Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

SKARGA KONSTYTUCYJNA Konstytucyjne środki ochrony wolności i praw jednostki.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "SKARGA KONSTYTUCYJNA Konstytucyjne środki ochrony wolności i praw jednostki."— Zapis prezentacji:

1 SKARGA KONSTYTUCYJNA Konstytucyjne środki ochrony wolności i praw jednostki

2 Korzenie skargi konstytucyjnej Niemieckie korzenie skargi konstytucyjnej, termin skarga konstytucyjna użyty w literaturze niemieckiej w XIX w.; Konstytucja Rzeszy z 1849 r. – Sąd Rzeszy mógł orzekać o skargach obywateli niemieckich na naruszenie praw gwarantowanych w Konstytucji, nie weszła jednak w życie Konstytucja RFN z 1949 r., regulacja rozwinięta w ustawie o FTK z 1951r.

3 Modele skargi konstytucyjnej Skarga konstytucyjna jest instytucją zróżnicowaną, nie istnieje jej jednolity model ani definicja. Najogólniej można ją zdefiniować jako przysługujące jednostce w stosunku do państwa roszczenie o ochronę jej podstawowych praw w szczególnym postępowaniu przez sądem konstytucyjnym.

4 Model skargi o szerokim zakresie przedmiotowym i podmiotowym Niemcy, Szwajcaria

5 Model niemiecki można skarżyć zarówno akty generalne, jak i indywidualne (wyroki sądowe) konstytucje poszczególnych landów (w Szwajcarii - nie) umowy międzynarodowe ustawy federalne i ustawy landów akty generalne i indywidualne organów administracji wyroki sądów powszechnych i administracyjnych wyroki sądów konstytucyjnych landów bezczynność organów, w tym także ustawodawcy

6 Model skargi o wąskim zakresie przedmiotowym i szerokim zakresie podmiotowym wyłącznie akty stosowania prawa (Słowenia) wyłącznie akty generalne – Polska i Węgry

7 Skarga konstytucyjna służąca ochronie pewnych kategorii praw i wolności określonych w Konstytucji amparo wyborcze w Hiszpanii wniosek indywidualny w Austrii

8 Skarga powszechna (actio popularis) Węgry, RFN (Bawaria) Cechy: podmiot – każdy, bez konieczności wykazywania interesu prawnego, również w imieniu innej osoby oraz w interesie publicznym, brak konieczności wyczerpania toku instancji, ograniczanie przesłanek formalnych tylko do formy pisemnej. brak terminu do wniesienia.

9 Model skargi konstytucyjnej w świetle art. 79 Konstytucji Art. 79 Konstytucji „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”.

10 Model skargi konstytucyjnej w świetle art. 79 Konstytucji Konstrukcja skargi konstytucyjnej, przyjęta w Konstytucji RP pozwala usytuować ją wśród skarg o wąskim zakresie przedmiotowym i szerokim zakresie podmiotowym.

11 Geneza obecnego modelu skargi konstytucyjnej Polsce Przyczyny zawężenia zakresu przedmiotowego skargi: argumenty pragmatyczne, wynikające z obawy przed masowym korzystaniem przez obywateli z nowego środka ochrony praw i wolności jednostki, dotychczasowa koncepcja TK jako „organu rozstrzygającego o prawach w sensie przedmiotowym, a nie podmiotowym”,

12 Geneza obecnego modelu skargi konstytucyjnej Polsce wizja konfliktów z organami stosującymi prawa, zwłaszcza z sądami, negatywne stanowisko SN oraz KRS w kwestii szerokiego modelu skargi. Zwolennicy szerszego ujęcia skargi w nowej ustawie zasadniczej podnosili, że jest to w istocie wniosek indywidualny, a nie środek ochrony wolności praw w ścisłym tego słowa znaczeniu.

13 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej tzw. zdolność skargowa prawo do skargi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone – art. 79 Konstytucji

14 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej Prawo to przysługuje zatem „każdemu”, a więc nie jest związane z faktem posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego. Przysługuje zatem w równym stopniu także cudzoziemców, jak i bezpaństwowcom.

15 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej W dotychczasowym orzecznictwie TK jako zasadę przyjął, że prawo do skargi ma wyłącznie „podmiot konstytucyjnych wolności i praw, nie zaś dowolny podmiot, z którym przepisy prawa łączą określone uprawnienia, kompetencje, czy obowiązki”.

16 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej Trybunał przyjmuje zatem, że w tekście skargi skarżący musi wykazać, że osoba wnosząca skargę jest podmiotem danej wolności lub prawa, a także że „ta wolność lub to prawo ma rangę konstytucyjną, tzn. ich podstawą jest przepis konstytucyjny”. Por. wyroki: SK 10/01, SK 23/02, SK 9/02, K 5/01.

17 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej osoby fizyczne, podmioty zbiorowe - ale tylko takie, które mogą być podmiotami konstytucyjnych wolności i praw, zasadniczo osoby prawne prawa prywatnego, a także podmioty nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli mogą być podmiotami danej wolności lub prawa.

18 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej „Osoby prawne również korzystają z owych wolności i praw, ale tylko w takim zakresie, w jakim ich działalność jest przejawem wolności zrzeszania się albo jeśli chodzi o prawo własności oraz inne konstytucyjnie zagwarantowane wolności lub prawa jednostki” (K 5/01).

19 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej W świetle orzecznictwa TK zdolność skargową posiadają: organizacje społeczne, stowarzyszenia, spółdzielnie, związki zawodowe, partie polityczne i inne osoby prawne prawa prywatnego. Zastrzega jednak konieczność każdorazowego ustalenia, czy w danym przypadku mamy do czynienia z wolnością lub prawem, które mogą przysługiwać podmiotom zbiorowym.

20 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej Do tej grupy zaliczył zwłaszcza: prawa do własności (art. 64), wolności działalności gospodarczej (art. 20 i 22), wolności prasy (art. 14), wolności tworzenia i działania partii politycznych (art.11), prawa do sądu (art. 45), prawa do wynagrodzenia szkody (art. 77 ust. 2), prawa do występowania z wnioskiem do RPO (art. 80), por. wyrok 24 X 2000r., SK 7/00, a także SK 12/98, SK 6/99.

21 Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej Zawężenie zakresu podmiotowego skargi wynika z art. 79 ust. 2 - prawo do skargi konstytucyjnej nie dotyczy prawa do azylu i prawa do uzyskania statusu uchodźcy (ust. 2). Wyłączenie to budzi jednak zastrzeżenia doktryny.

22 - Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego Nierozstrzygnięta jest definitywnie kwestia legitymacji do złożenia skargi konstytucyjnej osób prawnych prawa publicznego (działających w ramach sektora publicznego).

23 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego W praktyce wątpliwości dotyczyły: jednostek samorządu terytorialnego (zwłaszcza gmin), państwowych osób prawnych i spółek z udziałem Skarbu Państwa, samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

24 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego Co do jednostek samorządu terytorialnego ukształtowała się już linia orzecznicza odmawiająca tym jednostkom prawa do występowania ze skargami.

25 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego W przypadku skarg odwołujących się do konstytucyjnej gwarancji ochrony prawa własności (art. 64) uznał, że przepis ten nie jest właściwym wzorcem kontroli ingerencji w praw majątkowe gmin. Taką rolę pełni natomiast art. 165 Konstytucji. Por. postanowienia w sprawach Ts 72/01, Ts 116/02, Ts 35/04, Ts 74/04, Ts9/05, a także K 19/00.

