Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Problemy z wprowadzaniem do systemu prawnego administracyjnych kar pieniężnych Piotr Ołdak starszy legislator w RCL Artur Miśkiewicz starszy legislator.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Problemy z wprowadzaniem do systemu prawnego administracyjnych kar pieniężnych Piotr Ołdak starszy legislator w RCL Artur Miśkiewicz starszy legislator."— Zapis prezentacji:

1 Problemy z wprowadzaniem do systemu prawnego administracyjnych kar pieniężnych Piotr Ołdak starszy legislator w RCL Artur Miśkiewicz starszy legislator w RCL Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 Administracyjna kara pieniężna 1)W polskim prawie administracyjnym istnieje instytucja kar administracyjnych, stanowiących formę represji wymierzonej w ramach stosunku administracyjnoprawnego w związku z naruszeniem obowiązków administracyjnych. Do kar administracyjnych zalicza się kary administracyjne sensu stricto – kary pieniężne wynikające z przepisów prawa materialnego, nakładane na podmioty administrowane, kary porządkowe i kary dyscyplinarne. Funkcją tych kar jest wyrządzenie osobie ukaranej określonych dolegliwości z powodu niezastosowania się do nakazu lub zakazu. Późniejsze podporządkowanie się poleceniom nie chroni przed nałożeniem lub wykonaniem nałożonej kary. Kara jest w pewnym sensie odpłatą za naruszenie normy prawa i w stosunku do osoby ukaranej pełni przede wszystkim funkcję represyjną. Jeżeli chodzi o oddziaływanie kary na społeczeństwo oraz na zachowanie ukaranego w przyszłości to kara pełni funkcję prewencyjną (Prawo administracyjne, M. Wierzbowski (red.), J. Jagielski, J. Lang, M. Szubiakowski, A. Wiktorowska, wyd. Lexis Nexis, 2011 r., str. 135 i 136.).

3 2) Nie ma definicji legalnej sankcji administracyjnych, w tym administracyjnych kar pieniężnych ani kompleksowej regulacji zagadnień materialno – prawnych i proceduralnych związanych ze stosowaniem tych sankcji. 3)Jedną z przesłanek zastępowania sankcji stricte karnych sankcjami administracyjnymi jest szeroki krąg podmiotów, na które sankcje mogą być nakładane – osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. 4)Instytucja sankcji administracyjnych służy przede wszystkim zapewnieniu efektywności działania administracji publicznej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

4 Niejednolity sposób określania charakteru prawnego administracyjnej kary pieniężnej 1)Kara pieniężna jest jednym z typów sankcji administracyjnych (M. Wincenciak, Sankcje w prawie administracyjnym i procedura ich wymierzania, LEX/Oficyna 2008 r.). 2)Kary pieniężne są środkiem odpowiedzialności prawnej, zaliczanej do odpowiedzialności karnej jako trzeci (obok odpowiedzialności za przestępstwa i odpowiedzialności za wykroczenia) rodzaj tej odpowiedzialności (W. Radecki, Odpowiedzialność Prawna w Ochronie Środowiska, Warszawa 2002 r.). 3)Kara pieniężna jest instytucją odpowiedzialności administracyjno – karnej (D. Szumiło – Kulczycka, Prawo administracyjno – karne, Kraków 2004 r.). Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

5 Wykroczenie – alternatywna forma odpowiedzialności w stosunku do odpowiedzialności administracyjnej 1)Art. 1 § 1 i 2 Kodeksu wykroczeń (KW) stanowi, iż odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto dopuszcza się czynu społecznie szkodliwego, zabronionego przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 zł lub nagany. Mający uzupełniające znaczenie art. 47 § 1 KW wyjaśnia, że czynem zabronionym jest zachowanie (działanie lub zaniechanie) o znamionach określonych w ustawie karnej, zaś przepis art. 1 § 2 KW stanowi, iż podmiotowym warunkiem wykroczenia jest wina sprawcy czynu zabronionego. 2)Odpowiedzialność za wykroczenie jest rodzajem odpowiedzialności osobistej – opartej na winie indywidualnej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

6 3)Zadaniem postępowania w sprawach o wykroczenia jest takie ukształtowanie tego postępowania, aby: a)sprawca wykroczenia – a nie osoba niewinna – został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności, b)zrealizowana została zasada trafnego karania i stosowania środków wychowawczych oraz zapobiegawczych, c)zostały uwzględnione prawnie chronione interesy pokrzywdzonego wykroczeniem, d)rozstrzygnięcie nastąpiło w rozsądnym terminie. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

