Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Ks. Krzysztof Mądel SJ Konferencja Praca w Małopolsce Kraków Mogiła, 9 czerwca 2010 www.jezuici.pl/~kmadel Katolicka nauka społeczna a etyka pracy.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Ks. Krzysztof Mądel SJ Konferencja Praca w Małopolsce Kraków Mogiła, 9 czerwca 2010 www.jezuici.pl/~kmadel Katolicka nauka społeczna a etyka pracy."— Zapis prezentacji:

1 Ks. Krzysztof Mądel SJ Konferencja Praca w Małopolsce Kraków Mogiła, 9 czerwca Katolicka nauka społeczna a etyka pracy

2 Teologia pracy Ignacy Loyola ( ): Bóg mieszka w stworzeniach (habitat in creaturis) : w żywiołach dając im istnienie, w roślinach dając im życie i wzrost, w zwierzętach dając im czucie, w ludziach darząc ich rozumnością. I we mnie także mieszka, dając mi być, żyć, czuć i rozumem mię darząc... (CD 235).

3 Teologia pracy Ignacy Loyola, Ćwiczenia duchowe ( ): Rozważać, jak Bóg działa i pracuje (operatur et laborat) dla mnie we wszystkich rzeczach stworzonych na obliczu ziemi. Znaczy to, że postępuje tak, jak ktoś pracujący (habet se ad modum operantis). I tak w niebiosach, w żywiołach, w roślinach, owocach, trzodach itd., dając [wszystkiemu] istnienie, zachowując, darząc wzrostem i czuciem itd. (ĆD 236). Michał Anioł, Kaplica Sykstyńska,

4 Teologia pracy Na początku stworzył (bara) Bóg niebo i ziemię. (Rdz 1, 1) Bereshit bara Elohim et hashamayim veet haarets. Michał Anioł, Kaplica Sykstyńska,

5 Teologia pracy Bóg widział, że wszystko, co uczynił (asaw), było bardzo dobre (Rdz 1,31) Michał Anioł, Kaplica Sykstyńska,

6 Teologia pracy: stworzyć i czynić bara (stworzyć) 1) to create, shape, form 1a) (Qal) to shape, fashion, create (always with God as subject) 1a1) of heaven and earth 1a2) of individual man 1a3) of new conditions and circumstances 1a4) of transformations 1b) (Niphal) to be created 1b1) of heaven and earth 1b2) of birth 1b3) of something new 1b4) of miracles 1c) (Piel) 1c1) to cut down 1c2) to cut out 2) to be fat 2a) (Hiphil) to make yourselves fat Usage: create 42, creator 3, choose 2, make 2, cut down 2, dispatch 1, done 1, make fat 1 asah (czynić) 1) to do, fashion, accomplish, make 1a) (Qal) 1a1) to do, work, make, produce 1a1a) to do 1a1b) to work 1a1c) to deal (with) 1a1d) to act, act with effect, effect 1a2) to make 1a2a) to make 1a2b) to produce 1a2c) to prepare 1a2d) to make (an offering) 1a2e) to attend to, put in order 1a2f) to observe, celebrate 1a2g) to acquire (property) 1a2h) to appoint, ordain, institute 1a2i) to bring about 1a2j) to use 1a2k) to spend, pass 1b) (Niphal) 1b1) to be done 1b2) to be made 1b3) to be produced 1b4) to be offered 1b5) to be observed 1b6) to be used 1c) (Pual) to be made 2) (Piel) to press, squeeze Usage: do 1333, make 653, wrought 52, deal 52, commit 49, offer 49, execute 48, keep 48, shew 43, prepare 37, work 29, do so 21, perform 18, get 14, dress 13, maker 13, maintain 7, misc 154

7 Poeta quasi creator Maciej Kazimierz Sarbiewski SJ ( ), barokowy poeta łaciński uwieńczony najwyższymi wtedy laurami poetyckim, w traktacie De perfecta poesi, znanym w europejskich kręgach z licznych odpisów (wyd. 1954), nadaje poecie miano jakby stwórcy (quasi creator), zaś a dzieło poetyckie nazywa jakby na nowo stworzonym na wzór Boga (instar Dei). Lyricorum libri, frontyspis wg szkicu Paula Rubensa, Antwerpia 1632.

8 Teologia pracy: praca jako pokuta za grzech Michał Anioł, Kaplica Sykstyńska, Obarczę cię niezmiernie wielkim trudem twej brzemienności, w bólu będziesz rodziła dzieci, ku twemu mężowi będziesz kierowała swe pragnienia, on zaś będzie panował nad tobą». Ponieważ posłuchałeś swej żony i zjadłeś z drzewa, co do którego dałem ci rozkaz w słowach: Nie będziesz z niego jeść - przeklęta niech będzie ziemia z twego powodu: w trudzie będziesz zdobywał od niej pożywienie dla siebie po wszystkie dni twego życia. Cierń i oset będzie ci ona rodziła, a przecież pokarmem twym są płody roli. W pocie więc oblicza twego będziesz musiał zdobywać pożywienie, póki nie wrócisz do ziemi, z której zostałeś wzięty; bo prochem jesteś i w proch się obrócisz! (Rdz 3) Dlatego Pan Bóg wydalił go z ogrodu Eden, aby uprawiał tę ziemię, z której został wzięty.

9 Chrześcijańska etyka pracy Życie monastyczne w Egipcie, Palestynie, Syrii i Kapadocji w IV-VI w.

10 Chrześcijańska etyka pracy Ważniejsze klasztory w Europie do połowy XII wieku.

11 Teologia pracy Dominikanie na początku XIV w.

12 Teologia pracy Franciszkanie na początku XIV w.

13 Teologia pracy Dante Alighieri ( ), Convivium: Siedem pierwszych [sfer niebieskich] należy do planet, wyżej znajdują się dwa nieba ruchome, a jeszcze wyżej, ponad wszystkimi jest niebo spokojne. Tym siedmiu pierwszym [sferom] odpowiada siedem nauk trivium i quadrivium, to jest Gramatyka, Dialektyka, Retoryka, Arytmetyka, Muzyka, Geometria i Astronomia. Niebu ósmemu, czyli gwiaździstemu odpowiada wiedza naturalna, zwana inaczej Fizyką, a także wiedza pierwsza, czyli Metafizyka. Dziewiątemu niebu odpowiada wiedza moralna, zaś najwyższemu, spokojnemu niebu odpowiada wiedza boska, która zwie się Teologią. Starożytna koncepcja artes liberales spycha pracę manualną poza margines, niemal poza okrąg realnego świata, z drugiej jednak strony, bardzo wysoko wynosi wszystkie akty rozumu, woli i pamięci.

14 Artes liberales Gregor Reisch ( ), Margarita philosophica (Perła filozofii), wyd Podręcznik akademicki popularny pierwszej połowie XVI wieku. W siedmiu pierwszych rozdziałach przedstawia sztuki wyzwolone: logikę, retorykę i gramatykę (trivium) oraz arytmetykę, muzykę, geometrię i astronomię (quadrivium), a w kolejnych pięciu dalsze dyscypliny uniwersyteckie: naukę o żywiołach, meteorologię, alchemię, królestwa roślin i zwierząt, optykę, pamięć, niebo, piekło i czyścieć, a w ostatnim rozdziale filozofię moralną.