26 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego W dotychczasowej praktyce Trybunał nie odrzucił jednak zupełnie możliwości korzystania z prawa do skargi przez osoby prawne prawa publicznego wówczas, gdy działają poza sferą imperium. Tym argumentem uzasadnił dopuszczenie do merytorycznego rozpoznania skargi Agencji Nieruchomości Rolnych (wyrok z 21 III 2005r., SK 24/04).

27 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego Ewoluowało natomiast orzecznictwo TK w kwestii legitymacji do wniesienia skargi przez publiczne podmioty gospodarcze (jednoosobowe spółki SP oraz spółki akcyjne z udziałem SP). Po wcześniejszych wahaniach Trybunał odmawia tej grupie podmiotów publicznych zdolności skargowej.

28 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego W postanowieniach z 8 XI 2005 r. o sygn. Ts 203/04 i Ts 204/04 (wydanych w składzie 3-osobowym) TK uwzględnił zażalenie spółki KGHM Polska Miedź S.A na odmowę nadania skardze biegu ze względu na brak zdolności skargowej. Natomiast w postanowieniu z 20 XII 2007 r., (SK 67/05), wydanym w składzie 5-osobowym, Trybunał umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

29 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego Por. także postanowienie odmawiające legitymacji KGHM z SK z 8 IV 2008 r., (80/06), a także jednoosobowej spółce SP (Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA) w postanowieniu z 6 IV 2011 r.(SK 21/07).

30 Kwestia zdolności skargowej osób prawnych prawa publicznego Zdolność skargową podmiotów publicznych uznawał natomiast w sytuacji, w której ograniczeniu ich praw związanych z realizacją zadań publicznych towarzyszy równocześnie ograniczenie praw jednostek. Trybunał przyjął do merytorycznego rozpoznania skargę samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w zakresie prawa do równej dla wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2), wyrok z 4 IV 2005r., SK 7/03.

31 Zdolność skargowa dziecka poczętego Dopuszczalność prawa do skargi dziecka poczętego można uzasadnić faktem uznania dziecka poczętego za podmiot praw konstytucyjnych, natomiast inną kwestią jest w tym wypadku sprawa reprezentowania skarżącego.

32 Możliwość rozstrzygnięcia skargi po śmierci skarżącego TK uznaje możliwość rozstrzygnięcia skargi po śmierci skarżącego (wyrok z 15 IV 2003 r., SK 4/02).

33 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Z art. 79 wynika, że w drodze skargi konstytucyjnej chronione są wyłącznie prawa i wolności konstytucyjne, nie zaś przyznane na gruncie regulacji ustawowe. W praktyce powstają jednak wątpliwości co do tego, jakie konstytucyjne wolności i prawa chronione mogą być podstawą skargi konstytucyjnej.

34 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Podstawą skargi konstytucyjnej mogą być nie tylko prawa i wolności sformułowane w rozdziale II Konstytucji, ale każdy inny przepis konstytucyjny, z którego można wyprowadzić wolności lub prawa. W grę wchodzą tu więc także prawa i wolności sformułowane w rozdziale I Konstytucji, w szczególności – w świetle orzecznictwa TK – wolność działalności gospodarczej (art. 22).

35 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Prawa, które mogą być dochodzone „w granicach określonych w ustawie” (art. 81 Konstytucji) a prawo do skargi konstytucyjnej

36 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Do tej grupy należy m.in.: prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, prawo pracownika do dni wolnych od pracy oraz do urlopu, określenie minimalnego wynagrodzenia, ochrona konsumentów, użytkowników, najemców i inne.

37 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Dwa stanowiska doktryny: 1. prawa i wolności wymienione w art. 81 poprzez fakt, że mogą być dochodzone jedynie w granicach określonych w ustawie nie tracą swojego konstytucyjnego charakteru, a co za tym idzie spełniona jest przesłanka dopuszczalności skargi określona w art. 79.

38 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Według drugiego poglądu, potwierdzonego także przez TK w orzeczeniu z 8 V 2000r. (SK. 22/99), w przypadku praw wymienionych w art. 81 nie jest dopuszczalne zastosowanie środków ochrony prawno-konstytucyjnej, a więc skargi konstytucyjnej. Prawa te mogą być dochodzone tylko na podstawie regulacji ustawowej.

39 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Zasady ustroju sformułowane w rozdziale I Konstytucji jako samodzielna podstawa skargi konstytucyjnej

40 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa W doktrynie spotkać można poglądy dopuszczające taką możliwość. Wśród takich zasad wskazuje się: zasadę wolności działalności gospodarczej, zasadę ochrony własności, zasadę demokratycznego państwa prawnego, a w jej ramach zwłaszcza zasadę ochrony praw słusznie nabytych, zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa.

41 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa W orzeczeniu z 8 XII 1999 (SK 19/99), a także SK 26/01 dopuścił możliwość powoływania się na art. 2 w takim zakresie, w jakim skarżący skonkretyzuje naruszenie prawa podmiotowego, np. prawo do ochrony interesów w toku, czy prawo do ochrony praw nabytych.

42 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Inaczej w orzeczeniu z 23 XI 1998 (K 7/98), w którym zakwestionował możliwość oparcia skargi konstytucyjnej na art. 2 nawet w sytuacji, gdy skarżący dowodziłby, że w obrębie art. 2 zostały naruszone: zasada lex retro non agit, ochrony praw słusznie nabytych, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa i inne.

43 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Podobne stanowisko zajął w wyrokach SK 21/99 i SK 16/00, SK 10/03, podkreślając, że zasada ochrony praw słusznie nabytych ma charakter zasady przedmiotowej (SK 20/04).

44 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Stanowisko TK w kwestii wyłączenia dopuszczalności powoływania się w skardze na zasadę równości jako samoistnego wzorca kontroli konstytucyjności zakwestionowanego aktu. Por. Postanowienie z 24 X 2001r., SK 10/01 wraz pięcioma zdaniami odrębnymi do tego orzeczenia.

45 Podstawa skargi konstytucyjnej – konstytucyjne wolności i prawa Art. 31 ust. 3 Konstytucji nie statuuje żadnych praw ani wolności konstytucyjnych. Powołanie art. 31 ust. 3 Konstytucji w skardze konstytucyjnej powinno więc „towarzyszyć innemu przepisowi, będącemu źródłem prawa lub wolności” wyrok z 14 grudnia 2005 r., sygn. SK 22/05, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 135).

46 Zakres przedmiotowy skargi konstytucyjnej Zakres przedmiotowy skargi konstytucyjnej wyznacza zakres aktów, które mogą być kwestionowane w drodze skargi. W myśl art. 79 ustawy zasadniczej skarga może być wniesiona tylko przeciwko aktom ogólnym leżącym u podstaw rozstrzygnięć indywidualnych (ustawy lub inne akty normatywne).

47 Zakres przedmiotowy skargi konstytucyjnej Wąski zakres przedmiotowy skargi konstytucyjnej w świetle Konstytucji RP polega zatem na ograniczeniu podstaw skargi do zarzutu, że orzeczenie naruszające prawa lub wolności skarżącego zostało wydane w oparciu o przepis prawa sprzeczny z Konstytucją. skarga przeciw normie, a nie przeciw orzeczeniu.