7 5)Na podstawie normy odsyłającej art. 8 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (KPW) w postępowaniu w sprawach o wykroczenia mają zastosowanie zasady: prawdy materialnej, trafnej represji, szybkości i ekonomiki, obiektywizmu, domniemania niewinności i in dubio pro reo, swobodnej oceny dowodów, podejmowania przez organ procesowy czynności z urzędu, skargowości, a także informacji prawnej. 6)W postępowaniu w sprawach o wykroczenia obowiązują także zasady: jawności, bezpośredniości, kontradyktoryjności i kontroli orzeczeń (art. 34, 70 i 103 KPW), a przede wszystkim zasada prawa do obrony i korzystania z pomocy obrońcy (art. 4 KPW). 7)Szybkość i ekonomika postępowania nie mogą być realizowane kosztem zasady prawdy, a także zasady trafnego karania i stosowania środków profilaktyczno – wychowawczych. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

8 Postępowanie mandatowe jako najbardziej uproszczony tryb postępowania w sprawach o wykroczenia Do przesłanek pozytywnych postępowania mandatowego należy zaliczyć w szczególności: 1) Popełnienie wykroczenia, które na podstawie ustawy jest objęte tym trybem postępowania. 2) Brak wątpliwości co do faktu popełnienia wykroczenia i osoby sprawcy, które mogą wynikać: a) ze schwytania sprawcy na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, b) z naocznego lub za pomocą urządzenia kontrolno – pomiarowego stwierdzenia wykroczenia przez funkcjonariusza stosującego tryb mandatowy, gdy nie ma wątpliwości co do osoby sprawcy. 3) Zgoda sprawcy czynu na tryb mandatowy. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

9 Dopuszczalność ustanawiania kar pieniężnych w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach wypowiadał się w kwestiach związanych z administracyjnymi karami pieniężnymi. TK w swoich orzeczeniach wskazał m. in.: 1)tam gdzie przepisy nakładają na osoby fizyczne lub prawne obowiązki, powinien się również znaleźć przepis określający konsekwencję niespełnienia obowiązku (sygn. K 23/99), 2)Nie ma więc przeszkód, aby za naruszenie konkretnych przepisów prawa ustawodawca przewidział możliwość stosowania sankcji o podobnym charakterze w różnych postępowaniach (np. w postępowaniu cywilnym, administracyjnym czy karnym). (…) Dotyczy to np. kary pieniężnej (czy kary grzywny), która może być konsekwencją orzeczenia wydanego w następstwie przeprowadzenia postępowania karnego przed sądem karnym, ale sankcja tego rodzaju może być też zastosowana w postępowaniu administracyjnym, o ile przepisy prawne taką możliwość przewidują w konsekwencji wydanej decyzji (sygn. P 12/01). Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

10 W wyroku z 15 stycznia 2007 r., sygn. P 19/06, Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż: 1)kwestia dopuszczalności stosowania administracyjnych kar pieniężnych powinna być oceniana z punktu widzenia funkcji, jaką sankcja ta ma spełniać. 2)istotą sankcji karnych jest represja, natomiast administracyjnych – profilaktyka i prewencja. 3)spełnianie wspomnianych funkcji przesądza jednakże o tym, czy dana sankcja jest ze swojej istoty karna, czy administracyjna. 4)kara administracyjna nie jest odpłatą za popełniony czyn, lecz stanowi jedynie środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wychowawczo-zarządzających zadań administracji. 5)granica między deliktem administracyjnym i będącą jego konsekwencją karą administracyjną a wykroczeniem jest płynna, a określenie jej zależy w wielu sytuacjach od uznania władzy ustawodawczej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

11 Trybunał Konstytucyjny najczęściej bada konstytucyjność podstaw prawnych nakładania sankcji, rozważając je m. in. w świetle wartości wywodzonych z zasady demokratycznego państwa prawnego, zwłaszcza zasady ochrony zaufania do państwa i prawa, zasady proporcjonalności i zasady sprawiedliwości proceduralnej. Kara ta nie musi być konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej (wyrok TK z 31 marca 2008 r., sygn. SK 75/06). Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