15 Siena i Grosseto Położona w górzystej Toskanii Siena aż do XVI w. była suwerenną republiką. Okres swojego największego rozkwitu przeżywała w XIII i XIV w., kiedy działali tu Duccio di Buoninsegna, Pietro Lorenzetti i Vecchietta, a władzę nad miastem sprawowała Rada Dziewięciu (gibelini). Życie społeczne ówczesnej Sieny było bardzo intensywne. Nie inaczej jest dzisiaj. W Sienie działają stowarzyszenia mieszkańców zwane kontradami. Przynależność do nich nie jest obowiązkowa, mieszkańcy jednak chętnie do nich wstępują, płacąc ustalone składki. Kontrada obejmuje mieszkańców kilku sąsiadujących ulic, a jej członkowie (contradoi) dobrze się znają. W kontradowym klubie można pogawędzić z sąsiadami, pograć w szachy, przejrzeć gazety, wypić lampkę wina. Często spotykają się tam całe rodziny. Kilka razy do roku spotyka się cała kontrada. Wielkim wydarzeniem społecznym w Sienie jest słynne Palio delle contrade. W pierwszym dniu nowenny przed odpustem Madonny z Provenzano kontrady wstawiają do wyścigu konia z jeźdźcem, choć tak naprawdę, ważny jest sam koń, bo to on wygrywa gonitwę, nawet jeśli jeździec (fantino) spadnie – po czym rozpoczynają się biegi eliminacyjne, kolejne próby i prezentacje, a wreszcie sam bieg finałowy. Po wyścigu rozpoczyna się świętowanie. Zwycięska kontrada zobowiązana jest wystawić kolację całemu miastu.

16 Siena i Grosseto Tymczasem w nieodległym Grosseto nic takiego się nie dzieje. Grosseto jeszcze do niedawna było bardzo małym miastem, położonym na bagiennej równinie nad Morzem Tyrreńskim. Po II wojnie światowej okoliczne ziemie poddano melioracji, a ludność napływająca do szybko rozrastającego się miasta znalazła pracę m.in. w fabrykach włókienniczych i amerykańskiej bazie lotniczej. W Grosseto nie jednak ma kontrad (podejmowano próby ich zawiązania), toteż aktywność społeczna obywateli jest prawie żadna, a więc dokładnie taka na osiedlach naszych polskich miast. Turysta odwiedzający Sienę i Grosseto natychmiast dostrzega różnice w stanie przestrzeni publicznej i oferty kulturalnej w obu miast. Ważniejsze są jednak te różnice, których na pierwszy rzut oka nie widać. Otóż w Sienie prawie nie ma narkomanii, przestępczość jest bardzo niska, nikt też nie dostrzega konfliktu pokoleń, natomiast Grosseto zajmuje jedno pierwszych miejsc w kraju pod względem stopy bezrobocia, ilości popełnianych przestępstw i spożycia narkotyków, ustępując jedynie sycylijskiemu Palermo. Grosseto. Widok miasta z lotu ptaka. Romańska katedra pw. św. Wawrzyńca. Palazzo Aldobrandeschi.

17 Siena i Grosseto Zarówno w Sienie jak i w Grosseto państwo włoskie zapewnia dokładnie takie same świadczenia publiczne każdemu z mieszkańców. Rzecz w tym, że dla mieszkańców Sieny są one jedynie działaniem pomocowym (subsydiaryzm), gdyż główny nurt ich życia społecznego toczy się w ich najbliższym sąsiedztwie, w kontradzie, w mieście, w parafii. Tymczasem mieszkańcy Grosseto wszystkich tych odniesień są pozbawieni. Nic zatem dziwnego, że nie potrafią łatwo znaleźć pracy, częściej popadają w konflikty i patologiczne uzależnienia. Ich życie społeczne jest po prostu ubogie. Państwowe służby publiczne, a więc ochrona zdrowia, oświata, policja, system emerytalny, nie są w stanie im pomóc, gdyż oni sami nie umieją z nich korzystać, a nade wszystko spodziewają się po nich znacznie więcej niż powinni. Dla mieszkańców Grosseto służby państwowe są niemal wszystkim, co posiadają jako obywatele. Tymczasem dla mieszkańców Sieny służby publiczne są jedynie miłym dodatkiem. Siena. Panorama miasta. Palio delle contrade na rynku.

18 Teologia pracy Jan Kalwin ( ): Uzupełnia luterańską zasadę sola Scriptura, sola fide, sola gratia, solus Christus (tylko Pismo, tylko wiara, tylko łaska, tylko Chrystus) przez własną soli Deo gloria (tylko Bogu chwała), akcentując bezinteresowność ludzkich czynów. Przyjmuje za Lutrem zasadę darmowego usprawiedliwienia grzeszników przez Boga, a jednocześnie kładzie nacisk na uświęcenie tych, którzy zostali usprawiedliwieni. Dokonuje sekularyzacja świętości, przemieszczenia sfery ludzkiej egzystencji w perspektywie uświęcenia boskiego i ludzkiego. Jest to uświęcenie życia, którego główną podporą jest uświęcenie pracy (A. McGrath). Tworząc swoistą ascezę wewnątrzświatową (M. Weber), sprzyja zanikowi struktur feudalnych i rozwojowi kapitalizmu. Pomnażanie bogactw przestaje być grzeszne, jeśli tylko sprzyja ascezie, wysoką rangę zyskują cnoty społeczne, wstrzemięźliwy styl życia, surowość obyczajów, uświęcenie pracy manualnej traktowanej jako powołanie od Boga, pilność w pracy zawodowej, gromadzenie dóbr nie do konsumpcji, lecz w celu odpowiedniego dalszego wykorzystania.

19 Redukcje paragwajskie W latach na terenie dzisiejszego Paragwaju, Urugwaju, Brazylii, Argentyny i Boliwii (wtedy ziem portugalskich i hiszpańskich) jezuici założyli ok. 150 osad zwanych redukcjami, w których żyło ok. 150 tys. Indian z plemion Guaraní, Tupi i Chiquitos. Pierwsza redukcja San Ignacio Guazú powstała nad Paraną w r. 1609, tuż po dekrecie Cedula magna, w którym król Hiszpanii stwierdzał, że Indianie powinni być tak tak samo wolni jak Hiszpanie. Indianie żyjących w redukcjach mieli obowiązek przepracowania kilku godzin dziennie na plantacjach należących do redukcji. Głównym źródłem dochodów był eksport yerba mate. Ruiny kościoła św. Michała Archanioła w São Miguel das Missões w Płd. Brazylii. Wieś złożono pod koniec XVII w., a barokowy kościół wzniesiono z piaskowca w latach Po zawarciu Traktatu Madryckiego przez Hiszpanię i Portugalię w 1750 r. redukcja została częściowo zniszczona przez wojsko, a później opuszczona i rozgrabiona.

20 Teologia pracy. Aspekt przedmiotowy Przypowieść o robotnikach w winnicy, Mt 20, 1 Płaca godna i uczciwa (minimalna?): denar (rzym.), drachma (gr.), szekla (żyd.) Pełną dniówkę otrzymują wszyscy, także zatrudnieni w ostatniej (jedenastej) godzinie dnia.

21 Teologia pracy. Aspekt podmiotowy S. Köder, Le repas avec le pécheurs

22 Jeśli cię kto zaprosi na ucztę, nie zajmuj pierwszego miejsca, by czasem ktoś znakomitszy od ciebie nie był zaproszony przez niego (...) i wówczas musiałbyś ze wstydem zająć ostatnie miejsce... Teologia pracy S. Köder, Le repas avec le pécheurs Jezus na uczcie u przywódcy faryzeuszów, Lk 14, 1

23 Gdy będziesz zaproszony, usiądź na ostatnim miejscu. Wtedy przyjdzie gospodarz i powie ci: «Przyjacielu, przesiądź się wyżej» – i spotka cię zaszczyt wobec wszystkich współbiesiadników... Teologia pracy

24 Gdy wydajesz obiad lub wieczerzę, nie zapraszaj swoich przyjaciół ani braci, ani krewnych, ani zamożnych sąsiadów, aby i oni cię nie zaprosili i wówczas miałbyś odpłatę... Teologia pracy

25 Lecz zaproś ubogich, ułomnych, chromych i niewidomych, a będziesz szczęśliwy, ponieważ oni nie mają czym tobie się odwdzięczyć – odpłatę otrzymasz bowiem przy zmartwychwstaniu sprawiedliwych... Teologia pracy

