabolicznymi są: Zespół SIADH Zespół SIADH Zespół Cushinga Zespół Cushinga Hiperkalcemia Hiperkalcemia

23 Zespół Schwartza-Barttera Jest to patologicznie zwiększone wydzielanie ADH z zatrzymaniem wody i hiponatremią z rozcieńczenia. Zespół ten najczęściej obserwuje się w drobnokomórkowym raku płuca, rzadziej w rakowiaku i innych nowotworach płuca.

24 Obraz kliniczny Utrata łaknienia Utrata łaknienia Nudności Nudności Wymioty Wymioty Nadmierna pobudliwość nerwowa Nadmierna pobudliwość nerwowa Zmiana osobowości Zmiana osobowości Zatrucie wodne z objawami neurologicznymi (otępienie, kurcze mięśniowe) Zatrucie wodne z objawami neurologicznymi (otępienie, kurcze mięśniowe)

25 U chorych na nowotwór złośliwy może mieć również inne przyczyny i mechanizmy, takie jak: Intensywne wymioty i biegunki Intensywne wymioty i biegunki Wzmożenie potliwości Wzmożenie potliwości Niewydolność nadnerczy Niewydolność nadnerczy Stosowanie leków moczopędnych Stosowanie leków moczopędnych Alkaloza metaboliczna Alkaloza metaboliczna Marskość wątroby Marskość wątroby Niedoczynność tarczycy Niedoczynność tarczycy Hiponatremia

26 Rozpoznanie hiponatremii paranowotworowej ustala się przez wykluczenie wymienionych sytuacji klinicznych i opiera się na stwierdzeniu niskiego stężenia sodu i obniżonej osmolarności osocza, podwyższonej osmolarności moczu i nieobecności nadmiernego wydzielania sodu w moczu. Hiponatremia

27 Leczenie Leczenie zależy od nasilenia objawów i czasu trwania hiponatremii oraz stanu klinicznego. W przypadku powolnego narastania hiponatremii i przy stężeniu sodu powyżej 120mEq/l wskazane jest ograniczenie płynów. W razie głębszej i gwałtowniejszej hiponatremii należy podawać hipertoniczny 3% roztwór chlorku sodu.

28 Zespół Cushinga Jest to zespół objawów klinicznych powstałych w wyniku nadmiaru ACTH. Może on być: Przysadkowo-zależny (gruczolaki wytwarzające ACTH) Przysadkowo-zależny (gruczolaki wytwarzające ACTH) Przysadkowo-niezależny (ektopowe wydzielanie ACTH lub pierwotne wydzielanie kory nadnerczej) Przysadkowo-niezależny (ektopowe wydzielanie ACTH lub pierwotne wydzielanie kory nadnerczej)

29 Ektopowy zespół Cushinga opisywano praktycznie we wszystkich rodzajach nowotworów złośliwych najczęściej w: Drobnokomórkowym raku płuca Drobnokomórkowym raku płuca Guzach grasicy Guzach grasicy Guzie chromochłonnym nadnerczy Guzie chromochłonnym nadnerczy Raku rdzeniastym tarczycy. Raku rdzeniastym tarczycy. Ektopowe postacie zespołu Cushinga nie są wrażliwe na zmiany stężenia kortyzolu wskutek stałej produkcji ACTH. Zespół Cushinga

30 Objawy Nadciśnienie tętnicze Nadciśnienie tętnicze Hiperpigmentacja skóry Hiperpigmentacja skóry Zaburzenia psychiczne Zaburzenia psychiczne Obrzęki Obrzęki Nietolerancja glukozy Nietolerancja glukozy Nieprawidłowy rozkład tkanki tłuszczowej Nieprawidłowy rozkład tkanki tłuszczowej Rozstępy Rozstępy Osłabienie mięśni Osłabienie mięśni Alkaloza hipokaliemiczna Alkaloza hipokaliemiczna

31 Leczenie Postępowanie polega na kontroli powikłań metabolicznych oraz na próbach skutecznego leczenia przeciwnowotworowego. Rokowanie jest zwykle poważne ze względu na ryzyko występowania ciężkich zakażeń.

