Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

DIAGNOZOWANIE ŚRODOWISKA WYCHOWAWCZEGO RODZINY WYKŁAD 4 dr Marta Herzberg Instytut Nauk Społecznych WSG.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "DIAGNOZOWANIE ŚRODOWISKA WYCHOWAWCZEGO RODZINY WYKŁAD 4 dr Marta Herzberg Instytut Nauk Społecznych WSG."— Zapis prezentacji:

1 DIAGNOZOWANIE ŚRODOWISKA WYCHOWAWCZEGO RODZINY WYKŁAD 4 dr Marta Herzberg Instytut Nauk Społecznych WSG

2 Plan wykładu 1.Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 2.Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze 3.Strategie diagnozowania rodziny 4.Diagnoza wybiórcza – wybrane techniki i narzędzia diagnozy środowiska rodzinnego

3 Wprowadzenie Poznawanie rodziny w perspektywie pedagogicznej jest przede wszystkim rozpoznaniem jakości środowiska wychowawczego, które rodzina tworzy (Jarosz, Wysocka, 2006, s. 111). Zakres szczegółowych zagadnień, jak i stopień dokładności diagnozy jest różny, w zależności od powodów, dla których jest ona podejmowana: 1.może przybierać postać ogólnej i stosunkowo powierzchownej charakterystyki obrazu rodziny jako środowiska wychowawczego, 2.może też polegać na wnikliwym i szczegółowym badaniu czy wręcz dokładnym pomiarze cech i warunków funkcjonowania rodziny (ibidem).

4 Wprowadzenie Poznawanie rodziny przez mniej lub bardziej precyzyjną jej diagnozę jest nader częstą, niemal powszechną potrzebą w praktyce pedagogicznej (Jarosz, Wysocka, 2006, s. 111).

5 1.Zasada uwzględniania kontekstu społecznego rodziny 2.Zasada relatywizmu wpływów warunków środowiskowych i doświadczeń wychowawczych 3.Zasada relatywizmu oceny efektów wychowawczych 4.Zasada holizmu metodologicznego 5.Zasada wartościującego charakteru diagnozy rodziny 6.Zasada diagnozy pozytywnej rodziny 7.Zasada uwzględniania dynamiki rozwojowej rodziny 8.Zasada autodiagnozy rodziny i jej członków 9.Zasada obiektywizmu 10.Zasada zachowania dyskrecji i ostrożności 11.Zasada niewyrażania krytycznych ocen i sądów na temat rodziny (Jarosz, Wysocka, 2006, s ; Wysocka, 2007, s ) Zasady poznawania rodziny

6 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 1.Zasada uwzględniania kontekstu społecznego rodziny Obraz i funkcjonowanie rodziny, a także efekty wychowania w rodzinie powinny być opisywane na tle cech społecznych i kulturowych jej otoczenia. Rodzina jako niepowtarzalny system kształtuje swój charakter, swoje środowisko wychowawcze pod wpływem układu społeczno-kulturowego, w którym jest osadzona. Zasady poznawania rodziny

7 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 2.Zasada relatywizmu wpływów warunków środowiskowych i doświadczeń wychowawczych Zasada ta oznacza, że występowanie w rodzinach podobnych lub tych samych warunków i cech nie pociąga za sobą identyczności wpływów wychowawczych tych rodzin. Różny jest także indywidualny wpływ danej rodziny na każdego z jej członków (dla każdego jest odmiennym środowiskiem wychowawczym). Rozpoznając rodzinę jako środowisko wychowawcze, diagnosta musi umieć spojrzeć na nią oczami konkretnej jednostki, np. dziecka. Zasady poznawania rodziny

8 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 3.Zasada relatywizmu oceny efektów wychowawczych Oznacza dokonywanie oceny uzyskiwanych efektów wychowawczych w danej rodzinie w kontekście oczekiwań społecznych danego środowiska, a nie globalnych standardów. Zasady poznawania rodziny

9 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 4.Zasada holizmu metodologicznego Rodzina jako środowisko wychowawcze stanowi pewną wielopłaszczyznową całość – jest układem różnych cech i warunków, a nie ich sumą. Poszczególne elementy rodziny są ze sobą powiązane – wpływają na siebie, wynikają jedne z drugich, wzajemnie się wzmacniają lub osłabiają. Dlatego diagnoza rodziny powinna opisywać ją jako określoną całość, jako układ wzajemnie powiązanych czynników. Zasady poznawania rodziny