48 Zakres przedmiotowy skargi konstytucyjnej Wyłączone są z zakresu skargi: akty stosowania prawa, bezczynność organów władzy publicznej, zaniechanie ustawodawcy - w świetle orzecznictwa TK „polski model skargi konstytucyjnej wyklucza skargę konstytucyjną kwestionującą zaniechanie ustawodawcy”; „skarga konstytucyjna nie może zmierzać do żądania, aby orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zastąpiło ustawodawcę pozytywnego” (orzeczenie z 27 I 1998r.).

49 Pojęcie aktu normatywnego w świetle art. 79 Konstytucji Konstytucja nie udziela jasnej odpowiedzi na pytanie, czy pojęcie to ma w art. 79 charakter autonomiczny względem art. 188, czy też jego znaczenie należy interpretować w świetle zakresu właściwości TK określonego w tym ostatnim przepisie.

50 Pojęcie aktu normatywnego w świetle art. 79 Konstytucji Dwa stanowiska doktryny w kwestii interpretacji art. 188 w kontekście pojęcia aktu normatywnego w art. 79 ustawy zasadniczej.

51 Pojęcie aktu normatywnego w świetle art. 79 Konstytucji 1. Autonomiczne określenie pojęcia aktu normatywnego w art. 79. Na rzecz tego stanowiska przemawia przyjmowana konsekwentnie w orzecznictwie TK definicja materialna aktu normatywnego, uznająca za taki każdy akt zawierający normy abstrakcyjno-generalne.

52 Pojęcie aktu normatywnego w świetle art. 79 Konstytucji 2. Materialną podstawę skargi konstytucyjnej stanowi art.79 ust. 1, natomiast normę kompetencyjną dla Trybunału zawiera art. 188 pkt. 5. W świetle tego ostatniego Trybunał nie może orzekać w sprawie konstytucyjności wszystkich aktów normatywnych, ale jedynie w tym przepisie wymienionych. Intencja ta nie wynika jednak w sposób czytelny z art. 188 Konstytucji.

53 Akty prawa miejscowego jako przedmiot skargi konstytucyjnej W doktrynie więcej zwolenników ma pogląd, uznający wyłączenie aktów prawa miejscowego z zakresu przedmiotowego skargi za nieuzasadnione. Argument - funkcja gwarancyjna skargi konstytucyjnej.

54 Akty prawa miejscowego jako przedmiot skargi konstytucyjnej Trybunał po pewnych wahaniach, dostrzegł możliwość uczynienia przedmiotem skargi konstytucyjnej aktów prawa miejscowego, „o ile mają one charakter normatywny i mogą być zaliczone do aktów normatywnych w rozumieniu konstytucyjnym” (Ts 139/00).

55 Akty prawa miejscowego jako przedmiot skargi konstytucyjnej Trybunał wyłączył natomiast, choć także w tym względzie jego orzecznictwo nie było konsekwentne, możliwość kontroli miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

56 Akty prawa miejscowego jako przedmiot skargi konstytucyjnej W postanowieniu z 9 XII 1999 r.( Ts 19/99) stwierdził, że w przypadku mpzp ocena „musi być dokonywana in casu, z punktu widzenia konkretnych okoliczności sprawy i przesłanek decydujących o podjęciu ostatecznego rozstrzygnięcia w konkretnym postępowaniu, które toczyło się przed wniesieniem skargi konstytucyjnej”.

57 Akty prawa miejscowego jako przedmiot skargi konstytucyjnej W późniejszym orzeczeniu wydanym ze skargi konstytucyjnej w pełnym składzie (SK 42/02) TK uznał jednak, że mpzp jest szczególnego rodzaju aktem prawa miejscowego, który nie w pełni odpowiada cechom aktów normatywnych określonych w art. 188 pkt 1-3 i pkt 5 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji, zaś Trybunał „nie ma rozwiązań ustrojowych i związanych z nimi rozwiązań proceduralnych dostosowanych do badania stanów faktycznych, które determinują treść postanowień planu zagospodarowania przestrzennego”.

58 Umowy międzynarodowe jako przedmiot skargi konstytucyjnej Nie ma także jednolitego stanowiska w doktrynie w kwestii włączenia do zakresu przedmiotowego skargi konstytucyjnej ratyfikowanych umów międzynarodowych.

59 Umowy międzynarodowe jako przedmiot skargi konstytucyjnej Wątpliwości, czy pojęcie „akt normatywny” z art. 79 Konstytucji obejmuje wyłącznie akty stanowione przez organy władzy publicznej RP, żaden przepis konstytucyjny nie wiąże pojęcia aktu normatywnego z polskimi organami władzy publicznej.

60 Akty prawa UE jako przedmiot skargi konstytucyjnej Wyrok z XI 2011 r. (SK 45/09) - „aktem normatywnym, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, może być nie tylko akt normatywny wydany przez któryś z organów polskich, ale także – po spełnieniu dalszych warunków – akt wydany przez organ organizacji międzynarodowej, której członkiem jest Rzeczpospolita Polska. Dotyczy to w pierwszym rzędzie aktów należących do prawa Unii Europejskiej, stanowionych przez instytucje tej organizacji. Akty takie wchodzą bowiem w skład obowiązującego w Polsce porządku prawnego i wyznaczają sytuacje prawne jednostki”.

61 Akty prawa UE jako przedmiot skargi konstytucyjnej Zdaniem TK, rozporządzenie unijne wykazuje cechy aktu normatywnego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji z uwagi na fakt, że „mogą zawierać normy, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzeka ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach jednostek, określonych w Konstytucji”.

62 Akty prawa UE jako przedmiot skargi konstytucyjnej Skutkiem wyroku nie może być utrata mocy obowiązującej norm niezgodnych z Konstytucją (jak w przypadku aktów prawa krajowego), ale „tylko pozbawienie aktów unijnego prawa pochodnego możliwości stosowania przez organy polskie i wywierania skutków prawnych w Polsce. Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego byłoby zatem zawieszenie stosowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej niezgodnych z Konstytucją norm prawa unijnego”.

63 Akt normatywny jako podstawa prawna rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie Ograniczenie podstaw skargi do zarzutu, że orzeczenie naruszające prawa lub wolności skarżącego zostało wydane w oparciu o przepis prawa sprzeczny z Konstytucją.

64 Akt normatywny jako podstawa prawna rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie Przedmiotem postępowania jest konstytucyjność aktu normatywnego, zaś w wyroku Trybunał stwierdza jedynie – abstrahując od rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie – czy kontrolowany akt (przepis prawny) jest zgodny lub niezgodny z wzorcem konstytucyjnym.

65 Akt normatywny jako podstawa prawna rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie Z chwilą nadania skardze biegu, postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym traci specyficzne, odrębne cechy procedury skargi konstytucyjnej, tocząc się na zasadach właściwych dla rozpoznawania wniosków i pytań prawnych.

66 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Oznacza to, że skarżący może uczynić przedmiotem zaskarżenia wyłącznie przepisy zastosowane w jego sprawie, które legły u podstaw ostatecznego jej rozstrzygnięcia przez sąd lub organ administracji publicznej.