26 1. Każda osoba zasługuje na szacunek. 2. Pierwsze miejsce może wieść na manowce. 2. Ostatnie miejsce może przywrócić godność. 4. Zapraszanie ostatnich stanowi wartość obiektywną. 5. Zapomnienie o sobie jest korzystne dla wszystkich. Teologia pracy

27 Teoria gier Johna F. Nasha John von Neumann i O. Morgenstern są autorami teorii gier dwuosobowych o sumie zero, która zalazła zastosowanie w analizach militarnych. John F. Nash w roku 1950 wprowadził rozróżnienie na gry typu kooperatywnego oraz gry nie-kooperatywne, bardziej podstawowe, w których uczestnicy nie negocjują warunków gry, a następnie opisał je w równaniach matematycz- nych, co pozwoliło na zastosowanie teorii gier w naukach szczegółowych. John Forbes Nash (Nobel 1994) dowiódł, że wieloosobowe, nie-kooperatywne gry posiadają punkt równowagi (Nash equilibrium). Jest nim taki zbiór strategii stosowanych przez różnych graczy, w którym żaden z graczy nie może wygrać jedynie w oparciu o zmianę własnej strategii. Spektakularnym przykładem zastosowania teorii gier była wielka aukcja w 1994 r., w czasie której rząd amerykański przekazał większą cześć spektrum elektromagnetycznego użytkownikom komercyjnym, efektywnie relokując zasoby i zarabiając ok. 10 mld dolarów. Z kolei wymownym przykładem zlekceważenia teorii gier była podobna aukcja w Nowej Zelandii, w czasie której rząd uzyskał zaledwie 15% spodziewanej sumy przychodów, pasmo elektromagnetyczne zostało podzielone w sposób bardzo chaotyczny, a jednemu ze studentów udało się nabyć stację telewizyjną za 1 dolara. John F. Nash, Noncooperative Games, Proc. Nat. Acad. Sci. USA 36 (1950) 48-49; John Milnor, John Nash and A Beautiful Mind, Notices of the AMS, 45 (1998)

28 Teologia pracy. Personalizm Jan Paweł II, Laborem exercens, 1981: Kościół jest przekonany, że praca stanowi podstawowy wymiar bytowania człowieka na ziemi (LE 4) Podobieństwo człowieka do Stwórcy, por. Rdz 1, praca ludzka stanowi klucz, i to chyba najistotniejszy klucz, do całej kwestii społecznej, jeżeli staramy się ją widzieć naprawdę pod kątem dobra człowieka (LE 3) Wymiar przedmiotowy (przechodni) pracy: panowanie nad ziemią (LE 5) Wymiar podmiotowy: pierwszą podstawą wartości pracy jest sam człowiek - jej podmiot (LE 6); praca jest funkcją osoby; człowiek jako obraz Boga jest osobą, czyli bytem podmiotowym uzdolnionym do planowego i celowego działania, zdolnym do stanowienia o sobie i zmierzającym do spełnienia siebie. różne czynności przynależące do procesu pracy, (…) bez względu na ich charakter, mają służyć urzeczywistnianiu się jego człowieczeństwa, spełnianiu osobowego powołania, które jest mu właściwe z racji samegoż człowieczeństwa.

29 Jan Paweł II, Laborem exercens Przedmiotowy wymiar pracy Podobieństwo do Stwórcy (homo creator) Wspólnota losu, miejsca, celów, ale i współzawodnictwo Współodpowiedzialność (demokracja) Podmiotowy wymiar pracy Wartości, zagrożenia, solidarność (więcej niż naturalna) Godność osoby, podmiotowość Relacje społeczne: rodzina, społeczeństwo, naród Uprawnienia i zobowiązania cywilne Konflikty Praca czy kapitał? Praca czy własność? Wymiar klasowy i globalny Idelogiczne interpretacje stosunków społcznych: socjalizm, liberalizm, etc. Elementy duchowości pracy (rozdz. III encykliki) Praca jako uczestnictwo w dziele Stwórcy Chrystus człowiek pracy Praca w świetle Chrystusowego krzyża i zmartwychwstania

30 Pomocniczość Leon XIII, Rerum novarum, 1891: Chcieć, żeby władza świecka przenikała swym rządem aż do wnętrza domu, jest błędem wielkim i zgubnym. Z pewnością jeśli się jakaś rodzina znajdzie w wielkich trudnościach i bez rady, że sama z nich się wyzwolić nie może, jest rzeczą słuszną, by jej w tych ostatecznościach państwo udzieliło pomocy; rodziny bowiem są cząstkami państwa. Tu jednak winni się wstrzymać kierownicy państw; natura nie pozwala przekraczać tych granic. Władza ojcowska jest tego rodzaju, iż ani zniknąć nie może, ani być pochłoniętą przez państwo; to samo i wspólne z życiem ludzkim ma źródło. (…) Jeśli socjaliści, odsuwając w cień powagę rodziców, wprowadzają w jej miejsce opatrzność państwową, grzeszą przeciw naturalnej sprawiedliwości i rozrywają jedność rodziny (par. 11).

31 Podmiotowość: kwestia antropologii Jan Paweł II, Centesimus annus, 1991: Podstawowy błąd socjalizmu ma charakter antropologiczny. Rozpatruje on bowiem pojedynczego człowieka jako zwykły element i cząstkę organizmu społecznego, tak że dobro jednostki zostaje całkowicie podporządkowane działaniu mechanizmu ekonomiczno-społecznego; z drugiej strony utrzymuje on, że dobro jednostki można urzeczywistnić nie uwzględniając jej samodzielnego wyboru i niezależnie od przyjęcia przez nią w sposób indywidualny i wyłączny odpowiedzialności za dobro czy zło.

32 Solidarność a rola państwa Jan Paweł II, Centesimus annus, 1991: Państwo winno w sposób pośredni i bezpośredni kształtować właściwą kulturę pracy oraz umożliwiać pracownikom pełniejszy udział w życiu przedsiębiorstwa: Pośrednio i zgodnie z zasadą pomocniczości, stwarzając warunki sprzyjające swobodnej działalności gospodarczej, która mogłaby zaofiarować wiele miejsc pracy i źródeł zamożności. Bezpośrednio i zgodnie z zasadą solidarności, ustalając w obronie słabszego pewne ograniczenia autonomii tych, którzy ustalają warunki pracy; a w każdym przypadku zapewniając minimum środków utrzymania pracownikowi bezrobotnemu (par. 15).

33 Podmiotowość jako inicjatywa gospodarcza Jan Paweł II, Solicitudo rei socialis, 1987: Należy zauważyć, że w dzisiejszym świecie - wśród wielu praw człowieka – ograniczane jest prawo do inicjatywy gospodarczej, które jest ważne nie tylko dla jednostki, ale także dla dobra wspólnego. Doświadczenie wykazuje, że negowanie tego prawa, jego ograniczanie w imię rzekomej równości wszystkich w społeczeństwie, faktycznie niweluje i wręcz niszczy przedsiębiorczość, czyli twórczą podmiotowość obywatela. W rezultacie kształtuje się w ten sposób nie tyle równość, ile równanie w dół.

34 Pomocniczość i solidarność Jan Paweł II, Laborem exercens, 1981: [W kontekście przeciwdziałania bezrobociu:] Winna to być troska całościowa, która ostatecznie spoczywa na barkach państwa, ale która nie może oznaczać jednokierunkowej centralizacji ze strony władz państwowych. Chodzi natomiast o trafną i celową koordynację, w ramach której być winna zagwarantowana inicjatywa poszczególnych osób, samodzielnych grup, ośrodków i lokalnych warsztatów pracy - zgodnie z tym, co już wyżej powiedziano o podmiotowym charakterze pracy ludzkiej.

