Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Osobowość jako organizacja cech Cecha – predyspozycja do zachowań typowych, która ujawnia się przez podobieństwo reakcji człowieka w różnych sytuacjach.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Osobowość jako organizacja cech Cecha – predyspozycja do zachowań typowych, która ujawnia się przez podobieństwo reakcji człowieka w różnych sytuacjach."— Zapis prezentacji:

1 Osobowość jako organizacja cech Cecha – predyspozycja do zachowań typowych, która ujawnia się przez podobieństwo reakcji człowieka w różnych sytuacjach i w różnym czasie. Osobowość – specyficzna dla jednostki organizacja cech powszechnych i indywidualnych, pozwalająca opisać i przewidywać zachowanie. Podstawy opisu: Hipoteza leksykalna (Galton, Goldberg, 1990) Analiza statystyczna wyników inwentarzy osobowości Zgodność obserwacji, samoobserwacji

2 Cechy wspólne jako zmienne są z definicji: Dwubiegunowe - (np. dominacja – submisja, zależność – autonomia ) Dymensjonalne – nasilenie na skali W populacji przyjmują rozkład normalny Są od siebie względnie niezależne Wskaźniki cech. O zachowaniu decyduje konstelacja różnych cech(!!!)

3 Hierarchiczny model cech nabytych N abywan i e cech drogą uczenia się. Hierarchiczny model cech uwzględnia wymiary o różnym stopniu ogólności od pojedynczych reakcji aż po typ osobowości. reakcje Wzory zachowań Cechy Cechy- ogólne czynniki Typ osobowości

4

5 Status cechy Cecha jako: przyczyna zachowania (Allport) czynnik, który nie inicjuje zachowania, ale współdecyduje jak sytuacja wpływa na zachowanie człowieka (Eysenck) jako zagregowany, skrótowy opis powtarzalnych form zachowania (Zawadzki)

6 Gordon Allport (Personality -1937) - Nomotetyczne i idiograficzne podejście do badania osobowości. Znaczenie indywidualności. -Znaczenie świadomości motywów i racjonalności zachowań człowieka oraz bezpośrednich metod badania osobowości. -Aktywność intencjonalna (nie popędowa), zorientowana na teraźniejszość i przyszłość Podkreślanie spójności zachowania, jego złożoności i niepowtarzalności. Integracja osobowości poprzez struktury wyższego rzędu: preferencje i wartości

7 Definicja osobowości Osobowość – dynamiczna organizacja tych psychofizycznych układów (cech) jednostki, które determinują specyficzne dla niej przystosowanie do środowiska.

8 Cecha - Definicja i klasyfikacje Cecha – taka właściwość człowieka, która wyznacza spostrzeganie sytuacji (funkcjonalna równoważność S) i sposób reagowania na nią (funkcjonalna równoważność R). Rodzaje cech 1. Cechy powszechne i dyspozycje indywidualne 2. Cechy dominujące, centralne i wtórne Organizacja i funkcje cech Organizacja hierarchiczna Funkcja: wektorowa i ogniskująca

9 PROPRIUM Z zróżnicowanych cech i dyspozycji rozwijają się struktury i funkcje, które organizują się w centralny system osobowości - proprium. Funkcje proprium spójna t o ż s a m o ś ć a u t o n o m i a ( zewnętrzna i wewnętrzna).

10 Rozwój proprium C e c h y i d y s p o z y c j e niemowlęcia (zalążki proprium) Różnicowanie ja - nie ja ( do około 3 r.ż): poczucie cielesnego Ja, poczucie ciągłości Ja w czasie (tożsamości) potrzeba szacunku i własnej wartości Poszerzanie Ja poza granice ciała. Włączanie innych osób, wartości, cech uważanych za własne. Obraz siebie (4-6 r.ż.). Self jako sprawca. Racjonalność, konfrontacja potrzeb i zewnętrznej rzeczywistości (6-13r.ż.) Plany na przyszłość – dążenia propriacyjne

11 Autonomia Autonomia życia psychicznego – niezależność od uwarunkowań biologicznych Niezależność motywacji wewnętrznej od pierwotnych potrzeb – autonomia funkcjonalna motywów. Autonomia p e r s e w e r a c y j n a: czynności rutynowe, nawyki, automatyzmy, uzależnienia. Autonomia p r o p r i a c y j n a (obraz siebie, styl życia, wartości, cele).