67 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Wykluczone są zatem skargi, gdy: naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw wynika bezpośrednio z ustawy i nie jest możliwe wydanie na jej podstawie aktu konkretno- indywidualnego określone zakazy lub nakazy adresowane do jednostki mają bezpośrednią moc obowiązującą, nie wymagają więc wydawania orzeczenia ani konstytutywnego ani deklaratoryjnego przez organ władzy publicznej. Por. postanowienie z 23 V 2000r. (Ts 115/99).

68 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny „(…) Zgodność z Konstytucją przepisu ustawy (innego aktu normatywnego), który daje podstawę tylko do wydawania aktów normatywnych o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, w zasadzie nie może być badana w trybie skargi konstytucyjnej” (SK 8/04).

69 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Trybunał wymaga wykazania „(…) istnienia związku przyczynowego (…) między zarzuconym naruszeniem wolności (praw) konstytucyjnych a rozstrzygnięciem, które ów skutek spowodowało” (SK 6/02). Por. np. postanowienie z 17 VI 1998r., Ts 22/98, por. też SK 6/02.

70 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Jak podkreśla TK – „samo stwierdzenie, iż dany przepis stanowił formalną podstawę prawną określonego rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy nie jest wystarczające dla uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności tego przepisu, jeżeli w rzeczywistości problem dotyczy niewłaściwego jego zastosowania albo nieprawidłowo dokonanej wykładni”.

71 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Wyłączenie możliwości skarżenia naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego wskutek nieprawidłowej interpretacji i zastosowania przepisu zgodnego z Konstytucją.

72 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Dla ograniczenia negatywnych dla skarżącego następstw tej sytuacji Trybunał przyjmuje, że przepis ma takie brzmienie, jakie jest mu nadawane w jednolitej praktyce orzeczniczej sądów lub organów administracji, nawet wówczas, gdy jest to wykładnia prowadząca do sprzeczności z konstytucją.

73 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Trybunał nie poszukuje własnej, zgodnej z Konstytucją, wykładni takiego przepisu, przyjmując stosowanie tzw. „prawa żyjącego”. Por wyrok SK 12/03.

74 Skarga konstytucyjna jako środek akcesoryjny Art. 52 uTK z 2015 r. – novum TK może zwracać się do SN, NSA oraz sądów powszechnych, administracyjnych i wojskowych o przekazanie informacji w sprawie wykładni określonego przepisu prawa w orzecznictwie sądowym lub jego stosowania. Art. 53 uTK – obowiązek sądów i innych organów władzy publicznej do udzielania TK informacji oraz przedstawiania akt postępowania związanych się z postępowaniem toczącym się przed TK

75 Skarga na tzw. pominięcia prawodawcze Z zakresu przedmiotowego skargi konstytucyjnej wyłączona jest bezczynność organów władzy publicznej, w tym także tzw. zaniechania ustawodawcy.

76 Skarga na tzw. pominięcia prawodawcze Jednocześnie TK przyjmuje, że może on w ramach swojej kompetencji badać, czy „w zaskarżonym unormowaniu nie brakuje elementów, bez których, ze względu na naturę danej regulacji, może ono budzić wątpliwości natury konstytucyjnej”. Por. wyrok SK 53/04

77 Przesłanki dopuszczalności skargi konstytucyjnej Dopuszczalność wystąpienia ze skargą konstytucyjną jest uwarunkowana spełnieniem kilku istotnych przesłanek: formalne, czyli procesowe materialne.

78 Przesłanki materialne Wymóg, by naruszenie wolności lub prawa miało charakter: osobisty, aktualny bezpośredni.

79 Przesłanki materialne Interes osobisty skarżącego oznacza, że: musi być on osobiście zainteresowany usunięciem naruszenia; jest adresatem danej normy prawnej, zaś na skutek zaistnienia przewidzianych w tej normie okoliczności powstają prawa lub obowiązki, które dotyczą go osobiście; wydane na podstawie aktu normatywnego orzeczenie musi dotyczyć skarżącego, a nie praw osoby trzeciej.

80 Przesłanki materialne Interes prawny zakłada, że naruszenie dotyczyć musi sytuacji prawnej skarżącego. Naruszenie nie może mieć tylko charakteru faktycznego. Skarga nie może też służyć dla ochrony różnych, nie mających charakteru prawnego interesów: ekonomicznych, zawodowych. Interesu prawnego skarżącego nie można też utożsamiać z interesem publicznym.

81 Przesłanki materialne Interes aktualny skarżącego zakłada, że naruszenie jego praw lub wolności nie może mieć charakteru potencjalnego, hipotetycznego. Naruszenie musiało być dokonane w przeszłości i/lub trwać w chwili wnoszenia skargi konstytucyjnej. W chwili wniesienia skargi skarżący musi być ograniczony w swoich prawach.

82 Przesłanki materialne Aktualność naruszenia ma miejsce także wtedy, gdy dany akt normatywny już nie obowiązuje, ale aktualny w momencie wnoszenia skargi konstytucyjnej jest skutek tego aktu.

83 Przesłanki formalne (procesowe) 3-miesięczny termin od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia (art. 64 uTK), forma pisma procesowego (art. 60), przymus adwokacki (art. 66 uTK). brak wymogu opłaty wpisowej

84 3-miesięczny termin w do wniesienia skargi Ostateczny termin sformułowania elementów skargi konstytucyjnej, a zatem określenia jej granic, które wiążą Trybunał zarówno w trakcie rozpoznania wstępnego, jak i merytorycznego. Por. wyrok z 26 marca 2002 r. (sygn. SK 2/01, OTK ZU nr 2/2002, poz. 15)

85 3-miesięczny termin w do wniesienia skargi Nie jest dopuszczalna późniejsza modyfikacja tych granic, co odnosi się zarówno do przedmiotu skargi konstytucyjnej, jak też jej podstaw. Por. np. postanowienia TK z: 19 stycznia 2000 r., sygn. Ts 172/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 49; 28 października 2002 r., sygn. Ts 164/01, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 263).

86 Tzw. przymus adwokacki Rozszerzenie zakresu przymusu adwokackiego w stosunku do uTK z 1997 r. Obejmuje: Sporządzenie i wniesienie skargi Reprezentowanie skarżącego w postępowaniu

87 Tzw. przymus adwokacki Przymus adwokacki nie obowiązuje, jeżeli skarżącym jest sędzia, prokurator, notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych (art. 66 uTK). Możliwość ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej (wniosek do sądu rejonowego)

88 Ad. przesłanki procesowe Zasada subsydiarność (ostateczność rozstrzygnięcia w sprawie - art. 79 Konstytucji). Skarżący powinien wykorzystać uprzednio, jeżeli jest to możliwe, inne przysługujące mu środki prawne i wyczerpać normalny tok instancji.

89 Ad. przesłanki procesowe Tok instancji to każdy etap postępowania, gdy możliwe jest wydanie merytorycznego orzeczenia.

90 Ad. przesłanki procesowe Motywy wprowadzenia wymogu subsydiarności: chęć przeniesienia ciężaru ochrony konstytucyjnie gwarantowanych praw i wolności na sądy, nadzwyczajny charakter skargi, pomocniczy charakter skargi w stosunku do innych instrumentów ochrony praw i wolności.