12 W wyroku z 15 stycznia 2007 r. sygn. P 19/06 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że odpowiedzialność karnoadministracyjna oparta jest na zasadzie winy obiektywnej. W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdza, że ustawodawca określając sankcję za naruszenie prawa w szczególności musi respektować zasadę równości (wyrok z 29 czerwca 2004 r., sygn. P 20/02) i zasadę proporcjonalności własnego wkroczenia. Nie można więc stosować sankcji oczywiście nieadekwatnych lub nieracjonalnych albo niewspółmiernie dolegliwych (wyrok z 30 listopada 2004 r., sygn. SK 31/04). Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

13 W kwestii realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. K 28/97 stwierdził, że prawo do sądu oznacza dla ustawodawcy obowiązek ustanowienia regulacji prawnej, która zapewni rozpatrzenie sprawy przez sąd, a do legislatywy należy określenie sądu, który uważa za najbardziej adekwatny do rozpoznania danego rodzaju spraw. W wyroku z 10 maja 2000 r. sygn. K 21/99 Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednakże, że prawo do sądu oznacza dla ustawodawcy nie tylko obowiązek ustanowienia regulacji prawnej, zapewniającej ochronę sądową, ale także obowiązek określenia sądu, który byłby ze względu na charakter sprawy najbardziej odpowiedni do przeprowadzenia postępowania i wydania rozstrzygnięcia. Z późniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika zatem, że ustawodawca - celem zapewnienia jednostce prawa do sądu - nie ma pełnej dowolności w określeniu sądu właściwego do rozpatrywania danego rodzaju spraw. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

14 Zmiana systemu karania za popełnienie określonych czynów Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 14 października 2009 r., sygn. Kp 4/09, dotyczącym ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz o zmianie niektórych ustaw wskazał, że zmiana reżimu odpowiedzialności, umożliwiająca szybką i skuteczną reakcję na naruszenie prawa, musi jednak opierać się na rzetelnym postępowaniu, toczącym się z zachowaniem gwarancji procesowych osoby, której to postępowanie dotyczy. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

15 TK stwierdził, że ustawodawca, dekryminalizując naruszenie przepisów ruchu drogowego polegające na przekroczeniu dopuszczalnej prędkości, jednocześnie ustalił wysoce restrykcyjny, nieproporcjonalny sposób karania, pozbawiając przy tym kierujących gwarancji procesowych, które zapewnia postępowanie w sprawach o wykroczenia i nie kierując w to miejsce innych, adekwatnych gwarancji, które zainteresowany mógłby uruchomić. Sądowa kontrola ograniczona wyłącznie do legalności decyzji administracyjnej wymierzającej karę pieniężną za przekroczenie prędkości w sytuacji, gdy przepisy materialne dotyczące źródła wykroczenia nie przewidują żadnych kontratypów ani przesłanek, które mógłby ocenić sąd administracyjny w granicach swojej kognicji, musi być uznana w tym wypadku za niewystarczającą i niezgodną z zasadą proporcjonalności wkroczenia ustawodawcy w sferę chronioną jednostki. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

16 Prokurator Generalny, którego stanowisko zostało przywołane w uzasadnieniu do wyroku TK o sygn. Kp 4/09 do proponowanej zmiany ustawy – Prawo o ruchu drogowym, stwierdził, iż krytyczną ocenę wywołuje, że ustawodawca dostrzegając społeczną i obiektywną potrzebę zaostrzenia reguł odpowiedzialności za naruszenie dozwolonej prędkości na drodze, wynikającą ze skali tego zjawiska, asystemowo depenalizuje tylko jeden rodzaj zachowania, wprowadzając delikt administracyjny, podczas gdy np. zachowanie polegające na niedopełnieniu obowiązków o charakterze techniczno-administracyjnym w postaci uchylania się od obowiązku oczyszczania drogi, przewidziane w art. 101 KW, pozostaje nadal wykroczeniem. Prokurator Generalny wskazał, że przekroczenie dopuszczalnej prędkości jest czynem indywidualnym człowieka, mającym charakter wyraźnie wolicjonalny, a zatem jego sankcjonowanie powinno być oceniane w standardach konstytucyjnych przewidzianych dla odpowiedzialności karnej. Orzekając o zaistnieniu naruszenia przepisów i nakładając sankcję, właściwy organ nie mógłby zatem brać pod uwagę tych wszystkich okoliczności sprawy, które mogą stanowić przedmiot badania sądu powszechnego. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