12 Kryteria dojrzałości osobowości Kryteria dojrzałości Autonomia życia psychicznego Stosunek do siebie - samowiedza, realizm w poznawaniu siebie i w działaniu Relacje z innymi - empatia, poszerzenie zasięgu proprium poza własne Ja i jego cele (praca, altruizm, odpowiedzialność). Jednocząca filozofia życiowa Uczucia i cele, dyspozycje osobiste, zainteresowania,wartości, obraz siebie i styl życia. Ukierunkowuje działania i jest podstawą interpretacji doświadczeń i integracji osobowości.

13 Typy psychologiczne Organizacja osobowości wg.wartości tworzy 6 typów orientacji: Człowiek t e o r e t y k – wartość odkrywania p r a w d y Typ ekonomiczny – wartości utylitarne Esteta - harmonia i jej forma Typ społeczny – miłość Polityk – władza Typ religijny - duchowość Koncepcja nie precyzuje mechanizmów zmiany. Jest jednak heurystyczna, otwarta, inspirująca do dalszych badań

14 Pośrednie i bezpośrednie badanie osobowości a zdrowie psychiczne Metody bezpośrednie – samoopis, wypowiedzi osobiste Metody pośrednie – np. metody projekcyjne Osoby psychicznie zdrowe o harmonijnym rozwoju są świadome własnych motywacji i zachowań, zatem powinny w obu typach badań uzyskiwać zbieżne wyniki.

15 Kontynuacja idei Allporta Nancy Cantor (1990) – dla opisania „intencjonalnej struktury osobowości w działaniu” wprowadza: pojęcie schematu - zapis wiedzy o własnym działaniu w danej sytuacji, poznawcze nośniki dyspozycji (por. Allporta funkcjonalną równoważność sytuacji i reagowania). zadania (wynikające ze schematów) strategie – sposoby realizacji zadań

16 Czynnikowa teoria cech Raymonda Cattella (1950) Osobowość –definicja pojęcia Zintegrowana konfiguracja zachowań pozwalająca przewidywać pewne zachowania na podstawie innych. Cecha Struktura psychiczna, wywnioskowana z zachowania, wyjaśniająca jego spójność i powtarzalność Żródła/rodzaje danych: Obserwacyjne (L-life) Samoopisowe (Questionnaire – Q) Testowe (T) – obiektywne badania eksperymentalne

17 Klasyfikacja cech 1.Pochodzenie: Środowiskowe (nabyte) Konstytucjonalne (wrodzone) 2. Rodzaj: Dynamiczne (motywacje) Zdolnościowe (kompetencje, poziom wykonania) Temperamentalne (formalne cechy zachowania) 3. Jawność Powierzchniowe (skorelowane, obserwowalne zachowania) Źródłowe (wewnętrzne czynniki uzyskane drogą analizy czynnikowej warunkujące spójność cech powierzchniowych).

18 Strukturalny układ cech Cechy powierzchniowe Cechy źródłowe dynamicznezdolnościowetemperamentalne postawyergi sentymenty Dane L Dane Q Dane T Źrodło : Strelau, 2000

19 Cechy dynamiczne: dynamika zachowania- dążenia i konflikty Ergi - wrodzone cechy źródłowe natury popędowej Sentymenty – nabyte cechy źródłowe Postawy- nabyte cechy powierzchniowe, intensywność i kierunek zachowania wobec obiektu np.Bezpieczeństwo. ergi sentymenty Postawy np.towarzyskość np.potrzeba afiliacji