32 Hiperkalcemia Jest najczęściej obserwowanym powikłaniem metabolicznym u chorych na nowotwór złośliwy (10-20%). Do wzrostu stężenia wapnia w surowicy dochodzi przede wszystkim u chorych na raka piersi ze zmianami osteolitycznymi oraz u chorych ze zmianami kostnymi w przebiegu szpiczaka. U niektórych chorych hiperkalcemia jest objawem zespołu paranowotworowego w następstwie wydzielania w nadmiarze proteiny parathormonopodobnej i innych czynników humoralnych, które wpływają na reabsorpcję wapnia w kościach i kanalikach nerek.

33 Objawy U połowy chorych hiperkalcemia przebiega bezobjawowo. U pozostałych mogą wystąpić: Zaburzenia żoładkowo- jelitowe Zaburzenia żoładkowo- jelitowe Zaburzenia czynności nerek Zaburzenia czynności nerek Zaburzenia czynności serca Zaburzenia czynności serca Objawy nerwowo- mięśniowe Objawy nerwowo- mięśniowe Objawy przełomu hiperkalcemicznego Objawy przełomu hiperkalcemicznego

34 Zespoły neurologiczne Zespoły paranowotworowe neurologiczne mogą dotyczyć niemal każdej części układu nerwowego. Występują jako: Zmiany ogniskowe, ograniczone do jednego typu komórek (zwyrodnienie móżdżkowe lub retinopatia) Zmiany ogniskowe, ograniczone do jednego typu komórek (zwyrodnienie móżdżkowe lub retinopatia) Zmiany rozlane z objawami wieloogniskowymi (encefalopatie) Zmiany rozlane z objawami wieloogniskowymi (encefalopatie) Należy pamiętać, że niektóre nieneurologiczne zespoły paranowotworowe wywołują objawy ze strony układu nerwowego, np. encefalopatia w zespole Cushinga.

35 Najczęściej spotykanymi zespołami paranowotworowymi neurologicznymi są: Zwyrodnienie móżdżkowe (rak piersi i jajnika u kobiet, rak drobnokomórkowy płuc u mężczyzn) Zwyrodnienie móżdżkowe (rak piersi i jajnika u kobiet, rak drobnokomórkowy płuc u mężczyzn) Encefalopatia Encefalopatia Retinopatia (rak piersi i drobnokomórkowy rak płuc) Retinopatia (rak piersi i drobnokomórkowy rak płuc) Miastemia (nowotwory złośliwe grasicy) Miastemia (nowotwory złośliwe grasicy) Zapalenie skórne mięśniowe Zapalenie skórne mięśniowe Obwodowa polineuropatia (drobnokomórkowy rak płuca) Obwodowa polineuropatia (drobnokomórkowy rak płuca) Zespół Lamberta- Eatona (drobnokomórkowy rak płuca) Zespół Lamberta- Eatona (drobnokomórkowy rak płuca)

36 Leczenie W leczeniu największe znaczenie ma próba uzyskania kontroli nowotworu złośliwego. Ponadto wartościowe może być stosowanie kortykosteroidów w celu blokowania reakcji autoimmunologicznych. Leczenie immunosupresyjne może wiązać się jednak z ryzykiem wywołania progresji nowotworów złośliwych i powinno być ostrożnie stosowane w przypadku wyleczalnych nowotworów złośliwych z towarzyszącymi neurologicznymi zespołami paranowotworowymi.