91 Pojęcie „ostateczność orzeczenia” Istotne różnice w ujmowaniu ostateczności orzeczenia w poszczególnych procedurach. W ujęciu Konstytucji jest to pojęcie odrębne o możliwie najogólniejszym charakterze, odnoszące się do wszelkiego rodzaju końcowych rozstrzygnięć podejmowanych we wszelkiego rodzaju postępowaniach przed sądami i organami administracji publicznej. Orzeczenie TK z 5 XII 1997 r. (Ts 1/97)

92 Pojęcie „ostateczność orzeczenia” Skarga konstytucyjna może być uruchomiona, gdy skarżący nie dysponuje już żadną proceduralną możliwością uruchomienia dalszego postępowania. Od orzeczenia nie przysługuje żaden inny środek odwoławczy ani środek zaskarżania.

93 Postępowanie administracyjne Dopiero skorzystanie z istniejącej w danym przypadku drogi kontroli sądowej otwiera możliwość wniesienia skargi konstytucyjnej. W przeciwnym wypadku nie można ocenić, czy mamy do czynienia z niekonstytucyjnością aktu normatywnego jako podstawy orzeczenia, czy z wadliwością aktu stosowania prawa. Por. postanowienie z 4 II 1998 r., Ts 1/97.

94 Postępowanie karne Wobec nadzwyczajnego charakteru kasacji w postępowaniu karnym, miarodajny dla liczenia biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej jest prawomocny wyrok sądu II instancji. Nie jest natomiast wymagane wniesienie kasacji do SN. Por. postanowienie z 1 VIII 2000 r., Ts 71/100.

95 Postępowanie cywilne Po nowelizacji k.p.c. z 2004 r. - skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym ma charakter nadzwyczajnego środka zaskarżania. Dla wyczerpania drogi prawnej w postępowaniu cywilnym wystarcza złożenie apelacji lub zażalenia, 3-miesięczny termin do wniesienia skargi do TK liczy się od dnia doręczenia skarżącemu orzeczenia sądu II instancji.

96 Wymóg subsydiarności Art. 67 uTK z 2015 r. Jeżeli skarżący wniósł nadzwyczajny środek zaskarżania, TK może zawiesić postępowanie do czasu rozpoznania tego środka.

97 Wymóg subsydiarności – postulaty rozluźnienia Odstąpienie od tego wymogu „gdy na płaszczyźnie stosowania prawa ukształtowało się już jednolite rozumienie przepisów, które mają stać się przedmiotem skargi konstytucyjnej”. Tak m.in. P. Tuleja, M. Grzybowski

98 Wymóg subsydiarności – postulaty rozluźnienia Zastosowanie wzoru niemieckiego: odejście od nakazywania uprzedniego wyczerpania drogi prawnej, gdy skarga ma znaczenie powszechne, albo jeżeli taki wymóg mógłby spowodować poważny i nieodwracalny uszczerbek dla skarżącego.

99 Wymóg subsydiarności – postulaty rozluźnienia Gdy jednostka już na etapie postępowania w I instancji podnosi zarzut niekonstytucyjności aktu, ale sąd nie podziela tych wątpliwości i nie występuje z pytaniem prawnym do TK. Nieracjonalność sztywnego wymogu wyczerpania toku instancji w takiej sytuacji.

100 Postępowanie ze skargą konstytucyjną Rozbudowany system wstępnej kontroli warunków formalnych skargi uTK z 1997 r. na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze biegu

101 Postępowanie ze skargą konstytucyjną uTK z 2015 r. wstępna kontrola skargi na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów brak możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze biegu

102 Postępowanie ze skargą konstytucyjną Katalog zamknięty przesłanek formalnych (procesowych) - wyrok z 15 IV 2003 r., SK 4/02.

103 Postępowanie ze skargą konstytucyjną Jeżeli skarga nie odpowiada warunkom formalnym, przewodniczący składu orzekającego wydaje zarządzenie dot. wezwania do usunięcia braków w terminie 7 dni (art. 77 uTK).

104 Ujemne przesłanki procesowe wydanie orzeczenia jest zbędne lub niedopuszczalne, skarga jest oczywiście bezzasadna bądź została wycofana, kwestionowany akt normatywny utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia (art. 77)

105 Ujemne przesłanki procesowe Tzw. przedłużona moc obowiązująca aktu normatywnego: sytuacji, gdy regulacja formalnie uchylona może nadal choćby w ograniczonym zakresie, wywierać w dalszym ciągu skutki prawne w odniesieniu do określonych stanów faktycznych.

106 Ujemne przesłanki procesowe Utożsamianie w orzecznictwie TK utraty mocy obowiązującej przepisu prawnego z jednorazowym „skonsumowaniem” się tego przepisu. Por. postanowienie z 28 XI 2001 r. (SK 5/01), w którym Trybunał umorzył postępowanie z uwagi na uznanie utraty mocy obowiązującej dekretu PKWN.

107 Ujemne przesłanki procesowe Art. 77 ust. 3 uTK Trybunał nie umarza postępowania jeżeli wydanie orzeczenia o akcie normatywnym, który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw.

108 Ujemne przesłanki procesowe „Wyjątek od reguły wyrażonej w ust. 1 pkt 3 tego przepisu miał na celu stworzenie podstawy do wznowienia postępowania na korzyść osób, których prawa i wolności zostały naruszone (art. 190 ust. 4 Konstytucji)” Por. np. postanowienie z 6 VII 2004 r., SK 6/03.

109 Postępowanie ze skargą konstytucyjną Badanie spełnienia przesłanek procesowych może mieć miejsce na każdym etapie postępowania w sprawie skargi, stwierdzenie braku którejś z nich lub występowanie przesłanki ujemnej skutkuje w zależności od etapu postępowania wydaniem: postanowienia o odmowie nadania skardze dalszego biegu (na etapie wstępnego rozpoznania) lub postanowienia o umorzeniu postępowania.

110 Postępowanie ze skargą konstytucyjną Wstępne rozpoznanie skargi kończy się wydaniem postanowienia o nadaniu lub nie dalszego biegu skardze. Skardze nie nadaje się dalszego biegu jeśli: nie usunięto wad formalnych w terminie, skarga została cofnięta skarga jest oczywiście bezzasadna, wydanie orzeczenia jest zbędne lub niedopuszczalne, akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia

111 Oczywista bezzasadność skargi Zdaniem TK - przesłanka ta występuje, gdy zarzuty podniesione w skardze wobec danej regulacji „choćby w najmniejszym stopniu nie uprawdopodabniają negatywnej jej kwalifikacji konstytucyjnej”. Postanowienie z 12 VII 2004 r., Ts 32/03.

112 Oczywista bezzasadność skargi Taki stan rzeczy występuje w szczególności, gdy: skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia praw i wolności przez zaskarżone przepisy. (postanowienie z 26 XI 2007 r., Ts 211/06) skarga nie pozostaje w związku z konkretnym przepisem ustawy.

113 Oczywista bezzasadność skargi Samo powołanie się ogólnie na ustawę bez jednoznacznego wskazania przepisu tego aktu jest niewystarczające. Zaskarżenie całego aktu jest możliwe jedynie w przypadku braku kompetencji do jego wydania lub niedochowania właściwego trybu (np. postanowienie z 24 I 1999r., Ts 124/98).

114 Oczywista bezzasadność skargi Przesłanka oczywistej bezzasadności nie ma charakteru czysto formalnego - dla stwierdzenia jej wystąpienia konieczna jest ocena meritum skargi. Stąd wątpliwości co do jednoosobowego trybu stwierdzenia tej przesłanki na etapie wstępnego badania dopuszczalności skargi na gruncie uTK z 1997 r.