20 Lista 16 cech uzyskana z badań leksykalnych, analizy czynnikowej cech zdolnościowych, temperamentalnych i dynamicznych: 1. cyklotymia – schizotymia 2. ogólna inteligencja – upośledzenie umysłowe 3. siła ego (równowaga emocjonalna) – nerwicowość 4. dominowanie – uległość 5. ekspansywność – brak ekspansywności ( surgencja-desurgencja)_ 6. silne superego – brak standardów wewnętrznych 7. smiała cyklotymia – wycofująca się schizotymia 8. wrażliwość emocjonalna – surowa dojrzałość 9. paranoidalna schizotymia – ufna przystępność 10. beztroska – zainteresowania praktyczne 11. wyrafinowanie – szorstka prostota 12. niespokojna nieufność – spokojna ufność Q1. radykalizm – konserwatyzm Q2. niezależność (samowystarczalność) Q3. samokontrola i siła charakteru Q4. napięcie nerwowe

21 Cechy i typy osobowości wg Hansa Eysencka Ekstrawersja vs Introwersja Neurotyzm vs Stabilność Wartość – status teorii temperamentu Opis zachowania i próba wskazania podstaw i mechanizmów biologicznych. Introwersja i ekstrawersja a zapotrzebowanie na stymulację i latwość warunkowania Hierarchiczność organizacji osobowości Typ (np. introwersja) Cecha (nietowarzyski) Nawyk (opuszcza spotkania) Zachowanie (opuścił spotkanie) Cecha – współwyznacza wpływ sytuacji na zachowanie

22 Wymiary i typy temperamentu Introwersja Towarzyski, otwarty Zywy, aktywny, asertywny,dominują cy, beztroski, itd drażliwy, niespokojny, pobudliwy,agre sywny,impulsy wny stabilny choleryk melancholik flegmatyk sangwini k Neurotyzm (niestabilny ) Bierny ostrożny, rozważn y,roztrop ny, spokojny Kapryśny, lękowy,sz tywny,pes ymista, nie- towarzys ki Ekstrawersja:

23 Psychobiologiczna koncepcja osobowości R. Cloningera Wymiary temperamentu ( operacjonalizacja w formie kwestionariuszaTCI). 1. Poszukiwanie nowości: Ciekawość vs sztywność, Impulsywność vs refleksyjność, Ekstrawagancja vs powściągliwość, Nieuporządkowanie vs zdyscyplinowanie. 2. Unikanie szkody: Pesymizm vs Skrajny Optymizm, Lęk przed tym co niepewne vs ufność, Lęk społeczny vs towarzyskość, Męczliwość vs vigor 3. Zależność od nagrody: Sentymentalność vs oderwanie,dystans Zależność vs niezależność 4. Wytrwałość

24 c.d.Cechy charakteru (nabywane w procesie rozwoju, uczenia się i wychowania) Samokierowanie Zdolność do współpracy Autotranscendencja

25 Wielka V NEOUS (OCEAN) P. COSTA i R. Mc CRAE (1989) Zródła koncepcji: Z badań leksykalnych ( Lewis Goldberg*) i analizy czynnikowej struktury cech. surgencja ( rozmowny, asertywny, energiczny / por. ekstrawersja ) ugodowość sumienność stałość emocjonalna intelekt neurotyczność i ekstrawersja (z kwestionariusza Cattela) otwartość na doświadczenie ( z badań własnych) (L.Goldberg -autor terminu „Wielka Piątka”)

26 System osobowości System osobowości - trwałe i zmienne elementy centralne komponenty peryferyjne oraz procesy dynamiczne Komponenty centralne: Podstawowe, względnie stałe, tendencje endogenne – c e c h y, zdolności, talenty artystyczne. Charakterystyczne p r z y s t o s o w a n i a ( w tym obraz siebie)

27 Procesy dynamiczne – funkcje i procesy psychiczne) Komponenty peryferyjne i procesy dynamiczne Komponenty peryferyjne Podstawy biologiczne i wpływy zewnętrzne Biografia obiektywna– osiągnięcia i działania osoby

28 Model systemu osobowości Costy i Mc Crae Podstawy biologiczne Podstawowe tendencje N-E-O- U-S Charakterystyczne przystosowania Obraz siebie Biografia obiektywna Wpływy zewnętrzne Procesy dynamiczne

