Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

INSTYTUCJE GOSPODARKI RYNKOWEJ Jerzy Wilkin i Dominika Milczarek Wykład 8 Prawa własności i ich znaczenie w gospodarce (cz. 2)

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "INSTYTUCJE GOSPODARKI RYNKOWEJ Jerzy Wilkin i Dominika Milczarek Wykład 8 Prawa własności i ich znaczenie w gospodarce (cz. 2)"— Zapis prezentacji:

1 INSTYTUCJE GOSPODARKI RYNKOWEJ Jerzy Wilkin i Dominika Milczarek Wykład 8 Prawa własności i ich znaczenie w gospodarce (cz. 2)

2 2 PRAWA WŁASNOŚCI A WARTOŚĆ TOWARU Zakres uprawnień własnościowych a wartość towaru: –Wartość licencji radiowej (z prawem transferu lub nie), –Wartość ziemi rolniczej (z ograniczeniami wykorzystania lub nie). Działalność Agencji Nieruchomości Rolnych Ograniczenia podziału działek (np. w Podkowie Leśnej), Bariery biurokratyczne (15 miesięcy na zarejestrowanie działki w Mozambiku, Building Institutions for Markets, BŚ 2002)

3 3 OGRANICZENIA PRAW WŁASNOŚCI I ICH SKUTKI Rezydualność uprawnień własnościowych: –dobro będące przedmiotem własności nie może być używane do fizycznego szkodzenia innym podmiotom. –podejmowanie decyzji dotyczących dysponowania danym zasobem, które nie są zastrzeżone przez prawo lub inną umowę –O. Hart i J. Moore Residual rights of control – uprawnienia własnościowe jako skutek trudności zawierania pełnych kontraktów.

4 4 OGRANICZENIA PRAW WŁASNOŚCI I ICH SKUTKI Kontrola cen i handlu: –Pułapy cenowe (np. czynszu, energii, itp.); –Kupony, talony, bony; –Ograniczenia wiekowe lub czasowe (np. przy sprzedaży alkoholu).

5 5 OGRANICZENIA PRAW WŁASNOŚCI I ICH SKUTKI Przykład - skutki kontroli czynszów w niektórych miastach amerykańskich: –Ograniczenie budownictwa, –Obniżka standardu mieszkań, –Wzrost kryteriów pozaekonomicznych (np. rasowych). Ocena skutków form wspierania mieszkalnictwa dla ubogich –Budownictwo komunalne versus dopłaty do czynszów rynkowych dla osób najuboższych.

6 6 OGRANICZENIA PRAW WŁASNOŚCI I ICH SKUTKI Stopień ograniczoności uprawnień własnościowych: –Wpływ na gospodarowanie zasobem –Internalizacja kosztów i korzyści związanych z użytkowaniem zasobu

7 7 TRUDNOŚCI ZDEFINIOWANIA PRAW WŁASNOŚCI Trudności zdefiniowania praw własności w niektórych przypadkach: –Orbity satelitarne, –Ryby i surowce w otwartych morzach i oceanach, –Kopaliny na Antarktydzie.

8 8 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Im wyższe są koszty definiowania i egzekwowania uprawnień własnościowych, tym mniej pełne będą uprawnienia własnościowe. –W skrajnym przypadku opłaca się pozostawić uprawnienia własnościowe jako całkowicie niechronione.

9 9 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Relacja kosztów transakcji do wartości zasobów. –Niska wartość zasobu w stosunku do potencjalnych kosztów transakcji związanych z danym zasobem => słabe (ograniczone) prawa własności

10 10 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Uprawnienia własnościowe uporządkowane –wyłączne, prywatne Uprawnienia nieuporządkowane –niezorganizowane, własność wspólna

11 11 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Przy zerowych kosztach transakcji zasoby trafiają do najbardziej efektywnych zastosowań niezależnie od swoich pierwotnych lokacji. Twierdzenie Coasea: Jeśli koszty transakcji są równe zeru, efektywna alokacja uprawnień wynikających z prawa własności nastąpi niezależnie od tego, komu uprawnienia te zostaną początkowo przyznane.