10 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 5.Zasada wartościującego charakteru diagnozy rodziny Zdaniem S. Kawuli (1999 za: Jarosz, Wysocka, 2006, s. 119) wyrażanie ocen należy do istotnych elementów wszelkiej diagnozy pedagogicznej. Rodzinę poddajemy ocenie za każdym razem, gdy chcemy określić jej wpływ i związek z jakimś stanem rzeczy, np. problemami szkolnymi dziecka. Wyrażając ocenę jako aprobatę lub dezaprobatę określonych warunków środowiska rodzinnego, tworzymy podstawową przesłankę decyzji pedagogicznych zarówno na temat konieczności podjęcia działań naprawczych, korekcyjnych czy optymalizujących funkcjonowanie rodziny lub jakiejś jej cechy, jak i na temat kierunków i sposobów tych działań. Zasady poznawania rodziny

11 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 6.Zasada diagnozy pozytywnej rodziny Poza identyfikowaniem stanów niepokojących i niekorzystnych, dysfunkcji, istotne jest odkrywanie przez badacza sił, potencjałów, zasobów rodziny, które mogą być spożytkowane w działaniach profilaktycznych lub naprawczych i w ten sposób przyczynić się do poprawy jej funkcjonowania. Zasada ta odnosi się również do odkrywania zasobów środowiska lokalnego – funkcjonowanie w otoczeniu rodziny instytucji wsparcia, istnienie jakichś placówek pomocy. Zasady poznawania rodziny

12 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 7.Zasada uwzględniania dynamiki rozwojowej rodziny Rodzina jako środowisko wychowawcze rozwija się i zmienia w czasie, przechodzi przez określone etapy (cykle). Na poszczególnych etapach pojawiają się specyficzne problemy i zadania, formułowane są odmienne wzorce i modele zachowań i relacji rodzinnych. Różne etapy wymagają przekształcenia istniejących w rodzinie stylów funkcjonowania opiekuńczo- wychowawczego, a brak modyfikacji w tym zakresie może być powodem pewnej dysfunkcjonalności rodziny czy nasilania się wewnętrznych napięć lub konfliktów. Diagnoza powinna zatem uwzględniać etap rozwojowy, na którym rodzina się znajduje, a także „chwilowe” sytuacje w jej życiu (np. śmierć, ciężka choroba). Zasady poznawania rodziny

13 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 7.Zasada uwzględniania dynamiki rozwojowej rodziny I faza Para małżeńska bez dzieci II faza Para z małym dzieckiem III faza Rodzina z dzieckiem w okresie przedszkolnym IV faza Rodzina z dziećmi w okresie szkolnym Schemat 1. Cykl życia rodziny Źródło: opracowanie własne na podstawie Duvall 1977 za: Jarosz, Wysocka, 2006, s. 124 Zasady poznawania rodziny

14 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 7.Zasada uwzględniania dynamiki rozwojowej rodziny Schemat 1. Cykl życia rodziny cd. Źródło: opracowanie własne na podstawie Duvall 1977 za: Jarosz, Wysocka, 2006, s. 124 V faza Rodzina z nastolatkami VI faza Rodzina z dziećmi opuszczającymi dom VII faza „Puste gniazdo” VIII faza Starzenie się rodziców Zasady poznawania rodziny

15 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 8.Zasada autodiagnozy rodziny i jej członków W czasie prowadzenia diagnozy rodzina powinna być traktowana podmiotowo, a nie jedynie jako „obiekt badawczy”. Dlatego diagnosta powinien dążyć do autodiagnozy rodziny i jej członków, doprowadzić przy jego współudziale do samopoznania przez rodzinę swoich walorów, sił, zasobów, ale również mankamentów, słabych stron. Zasady poznawania rodziny

16 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 9.Zasada obiektywizmu Zasada ta oznacza konieczność odcięcia się diagnosty od osobistych doświadczeń, funkcjonujących potocznie stereotypów na temat rodziny i różnych zjawisk w niej zachodzących w dokonywaniu oceny jej funkcjonowania. Zasady poznawania rodziny

17 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 10.Zasada zachowania dyskrecji i ostrożności Zasada ta wyznacza etykę postępowania diagnostycznego, co wiąże się z zachowaniem tajemnicy zawodowej. Oznacza także ostrożne, czyli poprzedzone namysłem i wielokrotną weryfikacją, formułowanie konkluzji oceniających rodzinę (brak pochopności). Zasady poznawania rodziny

18 Zasady poznawania rodziny jako środowiska wychowawczego 11.Zasada niewyrażania krytycznych ocen i sądów na temat rodziny Zasada ta oznacza powstrzymywanie się w procesie diagnostycznym od werbalnego i niewerbalnego wyrażania krytycznych ocen wobec poszczególnych członków rodziny. Zasady poznawania rodziny

19 Środowisko wychowawcze rodziny jako obszar rozpoznania pedagogicznego stanowi społecznie wyznaczony układ warunków i cech, o różnym jakościowo charakterze, które w zróżnicowany pod względem stałości i intensywności sposób wpływają na przebieg i efekty procesu wychowania (Jarosz, Wysocka, 2006, s. 113). W literaturze odnaleźć można różne propozycje dotyczące systematyzacji cech i warunków rodziny, które sugerowane są jako czynniki opisujące jej środowisko wychowawcze (ibidem, ). Rodzina jako środowisko wychowawcze