35 Solidarność jako tworzenie wspólnoty Jan Paweł II, Centesimus annus, 1991: Z chrześcijańskiej koncepcji osoby wypływa natomiast w sposób konieczny właściwa wizja społeczeństwa. Według Rerum novarum i całej nauki społecznej Kościoła, wyrazem społecznej natury człowieka nie jest jedynie państwo, ale także różne grupy pośrednie, poczynając od rodziny, a kończąc na wspólnotach gospodarczych, społecznych, politycznych i kulturalnych, które jako przejaw tejże ludzkiej natury posiadają - zawsze w ramach dobra wspólnego - swą własną autonomię. To właśnie nazwałem podmiotowością społeczeństwa, która wraz z podmiotowością jednostki, została unicestwiona przez socjalizm realny (par. 13)

36 Teologia pracy Benedykt XVI, Caritas in veritate, 2009: Stosunki społeczne reguluje zasada sprawiedliwości, ale dla chrześcijan pierwszą cnotą jest miłość Dwumian państwo-rynek traci swoją skuteczność, społeczeństwo obywatelskie staje podstawą ładu społecznego i warunkiem rozwoju Rozwój integralny osoby i społeczności (Paweł VI, Populorum progressio) Nowe formy pracy społecznej, stowarzyszenia obywatelskie zaangażowane w pomoc osobom, respektujące realia rynku, służące jednak przede wszystkim rozwojów i usamodzielnieniu się jednostek. Współpraca w rozwoju nie powinna mieć na względzie tylko wymiaru ekonomicznego; powinna stać się wielką okazją do spotkania kulturowego i ludzkiego. Jeśli podmioty współpracy krajów gospodarczo rozwiniętych, jak to się czasami zdarza, nie uwzględniają tożsamości kulturowej własnej oraz innych, składającej się z ludzkich wartości, nie mogą nawiązać żadnego poważnego dialogu z obywatelami krajów ubogich.

37 Praca w kategoriach ekonomicznych 1. Praca jest funkcją wartości płacy do wartości świadczonej usługi. Praca nie zależy od wielkości całkowitego obrotu gospodarki, a tylko od wzajemnej relacji cen i kosztów: im większy popyt na towary i usługi, tym więcej pracy mogą zaoferować przedsiębiorcy. (Popyt pochodny w stosunku do popytu na produkty) 2. Ilość pracy na rynku jest nieograniczona. Praca służy zaspokojeniu ludzkich potrzeb. Ludzkie potrzeby nie są stabilne ani do końca przewidywalne, dlatego na rynku zawsze jest więcej pracy niż ludzi, którzy mogliby ją wykonać. Ograniczanie możliwości pracy emerytom, wcale nie ułatwia startu absolwentom. 3. Tylko wolny rynek jest w stanie ustalić trwałą harmonię między płacą a wydajnością. Bezrobocie ustaje, jeśli rynek sam ustala wysokość cen i płac. Bezrobocie jest wynikiem: (a) postaw społecznych, (b) złych praktyk biznesowych lub (c) wadliwej polityki rządu. Judd W. Patton, The Plain Truth About Unemployment, (September 2004). $ popyt podaż n

38 Praca w kategoriach ekonomicznych 1. Praca jest funkcją wartości płacy do wartości świadczonej usługi. 2. Ilość pracy na rynku jest nieograniczona. 3. Tylko wolny rynek jest w stanie ustalić trwałą harmonię między płacą a wydajnością n $54321$54321 zatrudnieni bezrobotni płaca minimalna podaż (ilość osób chętnych do pracy) popyt (ilość osób zatrudnionych) W świetle naukowych kryteriów nie sposób ustalić czy wzrost płacy minimalnej sprzyja wzrostowi bezrobocia czy nie, większość autorów przyjmuje tezę o nieuchronnym wzroście bezrobocia, opowiadając się zarazem za obniżką płacy minimalnej, aczkolwiek w literaturze ekonomicznej dobrze udokumentowanych kazusów, które świadczą, że może być wprost przeciwnie, tzn. wzrost płacy minimalnej prowadził tam do wzrostu zatrudnienia. Ten brak jednoznaczności wskazuje, że wzroście zatrudnienia decydują nie tylko czynniki ekonomiczne, ale także społeczne, wynikające z zaistnienia nowych relacji międzyludzkich w danej społeczności i odnowionej kultury pracy.

39 Bezrobocie Bezrobocie to problem (a) braku pracy na rynku oraz (b) braku możliwości podjęcia tej pracy, która na rynku już istnieje. Władze publiczne nie mogą bezpośrednio (ad b) zmieniać postaw społecznych, mogą wszakże pomagać obywatelom w uzyskaniu gotowości podjęcia pracy, ich podstawowa kompetencja dotyczy wszakże (ad a) usuwania barier i tworzenia sprzyjających warunków do tworzenia nowych miejsc pracy na rynku. Skuteczne przezwyciężanie bezrobocia domaga się zatem, m.in.: Rozwoju społeczeństwa obywatelskiego Minimalizacji kosztów i obciążeń pracy Uproszczenia procedur administracyjnych Zwiększenia dostępu do edukacji

40 Bezrobocie. Zagadnienia ustrojowe (1) 1. Budowa społeczeństwa obywatelskiego Problem. Hypertrofia polityki jako dziedzictwo komunizmu. Obywatele i elity społeczne uwikłani w myślenie stricte polityczne nie są zdolni do profesjonalnego zmierzenia się z rzeczywistymi problemami ekonomiczno-społecznymi. Brak adekwatnej reprezentacji politycznej parlamencie i życiu publicznym. Silna reprezentacja budżetówki i wielkiego biznesu, a więc gałęzi gospodarki, które zatrudniają coraz mniej osób, brak znaczącej reprezentacji sektora usług, który daje zatrudnienie coraz większej grupie osób (80% ogółu zatrudnionych w USA, 70% w UE, ok. 60% w Polsce). Nazbyt spontaniczna, pozbawiona skutecznej kontroli społecznej transformacja ustrojowa (m.in. wadliwa prywatyzacja niektórych przedsiębiorstw), nie zdołała przełamać niektórych monopoli, nie wytworzyła mechanizmu konkurencji, prowadzącego do zróżnicowania cen i wzrostu jakości usług, a w konsekwencji utrudniła powstanie nowych gałęzi gospodarki i wzrostu popytu na pracę. Zadanie. W celu przełamania wysokiego bezrobocia konieczne jest zatem pełniejsze wyrażenia spraw obywatelskich na forum publicznym (edukacja, media, samorządność, parlament). Stowarzyszenia i ruchy chrześcijańskie powinny zabierać głos w imieniu nieobecnych i uczynić ich problemy przedmiotem dialogu społecznego (tzw. adwokatura społeczna). Analogia do szarej sfery gospodarki, szacowanej w Polsce ok. 25% wartości rynku, która daje wprawdzie chleb wielu ludziom, jednak w warukach ukrycia nie może się skutecznie rozwijać, ani konkurować na szerszym forum. Przykład społeczeństwa obywatelskiego: Siena i Groseto (verte).

41 Bezrobocie. Zagadnienia ustrojowe (2) 2. Zmniejszenie kosztów i obciążeń pracy Problem. Jedną z przyczyn bezrobocia są wysokie obciążenia publiczne pracy: zarówno wysokie podatki, jak i wysokie, źle zarządzane obowiązkowe płatności ubezpieczeniowe (verte). Rozwiązania ustrojowe w tym zakresie są wynikiem umowy społecznej kształtowanej w procesie politycznym, dlatego… Zadanie. Chrześcijanie powinni aktywnie wpływać na kształt tej umowy, zwłaszcza, że w krajach pokomunistycznych wciąż nosi ona ślady opcji ideologicznych dawnego reżymu. Tymczasem zwyczajna ludzka odpowiedzialność domaga się, aby obywatel był dobrze poinformowany i posiadał rzeczywisty wpływ na tę część własnego dochodu, która trafia do publicznej kasy (podatki, ubezpieczenia, itp.). Zadanie. Domy opieki społecznej, szkoły i placówki wychowawcze prowadzone przez kościoły oraz stowarzyszenia obywatelskie już dawno dowiodły, że usługi społeczne świadczone przez podmioty niepubliczne są w końcowym rozrachunku tańsze i lepsze niż usługi świadczone przez państwowego monopolistę. Chrześcijanie powinni zatem dążyć do przenoszenia zadań publicznych do instytucji obywatelskich, aby w ten sposób stwarzać rzeczywistą alternatywę w sektorze usług, co w konsekwencji pozwoli zmniejszyć obciążenia pracy i stworzy na popyt na pracę. Przykład: reformy podejmowane od 2002 na Słowacji (podatki PIT, CIT, VAT po 19%, rejestr umów gwarantowanych) i w Rosji (podatek liniowy), a wcześniej w Holandii i Irlandii (verte).