115 Oczywista bezzasadność skargi Stwierdzenie oczywistej bezzasadności na etapie postępowania merytorycznego skutkuje przyjęciem przez Trybunał w sentencji wyroku, że zaskarżona regulacja „nie jest niezgodna” z wzorcem konstytucyjnym.

116 Zbędność lub niedopuszczalność orzekania Kwestionowana norma lub normy były już w innej sprawie przedmiotem kontroli co do ich zgodności z Konstytucją. Por. postanowienia TK z: 21 grudnia 1999 r., sygn. K 29/98, OTK ZU nr 7/1999, poz. 172; 3 października 2001 r., sygn. SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218 oraz 25 lutego 2004 r., sygn. K 35/03, OTK ZU nr 2/A/2004, poz. 15).

117 Niedopuszczalność orzekania jako ujemna przesłanka procesowa W sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa. Ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) powodująca niedopuszczalność wydania orzeczenia.

118 Zbędność orzekania Gdy w sprawie zachodzi tylko tożsamość przedmiotowa: przesłanka ne bis in idem, prowadząca do uznania orzekania za zbędne.

119 Zasada ne bis in idem Zasada ne bis in idem wyraża zbędność orzekania w sprawie, jeżeli występuje w niej identyczność : zaskarżonych przepisów, wzorca konstytucyjnego oraz postawionych zarzutów, jak w sprawie, w której Trybunał Konstytucyjny już wcześniej orzekał.

120 Postępowanie ze skargą konstytucyjną Jeżeli skarga spełnia przesłanki jej dopuszczalności kierowana jest do dalszego postępowania. Zasada jest, że Trybunał rozpoznaje skargę konstytucyjną, która spełnia wymagane przesłanki formalne, na rozprawie. Merytoryczna ocena skargi następuje dopiero w wyroku.

121 Postępowanie ze skargą konstytucyjną Trybunał może rozpoznać skargę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli: pisemne stanowiska uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia lub sprawa dotyczy zagadnienia prawnego, które zostało wystarczająco wyjaśnione we wcześniejszych orzeczeniach Trybunału (novum w ustawie z 2015 r.)

122 Postanowienie tymczasowe Tzw. postanowienie tymczasowe Trybunał może zawiesić lub wstrzymać wykonanie wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, którego dotyczy skarga, w celu: uniknięcia nieodwracalnych skutków prawnych lub ze względu na interes publiczny lub ważny interes skarżącego.

123 Postanowienie tymczasowe Legitymację do wystąpienia w wnioskiem o wydanie postanowienia tymczasowego ma każdy uczestnik postępowania: skarżący, Prokurator Generalny, RPO, organ, który wydał kwestionowany akt normatywny.

124 Postanowienie tymczasowe Poprzez postanowienie tymczasowe TK normuje określone zagadnienie na czas przejściowy do wydania wyroku, uchyla je w razie wydania orzeczenia stwierdzającego zgodność aktu normatywnego z Konstytucją.

125 Postanowienie tymczasowe Postanowienie tymczasowe powinno być wydawane gdy istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wydania przez TK wyroku pozytywnego.

126 Postanowienie tymczasowe SK 26/04 Postanowienie tymczasowe z 5 maja 2004 r. Na mocy powołanego orzeczenia Sąd Rejonowy postanowił, na podstawie art. 50 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz ze zm.) zmienić nałożoną na skarżącą karę grzywny (w kwocie 550,00 zł) na karę pozbawienia wolności przez okres dwóch dni.

127 Postanowienie tymczasowe Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego okoliczności niniejszej sprawy dają podstawy do skorzystania z możliwości przewidzianej w art. 50 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Podniesione przez skarżącą argumenty pozwalają stwierdzić, że wykonanie postanowienia Sądu Rejonowego w przedmiocie zamiany kary grzywny na karę pozbawienia wolności mogłoby wywołać dla skarżącej nieodwracalne skutki. Skarżąca jest osobą w podeszłym wieku, a pozbawienie wolności mogłoby spowodować dalszy uszczerbek dla zdrowia skarżącej, co potwierdzają dołączone do skargi zaświadczenia lekarskie.

128 Postanowienie tymczasowe Postanowienie tymczasowe Trybunału Konstytucyjnego z sygn. Ts 24/09 Trybunał Konstytucyjny ustalił, że skarżącemu, Januszowi Podbielskiemu, doręczono obwieszczenie o licytacji należącej do niego nieruchomości. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że za wstrzymaniem dokonania czynności w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Świdnicy w zakresie licytacji nieruchomości nr KW (sygn. akt Km 479/08) przemawia fakt, że dokonanie tych czynności mogłoby spowodować skutki nieodwracalne, wiążące się z dużym uszczerbkiem dla skarżącego (por. postanowienie tymczasowe z 26 czerwca 2001 r., SK 19/01, OTK ZU nr 6/2001, poz. 168). Rozpatrywanie skargi konstytucyjnej Janusza Podbielskiego po licytacji nieruchomości byłoby, z punktu widzenia skarżącego, bezprzedmiotowe.

129 Postanowienie tymczasowe Wyrok SK 50/06 1. Art. 203 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim nie stwarza wystarczających gwarancji procesowych zapewniających sądową weryfikację zgłoszonej przez biegłych konieczności połączenia badania psychiatrycznego oskarżonego z obserwacją w zakładzie leczniczym, jest niezgodny z art. 41 ust. 1 w związku z art. 30, art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Art. 203 § 2 w związku z art. 203 § 3 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie wskazuje maksymalnego czasu trwania obserwacji psychiatrycznej w zakładzie leczniczym, jest niezgodny z art. 41 ust. 1 w związku z art. 30, art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji.

130 Postanowienie tymczasowe Postanowienie tymczasowe Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 marca 2006 r. w sprawie wstrzymania wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 4 stycznia 2006 r. (sygn. akt XXIII K 1718/05),K 1718/05 Postanowienie tymczasowe Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie wstrzymania wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 30 listopada 2005 r. (sygn. akt II K 901/05).K 901/05

131 Udział RPO w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej O wszczęciu postępowania Trybunał Konstytucyjny informuje Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik może w terminie 30 dni (wg uTK z 1997 r. 60 dni) od otrzymania informacji zgłosić swój udział w postępowaniu. W sprawach skarg dotyczących dzieci dot. to także Rzecznika Praw Dziecka

132 Uczestnicy postępowania Uczestnikami postępowania w sprawie skargi konstytucyjnej jest: skarżący, organ, który wydał zakwestionowany akt, Prokurator Generalny. Uczestnikiem może być także RPO oraz RPDz jeżeli zgłosili swój udział.

133 Cechy polskiego modelu skargi konstytucyjnego: istotne zawężenie zakresu przedmiotowemu brak bezpośredniego charakteru ochrony udzielanej przez Trybunał Konstytucyjny prawom lub wolnościom skarżącego.

134 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Orzeczenia TK nie wywołują bezpośrednich skutków w stosunku do aktów stosowania prawa.

135 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Od strony formalnej skutki wyroków wydawanych w trybie kontroli abstrakcyjnej, jak i w wyniku rozstrzygnięcia skargi konstytucyjnej określone zostały w przepisach konstytucyjnych w jednakowy sposób.