12 12 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Przykład: rolnik i hodowca bydła Możliwe (kosztowne) rozwiązania: –Budowa ogrodzenia, mniejsze stado, mniejszy areał zboża Możliwe reguły: 1.Odpowiedzialność rolnika (prawa hodowcy) 2.Odpowiedzialność hodowcy (prawa rolnika) Która reguła jest lepsza? –Tradycyjne podejście: szkoda i zadośćuczynienie –Kwestia efektywności: reguła wspierająca efektywność zarówno w hodowli jak i produkcji zboża

13 13 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Bez ogrodzenia: –Zniszczenia = 100$ z rocznych dochodów z produkcji zboża; Budowa ogrodzenia –Wokół pola – 50$ rocznie, wokół pastwiska – 75$ rocznie –Efektywnie: ogrodzenie powinno być zbudowane przez rolnika W przypadku pierwszej reguły (prawa hodowcy) –Budowa ogrodzenia przez rolnika (oszczędność 50$ rocznie) W przypadku drugiej reguły –Hodowca może uniknąć kary 100$ za cenę ogrodzenia 75$ (oszczędność 25$)

14 14 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Pierwsza reguła jest bardziej efektywna niż druga. Ślub: dochody małżeństwa będą wyższe jeśli zbudują ogrodzenie wokół pola –Niezależnie od obowiązującej reguły Lub osiągnięcie porozumienia: –Np. w przypadku drugiej reguły hodowca płaci 62,5$ rocznie rolnikowi za budowę ogrodzenia –Dzielą nadwyżkę hodowcy

15 15 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI W przypadku drugiej reguły, jeśli porozumienie jest kosztowne: –Np. koszty negocjacji wynoszą 35$, to wartość netto współpracy to: 25$ - 35$ = - 10$ –Hodowca ogrodzi pastwisko (nieefektywne) –Aby uniknąć tej nieefektywności prawo powinno zawierać pierwszą regułę (odpowiedzialność rolnika).

16 16 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Przykład sąsiedzkiego sporu o miedzę –Brak zaufania, –Utrudniony kontakt, –Istnienie wielu podmiotów po każdej ze stron (spadkobierców), –Brak jasnych przepisów prawa co do przysługujących uprawnień (np. roszczenia osób trzecich), –Przewlekłe dochodzenie praw w sądzie.

17 17 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Jeśli koszty transakcji nie pozwalają na osiągnięcie porozumienia, efektywne wykorzystanie zasobów zależy od pierwotnego przypisania praw własności Ale: normy społeczne w przypadku braku negocjacji i prawa

18 18 PRAWA WŁASNOŚCI A KOSZTY TRANSAKCJI Przykład: czy plemienne prawa własności ograniczają inwestycje i produktywność w rolnictwie w Afryce? –Zwyczajowe prawo dotyczące posiadania i użytkowania ziemi, –Główny mechanizm egzekwowania praw: sankcje takie jak wykluczenie ze społeczności, –Prace wskazujące na nieefektywność takich rozwiązań (Raport BŚ 1974), –Ale też dowody na efektywność: plony kukurydzy u drobnych rolników nie posiadających tytułu własności do ziemi w Zimbabwe (Harrison 1990).

19 19 EKONOMICZNA TEORIA WŁASNOŚCI Koszty transakcji jako egzogeniczne względem systemu prawnego –przykład z rolnikiem i hodowcą Niektóre koszty transakcji są endogeniczne –Reguły prawne mogą zmniejszyć przeszkody w osiąganiu prywatnego porozumienia.

20 20 EKONOMICZNA TEORIA WŁASNOŚCI Nieporozumienia i niepowodzenia w nawiązywaniu kooperacji pociągają duże koszty i powinny być minimalizowane. Jedno z najważniejszych zadań –identyfikacja przeszkód i pokazywanie sposobów w jaki reguły prawne mogą przyczynić się do przezwyciężenia owych przeszkód. Prawo własności (property law) umożliwia, ułatwia osiąganie porozumień prywatnych, zmniejszając koszty transakcji.