42 Wydatki na ubezpieczenia społeczne, % wynagrodzenia

43 Reformy gospodarcze w Irlandii i Holandii Irlandia. W połowie lat 80-tych zmagała się z kilkunastoprocentowym bezrobociem.[4] Gospodarka nie rozwijała się (zaledwie 0,4-0,5% przyrostu PKP), a Irlandczycy masowo emigrowali z kraju w poszukiwaniu pracy, głównie do Stanów Zjednoczonych. W połowie lat 80-tych grupa ekonomistów irlandzkich z tzw. szkoły podażowej (supply side economics) z Charlesem McCreevy'm, późniejszym ministrem finansów Irlandii przeprowadziła głęboką zmianę systemu finansów publicznych, radykalnie obniżając podatki i inne obciążenia publicznoprawne. Podatek dochodowy od osób prawnych obniżono z 50% do 16%, a od 2003 r. nawet do 12,5%. Podatek dochodowy od osób fizycznych wymierzany w Irlandii według 5 stopniowej skali od 35% do 65% zmniejszono do stawek sięgających odpowiednio od 20 do 42%, co praktycznie oznacza, że 4/5 podatników irlandzkich płaci niewysoki, 20% podatek, mieszcząc się w pierwszej grupie podatkowej (do 28 tysięcy euro dochodu rocznego). O połowę obniżono podatek od zysków kapitałowych - z 40 do 20%. Warto przypomnieć, że obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne w Irlandii wynoszą 16 procent, czyli około 3 razy mniej niż w Polsce. Dzięki zmianom makroekonomicznym niewielka, licząca zaledwie 3,8 mln mieszkańców Irlandia zaczęła się szybko rozwijać, przyciągając od 1/3 do nawet połowy wszystkich inwestycji amerykańskich w Europie. Bezrobocie w Irlandii spadło do poziomu 4%, a Irlandczycy, którzy przez dziesięciolecia wyjeżdżali z kraju w poszukiwaniu pracy, teraz zaczęli do niego wracać. Pod względem wysokości PKB, przekraczającego obecnie 27 tysięcy dolarów na osobę, Irlandia prześcignęła nawet Wielką Brytanię. Wbrew obawom, radykalne zmniejszenie podatków nie zmniejszyła wpływów do budżetu państwa. Wręcz przeciwnie, wpływy podatku od zysków kapitałowych, którego stawka została obniżona o połowę, w ciągu 5 lat wzrosły sześciokrotnie, a wpływy z podatku dochodowego od osób fizycznych w ciągu ostatnich 15 lat wzrosły pięciokrotnie. O dobrej kondycji irlandzkiej gospodarki świadczy to, że niegdysiejszy deficyt budżetowy został zamieniony w 5%-ową nadwyżkę, a zadłużenie sektora publicznego spadło 3-krotnie z prawie 120% w połowie lat 80-tych, do niecałych 39% obecnie. Irlandia w ciągu 30 lat członkostwa w Unii Europejskiej otrzymała fundusze unijne w wysokości prawie 30 mld dolarów, warto jednak pamiętać, że fundusze te trafiły głównie do rolnictwa i ich wpływ na irlandzki sukces był raczej niewielki. Irlandii udało się pokonać bezrobocie dzięki śmiałej reformie finansów publicznych, infrastruktury administracyjnej oraz docenieniu roli edukacji. Holandia. Na początku lat osiemdziesiątych wysokim bezrobociem była dotknięta również Holandia. Dzięki odkryciu złóż gazu na Morzu Północnym Holandia miała wprawdzie pokaźne wpływy do publicznej kasy, ale bezrobocie sięgało kilkunastu procent i a deficyt budżetowy wynosił 7% PKB. [5] Holendrzy długo szukali sposobów na rozwiązanie tego problemu. Po konsultacjach z przedsiębiorcami i ekonomistami Wim Kok, wtenczas szef dużej centrali związków zawodowych, a późniejszy minister finansów i premier Holandii, a doprowadził w 1982 r. do zawarcia szerokiej umowy społecznej w Wassenaar koło Hagi, zezwalającej na liberalizację prawa pracy i całkowitą decentralizację polityki płacowej. Dzisiaj aż 74% Holendrów zdolnych do podjęcia pracy ma pracę (w UE tylko 63%, a w Polsce zaledwie 51%), stopa bezrobocia w Holandii sięga ledwie 2-4% (w UE aż 9%, a w Polsce ponad 20%), zaś roczny przyrost PKB utrzymuje się na poziomie ok. 3%, jest więc znacznie wyższy od średniego w całej Unii (1,7%).

44 Bezrobocie. Zagadnienia ustrojowe (3) 3. Skrócenie i uproszczenie procedur administracyjnych Problem. Ważną przyczyną bezrobocia są w Polsce są wadliwe rozwiązania prawne i administracyjne w zakresie pracy i przedsiębiorczości. Samo tylko ustawodawstwo pracy doczekało się w III RP kilkuset poprawek, co każe wątpić w stabilność całego systemu prawnego. Nadmiernie regulacje spowalniają ekonomię, zmniejszają konkurencyjność narodowej gospodarki na globalnym rynku, zniechęcają przedsiębiorców do śmiałego inwestowania (a więc także do zwiększania zatrudnienia). Roman Kluska, znany nowosądecki przedsiębiorca, jest przekonany, że polski biznes mógłby rozwijać się znacznie szybciej i zatrudniać znacznie więcej osób, gdyby nie powszechna obawa, że każdy sukces ekonomiczny prędzej czy później zostanie ukarany przez zawsze podejrzliwych urzędników. Zadanie. Chrześcijanie winni zatem tworzyć stowarzyszenia, m.in. własne izby handlowe i gospodarcze, które pozwalałyby im monitorować działanie urzędów publicznych (korzystać z dobrodziejstwa ustawy o jawności informacji publicznej), szybciej poruszać się w gąszczu istniejących przepisów, mieć rzeczywisty wpływ na ich kształtowanie i upraszczanie, a zarazem bronić się przed korupcją i nadużyciami ze strony funkcjonariuszy państwowych Wszystkie te działania doprowadziłby do obniżenia kosztów obsługi prawnej i administracyjnej obywateli, przyczyniając się wydatnie do usamodzielnienia tych ostatnich. Samodzielność ekonomiczna obywateli. Etyka chrześcijańska zawsze sprzyjała takiemu modelowi rozwoju społecznego, który jest oparty na samodzielności społecznej i ekonomicznej obywateli, a nie tylko na gwarancjach publicznych, często trudnych do spełnienia nawet w bardzo zamożnych krajach..