29 Wielka V a inne teorie osobowości Cechy NEOUS wyprowadzono z opisów zachowania i samoopisów używanych w potocznym języku. Otrzymane wymiary zbieżne są wymiarami funkcjonowania psychicznego w teoriach uznanych za podstawowe w psychologii osobowości Uspołecznienie (U) i odpowiedzialność (S) por. Freudowska Miłość i Praca – główne aspekty funkcjonowania człowieka; ekstrawersja i ugodowość - kołowe modele przestrzeni interpersonalnej(miłość i władza). Ekstrawersja i Neurotyzm – wymiary temperamentu wg Eysencka Otwartość na doświadczenie – otwartość umysłu, intelekt (typy umysłu Jung, – doznaniowość a intuicja; sumienność (myślenie a percepcja); ugodowość – myślenie a emocje Emocje – ekstrawersja i neurotyzm Postawy – ugodowość i otwartość

30 Psychometryczna wartość cech Uniwersalność (niezależne od płci, kultury, rasy) Względna stabilność wyników badań podłużnych Zgodność samoopisu i szacowań innych osób Podstawy biologiczne (30-40% odziedziczalności) Znaczenie w procesach adaptacji i wartość predykcyjna

31 Cechy NEOUS a efektywność zawodowa Barrick i Mount (1991) Tett i wsp. (1991) Hough i wsp.(1991) Salgado(1997 ) SprzedawcySumienność ekstrawersja -- sumienność MenadżerowieSumienność ekstrawersja -- Sumienność, stabiln.Ekstrawersj a Policjanci Wolne zawody (lekarze,prawnicy ) Pracownicy wykwalifikowani (urzędnicy) Wszystkie grupy łącznie Sumienność - - Stabilność, ugodowość, otwartość na doświadczenie - Sumienność stabilnoś ć Sum., Stab. Ekstr. Sum, Stab. Ugod. Otwartość na dośw. Sum., Stab. Ugo- dowość,Otwartość Sumienność, stabilność emocjonal.

32 Cechy a funkcjonowanie psychologiczno-społeczne. 1. Korelaty satysfakcji z życia: Ugodowość, Sumienność, Ekstrawersja Neurotyzm 2. Czynnik moderujący ryzyko choroby wieńcowej - Ugodowość 3. Cechy a integracja osobowości Neurotyczność vs Otwartość na doświadczenie

33 Kontekstowy charakter cech osobowości Strukturalny model osobowości ( Personality and Role Identity Structural Model – PRISM; Wood&Roberts, 2006) Ekstrawersja cecha ogólna Kontekst 3Kontekst 2Kontekst 1. Ogólna koncepcja Ja - jaki jestem na ogół? Tożsamość roli - jaki jestem jako pracownik? cecha kontekstowa

34 Formalne i treściowe aspekty cechy a zmienność (Deci, Ryan, La Guardia, 2007): a.Treść: Im > Ne tym>zmienność; Im>EOSU tym < zmienność b. Potrzeba: Im > wsparcie dla autonomii tym EOSU

35 Kontekstowość cech a przystosowanie 1.Zmienność cechy w kontekście (roli, sytuacji, potrzeby) a przystosowanie. Im większe zróżnicowanie zbioru cech w różnych rolach tym gorsze wskaźniki przystosowania (Block, Donahue, Robin, Roberts i inni, 1993) 2. Im większa złozoność koncepcji siebie tym większa ochrona przed „zalaniem” negatywnym afektem (Linville 1975)

36 Podsumowanie 1.Idiograficzność a nomotetyczność 2.Status pojęcia cechy. 3.Cech ogólna i kontekstowa 4. Cecha globalna jako zmienna wyjaśniająca - Dawid Funder (1991). 5. Endogenny i egzogenny charakteru cechy (Cloninger, Costa, Mc Crae – Allport, ). 6. Czynniki sytuacyjnej i czasowej zmienności cechy: Przedmiotowe: treściowe i formalne charakterystyki cechy (intensywność, zmienność, globalność), Podmiotowe: płeć, wiek, stan zdrowia osoby


Pobierz ppt "Osobowość jako organizacja cech Cecha – predyspozycja do zachowań typowych, która ujawnia się przez podobieństwo reakcji człowieka w różnych sytuacjach."

Podobne prezentacje


Reklamy Google