Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

J Świerkot, R Ślęzak, P Karpiński, J Pawłowska, L Noga Określenie roli polimorfizmów genów uczestniczących w metabolizmie MTX na skuteczność terapii i.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "J Świerkot, R Ślęzak, P Karpiński, J Pawłowska, L Noga Określenie roli polimorfizmów genów uczestniczących w metabolizmie MTX na skuteczność terapii i."— Zapis prezentacji:

1 J Świerkot, R Ślęzak, P Karpiński, J Pawłowska, L Noga Określenie roli polimorfizmów genów uczestniczących w metabolizmie MTX na skuteczność terapii i działania niepożądane u chorych na RZS Akademia Medyczna we Wrocławiu Klinika Reumatologii i Chorób Wewnętrznych Zakład Genetyki

2

3 Polimorfizm genetyczny Ford – 1940 rok Ford – 1940 rok występowanie więcej aniżeli jednego prawidłowego allelu dla określonego locus genowego, z częstością większą niż 1% występowanie więcej aniżeli jednego prawidłowego allelu dla określonego locus genowego, z częstością większą niż 1% polimorfizm może występować na wielu poziomach polimorfizm może występować na wielu poziomach i dotyczyć różnorodności: i dotyczyć różnorodności: sekwencji DNA, sekwencji DNA, sekwencji aminokwasowych, sekwencji aminokwasowych, struktur chromosomalnych. struktur chromosomalnych.

4

5

6 Polimorfizm pojedynczego nukleotydu 99,9% sekwencji DNA jest u ludzi identyczna 99,9% sekwencji DNA jest u ludzi identyczna różnice pojedynczego nukleotydu w danej pozycji = SNP różnice pojedynczego nukleotydu w danej pozycji = SNP single nucleotid polimorphism. single nucleotid polimorphism. 1 na 300 nukleotydów wykazuje zmienność międzyosobniczą 1 na 300 nukleotydów wykazuje zmienność międzyosobniczą większość znajduje się w tzw. obszarach niekodujących większość znajduje się w tzw. obszarach niekodujących

7 The Human Genome Diversity Project Od kilkunastu lat realizowany jest międzynarodowy Projekt Poznania Różnorodności Genomu Ludzkiego Od kilkunastu lat realizowany jest międzynarodowy Projekt Poznania Różnorodności Genomu Ludzkiego w 2003 roku w bazie tej zarejestrowano ok. 6 mln SNP w 2003 roku w bazie tej zarejestrowano ok. 6 mln SNP w styczniu 2005 było już 21 mln SNP w styczniu 2005 było już 21 mln SNP

8 Zmiany sekwencji DNA w regionie kodującym lub regulatorowych genów mogą zmieniać: Zmiany sekwencji DNA w regionie kodującym lub regulatorowych genów mogą zmieniać: strukturę białka strukturę białka modyfikować aktywność enzymów modyfikować aktywność enzymów wpływać na ekspresję informacji genetycznej wpływać na ekspresję informacji genetycznej oddziaływać na mechanizmy kontrolne biorące udział w podziale i rozwoju komórki oddziaływać na mechanizmy kontrolne biorące udział w podziale i rozwoju komórki

9 Wpływ genów na efektywność terapii lek Absorbcja Dystrybucja Metabolizm Wydzielanie stężenie Działania niepożądane > lub < skuteczności G-proteina receptor lek komórka gen

10 Cel pracy Określenie roli wybranych markerów klinicznych i biomarkerów ze szczególnym uwzględnieniem wpływu polimorfizmów genów: Określenie roli wybranych markerów klinicznych i biomarkerów ze szczególnym uwzględnieniem wpływu polimorfizmów genów: MTHFR C677T i A1298C, (reduktaza metylenotetrahydroflianowa) MTHFR C677T i A1298C, (reduktaza metylenotetrahydroflianowa) RFC1 A80G RFC1 A80G, (przenośnik zredukowanych folianów) TYMS 2R/3R i 6bp ins/del, ( TYMS 2R/3R i 6bp ins/del, ( syntaza tymidylanowa) GGH C401T, ( GGH C401T, ( hydrolaza foliowielogammaglutaminianowa) TC P259R, TC I219L, TC L376S i TC M198T TC P259R, TC I219L, TC L376S i TC M198T na skuteczność i działania niepożądane w trakcie terapii metotreksatem u chorych na RZS. na skuteczność i działania niepożądane w trakcie terapii metotreksatem u chorych na RZS.