45 Bezrobocie. Zagadnienia ustrojowe (4) 4. Zwiększenie dostępu do edukacji Problem. Istotną przyczyną bezrobocia w Polsce jest nie najlepszy stan oświaty szkolnej i pozaszkolnej. Szkoły nie uczą przedsiębiorczości ani przekazują umiejętności potrzebnych do swobodnego funkcjonowania na rynku. Sukcesy edukacyjne III RP (czterokrotny wzrost liczby studentów) są w dużej mierze wynikiem determinacji samych obywateli, mniej zaś rezultatem świadomej polityki państwa. Polska pod względem szans społecznych jest krajem trzech prędkości: wciąż spora grupa obywateli żyje w ubogiej gospodarce przedindustrialnej, liczna jest klasa nisko-wykwalifikowanych robotników, natomiast znacznie mniej liczna, choć wciąż coraz liczniejsza grupa obywateli funkcjonujących swobodnie w nowoczesnej gospodarce opartej na wiedzy. Dwie pierwsze grupy, w przeciwieństwie do trzeciej, dotknięte są wysokim bezrobociem. Zadanie. Wspólnoty kościelne i obywatelskie powinny promować komunikację między tymi grupami. Winny także starać się o jednolite standardy oceny jakości kształcenia w skali całego kraju (nowa matura, wiarogodne rankingi), motywujące skutecznie do pracy całe środowisko edukacyjne. Stowarzyszenia chrześcijańskie powinny wreszcie rozwijać wszelkie pozaszkolne formy kształcenia, a prowadzonej już działalności nadawać, o ile to możliwe, wymiar edukacyjny, powinny także udzielać pomocy dzieciom i młodzieży, posiadającej utrudniony dostęp do edukacji.

46 Centra społeczne. Przykład z Sycylii W 1958 r. jezuici sycylijscy otwarli w Palermo Centrum Studiów Społecznych, którego celem było wspomaganie rozwoju kulturalnego, społecznego i gospodarczego wyspy. Centrum realizuje swoje zadania w oparciu od metodę ignacjańską, na którą składają się: krytyczna analiza rzeczywistości społecznej, profesjonalne i szerokie studia oraz efektywna dydaktyka. Centrum stał się z czasem miejscem formacji dla wielu osób pełniących funkcje publiczne, zatrudnionych m.in. w administracji publicznej na Sycylii i w samym Palermo. Obok działalności dydaktycznej Centrum włączało się także bezpośrednią formację funkcjonariuszy publicznych poprzez organizowanie konferencji, debat i działalność wydawniczą. W 1986 jezuici otwarli w Palermo Instytut Formacji Politycznej, którego celem było zapewnienie profesjonalnych umiejętności i solidnej formacji etycznej osobom zamierzającym podjąć działalność publiczną. Instytut otrzymał imię o. Pedro Arrupe, generała Towarzystwa Jezusowego w latach , wielkiego promotora wiary i sprawiedliwości w duchu drugiego soboru watykańskiego. W 1998 powstaje w Palermo Uniwersytet Ulicy (lUniversità della strada). Program formacyjny tej placówki skierowany jest do pracowników społecznych działających w sektorze publicznym i prywatnym.

47 Richard E. Dodge: Jak pomagać osobom bezrobotnym? Z a w s z e Utrzymuj regularny kontakt z osobą bezrobotną aż do chwili, kiedy znajdzie ona pracę. Znajdź takie obszary życia, w których możesz afirmować tę osobę. Bądź dobrym słuchaczem, tak aby osoba bezrobotna mogła dać ujście swoim frustracjom. Wyraź swoje zaufanie do tej osoby. Pomóż jej zachować własny pozytywny wizerunek w czasie kryzysu. Ustal, jeśli to możliwe, czas wspólnej modlitwy z tą osobą. Zapewnij ją, że jest kimś bardzo ważnym dla ciebie, dla Kościoła i dla Boga. Pomóż jej znaleźć zajęcie, która dałoby jej poczucie spełnienia. Zaproponuj pomoc w postaci pieniędzy, żywności, lekarstw, itp., ale zrób to dopiero wtedy, kiedy nawiążesz z nią dobry kontakt. Nie zrywaj znajomości z tą osobą, kiedy już znajdzie pracę. N i g d y Nie słuchaj plotek. Nie wypytuj na siłę dlaczego straciła pracę. Rozmawiajcie o tym tylko wtedy, kiedy ta osoba jest na to gotowa. Nie prowokuj negatywnych uczuć, bo one są dodatkowym ciężarem. Nie nalegaj, żeby natychmiast znalazła pracę. Być może ta osoba potrzebuje czasu na zrewidowanie swoich priorytetów życiowych. Nie nalegaj, żeby natychmiast przyjęła twoją pomoc w postaci pieniędzy, żywności, ubrania, bo może jeszcze bardziej pogłębić jej kryzys. Nie próbuj podejmować za nią żadnych decyzji. Nie zakładaj, że osoba bezrobotna (i jej rodzina) jest nędzarzem. Uważnie wysłuchuj potrzeb i upewnij się czy osoba bezrobotna wie, że twoja pomoc jest jedynie zwyczajnym wyrazem miłości chrześcijańskiej. Richard E. Dodge teaches adults in Sunday School at Una Baptist Church, Nashville, TN, and is Internet producer for materials for adult leaders, LifeWay Church Resources, Nashville, TN.

48 Prof. Aniela Dylus: Dekalog rynkowy chrześcijanina 1.Bądź obecnym na rynku, ale nie wszędzie 2.Nie mieszaj środka z celem 3.Nie myl sukcesu rynkowego z sukcesem życiowym 4.Dąż do sukcesu rynkowego, ale nie za wszelką cenę 5.Pamiętaj, że o sukcesie rynkowym decyduje również kapitał ludzki i społeczny, a nie tylko finansowy 6.Umiejętnie konkuruj, ale nie niszcz 7.Skrupulatnie obliczaj, ale nie wszystko 8.Nie mieszaj ekonomii politycznej z ekonomią zbawienia 9.Bądź kompetentny 10.Bądź mobilny, ale zakorzeniony

49 Jak przeciwdziałać bezrobociu w swoim środowisku? Kluby Pracy Miejsce spotkań, dyskusji i wymiany informacji, także nt. zatrudnienia i duchowości pracy. Adwokatura społeczna – pomoc osobom bezradnym społecznie. Przykład: działalność Stowarzyszenia Integracji Świata Pracy LABOR – Centra społeczne o charakterze edukacyjno-integracyjnym Przykład: Stowarzyszenie KANA powstało w 1994 roku w Gliwicach, pod kuratelą biskupa Wiktora Skworca i władz samorządowych Śląska. Grono woluntariuszy KANA organizuje kursy dla pochodzącej z ubogich rodzin tych okolic młodzieży, która po ukończeniu szkoły nie uzyskała pracy. Są to kursy komputerowe, zwykle trzymiesięczne i kursy językowe. W 2002 roku szkolenia KANy ukończyło ponad 4,5 tysiąca osób. 5 września 2004 gliwicka KANA otrzymała Nagrodę im. Alberta Schwietzera, w Klingenthal koło Strasburga. Ośrodki wychowawcze dla osób najsilniej poszkodowanych bezrobocia Przykład: Fundacja Pomocy Wzajemnej Barka w Poznaniu założona przez Barbarę i Tomasza Sadowskich. Barka prowadzi imponującą działalność społeczną, której beneficjentem jest ok. 5 tys. osób w skali roku, głównie w Poznaniu i okolicach, a także w innych placówkach na terenie całego kraju. W ramach realizowanego przez Barkę programu wspólnot ok. 650 osób codziennie otrzymuje stałą pomoc w postaci mieszkania, utrzymania, pracy i fachowej opieki świadczonej w kilkunastu ośrodkach prowadzonych przez Fundację. W ramach programu szkół socjalno-edukacyjnych setki innych osób uzyskują niezbędne kwalifikacje zawodowe i społeczne, dzięki programowi zatrudnienia socjalnego znajdują faktyczne zatrudnienie, a w ramach rozpoczętego niedawno programu przystępnego budownictwa niezamożne rodziny zyskują możliwość posiadania własnego domu. Działalność Barki wielokrotnie spotykała się z uznaniem krajowych i zagranicznych instytucji publicznych, w 2002 r. Barka otrzymała nagrodę Banku Światowego za najlepszą inicjatywę społeczną w skali globu. Tomasz Sadowski był doradcą kilku ekip rządowych, a doświadczenia Barki dały podstawy do przyjęcia Ustawy o zatrudnieniu socjalnym. Programy Barki realizowane są dzisiaj wielu ośrodkach społecznych w Polsce, na Ukrainie, Białorusi, w Niemczech, Francji i Holandii.