20 Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze Propozycja E. Jackowskiej (1990) 1.czynniki społeczno-ekonomiczne, określające pozycję społeczną i ekonomiczną rodziny i jej poszczególnych członków: warunki bytowe rodziny: poziom dochodów, sytuacja mieszkaniowa; źródła utrzymania rodziny – zawód rodziców i innych dorosłych członków rodziny, źródła utrzymania rodziny nie związane z pracą zawodową jej członków; więź pomiędzy rodziną a środowiskiem – więź z dalszą rodziną, więź sąsiedzka, więź z grupą etniczną itp. Rodzina jako środowisko wychowawcze

21 Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze 2.czynniki kulturalne, określające poziom kultury życia codziennego: wykształcenie rodziców i innych członków rodziny; wzorzec kulturalny obowiązujący w rodzinie, określający m.in. podział obowiązków domowych w rodzinie, zasady wychowywania dzieci i sposób spędzania czasu wolnego; poziom potrzeb kulturalnych rodziców i innych członków rodziny Rodzina jako środowisko wychowawcze

22 Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze 3.czynniki pedagogiczne, określające metody i środki stosowane w wychowaniu dzieci: warunki opieki nad dzieckiem, kontrola zachowania dziecka; normy i wartości przekazywane dziecku w wychowaniu; zakazy i wymagania; nagrody i kary Rodzina jako środowisko wychowawcze

23 Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze 4.czynniki psychologiczno-społeczne, określające strukturę rodziny, stosunki wewnątrzrodzinne, właściwości osobowości rodziców i innych członków rodziny: struktura rodziny – skład osobowy, stosunki prawno- społeczne łączące członków rodziny, liczba dzieci w rodzinie, pozycja dziecka określona przez kolejność jego narodzin; więź uczuciowa między dzieckiem a matką i ojcem; więź uczuciowa między matką a ojcem; więzi uczuciowe między innymi członkami rodziny; osobowościowe cechy matki, ojca i innych członków rodziny Rodzina jako środowisko wychowawcze

24 Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze Propozycja S. Kawuli (2007) 1.czynniki ekonomiczno-społeczne: wielkość rodziny i jej struktura, źródła utrzymania rodziny (zawód ojca, dochodowość rodziny), sprawowanie opieki materialnej nad dziećmi (warunki mieszkaniowe rodziny, jakość odżywiania, jakość ubioru dzieci, majątek trwały itp.), podział pracy i ról w rodzinie (np. praca zawodowa matki poza domem lub praca produkcyjna dzieci) Rodzina jako środowisko wychowawcze

25 Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze 2.czynniki kulturalne: wykształcenie rodziców lub dokształcanie się i zdobywanie kwalifikacji przez rodziców i innych członków rodziny, kultura językowa rodziny, majątek kulturalny rodziny (biblioteka, telewizor, wideo itp.), sposoby spędzania wolnego czasu przez członków rodziny (korzystanie ze środków kultury masowej i inne formy), stosunek rodziców do nauki szkolnej dzieci i ich przyszłego zawodu (stwarzanie warunków do nauki w domu i w szkole, problem planu życiowego dzieci), stosunek członków rodziny (rodziców) do tradycji i nowoczesności pielęgnowanie obyczaju i podatności na zmiany (zasada ciągłości i zmiany) Rodzina jako środowisko wychowawcze

26 Czynniki opisujące rodzinę jako środowisko wychowawcze 3.czynniki psychospołeczne: rodzaj i siła więzi społecznych i emocjonalnych, uznawane i realizowane wzorce życia rodzinnego, stosunek członków rodziny do zjawisk patogennych w domu i środowisku, układ i rodzaj postaw oraz środków oddziaływań wychowawczych (głównie nagrody i kary), ogólna atmosfera panująca w środowisku rodzinnym (plany życiowe, występujące zaburzenia, więzi uczuciowe między wszystkimi członkami rodziny), opinia o rodzinie w miejscu zamieszkania lub/także w miejscu pracy, charakter kontroli rodziców nad dziećmi, np. styl autokratyczny, partnerski, opiekuńczy, despotyczny Rodzina jako środowisko wychowawcze

27 W zakresie badania środowiska wychowawczego rodziny można dostrzec dwa ogólne kierunki: diagnozę całościową wybiórcze skupianie się na określonych cechach środowiska rodzinnego (Jarosz, Wysocka, 2006, s. 126) Strategie diagnozowania rodziny