11 RFC - przenośnik zredukowanych folianów GGH- hydrolaza foliowielogammaglutaminianowa TYMS- syntaza tymidylanowa MTHFR- reduktaza metylenotetrahydroflianowa ATIC - transformylaza rybonukleotydowa 5-amino-4- karboksyamidu DHFR-reduktaza dihydrofolianowa

12 RFC - przenośnik zredukowanych folianów GGH- hydrolaza foliowielogammaglutaminianowa TYMS- syntaza tymidylanowa MTHFR- reduktaza metylenotetrahydroflianowa TC - transkobalamina

13 Materiał i metody 270 chorych na RZS spełniających kryteria ARA z 1987 roku 270 chorych na RZS spełniających kryteria ARA z 1987 roku aktywna postać choroby: OB > 30 mm/h i/lub CRP > 1,5 mg/dl, minimum 4 bolesne i 3 obrzęknięte stawy, DAS 28 > 3,2 aktywna postać choroby: OB > 30 mm/h i/lub CRP > 1,5 mg/dl, minimum 4 bolesne i 3 obrzęknięte stawy, DAS 28 > 3,2

14 Zasady dawkowania leków MTX - doustnie w początkowej dawce mg/tydz MTX - doustnie w początkowej dawce mg/tydz Następnie do 8-12 tygodnia chorzy byli leczeni MTX w dawce 15 mg jeden raz w tygodniu Następnie do 8-12 tygodnia chorzy byli leczeni MTX w dawce 15 mg jeden raz w tygodniu jeśli nie uzyskano, co najmniej umiarkowanej poprawy i jednocześnie nie było istotnych działań niepożądanych dawkę zwiększano do maksymalnie jeśli nie uzyskano, co najmniej umiarkowanej poprawy i jednocześnie nie było istotnych działań niepożądanych dawkę zwiększano do maksymalnie 25 mg, nie szybciej jednak niż o 5 mg co 2 tygodnie. 25 mg, nie szybciej jednak niż o 5 mg co 2 tygodnie.

15 Ocena kliniczna i laboratoryjna Kontrole 0, 2, 4, 6 miesiącu Kontrole 0, 2, 4, 6 miesiącu Ocena kliniczna Ocena kliniczna liczba bolesnych i obrzękniętych stawów liczba bolesnych i obrzękniętych stawów oceny nasilenia bólu dokonywanej przez chorego (VAS) oceny nasilenia bólu dokonywanej przez chorego (VAS) oceny aktywności choroby wg chorego i lekarza oceny aktywności choroby wg chorego i lekarza DAS28 DAS28 ogólna ocena sprawności fizycznej chorego ogólna ocena sprawności fizycznej chorego Kwestionariusz Oceny Stanu Zdrowia - HAQ) Kwestionariusz Oceny Stanu Zdrowia - HAQ) badania laboratoryjne (OB, CRP) badania laboratoryjne (OB, CRP) ocena występowania działań niepożądanych. ocena występowania działań niepożądanych.

16 MTHFR - reduktaza metyleno tetrahydrofolianowa 1298 A/C- elektroforetyczny obraz produktów otrzymanych w wyniku reakcji PCR-RELP Homozygota typu dzikiego 1298 AA (produkt: 56bp); heterozygota 1298AC (produkty: 84bp i 56bp); homozygota typu 1298CC (produkt: 84bp).