21 21 EKONOMICZNA TEORIA WŁASNOŚCI Normatywny teoremat Hobbesa: Ustanawiaj prawo w taki sposób, aby minimalizować szkody jakie niosą niepowodzenia porozumień prywatnych. Normatywny teoremat Coasea: Kształtuj prawo w taki sposób, aby usunąć przeszkody w osiąganiu porozumień prywatnych. Podstawowym problemem jest więc: –czy i jak prawo własności (instytucja prawa własności) ułatwia (naoliwia) transfer zasobów i zawieranie prywatnych transakcji.

22 22 PRAWA WŁASNOŚCI A ZACHOWANIA EKONOMICZNE PODMIOTÓW Przypomnienie Uwarunkowania funkcjonowania praw własności: –Wyłączność własności, –Możliwość swobodnego przekazywania (transferowania) własności, –Konstytucyjne gwarancje własności Rozdzielają gromadzenie zasobów ekonomicznych od gromadzenia władzy politycznej.

23 23 PRAWA WŁASNOŚCI A ZACHOWANIA EKONOMICZNE PODMIOTÓW Władza polityczna i własność w socjalizmie i kapitalizmie. Względna autonomia gospodarki od sfery polityk jako jedna z najważniejszych przesłanek dobrobytu Zachodu (Rosenberg i Birdzell Historia kapitalizmu).

24 24 UJĘCIE EKONOMII NEOKLASYCZNEJ I MARKSISTOWSKIEJ Koncepcja wartości w ujęciu ekonomii neoklasycznej i marksistowskiej: –Subiektywna –Obiektywna (oparta na pracy) teoria wartości. –Czy można zastosować obiektywną (marksistowską) teorię wartości do przykładu z biletem lub do ustalania cen na stroje Diora?

25 25 UJĘCIE EKONOMII MARKSISTOWSKIEJ Stosunki własności – element szerszej kategorii stosunków produkcji charakterystycznych dla sposobów produkcji: –wspólnoty pierwotnej, niewolnictwa, feudalizmu, kapitalizmu i socjalizmu. Zmiany stosunków własności następują jako konsekwencja ciągłego rozwoju sił wytwórczych (głównie techniki produkcji) i dokonują się jako przewroty społeczne.

26 26 UJĘCIE EKONOMII MARKSISTOWSKIEJ Prywatna własność kapitalistyczna szybko wykazała granice swoich możliwości i doprowadziła do konieczności zastąpienia przez własność socjalistyczną. Oderwanie pracy od własności w kapitalizmie. Własność socjalistyczna miała znieść bariery rozwoju sił wytwórczych oraz znieść alienację ludzi.

27 27 PRAWA WŁASNOŚCI A EFEKTYWNOŚĆ FUNKCJONOWANIA GOSPODARKI Wybrane badania empiryczne w świetle raportu Banku Światowego (Building ): Państwowa własność prasy i innych środków masowego przekazu niekorzystnie wpływa na jakość rządzenia; Niezależność sędziów korzystnie wpływa na egzekwowanie praw własności; Rozmiary szarej strefy rosną wraz ze zwiększaniem liczby decyzji i złożonością procedur związanych z zakładaniem firmy; Kraje wyżej rozwinięte mają lepszą ochronę patentów.

28 28 PODSTAWOWE WNIOSKI: 1.Własność jest instytucją. Przez przyporządkowywanie rzeczy czy zasobów ludziom daje im panowanie nad tymi rzeczami i ułatwia efektywne wykorzystanie przedmiotów własności.

29 29 PODSTAWOWE WNIOSKI: 2.Ekonomiczna teoria własności rozważa jak: –Własność może być ustanowiona tak, aby umożliwiała prywatne transakcje, –Gdzie własność może mieć charakter prywatny a gdzie publiczny, –Powstają efekty zewnętrzne (prywatna własność jednych osób nie może naruszać własności innych osób).

30 30 PODSTAWOWE WNIOSKI: 3.Celem prawa własności jest zmniejszanie barier i przeszkód dla dobrowolnej, prywatnej wymiany. 4.Prawo własności ma duże znaczenie w zmniejszaniu kosztów transakcji.


Pobierz ppt "INSTYTUCJE GOSPODARKI RYNKOWEJ Jerzy Wilkin i Dominika Milczarek Wykład 8 Prawa własności i ich znaczenie w gospodarce (cz. 2)"

Podobne prezentacje


Reklamy Google