28 Diagnoza całościowa Dąży do przedstawienia ogólnej charakterystyki środowiska wychowawczego rodziny i wyrażenia ogólnej oceny jego funkcjonowania. Nie przykłada się tu zbyt dużej wagi do szczegółowego rozpoznawania pojedynczych cech lub ich syndromów, lecz dąży się do określenia ogólnej „wydolności” wychowawczej rodziny lub do określenia stopnia zagrożenia rozwoju w tym środowisku (Jarosz, 2006, s ). Strategie diagnozowania rodziny

29 Przykładami całościowego podejścia do diagnozy rodziny stanowią typologie rodziny J. Piekarskiego (1987) i S. Kawuli (2007). Strategie diagnozowania rodziny

30 Diagnoza typologiczna rodziny jako środowiska wychowawczego J. Piekarskiego (1987, s ) a)środowisko wzorcowe – obejmuje wyłącznie wzorcowe cechy rodziny, b)środowisko przeciętne – prezentujące zestawienie cech dominujących w zbiorowości o niejednoznacznej wartości pedagogicznej wszystkich kryteriów, c)środowisko niekorzystne wychowawczo – składające się wyłącznie z typowych cech negatywnych, d)środowisko dysharmonijne – w którym wzorce współwystępują z czynnikami negatywnymi Strategie diagnozowania rodziny

31

32

33 Pedagogiczna typologizacja rodzin S. Kawuli (2007, s ) a)rodzina wzorcowa – stanowi środowisko optymalne, stwarza najlepsze warunki wychowawcze, wszystkie jej cechy mają lepsze parametry niż w rodzinie normalnej, b)rodzina normalna – tzw. przeciętna rodzina, wiele jej cech występuje na poziomie najczęściej spotykanym w środowisku (np. statystyczna wielkość rodziny, zawód rodziców, powszechne warunki mieszkaniowe), charakteryzują ją takie warunki, które sprzyjają prawidłowemu rozwojowi dzieci, Strategie diagnozowania rodziny

34 c)rodzina jeszcze wydolna wychowawczo – warunki wychowawcze, jak i ogólne funkcjonowanie rodziny, bywają czasami zachwiane, mimo zakłóceń czyni wysiłki, by poprawić swoją chwilowo niepewną sytuację, co udaje się jej bez interwencji z zewnątrz, d)rodzina niewydolna – występują częste zaburzenia we współżyciu rodzinnym i niepowodzenia życiowe poszczególnych członków, „żyje z dnia na dzień”, często rodzina niekompletna lub na krawędzi rozbicia, o trudnej sytuacji ekonomicznej (wynikającej często z nieracjonalnego użytkowania środków materialnych), Strategie diagnozowania rodziny

35 e)rodzina patologiczna – stanowi margines społeczeństwa, jej członkowie pozostają w kolizji z prawem (kradzieże, rabunki, przemoc, gry hazardowe, prostytucja, alkoholizm itp.), cechuje ją trwały rozkład współżycia wewnątrz rodziny, rodzina o skumulowanych czynnikach patogennych. Strategie diagnozowania rodziny

36 Diagnoza wybiórcza W pedagogicznej diagnozie rodziny często odstępuje się od dokonywania całościowej charakterystyki środowiska wychowawczego rodzin na rzecz koncentrowania się na jej wybranych cechach. Badacz skupia się na najistotniejszych dla przebiegu i efektach wychowania cechach i warunkach rodzinnych, które rozpoznaje dokładnie i szczegółowo (np. oddziaływania wychowawcze rodziców, ich postawy wychowawcze, style wychowania, atmosfera wychowawcza, relacje interpersonalne między rodzicami a dzieckiem) (Jarosz, Wysocka, 2006, s. 132). Strategie diagnozowania rodziny

37 Diagnoza wybiórcza środowiska rodzinnego Kwestionariusz dla Rodziców do Badania Postaw Rodzicielskich M. Ziemskiej (1982) Skala Postaw Rodzicielskich w opracowaniu M. Plopy (2011) Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś (2004) Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy A. Guryckiej (1990)

38 Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej Oparty jest na przedstawionej przez autorkę koncepcji postaw rodzicielskich, zgodnie z którą występują cztery główne typy nieprawidłowych postaw rodzicielskich: odtrącająca unikająca zbyt wymagająca nadmiernie chroniąca Zostały one wyznaczone w oparciu o główne rodzaje zaburzeń kontaktu rodziców z dzieckiem (nadmierny dystans – nadmierna koncentracja) oraz wiążące się z nimi cechy osobowości rodziców (dominacja – zbytnia uległość).