17 Syntetaza tymidylowa (2R/3R) - elektroforetyczny obraz produktów otrzymanych w wyniku reakcji PCR-RELP Homozygota typu dzikiego- allel zawierający 2 powtórzenia 2R ; heterozygota 2R/3R powtórzenia; homozygota allel zawierający 3 powtórzenia 3R

18 Gen Polimorfizm Częstość XX Częstość XZ Częstość ZZ MTHFR C677T MTHFR A1298C57,5420,5 TYMS 2R/3R TYMS 6bp ins/del55387 RFC1 G80A31,55018,5 GGH T401C5242,55,5 TC L376S7921 TC I219L75,5240,5 TC P259R205921

19 Rodzaj działania niepożądanego Łącznie Zmuszający do odstawienia MTX Żołądkowo-jelitowe80 (33%)23 (9,5%) aktywności transaminaz18 (7,5%)5 (2%) Hematologiczne8 (3,3%)4(1,6%) Pulmonologiczne7 (2,9%)6 (2,5%) Łysienie28 (12%)0 Osłabienie, ból głowy34 (14%)0 Zakażenia9 (3,8%)1 (0,4%) Skóra i błony śluzowe2 (0,8%)1 (0,4%) Guzki pometotreksatowe2 (0,8%)0 RAZEM (liczba chorych)128 (53%)*40 (16,5%)

20 Skuteczność Dz. N. – łącznie Dz.N. – gastroentero- logiczne Dz.N. – neurolo- giczne Dz. N. – hepatolog- giczne Dz.N. - łysienie Wiek MTX P=0,01P=0,98P=0,15P=0,26P=0,12 P=0,045; OR=2,46 czas RZS przed MTX P=0,14P<0,01P=0,14P=0,18P=0,12 P=0,004 OR=2,46 Aktywność choroby P=0,0001 P=0,002; OR=6,96 P=0,04; OR=4,28 P=0,18P=0,95P=0,039 Stopień RZS P=0,46P=0,47P=0,60P=0,50P=0,56P=0,21 MTX 1/2P=0,0001P=0,01P=0,043P=0,88P=0,48 P=0,02; OR=0,27 Glikokorty kosteroidy P=0,65P=0,36P=0,46P=0,36P=0,74P=0,25 PapierosyP=0,87P=0,13P=0,15P=0,80P=0,43P=0,19

21 Wyniki – wpływ polimorfizmów na skuteczność Bez IS różnic: MTHFR C677T i A1298C, RFC-1 A80G, TYMS 2R/3R i 6bp ins/del, GGH C401T, TC P259R i TC I219L i TC L376S Bez IS różnic: MTHFR C677T i A1298C, RFC-1 A80G, TYMS 2R/3R i 6bp ins/del, GGH C401T, TC P259R i TC I219L i TC L376S Genotyp MTHFR 677CC - 1,8 x > skuteczność (p=0,051) Genotyp MTHFR 677CC - 1,8 x > skuteczność (p=0,051) > skuteczność gdy kombinacja genotypów > skuteczność gdy kombinacja genotypów MTHFR 677 CC +RFC 80AA +MTHFR 1298AA MTHFR 677 CC +RFC 80AA +MTHFR 1298AA (18/100%:163 /74%) p=0,039 (18/100%:163 /74%) p=0,039 Homozygoty MTHFR 677CC - szybsza dobra odpowiedź na leczenie MTX (OR=3,4; p=0,001) Homozygoty MTHFR 677CC - szybsza dobra odpowiedź na leczenie MTX (OR=3,4; p=0,001)

22 Polimorfizmy w których stwierdzono istotne statystycznie różnice w częstości występowanie wszystkich działań niepożądanych OR=2,0 OR=3,7

23 Polimorfizmy związane z istotnie statystycznymi różnicami w częstości występowanie wzrostu aktywności aminotransferaz OR=3,6 OR=3,4

24 Genotyp Skuteczność Brak (n, %) Umiarkowana + dobra (n, %) ORp MTHFR 677 CC +RFC80GG +MTHFR1298AA /pozostałych 0 56(26) 18 (100) 163 (74) Działania niepożądane - łącznie BrakobecneORp Pozostałe polimorfizmy / MTHFR 677CC + TC198TT 74 (41) 37 (64) 107 (59) 21 (36) Pozostałe polimorfizmy / MTHFR677CC+ TC198TT+GGH401TT+TYMS 2R 84 (42) 27 (71) 117 (58) 11 (29) pozostałe polimorfizmy/ MTHFR 677CC+GGH401TT 51 (38) 60(57) 83 (62) 45 (43) Działania niepożądane - hepatologiczne pozostałe / MTHFR677CC+GGH401TT + RFC80GG 133(88) 89 (99) 17 (12) 1 (1)