50 Chrześcijańskie zasady porządku społecznego Liberty is not the power of doing what we like, but the right of being able to do what we ought Lord Acton

51 Sprawiedliwość jako konstytucja społeczna o b y w a t e l e personalizm i solidaryzm, prawa człowieka sprawiedliwość wymienna

52 Sprawiedliwość jako konstytucja społeczna sprawiedliwość legalna polityczna społeczna o b y w a t e l e d o b r o w s p ó l n e sprawiedliwość dystrybutywna sprawiedliwość wymienna

53 Sprawiedliwość jako konstytucja społeczna o b y w a t e l e d o b r o w s p ó l n e sprawiedliwość wymienna aspekt osobowy aspekt instytucjonalny

54 Sprawiedliwość jako konstytucja społeczna sprawiedliwość legalna polityczna społeczna o b y w a t e l e d o b r o w s p ó l n e sprawiedliwość dystrybutywna personalizm i solidaryzm, prawa człowieka sprawiedliwość wymienna subsydiaryzm d o b r o w s p ó l n e

55 World Values Survey, University of Michigan, Cf. Living with a superpower, The Economist, 2 Jan Japonia Szwecja Norwegia Dania Rosja Holandia Szwajcaria Niemcy Finlandia Bułgaria Chiny Korea Płd. Irlandia USA Australia Luksemburg Austria Wielka Brytania Islandia Francja Belgia Ukraina Estonia Litwa Białoruś Czarnogóra Kanada Węgry Iran Tanzania Rumunia Macedonia Kolumbia Wenezuela Meksyk Chile Gruzja Jordania Puerto Rico Salwador Polska Indonezja Uganda Argentyna Dominikana Egipt Maroko Zimbabwe Ghana wartości egzystencjalne wartości auto-ekspresyjne Hiszpania Peru Filipiny Nigeria Brazylia Włochy RPA Wietnam Nowa Zelandia A f r y k a A z j a K a t o l i c k a E u r o p a A m e r y k a Ł a c i ń s k a A n g l o s a s k i e W s c h o d n i a E u r o p a Ś r o d k o w o – P r o t e s t a n c k i e P o k o m u n i s t y c z n e wartości tradycyjne wartości laickie K o n f u c j a ń s k i e Narody i wartości Tajwan Mołdawia Łotwa Serbia Albania Słowacja Chorwacja Bośnia Słowenia Czechy Azerbejdżan Armenia Indie Turcja Światopogląd (pionowo) Wartości tradycyjne to religia, rodzina, ojczyzna, silne poczucie tożsamości narodowej. Rodzice domagają się od dzieci posłu- szeństwa, chcą, żeby dzieci spełniały ich oczekiwania, odrzucają aborcję, eutanazję, rozwody, samobójstwo. Wartości laickie zawierają katalog wartości przeciwnych. Jakość życia (poziomo) Wartości egzystencjalne są istotne dla ludzi walczących na co dzień o przetrwanie, o bez- pieczeństwo fizyczne i ekonomiczne. Ludzie żyjący w poczuciu zagrożenia z reguły okazują niechęć wobec cudzo- ziemców, mniejszości seksualnych, osób chorych na AIDS, stronią także od aktywności politycznej, nawet od pisania petycji, uważają, że mężczyźni są lepszymi liderami politycznymi niż kobiety. Wartości auto-ekspresyjne zawierają katalog wartości przeciwnych. Opracowano na podstawie kwestionariuszy wysyłanych w ciągu ostatnich 25 lat do mieszkańców 78 krajów (85% populacji).

56 Nowa ekonomia. Woda, ziemia, powietrze i... Robbie Robertson, The Three Waves of Globalisation: A History of a Developing Global Consciousness, Zed Books, London Pierwsza fala globalizacji, 1492 Zachodni kolonializm, handel morski, dobra nieprzetworzone Portugalia, Hiszpania, Francja, Anglia, Holandia Druga fala globalizacji, 1800 Industrializacja, energia z paliw kopalnych Anglia I p. XIX w., Francja i Niemcy II p. XIX w., USA, Europa Trzecia fala globalizacji, 1980 Nowe technologie obróbki informacji (komputer osobisty, Internet). Eksport wyrobów przemysłowych krajów rozwijających się wzrósł z 25% w 1980 do pond 80% w Beneficjentami tych zmian są m.in. Brazylia, Chiny, Węgry, Indie, Meksyk. W latach kraje rozwijające się (3 mld mieszkańców) podwoiły stosunek dochodów z handlu zagranicznego do PKB. PKB liczony na jednego mieszkańca wzrastał w tych krajach co roku średnio o 1% w latach 1960., 3% w 1970., 4% w 1980., 5% w latach Inne kraje rozwijające się (ok. 2 mld ludzi) notowały spadek PKB. Czwarta fala globalizacji, XXI w. Polityczna umowa regulująca warunki handlu (Antoni Z. Kamiński) Inc.? TQM? WWW? Komunikacja w czasie rzeczywistym? Odnawialne źródła energii? Zrównoważony rozwój? Kultura?

57 Rolnictwo, przemysł, czy usługi? Zatrudnienie w USA w %, 1999usługiprzemysł rolnictwo i kopalnictwo Toiling from there to here, The Economist Dec 25th 1999.

58 Stara i nowa ekonomia. Organizacja produkcji FordyzmPostfordyzm Negocjacje zbioroweNegocjacje prowadzone na szczeblu lokalnym lub firmy Uspołecznienie bogactwa (państwo dobrobytu) Prywatyzacja potrzeb zbiorowych oraz zabezpieczenia społecznego; pomoc charytatywna CentralizacjaDecentralizacja i zaostrzająca się konkurencja międzyregionalna Państwo lub miasto subsydiującePaństwo lub miasto przedsiębiorcze Krajowa polityka regionalnaTerytorialne (sub-krajowe) polityki regionalne Badania i rozwój finansowane przez przedsiębiorstwa Badania i rozwój finansowane przez sektor publiczny. Wiodąca rola sektora publicznego w tworzeniu innowacji Źródło: Grzegorz Gorzelak, Reforma terytorialnej organizacji kraju: geneza, założenia, uzasadnienie, w: Idem (ed.), Decentralizacja terytorialnej organizacji kraju: założenia, przygotowanie, ustawodawstwo, Raporty CASE nr 21, Warszawa 1999, ss

59 Stara i nowa ekonomia. Praca FordyzmPostfordyzm Robotnik wykonuje pojedyncze, proste czynności Wielość zadań Płaca akordowa (oparta o normy techniczno-ekonomiczne) Płaca wg stawki osobistej Wysoka specjalizacja pracyEliminacja wyspecjalizowanych czynności Brak lub ograniczone szkolenia zawodowe, brak podnoszenia kwalifikacji w miejscu pracy Długie szkolenie w miejscu pracy Nacisk na ograniczanie zakresu odpowiedzialności robotnika Zwiększony nacisk na współodpowiedzialność robotników Brak pewności pracy i złe warunki dla zatrudnionych czasowo; poszerzanie się umów nieformalnych Wysoka pewność pracy dla pracowników podstawowych (zatrudnienie do emerytury) Źródło: Grzegorz Gorzelak, Reforma terytorialnej organizacji kraju: geneza, założenia, uzasadnienie, w: Idem (ed.), Decentralizacja terytorialnej organizacji kraju: założenia, przygotowanie, ustawodawstwo, Raporty CASE nr 21, Warszawa 1999, ss