17 Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 4 października 2007 r., sygn /03 Anghel przeciwko Rumunii stwierdził, że państwo może dokonać zmian w kwalifikacji prawnej niektórych przestępstw i ścigać je w trybie wykroczeń. Sprawcy nie mogą jednak znaleźć się w gorszej sytuacji tylko z tego względu, że reżim prawa wykroczeń jest odmienny od reżimu karnego. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

18 W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich stosowanie administracyjnych kar pieniężnych w coraz większym stopniu, często zastępując dotychczas istniejącą odpowiedzialność z tytułu wykroczeń, wiąże się z licznymi negatywnymi konsekwencjami dla osób podlegających ukaraniu. W przeciwieństwie do prawa karnego nie ma w prawie administracyjnym regulacji ogólnej, normującej takie zagadnienia, jak: 1) pojęcie sankcji administracyjnej, 2) zasady odpowiedzialności za delikt administracyjny, 3) ustanie karalności deliktu administracyjnego z uwagi na upływ czasu, 4) wyłączenie odpowiedzialności administracyjnej za działanie wyczerpujące znamiona deliktu administracyjnego, 5) sposób formułowania sankcji administracyjnej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

19 RPO postuluje wprowadzenie do porządku prawnego regulacji odnoszących się do kar administracyjnych w postaci: 1) legalnej definicji sankcji administracyjnej oraz administracyjnej kary pieniężnej, 2) zunifikowania zasady wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, tzn. okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przez organ administracji przy dokonywaniu wymiaru kary np. wielkość wyrządzonej szkody, fakt uprzedniego ukarania za taki sam delikt, sytuacja materialna i rodzinna osoby podlegającej odpowiedzialności administracyjnej, czy działanie miało charakter zamierzony, jednorazowy, czy stały (powtarzalny), 3) wprowadzenie instytucji ekskulpacji w przypadku zaistnienia deliktu z przyczyn spowodowanych siłami wyższymi, Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

20 4)bezwzględne prawo każdego ukaranego podmiotu do zaskarżenia ostatecznej decyzji wymierzającej administracyjną karę pieniężną do sądu administracyjnego, 5)wprowadzenie instytucji przedawnienia odpowiedzialności z tytułu deliktu administracyjnego oraz możliwości egzekucji nałożonej kary pieniężnej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

21 Przy ustanawianiu administracyjnych kar pieniężnych należy uwzględniać Rekomendację Komitetu Ministrów Rady Europy nr R(91) 1 z dnia 13 lutego 1991 r. oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka kształtujące się na podstawie art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

22 Artykuł 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - Prawo do rzetelnego procesu sądowego 1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. (…) 2. Każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą. 3. Każdy oskarżony o popełnienie czynu zagrożonego karą ma co najmniej prawo do: a)niezwłocznego otrzymania szczegółowej informacji w języku dla niego zrozumiałym o istocie i przyczynie skierowanego przeciwko niemu oskarżenia; b)posiadania odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony; c)bronienia się osobiście lub przez ustanowionego przez siebie obrońcę, a jeśli nie ma wystarczających środków na pokrycie kosztów obrony - do bezpłatnego korzystania z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości; d)przesłuchania lub spowodowania przesłuchania świadków oskarżenia oraz żądania obecności i przesłuchania świadków obrony na takich samych warunkach jak świadków oskarżenia; e)korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie rozumie lub nie mówi językiem używanym w sądzie. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

23 W ocenie Komitetu Ministrów Rady Europy z punktu widzenia praw jednostki za pożądane należy uznać zahamowanie rozprzestrzeniania się sankcji administracyjnych. Komitet Ministrów zawarł w rekomendacji następujące zasady: 1)oznaczoność sankcji oraz przesłanek jej wymierzania, 2)nakładanie sankcji za czyn, który w trakcie popełnienia stanowił postępowanie sprzeczne z normami obowiązującymi (przeniesienie na grunt prawa administracyjnego zasady nulla poena sine lege), 3)nikt nie może być dwukrotnie karany administracyjnie za ten sam czyn na podstawie tej samej normy prawnej albo norm chroniących ten sam interes społeczny, 4)wszelkie działania w zakresie kar administracyjnych muszą być podejmowane w rozsądnym czasie, Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