25 wywiad badanie fizykalne badania genetyczne badania laboratoryjne i obrazowe i obrazowe rozpoznanie ocena aktywności

26 U.S. News and World Report, January 24, 2003 Dla każdego coś dobrego

27 Czy to tylko marzenia? Możliwość identyfikacji polimorfizmu genów odpowiedzialnych za metabolizm leków Różnice w genach u poszczególnych osób dotyczące klirensu leku i skutecznej dawki Potrzebna kropla krwi Czas oczekiwania 8 godzin Amplichip CYP450 Array

28 Różnice w odpowiedzi na leki Sir William Osler ( ) Gdyby nie było różnic między ludźmi medycyna byłaby tylko nauką, a nie sztuką

29

30 CZY badania te są opłacalne?

31

32 v Badana cecha – wyniki wyjściowe Odpowiadający nieodpowiadający p Liczba chorych18555 Wiek (lata) średnia ± SD zakres54±1050±11 *p<0.01 Płeć, kobiety %8083NS DAS 284,2±0.84,7±0.6 *p<0.01 Liczba pacjentów seropozytywnych (RF) %6067NS Średnia dawka MTX (min/max)15 (12,5 -25) NS MTX jako pierwszy LMPCH/MTX kolejny8168 *p<0.01 Suplementacja kwasem foliowym %100 NS Jednocześnie glikokortykosteroidy %6663NS Jednocześnie NSLPZ %7674NS Okres RZS wg Steinbrockera I+II/II+IV %46/5450/50NS Palenie papierosów %3935NS

33 RFC1-zredukowany nośnik folianów ; FPGS-syntetaza folylpoliglutaminianowa; TS- syntetaza tymidylowa ; DHFR-reduktaza dihydrofolianów; 5,10 MTHFR, -reduktaza metyleno-tetrahydrofolianowa AICAR - transformylaza 5-aminoimidazol0-4-karboxamido-rybonukleotydowa JA Wessels. Rheumatology 2008;47:249–255

34

35 MTHFR C677T. Wzór prążków badanego polimorfizmu uzyskanego metodą PCR-RFLP. linia 8. homozygota typu 677TT (175bp) linia 9. homozygota typu dzikiego (198bp), linia 10. heterozygota (obecność dwóch produktów175bp +198bp)

36

37 Jakie marzenia na przyszłość Testy SNP będą wystandaryzowane dla populacji pacjentów Testy SNP będą wystandaryzowane dla populacji pacjentów Wyniki testu będą dostępne w codziennej praktyce i umożliwi to indywidualizację terapii Wyniki testu będą dostępne w codziennej praktyce i umożliwi to indywidualizację terapii Zmapowanie SNP całego genomu będzie miało istotne znaczenie w doświadczeniach nad nowymi lekami Zmapowanie SNP całego genomu będzie miało istotne znaczenie w doświadczeniach nad nowymi lekami

38

39 Polimorfizm pojedynczego nukleotydu analizy SNP może pomóc w prognozowaniu występowania i w określeniu obrazu klinicznego takich chorób jak astma, cukrzyca, migrena, choroby serca, rzs. analizy SNP może pomóc w prognozowaniu występowania i w określeniu obrazu klinicznego takich chorób jak astma, cukrzyca, migrena, choroby serca, rzs. Choroby te dziedziczy się wieloczynnikowo, a ich występowanie w dużym stopniu jest uzależnione od czynników środowiskowych. Choroby te dziedziczy się wieloczynnikowo, a ich występowanie w dużym stopniu jest uzależnione od czynników środowiskowych. W przyszłości wynik analizy SNP stanie się prawdopodobnie również podstawą tworzenia genetycznych wizytówek człowieka. W przyszłości wynik analizy SNP stanie się prawdopodobnie również podstawą tworzenia genetycznych wizytówek człowieka.