37 Zespoły hematologiczne Niedokrwistości Niedokrwistości Stany erytrocytozydy Stany erytrocytozydy Leukocytoza (reakcja białaczkowa, eozynofilia i bazofilia) Leukocytoza (reakcja białaczkowa, eozynofilia i bazofilia) Neutropenia autoimmunologiczna Neutropenia autoimmunologiczna Zaburzenia płytek (autoimmunologiczna małopłytkowość lub zaburzenia czynności płytek) Zaburzenia płytek (autoimmunologiczna małopłytkowość lub zaburzenia czynności płytek) Zaburzenia krzepnięcia (zakrzepowe, np. zakrzepica żyły wrotnej i krwotoczne, np. DIC) Zaburzenia krzepnięcia (zakrzepowe, np. zakrzepica żyły wrotnej i krwotoczne, np. DIC)

38 Etiologia niedokrwistości w przebiegu nowotworu złośliwego jest złożona i obejmuje niedobór żelaza, naciekanie szpiku. Dodatkowo leczenie przeciwnowotworowe powoduje często supresję szpiku. Te przyczyny należy odróżniać od niedokrwistości typu choroby przewlekłej, która ma charakter paranowotworowy. Niedokrwistość

39 Niedokrwistość typu choroby przewlekłej charakteryzuje się obecnością: Erytrocytów normo- lub hipochromicznych Erytrocytów normo- lub hipochromicznych Niskim stężeniem żelaza Niskim stężeniem żelaza Prawidłowym stężeniem ferytyny Prawidłowym stężeniem ferytyny Niskim wskaźnikiem retikulocytów Niskim wskaźnikiem retikulocytów Prawidłowym obrazem szpiku Prawidłowym obrazem szpiku Niskim stężeniem endogennej Epo. Niskim stężeniem endogennej Epo. Ten rodzaj niedokrwistości wynika z hamowania przez cytokiny odpowiedzi na Epo. Niedokrwistość

40 Niedokrwistości hemolityczne są zaburzeniem autoimmunologicznym. W większości przypadków występuje u chorych na raka żołądka lub inne nowotwory złośliwe układu pokarmowego. Niedokrwistość

41 Leukocytoza stanowi trudny problem diagnostyczny- różnicowanie między zakażeniami a pochodzeniem paranowotworowym. Często konieczne jest empiryczne leczenie antybiotykami jako test przyczyny leukocytozy. Leukocytoza

42 Przyczyną może być: Krwawienie z przewodu pokarmowego Krwawienie z przewodu pokarmowego Współistnienie procesu zapalnego Współistnienie procesu zapalnego Wzmożenie odnowy po chemioterapii Wzmożenie odnowy po chemioterapii Uwalnianie cytokin przez guz Uwalnianie cytokin przez guz Trombocytoza

43 Zaburzenia krzepnięcia Patofizjologia o charakterze paranowotworowym jest bardzo złożona. Komórki nowotworów złośliwych mogą ulegać agregacji na powierzchni zarówno uszkodzonego, jak i nieuszkodzonego śródbłonka, a także same uszkadzać go oraz wytwarzać wiele czynników stymulujących procesy krzepnięcia. Do najważniejszych zaburzeń krzepnięcia, które mogą mieć tło paranowotworowe zalicza się chorobę zakrzepowozatorową i DIC.

44 Zespoły dermatologiczne W etiologii tychże zespołów zwykle rolę odgrywają zaburzenia autoimmunologiczne (przeciwciała deponowane w naskórku, warstwie naskórkowo- skórnej, w naczyniach). Prowadzi to do występowania wysypki, nadżerek, owrzodzeń, pęcherzy.

45 Dość częstymi skórnymi zespołami paranowotworowymi są: Hiperkeratozy (rak płuca, ziarnica złośliwa, raki układu pokarmowego i moczowo-płciowego) Hiperkeratozy (rak płuca, ziarnica złośliwa, raki układu pokarmowego i moczowo-płciowego) Akeratoza (rak płaskonabłonkowy płuca oraz regionu głowy i szyi) Akeratoza (rak płaskonabłonkowy płuca oraz regionu głowy i szyi) Zaburzenia pigmentacji (rak płuca, nowotwory układu pokarmowego i krwiotwórczego) Zaburzenia pigmentacji (rak płuca, nowotwory układu pokarmowego i krwiotwórczego) Zespoły dermatologiczne