39 Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej nadmierny dystans nadmierna koncentracja dominacja (górowanie) uległość (bezradność) unikanienadmierna ochrona odrzucenienadmierne wymagania współdziałanierozumna swoboda akceptacjauznanie praw Schemat 2. Koncepcja postaw M. Ziemskiej – wymiary i ulokowanie postaw cząstkowych Źródło: Wysocka, 2007, s. 212 Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

40  odrzucenie dziecka: brak akceptacji zachowań i cech dziecka negatywna jego ocena zachowania agresywne i deprecjonujące wartość dziecka Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

41  unikanie dziecka: ucieczka od kontaktu brak zainteresowania sprawami dziecka brak angażowania dziecka w sprawy rodziny i domu Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

42  nadmierna ochrona: traktowanie dziecka jako młodszego niż jest ograniczanie swobody nadmierne zaabsorbowanie zdrowiem dziecka wścibstwo i uzależnienie Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

43  nadmierne wymagania: kontakt uporczywie korygujący nadmierna i agresywna koncentracja na dziecku Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

44  akceptacja dziecka: przyjęcie go takim, jakie jest nieukrywanie przed nim uczuć, co pozwala na uczuciową niezależność docenianie sukcesów dziecka Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

45  współdziałanie z dzieckiem: aktywność w nawiązywaniu wzajemnych kontaktów zainteresowanie zabawą i pracą dziecka angażowanie dziecka w zajęcia rodziny i domu Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

46  rozumna swoboda: pozwalanie dziecku na niezależność i samodzielność dbanie o jego zdrowie i bezpieczeństwo Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

47  uznanie praw dziecka: bez przeceniania i niedoceniania jego roli szacunek dla indywidualności dziecka szerokie stosowanie wyjaśnień i tłumaczeń oczekiwania na miarę możliwości dziecka Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

48 Narzędzie przeznaczone jest do wypełniania przez rodziców (każdego z osobna), którzy zaznaczają na czterostopniowej skali (S – zdecydowanie słuszne, s – raczej słuszne, b – raczej błędne, B – zdecydowanie błędne) stopień swojej zgodności z przedstawionymi twierdzeniami. Podstawą analizy formalnej jest arkusz obliczeniowy, zawierający klucz punktacji poszczególnych twierdzeń, które są przyporządkowane do odpowiednich czynników (skal): górowanie bezradność koncentracja dystans. główne typy zaburzeń kontaktu i relacji rodziców z dzieckiem Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

49 Punktacja odpowiedzi Klucz L Zdecydowanie słuszneS3 Raczej słusznes2 Raczej błędneb1 Zdecydowanie błędneB0 Klucz Ł Zdecydowanie słuszneS0 Raczej słusznes1 Raczej błędneb2 Zdecydowanie błędneB3 Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

50 Arkusz obliczeniowy – wyniki matki GÓROWANIEBEZRADNOŚĆKONCENTRACJADYSTANS Pyt.Odp.WSPyt.Odp.WSPyt.Odp.WSPyt.Odp.WS 4Ł Ł Ł Ł Ł Ł 37 41Ł 3 7Ł Ł Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

51 Arkusz obliczeniowy – wyniki ojca GÓROWANIEBEZRADNOŚĆKONCENTRACJADYSTANS Pyt.Odp.WSPyt.Odp.WSPyt.Odp.WSPyt.Odp.WS 4Ł 14Ł Ł Ł 38Ł Ł 27 31Ł Ł 7Ł 22 25Ł Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

52 Uzyskane wyniki przelicza się na wartości stenowe: osoby, które uzyskały wyniki w granicach 1-4 stena (wyniki niskie) prezentują postawy pożądane i korzystne wychowawczo, wyniki w granicach 5-6 stena świadczą o umiarkowanym nasileniu postaw wychowawczo niepożądanych, wyniki w granicach 7-10 stena (wyniki wysokie) wskazują na niepożądane i niekorzystne wychowawczo postawy. Jedynie wyniki niskie świadczą o postawach pożądanych z wychowawczego punktu widzenia. Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

53  górowanie + dystans  odrzucenie / akceptacja  bezradność + dystans  unikanie / współdziałanie  bezradność + koncentracja  nadmierna ochrona / rozumna swoboda  górowanie + koncentracja  nadmierne wymagania / uznanie praw Kwestionariusz dla Rodziców M. Ziemskiej

54 Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy M. Plopa dokonując przeglądu różnych typologii postaw, doszedł do wniosku, iż ostatecznie różne oddziaływania rodziców na dziecko można sprowadzić do kilku podstawowych wymiarów: postawa akceptacji – odrzucenia postawa nadmiernie wymagająca postawa autonomii postawa niekonsekwentna postawa nadmiernie ochraniająca

55 Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy Narzędzie posiada dwie wersje – dla rodziców (odrębnie matki i ojca, 50 twierdzeń wskaźnikowych, po 10 dla każdej postawy) i młodzieży (wersja „Moja Matka” i „Mój Ojciec” po 75 twierdzeń wskaźnikowych, po 15 dla każdej postawy). Można je stosować w badaniach indywidualnych i zbiorowych. Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