136 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Niezależnie, czy orzeczenie zapadło w wyniku rozpatrzenia wniosku, pytania prawnego, czy skargi konstytucyjnej wywołuje podwójny skutek, mianowicie: skutek bezpośredni co do dalszego losu zakwestionowanego aktu normatywnego skutek pośredni co do losu wydanych na jego podstawie aktów normatywnych.

137 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie negatywne, a więc uznające niekonstytucyjność ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydane zostało prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia.

138 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Ochrona konstytucyjnych wolności i praw przy pomocy skargi konstytucyjnej „realizuje się dwuetapowo”: w postępowaniu przez TK, którego efektem jest stwierdzenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu, „przez ponowne rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy skarżącego w postępowaniu toczącym się przed sądem lub organem administracji, który poprzednio wydał na podstawie tegoż przepisu ostateczne rozstrzygnięcie o określonych konstytucyjnie wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego”. Wyrok SK 16/00.

139 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej W wyroku uwzględniającym skargę Trybunał nie stwierdza, że doszło do naruszenia praw skarżącego, ograniczając się do stwierdzenia konstytucyjności aktu.

140 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Przykłady orzeczeń TK, uwzględniających skargę, ale utrudniających bądź wyłączających zmianę ostatecznego rozstrzygnięcia, które doprowadziło do naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego: wyroki interpretacyjne wyroki aplikacyjne

141 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Nie ma gwarancji, że: sąd wskutek wznowienia postępowania stwierdzi naruszenie praw skarżącego, po wznowieniu postępowania nowe orzeczenie zostanie wydane przez sąd w oparciu o taki stan prawny, który już nie będzie pozostawał w sprzeczności z konstytucją.

142 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej „Orzeczenie zaś tylko pośrednio dotyczy sprawy indywidualnej skarżącego w tym sensie, iż rozstrzyga o dopuszczalności stosowania określonego aktu normatywnego” (wyrok z 21 V 2001 r., SK 15/00).

143 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Dopuszczalność wszczęcia postępowania prowadzącego do konwalidacji rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie określona jest w ustawach regulujących poszczególne procedury sądowe.

144 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Wymaga to od skarżącego inicjowania kolejnego, czasochłonnego postępowania, a nadto nie zawsze dającego gwarancję uzyskania korzystnych zmian w sytuacji prawnej skarżącego.

145 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej W dotychczasowym orzecznictwie TK wielokrotnie rozstrzygał w sprawach, w których dana ustawa proceduralna zamykała lub ograniczała drogę do wznowienia postępowania. Por. wyrok z 20 X 2009 r. (SK 6/09), z 7 IX 2006r. (SK 60/05), z 27 X 2004 r. (SK 1/04), czy z 28 XI 2006 r. (SK 19/05).

146 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji terminu wejścia orzeczenia w życie a prawo do wznowienia postępowania po wyroku ze skargi konstytucyjnej

147 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Literalnie brzmienie art. 190 sugeruje uznanie, że dla skorzystania z uprawnienia wynikającego z ust. 3 zarówno skarżący, jak i inni adresaci aktów indywidualnych muszą „odczekać” do upływu terminu odroczenia.

148 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Negatywny skutek dla skarżącego - gdy ustawodawca wykona orzeczenie Trybunału przed upływem terminu odroczenia (przed utratą mocy obowiązującej przepisu), to odpada przesłanka do wznowienia postępowania, ponieważ zmiana stanu prawnego nastąpiła wskutek aktywności ustawodawcy, a nie orzeczenia Trybunału.

149 Skutki orzeczenia wydanego w sprawie skargi konstytucyjnej Por. np. wyrok z 31 marca 2005 r., SK 26/02 W wypadku odroczenia momentu wejścia w życie orzeczenia Trybunału, „przepis uznany za niekonstytucyjny pozostaje w obrocie prawnym (…). Natomiast jego derogacja genetycznie związana z wyrokiem Trybunału następuje dopiero z upływem terminu odroczenia, i to jeśli w tym czasie ustawodawca nie zmieni tego przepisu. Jeśli więc bezskutecznie (z punktu widzenia aktywności ustawodawcy) upłynie termin odroczenia – otwiera się możliwość skorzystania z art. 190 ust. 4 Konstytucji”.

150 Przywilej korzyści skarżącego Tzw. przywilej korzyści - pomimo odroczenia możliwe jest wznowienie postępowania bezpośrednio po ogłoszeniu orzeczenia w stosunku do skarżącego. Taką możliwość po stronie skarżącego zaznacza się w sentencji orzeczenia. Por. wyroki SK 38/03 i SK 1/04, SK 26/02.

151 Przywilej korzyści skarżącego Trybunał w praktyce różnicuje skutki swoich orzeczeń w zależności od trybu zainicjowania postępowania, pomimo że podstaw do tego nie daje art. 79 ustawy zasadniczej.

152 Przywilej korzyści skarżącego Podstawa konstytucyjna dla stosowania przywileju korzyści jest bardzo wątpliwa, bowiem trudno ją odczytać z art. 190 ust. 3, natomiast Trybunał uzasadnia ją istotą i funkcją skargi konstytucyjnej oraz prawem skarżącego do wznowienia postępowania.

153 ZASADA SUBSYDIARNOŚCI Skarga konstytucyjna a skarga indywidualna do ETPCz

154 Skarga indywidualna a polski model skargi konstytucyjnej Zawężenie zakresu przedmiotowego skargi a poszukiwanie ochrony w międzynarodowych organach ochrony praw człowieka, w tym zwłaszcza w Europejskim Trybunale Praw Człowieka. Skarga indywidualna do ETPCz traktowana jako swoista czwarta instancja odwoławcza.

155 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Art. 13 EKPCz – jednostka ma prawo do skutecznego środka odwoławczego Czy skarga konstytucyjna w RP stanowi tzw. skuteczny środek odwoławczy, a w konsekwencji, czy należy z niej skorzystać przed wniesieniem skargi indywidualnej?

156 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? W świetle orzecznictwa ETPCz skuteczny środek odwoławczy to taki, który: może doprowadzić do wydania merytorycznej decyzji w sprawie skargi, może doprowadzić odpowiedniego zadośćuczynienia za wszelkie stwierdzone naruszenia. Skarżący nie ma obowiązku sięgać po środek, którego skuteczność jest jedynie iluzoryczna (pozorna).

157 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Wg Komitetu Ministrów RE państwa, które wprowadziły ogólny środek prawny (na przykład skargę do sądu konstytucyjnego) są rzadziej pozywane przed Trybunał. Zalecenie z 12 V 2004 r. (Rec(2004)6) KM dla państw członkowskich w sprawie ulepszania krajowych środków prawnych (odwoławczych).

158 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Komitet Ministrów RE zaznacza jednak, że „decyzja co do najodpowiedniejszego systemu zapewniającego konieczną ochronę praw zawartych w Konwencji należy do państw członkowskich, biorąc pod uwagę ich tradycje konstytucyjne i szczególne okoliczności”.

159 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Skuteczność skargi konstytucyjnej jako swego rodzaju filtra zapobiegającego kierowaniu skarg do ETPCz zależy: od charakteru skargi od jej zakresu przedmiotowego.