46 Zespół pęcherzycowo- podobny Nadżerki śluzówek Nadżerki śluzówek Owrzodzenia skóry w obrębie pęcherzy (skóra tułowia i kończyn) Owrzodzenia skóry w obrębie pęcherzy (skóra tułowia i kończyn) Najczęściej współistnieje z chłoniakami, grasiczakami inwazyjnymi, przewlekłą białaczką limfatyczną Najczęściej współistnieje z chłoniakami, grasiczakami inwazyjnymi, przewlekłą białaczką limfatyczną

47 Zespoły reumatyczne i łącznotkankowe Paranowotworowe zespoły reumatyczne mogą być pierwszym objawem nowotworu złośliwego nawet u ok. 20% chorych.

48 Do najczęściej spotykanych kostnostawowych i łącznotkankowych zespołów paranowotworowych należą: Zapalenie stawów (raki płuca, białaczki, chłoniaki) Zapalenie stawów (raki płuca, białaczki, chłoniaki) Osteoartropatia przerostowa (niedrobnokomórkowy rak płuca, nowotwory grasicy, rak przełyku) Osteoartropatia przerostowa (niedrobnokomórkowy rak płuca, nowotwory grasicy, rak przełyku) Toczeń systemowy (chłoniaki, nowotwory układu pokarmowego, rak wątroby) Toczeń systemowy (chłoniaki, nowotwory układu pokarmowego, rak wątroby) Zespół Sjogrena (chłoniaki) Zespół Sjogrena (chłoniaki) Zespół Raynauda (rak nerki, jajnika, płuca, przewodu pokarmowego) Zespół Raynauda (rak nerki, jajnika, płuca, przewodu pokarmowego)

49 Zespoły nerkowe Pierwotne zespoły paranowotworowe nerek można podzielić na: Zaburzenia kłębków- tzw. choroba kłębków nerkowych u ok. 5-10% osób z nowotworem złośliwym, najczęściej z rakiem płuca, piersi, przewodu pokarmowego polegająca na powstawaniu nefropatii błoniastej. Objawia się nadciśnieniem tętniczym, krwiomoczem mikroskopowym, białkomoczem, obrzękami i hiperlipidemią Zaburzenia kłębków- tzw. choroba kłębków nerkowych u ok. 5-10% osób z nowotworem złośliwym, najczęściej z rakiem płuca, piersi, przewodu pokarmowego polegająca na powstawaniu nefropatii błoniastej. Objawia się nadciśnieniem tętniczym, krwiomoczem mikroskopowym, białkomoczem, obrzękami i hiperlipidemią Zaburzenia kanalików nerkowych- uszkodzenie kanalików bliższych nerek przez złogi łańcuchów lekkich immunoglobulin przebiegu szpiczaka plazmocytowego, a także uszkodzenia przez złogi amyloidu- ziarnica złośliwa, rak płuca, czerniak, białaczka włochatokomórkowa Zaburzenia kanalików nerkowych- uszkodzenie kanalików bliższych nerek przez złogi łańcuchów lekkich immunoglobulin przebiegu szpiczaka plazmocytowego, a także uszkodzenia przez złogi amyloidu- ziarnica złośliwa, rak płuca, czerniak, białaczka włochatokomórkowa

50 Podsumowanie Świadomość istnienia wielu zespołów paranowotworowych jest niezwykle ważne dla prowadzenia prawidłowej diagnostyki wstępnej nowotworu złośliwego, jak również dla właściwego leczenia przeciwnowotworowego, obserwacji po zakończeniu leczenia i ustalenia rokowania.

51 W każdym przypadku potwierdzonego zespołu paranowotworowego wskazane jest podjęcie swoistego dla zespołu leczenia, które optymalnie powinno się prowadzić równolegle z leczeniem przeciwnowotworowym.


Pobierz ppt "Zespoły paranowotworowe. Charakterystyka ogólna Zespoły paranowotworowe są zaburzeniami czynności narządów i układów, które nie stanowią pierwotnego umiejscowienia."

Podobne prezentacje


Reklamy Google