56 Odpowiedzi udzielane są na skali pięciostopniowej: rodzice: – a – zdecydowanie taka/taki jestem i tak się zachowuję – b – raczej taka/taki jestem i tak się zachowuję – c – mam wątpliwości, czy taka/taki jestem i tak się zachowuję – d – raczej taka/taki nie jestem i tak się nie zachowuję – e – zdecydowanie taka/taki nie jestem i tak się nie zachowuję młodzież: – P – prawdziwe – RP – raczej prawdziwe – ? – trudno mi ocenić – RN – raczej nieprawdziwe – N – nieprawdziwe Poszczególnym odpowiedziom przypisuje się odpowiednią wartość liczbową (kolejno): 5, 4, 3, 2, 1. Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

57 Wersja dla rodziców: Skala Akceptacji – Odrzucenia zawiera stwierdzenia: 1, 6, 11, 16, 21, 26, 31, 36, 41, 46; Skala Autonomii zawiera stwierdzenia: 3, 8, 13, 18, 23, 28, 33, 38, 43, 48; Skala Ochraniania zawiera stwierdzenia: 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50; Skala Wymagania zawiera stwierdzenia: 2, 7, 12, 17, 22, 27, 32, 37, 42, 47; Skala Niekonsekwencji zawiera stwierdzenia: 4, 9, 14, 19, 24, 29, 34, 39, 44, 49. Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

58 Wersja dla młodzieży: Skala Akceptacji – Odrzucenia zawiera stwierdzenia: 1, 6, 11, 16, 21, 26, 31, 36, 41, 46, 51, 56, 61, 66, 71; Skala Autonomii zawiera stwierdzenia: 3, 8, 13, 18, 23, 28, 33, 38, 43, 48, 53, 58, 63, 68, 73; Skala Ochraniania zawiera stwierdzenia: 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75; Skala Wymagania zawiera stwierdzenia: 2, 7, 12, 17, 22, 27, 32, 37, 42, 47, 52, 57, 62, 67, 72; Skala Niekonsekwencji zawiera stwierdzenia: 4, 9, 14, 19, 24, 29, 34, 39, 44, 49, 54, 59, 64, 69, 74. Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

59 Normy stenowe dla matek Sten Akceptacja I Wymaganie II Autonomia III Niekonsekwencja IV Ochranianie V Sten Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

60 Normy stenowe dla ojców Sten Akceptacja I Wymaganie II Autonomia III Niekonsekwencja IV Ochranianie V Sten Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

61 Normy stenowe dla młodzieży w wieku lat – „Moja Matka” Sten Akceptacja I Wymaganie II Autonomia III Niekonsekwencja IV Ochranianie V Sten Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

62 Normy stenowe dla młodzieży w wieku lat – „Mój Ojciec” Sten Akceptacja I Wymaganie II Autonomia III Niekonsekwencja IV Ochranianie V Sten Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

63 Interpretacja wyników – wersja dla rodziców i młodzieży Postawa Akceptacji – Odrzucenia wynik w granicach 7-10 stena wskazuje na bliski, uczuciowy kontakt z dzieckiem wynik w granicach 1-4 stena świadczy o braku akceptacji wynik w granicach 5-6 stena – przeciętne nasilenie postawy akceptującej Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

64 Postawa Autonomii wynik w granicach 7-10 stena świadczy o wysoce pożądanym traktowaniu potrzeby niezależności przez rodzica wynik w granicach 1-4 stena świadczy o braku autonomii wynik w granicach 5-6 stena – przeciętne nasilenie postawy autonomii Postawa Ochraniająca wynik w granicach 7-10 stena świadczy o postawie nadmiernie ochraniającej rodzica wynik w granicach 1-4 stena – postawa właściwa wynik w granicach 5-6 stena – postawa umiarkowanie właściwa Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

65 Postawa Wymagająca wynik w granicach 7-10 stena – postawa nadmiernie wymagająca rodzica wynik w granicach 1-4 stena – postawa właściwa wynik w granicach 5-6 stena – postawa umiarkowanie właściwa Postawa Niekonsekwentna wynik w granicach 7-10 stena – postawa niewłaściwa wynik w granicach 1-4 stena – postawa pożądana wynik w granicach 5-6 stena – postawa umiarkowanie właściwa Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

66 Interpretacja wyników Wyniki każdej ze skal należy traktować odrębnie. W badaniach można uzyskać różną konstelację postaw. Wyniki Skalą Postaw Rodzicielskich powinny być uzupełniane innymi danymi, np. z wywiadu, badaniem stosunków rodzinnych w percepcji rodziców/dzieci, wzajemnych relacji rodziców wobec siebie. Skala Postaw Rodzicielskich M. Plopy

67 Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś Zdaniem M. Ryś wśród systemów rodzinnych (granica między podsystemami rodzice-dzieci) można wyróżnić: rodzinę chaotyczną – brak więzi między członkami, napięcia, brak poczucia bezpieczeństwa, stałe konflikty rodzinę władzy – przekazywanie poleceń, nakazów i zakazów dzieciom przez rodziców, wymaganie posłuszeństwa rodzinę prawidłową – kochająca się, granice między podsystemami prawidłowe rodzinę nadopiekuńczą – wyręczanie dziecka we wszystkim, nadmierna opieka rodzinę uwikłaną – brak wyraźnej granicy, splątane relacje między rodzicami i dziećmi, dzieci wykorzystywane do zaspokajania potrzeb rodziców.