60 Stara i nowa ekonomia. Kryteria lokalizacji inwestycji FordyzmPostfordyzm Zasoby siły roboczej Koszty robocizny Kwalifikacje siły roboczej Koszty robocizny Łatwość nabycia surowców Koszty transportu Infrastruktura transportowa Bliskość autostrady, lotniska międzynarodowego Ponadregionalne połączenia kolejowe Dostatek mocyKoszty energii Specjalizacja lokalnego przemysłuBliskość dostawców Niskie podatki Pomoc finansowa władz publicznych Jakość administracji lokalnej Opłaty lokalne Usługi miejscowych banków Wspieranie działalności gospodarczej Jednostki obsługi biznesu, izby gospodarcze KlimatBliskość szkół wyższych i instytutów badawczych Dobry wizerunek miasta/regionu Komunikacja miejska Mieszkania Zaplecze medyczne Życie kulturalne, możliwości wypoczynku Źródło: Grzegorz Gorzelak, Reforma terytorialnej organizacji kraju: geneza, założenia, uzasadnienie, w: Idem (ed.), Decentralizacja terytorialnej organizacji kraju: założenia, przygotowanie, ustawodawstwo, Raporty CASE nr 21, Warszawa 1999, ss

61 Przemysł, rolnictwo, usługi, Źródło: International Labor Organization The manufacturing paradox, The Economist, Nov 1st 2001 Znikające kominy fabryk Zatrudnienie w przemyśle, rolnictwie i usługach w wybranych krajach, % Wielka Brytania Niemcy (tylko Zachodnie, 1980) JaponiaUSA PrzemysłRolnictwoUsługi Knowledge is power, The Economist, Sep 21st 2000 Lżejsze życie? Zatrudnienie w usługach 1900 jako % ogółu zatrudnionych 1999 USAWielkaBrytaniaFrancjaJaponiaNiemcy Źródło: OECD

62 Rolnictwo, przemysł, surowce jako towar eksportowy Eksport krajów rozwijających się, w % wyroby przemysłowe minerały produkty rolne Some win, some lose, The Economist Dec 5th 2001.

63 Warto studiować Średnie zarobki tygodniowe* mężczyzn w USA, 1979=100 * przy uwzględnieniu inflacji Zródło: US Departament of Labour absolwenci koledżów absolwenci szkół średnich uczniowie, którzy nie ukończyli szkół średnich Absolwenci koledżów w stosunku do: absolwentów szkół średnich nie kończący szkoły2.5 Labour pains, The Economist, Sep 21st 2000

64 Jeffrey Sachs, A new map of the world, The Economist, Jun 24th 2000 Innowatorzy, adopterzy, outsiderzy Technologiczni innowatorzy – dziesięć lub więcej patentów na milion mieszkańców. Adoptujący nowe technologie – eksport wysokich technologii tworzy co najmniej 2% PKB. Wykluczeni technologicznie – niski eksport high-tech, mało rejestrowanych patentów.

65 Jeffrey Sachs, A new map of the world, The Economist, Jun 24th 2000 Patenty i PKB

66 Pochwała pewnego monopolu. Prawa wyłączne Dziesięć najbogatszych państw świata, w tym głównie USA, posiada dzisiaj 95% ogółu praw patentowych. Rzymianie uznawali realne istnienie tajemnicy handlowej. Do tajemnic najlepiej strzeżonych na świecie należał przez wieki chiński patent na produkcję jedwabiu. Nowożytnej kulturze praw wyłącznych dały początek władze Wenecji, wydając w 1469 r. pierwszy znany patent drukarski, a potem cały szereg kolejnych patentów i praw autorskich, którym Serenissima zawdzięcza swą dzisiejszą świetność. Niepisane brytyjskie prawo tajemnicy handlowej Amerykanie wcielili do Konstytucji USA z 1791 r. Już w połowie XIX w. amerykański urząd patentowy rejestrował już ok. 20 tys. wynalazków rocznie. Specjalna ustawa Kongresu (Bayh-Dole Act, 1980) zezwalająca uniwersytetom i organizacjom non-profit na rejestrowanie praw patentowych do wynalazków powstających w programach finansowanych przez budżet federalny, przynosi amerykańskiej gospodarce ok. 21 mld dolarów rocznie i tworzy co roku 180 tys. nowych miejsc pracy. Obecnie wydatki USA na badania naukowe i rozwój są prawie dwukrotnie większe niż podobne wydatki krajów Unii Europejskiej (odpowiednio 225 mld i 140 mld dolarów), wydajność amerykańskiej gospodarki rośnie dwukrotnie szybciej niż gospodarski unijnej, a różnice w tempie rozwoju obu gospodarek, o czym nigdy dość przypominać, są jeszcze większe. Polska. Uzyskanie patentu w Urzędzie Patentowym trwa od 5 do 7 lat. Uzyskanie świadectwa ochrony znaku towarowego trwa 3-4 lata. Konieczne jest przyspieszenie tych procedur, powołanie specjalistycznego sądownictwa patentowego oraz usprawnienie prac sądów powszechnych, w których dochodzenie wszelkich praw własności ciągnie się latami. Najważniejszym jednak zadaniem jest upowszechnienie podstawowej wiedzy z zakresu ochrony praw patentowych. Spośród praw patentowych zarejestrowanych w 2002 r. w Europejskim Urzędzie Patentowym tylko 10 wywodziło się z Polski (0,02% ogółu). Tyle samo patentów zarejestrowała w tym urzędzie w tym czasie Panama oraz Wyspy Bahama.

67 Wydatki na badania naukowe, % PKB, 2003

68 Source: OECD, Education at a Glance, Wydatki na edukację wyższego szczebla w krajach OECD

69 Nowa ekonomia. The Best and the Rest Jeffrey Sachs, Helping the worlds poorest, The Economist, Aug 12th Kwestia klimatu? 1995 Kraje biedne, wysoko zadłużone (42) Kraje bogate (30) PKB na osobę, ppp* $** Oczekiwana długość życia w chwili narodzin, w latach** 51,576,9 Populacja w ekostrefie, % tropikalnej55,60,7 suchej17,63,7 umiarkowanej i zimnej12,592,6 górskiej14,02,5 * w sile nabywczej pieniądza ** średnie niezrównoważone Żródło: J. Sachs

70 Nowi tytani The New Titans, The Economist, Sep 14th 2006

71 Globalizacja Przykład. We wrześniu 2004 r. Lloyds TSB ujawnił plany przeniesienia 1500 miejsc pracy z Wielkiej Brytanii do Indii (outsorcing) do końca 2004 r., zapawiadając, że liczba ta może ulec zwiększeniu. Etaty będą przeniesione do miast Hyderabad i Bangalore, w których koszty pracy są sześciokrotnie niższe niż w W. Brytanii. W październiku Lloyds TSB ujawnił, że do końca roku zamierza zamknąć Newcastle Contact Centre, co oznacza likwidację kolejnych 960 etatów, które zostaną przeniesione do Indii. Przykład. Według różnych szacunków ok. 100 tys. Polaków znalazło pracę w swoim kraju dzięki outsorcingowi, czyli transferowi usług do Polski z krajów, w których koszty pracy są wyższe. Firma konsultingowa McKinsey & Co. Przewiduje, że Polska ma szanse stać się Centrum Usługowym Europy. Jeśli rzeczywiście wykorzysta swoje szanse, w ciągu najbliższych pięciu lat powstanie w Polsce ok. 500 tys. nowych miejsc pracy.

72 Odsetek osób w wieku lata zatrudnionych w usługach * w stosunku do ogółu zatrudnionych w krajach OECD, 2002 * Kategoria obejmuje wszystkie rodzaje usług: komunalne, społeczne i indywidualne. Zródło: OECD Nowa ekonomia. Brak usług to bezrobocie

73 Katolicka nauka społeczna a etyka pracy


Pobierz ppt "Ks. Krzysztof Mądel SJ Konferencja Praca w Małopolsce Kraków Mogiła, 9 czerwca 2010 www.jezuici.pl/~kmadel Katolicka nauka społeczna a etyka pracy."

Podobne prezentacje


Reklamy Google