160 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Przymiot skutecznego środka odwoławczego, a zarazem środka ogólnego sprzyjającego przestrzeganiu praw i wolności gwarantowanych w EKPCz należy przypisywać skargom o szerokim zakresie przedmiotowym w wersji przyjętej zwłaszcza w RFN czy w Hiszpanii. Por. stanowisko ETPCz w sprawach X v. Niemcy z 7 X 1980 r., skarga nr 8499/99, czy decyzja Castells v. Hiszpania z 23 IV 1992 r., skarga nr 11798/85

161 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? W świetle dotychczasowego orzecznictwa ETPCz polska skarga konstytucyjna może być uznana za skuteczny środek odwoławczy w razie spełnienia dwóch warunków.

162 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Po pierwsze, decyzja indywidualna, naruszająca zdaniem skarżącego postanowienia konwencyjne, została wydana w drodze bezpośredniego zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją.

163 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Po drugie, że odpowiednia regulacja krajowa (ustawa proceduralna) pozwala na wznowienie postępowania lub uchylenie ostatecznej decyzji w wyniku ostatecznego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność.

164 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? W razie spełnienia powyższych przesłanek skarżący ma obowiązek uprzedniego skorzystania ze skargi do TK.

165 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Por. np. decyzja ETPCz z 9 X 2003 r., sprawa 47414/99, w której odrzucił skargę indywidualną obywateli polskich, uznając ją za niedopuszczalną z powodu niespełnienia warunku „wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przewidzianych prawem wewnętrznym” (art. 35 EKPCz), ponieważ skarżący nie poprzedzili jej skargą konstytucyjną do polskiego TK.

166 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Decyzją o niedopuszczalności z 30 października 2014 r. Europejski Trybunał zakończył rozpatrywanie skargi Hösl- Daum i inni p. Polsce (skarga nr 10613/07). Trybunał jednogłośnie uznał, że skarżący przed złożeniem skargi nie wyczerpali dostępnego krajowego środka odwoławczego w postaci skargi konstytucyjnej. Wyrokiem z 2006 r. Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze skarżący zostali skazani na kary odpowiednio 10 (pierwszy skarżący) i 8 (drugi i trzeci skarżący) miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu w związku z popełnieniem przestępstw znieważenia Narodu Polskiego (art. 133 k.k.) oraz nawoływania do nienawiści między narodami polskim i niemieckim (art. 256 k.k.).

167 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Sąd krajowy ustalił, że w przeciągu kilku miesięcy w 2004 r. skarżący umieścili w miejscach publicznych na przystankach autobusowych i na słupach ogłoszeniowych co najmniej 32 plakaty zawierające nieprawdziwe treści o rzekomych masowych zbrodniach popełnionych przez Polaków na cywilnej ludności niemieckiej w czasie II Wojny Światowej oraz po jej zakończeniu, zilustrowane drastycznymi, aczkolwiek nie posiadającymi żadnej wartości dokumentacyjnej i niewiadomego pochodzenia zdjęciami, a także wzbudzili niechęć między narodami polskim i niemieckim poprzez zawarte na plakatach żądanie zwrotu ziem i majątków pozostawionych na polskich ziemiach przez ludność niemiecką. Wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu.

168 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Skarżący powołali się w swojej skardze m. in. na to, że art. 133 kk, który był podstawą do wymierzenia im kar pozbawienia wolności, nie zachowuje wymaganej precyzji określenia znamion czynu zabronionego. Pomimo takiego zarzutu zawartego w skardze do Trybunału, skarżący nie wystąpili ze skargą konstytucyjną do polskiego Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisu, na podstawie którego zostali skazani, z Konstytucją RP. W takiej sytuacji ETPCz całkowicie zgodził się z argumentacją rządu i uznał skargę za niedopuszczalną z powodu niespełnienia przesłanki formalnej wyczerpania środków krajowych.

169 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Np. wyrok w sprawie Długołęcki v. Polska z 24 II 2009 r., skarga nr 23806/03 – znieważanie wójta Skarżący (dziennikarz) został uznany za winnego znieważenia na podstawie artykułu 216 Kodeksu karnego. Ten przepis zakazuje obrażania innej osoby za pośrednictwem mediów i nie dotyczy szczególnej sytuacji znieważenia osoby publicznej. Sankcja nałożona na skarżącego była rezultatem sądowej wykładni w wyniku której przepis ten został zastosowany do sprawy dotyczącej sytuacji wyjątkowej. Trybunał odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym skargi dotyczące rzekomo błędnej interpretacji przepisów prawa wyłączone są spod jego jurysdykcji (zob. Palusiński p. Polsce (dec.), nr 62414/00, ECHR 2006-…). Zatem Trybunał uważa, że skarga konstytucyjna nie może być uznana w okolicznościach przedmiotowej sprawy za wystarczający i skuteczny środek odwoławczy.

170 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Jeżeli zaskarżony przepis nie był podstawą ostatecznej decyzji lub wyroku, a tylko na pewnym etapie postępowania był podstawą wydania rozstrzygnięć incydentalnych lub zastosowania środków zabezpieczających, skarga konstytucyjna nie może być uznana za skuteczny środek odwoławczy. Por. decyzja w sprawie Brudnicka v. Polska z 16 I 2003 r., skarga nr 54723/00

171 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? To samo dotyczy sytuacji, gdy TK, stwierdzając wprawdzie niekonstytucyjność badanej regulacji, zarazem wyłącza możliwość zastosowania art. 190 ust. 4 Konstytucji (wyroki aplikacyjne) czy też stwierdza, że wyrok nie wywołuje samoistnych skutków prawnych i wymaga aktywności ustawodawcy (wyroki w sprawie pominięć prawodawczych).

172 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? Polska skarga konstytucyjna w ograniczonym jedynie zakresie może pełnić funkcję filtra zmniejszającego liczbę skarg przeciwko Polsce Podstawą skargi konstytucyjnej, jest wyłącznie naruszenie konstytucyjnych wolności i praw, a nie tych, które są gwarantowane w umowach międzynarodowych. Por. np. wyrok z dnia 13 XII 2005 r., (SK 53/04).

173 Skarga konstytucyjna – skuteczny środek odwoławczy? W takich sytuacjach TK umarza postępowanie ze względu na niedopuszczalność orzekania. Z drugiej jednak strony treść i znaczenie tych praw na gruncie Konstytucji RP (zwłaszcza prawa do sądu i ochrony życia prywatnego) Trybunał ustala co do zasady zgodnie z orzecznictwem ETPCz. Por. też wyrok z 17 XII 2003 r. (SK 15/02).

174 Postulaty de lege ferenda fundamentali pod adresem polskiego modelu s.k. Rozszerzenie zakresu przedmiotowego na akty indywidualne – w RFN tzw. Urteilsbeschwerde Pozostawienie obecnego modelu skargi przeciwko normom, przy wprowadzeniu zmiany dotyczącej skutków wyroku negatywnego w odniesieniu do aktów indywidualnych wydanych w oparciu niekonstytucyjny akt - możliwość uchylania aktów indywidualnych w odniesieniu do skarżącego

175 Postulaty de lege ferenda fundamentali pod adresem polskiego modelu s.k. Odejście od rygorystycznego traktowania skargi jako środka akcesoryjnego i dopuszczenie również skarg na akty generalne, które nie stały się bezpośrednią podstawą wydania rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie, a naruszają prawa lub wolności gwarantowane konstytucyjnie.


Pobierz ppt "SKARGA KONSTYTUCYJNA Konstytucyjne środki ochrony wolności i praw jednostki."

Podobne prezentacje


Reklamy Google