68 Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś W każdej rodzinie można także wyodrębnić określone style wychowania. Najczęściej wymienia się: styl demokratyczny styl autokratyczny styl liberalny kochający styl liberalny niekochający Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

69 Style wychowania w rodzinie demokratycznyautokratycznyliberalny - wzajemne poszanowanie praw i uczuć, - wzajemne zaufanie, sympatia, życzliwość, - troska o rozwój wszystkich osób, - wspólne planowanie działań i rozwiązywanie problemów, - luźne sposoby kontroli, - nienarzucanie zadań, - niestosowanie surowej represji, posługiwanie się perswazją - dziecko zna swoje obowiązki, prawa, wie, co to jest konsekwencja, - rodzice sądzą, że okazywanie dzieciom uczuć psuje je, - ważniejsze są dobrze wypełniane przez każdego obowiązki niż troska o zaspokajanie potrzeb i relacje międzyludzkie, - sukcesy i postępy dziecka rodzice traktują jako oczywistość - rodzice wychwytują i krytykują każdy błąd dziecka, nie stosują nagród, w wychowaniu ważną rolę odgrywają kary, - rodzice ściśle kontrolują relacje pozarodzinne dziecka - pozostawienie dziecku całkowitej swobody, - niehamowanie aktywności i spontanicznego rozwoju, - interweniowanie tylko w wyjątkowych przypadkach, - brak stawiania wymagań, odwoływania się do autorytetu, - okazywanie zainteresowania sprawami dziecka tylko wtedy, gdy samo tego zażąda - kochający – czułość i miłość - niekochający – obojętność i chłód emocjonalny Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

70 Narzędzie posiada cztery ogólne wersje – obejmuje: badanie środowiska rodziny pochodzenia i rodziny własnej (po 100 pytań w wersji dla matki i ojca) oraz badanie stylów wychowania w rodzinie pochodzenia (34 twierdzenia, wersja dla matki i ojca) i własnej (33 twierdzenia). Badanie rodziny pochodzenia ma charakter retrospektywny (przed 12. r.ż.). Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

71 Odpowiedzi można udzielać na pięciostopniowej skali, punktowanej w następujący sposób: zdecydowanie tak – 3 punkty raczej tak – 2 punkty raczej nie – 1 punkt zupełnie nie – 0 punktów x – nie potrafię określić (1,5 punktu) Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

72 W badaniu systemów rodzinnych każda z badanych osób (matka, ojciec) może uzyskać od 0 do 60 punktów dla typu rodziny określonego za pomocą danej skali. Przedziały wyników: 0-20 – bardzo niskie natężenie cech danego typu – niskie – średnie – wysokie – bardzo wysokie Różnica w wynikach matki i ojca mniejsza niż 10 oznacza dużą zgodność, – średnią zgodność, 20 i więcej – dużą rozbieżność ich postaw. Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

73 Aby dana rodzina mogła być określona jako prawidłowa, wyniki uzyskane w skali charakteryzującej rodzinę prawidłową muszą być wyższe od 40, jednocześnie wyniki w skali określającej rodzinę chaotyczną, władzy i uwikłania muszą być niższe niż 40. Wyniki mieszczące się w tym samym przedziale (powyżej 40) w skali rodziny prawidłowej i nadopiekuńczej, wskazują na rodzinę nadopiekuńczą. Wyniki niższe w skali rodziny nadopiekuńczej (wyższe jednak niż 40) w stosunku do rodziny prawidłowej (w tym przypadku wyższe niż 47) świadczą o tendencjach nadopiekuńczych w rodzinie prawidłowej. Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

74 Po obliczeniu wyników można wykreślić profil pozwalający na graficzne przedstawienie struktury rodziny. Bardzo wysokie Wysokie47-54 Średnie41-46 Niskie21-40 Bardzo niskie 0-20 ChaotycznaWładzyPrawidłowaNadopiekuńczaUwikłana Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

75 W badaniu stylu wychowania można uzyskać od 0 do 30 punktów w danym stylu, przy czym: 0-10 – oznacza bardzo małe natężenie cech danego stylu – małe – średnie – wysokie – bardzo wysokie. Różnica w wynikach matki i ojca mniejsza niż 5 oznacza dużą zgodność, 6-9 – średnią, >10 – dużą rozbieżność. Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