40

41 Polimor fizm Liczba chorych Rasa Dawka Czas obs. Działania niepożądane efektywność praca C677T58biała CC tox. hepatotox 0 Van Ede Art 2001 C677T106żółtarózna24677T >tox677C >?? Raczej 0 Urano Pharmacog. C677T236biała156677TT i CT > tox > AlAT 0 Evans 2001 C677T105żółta10-203?0 Haagsma 1999

42 Polimor fizm Liczba chorych RasaDawkaCzas obserwacji Działania niepożądane efektywnośćpraca A1298C58biała AA < Schmeling 2005 A1298C93żółta Kumaqgai Int j mol A1298C93biała CC < AA AA to 5,24 x > 0 Berkun 2004 A1298C106białaróżny C > Urano Pharmaco. A1298C308biała A >0 Hughes 2006 A1298C205biała C >1298 AA > wczesny rzs Wessels 2006 A1298C83biała James

43 1. Blokery TNF alfa – polimorfizm TNF-308 A/G 1055 chorych na RZS 1055 chorych na RZS 455 – etanercept, infliksimab 455 – etanercept, infliksimab Czas badania – 6 msc. Czas badania – 6 msc. Ocena skuteczności – DAS28, HAQ Ocena skuteczności – DAS28, HAQ TNF 308AA – gorsza odpowiedź na etanetcept (n=6; p=0,007), ale nie na infliksimab (n=17) TNF 308AA – gorsza odpowiedź na etanetcept (n=6; p=0,007), ale nie na infliksimab (n=17) TNF 238 GA – gorsza odpowiedź na infliksimab (n=40; p=0,028) ale nie na etanercept (n=33) TNF 238 GA – gorsza odpowiedź na infliksimab (n=40; p=0,028) ale nie na etanercept (n=33) Maxwell JR. Hum Mol Genet Nov 15;17(22): Maxwell JR. Hum Mol Genet Nov 15;17(22):

44 Cechy idealnego leku Lek który działa Lek który działa Lek który jest bezpieczny Lek który jest bezpieczny Dawki które są właściwe dla konkretnego chorego Dawki które są właściwe dla konkretnego chorego

45

46 3. Blokery TNF alfa – polimorfizm TNF-308 A/G 81 chorych na RZS 81 chorych na RZS Adalimumab 24 tygodnie Adalimumab 24 tygodnie Ocena skuteczności terapii: - DAS28 Ocena skuteczności terapii: - DAS28 88% z 308GG i 68% z 308 GA dobrze odpowiadało na leczenie adalimumabem (p=0,05) 88% z 308GG i 68% z 308 GA dobrze odpowiadało na leczenie adalimumabem (p=0,05)

47 Tworzenia nowych standardów bezpieczeństwa i skuteczności terapii Prowadzenie badań klinicznych ze znanymi fenotypowo pacjentami dla określenia polimorfizmów SNP odpowiedzialnych za skuteczność terapii Prowadzenie badań klinicznych ze znanymi fenotypowo pacjentami dla określenia polimorfizmów SNP odpowiedzialnych za skuteczność terapii Prowadzenie obserwacji post-marketingowych dla zidentyfikowania profilu SNP charakterystycznego dla działań niepożądanych Prowadzenie obserwacji post-marketingowych dla zidentyfikowania profilu SNP charakterystycznego dla działań niepożądanych

48 Informacje podstawowe, definicje Gen – czynnik genetyczny zawierający pojedynczą jednostkę dziedziczenia. Gen – czynnik genetyczny zawierający pojedynczą jednostkę dziedziczenia. Oznacza odcinek DNA kodujący syntezę pojedynczego łańcucha polipeptydowego Oznacza odcinek DNA kodujący syntezę pojedynczego łańcucha polipeptydowego Allel – jedna z kilku alternatywnych form genu leżącego w danym locus Allel – jedna z kilku alternatywnych form genu leżącego w danym locus Locus genu – pozycja zajmowana przez gen w chromosomie Locus genu – pozycja zajmowana przez gen w chromosomie