76 Aby styl w danej rodzinie mógł być określony jako demokratyczny, wyniki uzyskane w tej skali muszą być wyższe od 20, jednocześnie w skali stylu autokratycznego i liberalnego niekochającego muszą być niższe niż 20. Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

77 Po obliczeniu wyników można wykreślić profil pozwalający na graficzne przedstawienie stylów wychowania. Bardzo wysokie Wysokie24-26 Średnie21-23 Niskie11-20 Bardzo niskie 0-10 DemokratycznyAutokratyczny Liberalny kochający Liberalny niekochający Analiza stylu wychowania w rodzinie M. Ryś

78 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy Błąd wychowawczy – A. Gurycka (1990, s ) zdarzenie, które zachodzi w konkretnej sytuacji wychowawczej i jest takim zachowaniem wychowawcy, które ma niekorzystny wpływ na doraźne funkcjonowanie wychowanka i (lub) jego rozwój (bliższy lub dalszy). Jest popełniany zazwyczaj w sposób nieświadomy – w chwili popełniania błędu wychowawca nie zdaje sobie z tego sprawy, nie ma intencji szkodzenia dziecku (analogiczne zachowania dokonywane z pełną świadomością – przemoc wobec dziecka).

79 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy A. Guryckiej Za podstawę kategoryzacji błędów autorka przyjęła zachowanie wychowawcy. Wyróżniła trzy dwubiegunowe kryteria: ekstremalna emocjonalna akceptacja dziecka („żar”) umiar ekstremalne odrzucenie emocjonalne dziecka („lód”) nadmierna koncentracja na dziecku umiar nadmierna koncentracja na sobie nadmierna koncentracja na zadaniu dziecka umiar niedocenianie zadań dziecka Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy

80 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy A. Guryckiej Schemat 3. „Koło błędów” w wychowaniu Źródło: Gurycka, 1990, s. 78 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy

81 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy A. Guryckiej A. Gurycka wymienia następujące błędy: rygoryzm agresja hamowanie aktywności obojętność eksponowanie siebie uleganie zastępowanie idealizacja dziecka niekonsekwencja (współwystępowanie kilku błędów na raz) Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy

82 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy A. Guryckiej Narzędzie zawiera 34 twierdzenia wobec których rodzice ustosunkowują się, wyrażając swoją opinię na temat rozwiązywania konkretnych problemów dotyczących wychowania. Kwestionariusz zawiera różne możliwości odpowiedzi (siedmiostopniowa skala, wybieranie możliwych zachowań-reakcji). Wskaźnikiem występowania każdego błędu jest liczba odpowiedzi zakwalifikowanych wg klucza jako błędne. Może się on wahać od 0 (brak błędu) do 4. Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy

83 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy A. Guryckiej Schemat 4. Schemat do wykreślania profilu błędów Źródło: Gurycka, 1990, s. 114 Kwestionariusz Autopercepcji Wychowawcy Po obliczeniu punktacji za każdy błąd wychowawczy, można wykreślić profil błędów.

84 Bibliografia Gurycka A. (1990). Błąd w wychowaniu. Warszawa: WSiP. Jackowska E. (1980). Środowisko rodzinne a przystosowanie społeczne dziecka w młodszym wieku szkolnym. Warszawa: WSiP. Jarosz E. (2006). Wybrane obszary diagnozowania pedagogicznego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Jarosz E., Wysocka E. (2006). Diagnoza psychopedagogiczna. Podstawowe problemy i rozwiązania. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”. Kawula S. (2007). Pedagogiczna typologizacja rodzin. W: S. Kawula, J. Brągiel, A.W. Janke (red.), Pedagogika rodziny. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s Piekarski J. (1987). Diagnoza typologiczna rodziny jako środowiska wychowawczego. W: I. Lepalczyk, J. Badura (red.), Elementy diagnostyki pedagogicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s Plopa M. (2011). Psychologia rodziny: teoria i badania. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”. Ryś M. (2004). Systemy rodzinne. Metody badań struktury rodziny pochodzenia i rodziny własnej. Warszawa: CMPPP. Wysocka E. (2007). Człowiek a środowisko życia. Podstawy teoretyczno-metodologiczne diagnozy. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”. Ziemska M. (1981). Kwestionariusz dla rodziców do badania postaw rodzicielskich. Warszawa: PWN.

85 Dziękuję za uwagę!


Pobierz ppt "DIAGNOZOWANIE ŚRODOWISKA WYCHOWAWCZEGO RODZINY WYKŁAD 4 dr Marta Herzberg Instytut Nauk Społecznych WSG."

Podobne prezentacje


Reklamy Google