49 4. Blokery TNF alfa – polimorfizm TNF-308 A/G 388 chorych z Francji uczestniczących w badaniu ReAct (adalimumab lub adalimumab + MTX lub adalimumab + inny LMPCH) 388 chorych z Francji uczestniczących w badaniu ReAct (adalimumab lub adalimumab + MTX lub adalimumab + inny LMPCH) 12 tygodni 12 tygodni 40% chorych uzyskało minimum poprawę ACR50% 40% chorych uzyskało minimum poprawę ACR50% Pojedynczo TNF 238A/G, 308A/G, 857 C/T nie miały wpływu na skuteczność i działania niepożądane Pojedynczo TNF 238A/G, 308A/G, 857 C/T nie miały wpływu na skuteczność i działania niepożądane TNF 238G+308G+857C - to mniejszy odsetek dobrze odpowiadających (34/50%) TNF 238G+308G+857C - to mniejszy odsetek dobrze odpowiadających (34/50%) Miceli-Richard C. Ann Rheum Dis Apr;67(4): Miceli-Richard C. Ann Rheum Dis Apr;67(4):

50 Polimorfizm pojedynczego nukleotydu Najczęściej jest spotykany polimorfizm dwualleliczny rzadziej trójalleliczny Najczęściej jest spotykany polimorfizm dwualleliczny rzadziej trójalleliczny SNP występujące w genach i obszarach regulatorowych decydują o indywidualnej charakterystyce danego osobnika SNP występujące w genach i obszarach regulatorowych decydują o indywidualnej charakterystyce danego osobnika Gęstość i nasycenie SNP nie są jednak identyczne dla całego genomu. Gęstość i nasycenie SNP nie są jednak identyczne dla całego genomu. największe zagęszczenie jest locus HLA na chromosomie 6. największe zagęszczenie jest locus HLA na chromosomie 6. na chromosomie X zidentyfikowano pustynie SNP. na chromosomie X zidentyfikowano pustynie SNP.

51 Indywidualizacja terapii Pojedynczy SNP jest obecny w 5% całej populacji, ale w 95% chorych z działaniami niepożądanymi Pojedynczy SNP jest obecny w 5% całej populacji, ale w 95% chorych z działaniami niepożądanymi Częstość działań niepożądanych min. 5% Częstość działań niepożądanych min. 5% SNP test może zmniejszyć częstość działań niepożądanych do 0.25% SNP test może zmniejszyć częstość działań niepożądanych do 0.25% Korzyści Korzyści zwiększenie bezpieczeństwa, zwiększenie bezpieczeństwa, zmniejszenie konieczności wykonywania badań kontrolnych, zmniejszenie konieczności wykonywania badań kontrolnych, zwiększenie skuteczności terapii zwiększenie skuteczności terapii

52 Korzyści wynikające z wykonania testu fenotypowania/genotypowania 1.Możliwość szybkiego podjęcia decyzji dotyczącej dawki leku (optymalizacja skuteczności i tolerancji) 2.Osoby słabo metabolizujące: uniknięcie odstawienia leku z powodu braku jego tolerancji (pozorna idiosynkrazja) uniknięcie odstawienia leku z powodu braku jego tolerancji (pozorna idiosynkrazja) 3.Osoby ultraszybko metabolizujące: uniknięcie odstawienia prawidłowo wybranego leku wskutek braku efektu terapeutycznego spowodowanego zbyt małym jego stężeniem uniknięcie odstawienia prawidłowo wybranego leku wskutek braku efektu terapeutycznego spowodowanego zbyt małym jego stężeniem

53 Korzyści wynikające z wykonania testu fenotypowania/genotypowania c.d. 4. Fenotypowanie może w dużym stopniu zastąpić monitorowanie stężenia leku w klinice 5.Wykonanie jednego z powyższych testów ułatwia prawidłowe wprowadzenie nowego leku do terapii przez zastosowanie bezpiecznej dawki 6.Test taki wystarczy wykonać raz w życiu, czas i koszty są usprawiedliwione zwłaszcza w przypadku leczenia długotrwałego

54 . RFC1G80A. Wzór prążków badanego polimorfizmu uzyskanego metodą PCR-RFLP. Homozygota typu dzikiego 80AA (2 produkty); heterozygota 80GA (4 produkty); homozygota 80GG (3 produkty). AAGGGA


Pobierz ppt "J Świerkot, R Ślęzak, P Karpiński, J Pawłowska, L Noga Określenie roli polimorfizmów genów uczestniczących w metabolizmie MTX na skuteczność terapii i."

Podobne prezentacje


Reklamy Google