24 5)każda sprawa w przedmiocie nałożenia sankcji musi być zakończona rozstrzygnięciem zamykającym postępowanie, co ma stanowić dla jednostki gwarancję na osądzenie sprawy i ustalenie, czy sposób jej zachowania podlega karze, 6)do sankcji administracyjnych należy stosować normy urzeczywistniające następujące postulaty wynikające z rezolucji Komitetu Ministrów nr (77) 31: a)każda osoba stojąca w obliczu sankcji administracyjnej powinna być poinformowana o zarzutach przeciwko niej, b)osobie w stosunku do której toczy się postępowanie, należy udzielić wystarczającego czasu do przygotowania jej sprawy, biorąc pod uwagę złożoność przedmiotu, jak również surowość sankcji, jakie mogą być na nią nałożone, c)osoba, w stosunku do której toczy się postępowanie, bądź jej przedstawiciel, powinna być poinformowana o charakterze świadczących przeciwko niej dowodów,

25 d)osobie, w stosunku do której toczy się postępowanie, należy zapewnić możliwość wysłuchania, zanim jakakolwiek decyzja zostanie podjęta, e)akt nakładający sankcję winien wskazywać motywy, na których się opiera, f)z zastrzeżeniem zgody osoby zainteresowanej oraz zgodnie z przepisami prawa zasady wynikające z Rezolucji Komitetu Ministrów nr (77) 31 można uznać za zbędne w sprawach o mniejszym znaczeniu, w których mogą być wymierzone niewielkie sankcje pieniężne; jeśli jednak osoba, w stosunku do której ma być wymierzona sankcja, zgłasza zastrzeżenia do jej wielkości, to należy stosować wszelkie gwarancje wymienione w rezolucji, 7) ciężar dowodu spoczywa na organie administracji wymierzającym karę, 8) akt nakładający sankcję administracyjną winien podlegać kontroli sądowej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

26 W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pojęcie sprawa karna jest rozumiane szeroko i w konsekwencji tego dochodzi do uznawania spraw rozpatrywanych na tle art. 6 EKPC za karne nawet wtedy, gdy nie są one kwalifikowane jako takie w świetle prawa krajowego. W ocenie Trybunału w celu ustalenia, czy czyn karalny kwalifikuje się jako karny w rozumieniu Konwencji, pierwszą kwestią wymagającą wyjaśnienia jest to, czy przepis określający ten czyn należy w systemie prawnym pozwanego państwa do prawa karnego, następnie należy zbadać charakter czynu karalnego i wreszcie, charakter i stopień surowości kary, której poniesienie dana osoba ryzykowała, uwzględniając przedmiot i cel art. 6 EKPC, w zwykłym rozumieniu przepisów tego artykułu i w odniesieniu do ustawodawstwa państw – stron (sprawa Garyfallou Aebe v. Greece Application No /91). Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

27 NSA w wyroku z 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2377/12, oddalającym skargę kasacyjną Głównego Inspektora Ochrony Środowiska od wyroku WSA w Warszawie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty za brak sieci recyklingowej powołał się na Europejski Trybunał Praw Człowieka, który uznał, że nakładane dolegliwe kary pieniężne mają charakter sankcji karnych w świetle przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (np. decyzja ETPC z 23 marca 2000 r. w sprawie 36706/97 Ioannis Haralambidis przeciwko Grecji, Lex nr ). Ponadto NSA zasygnalizował w przedmiotowym wyroku, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się na konieczność uwzględniania poglądów ETPC, wyrażonych w oparciu o art. 6 EKPC, w zakresie w jakim dochodzi do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Sądowa weryfikacja prawidłowości decyzji administracyjnej nakładającej taką karę powinna odpowiadać wymogom zbliżonym do tych, jakie obowiązują w sprawie karnej (wyrok SN z dnia 14 kwietnia 2010 r., III SK 1/2010, OSNP 2011/21-22/288 i z dnia 9 stycznia 2008 r. III SPZ 1/07, OSNP 2008/13-14/205). Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

28 Podniesienie do rangi przestępstwa czynów będących dotychczas deliktem administracyjnym Ustawą z dnia z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki oraz o zmianie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. Nr 185, poz. 1094) zostały dodane w ustawie z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki przepisy dotyczące odpowiedzialności karnej. Art. 35a. 1. Kto usuwa ze statku substancje zanieczyszczające w takiej ilości lub takiej postaci, że może to doprowadzić do pogorszenia jakości wody, zagrażać życiu lub zdrowiu wielu osób, lub spowodować zniszczenie fauny i flory morskiej w znacznych rozmiarach, – podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Art. 38a. Nie podlega odpowiedzialności przewidzianej w art. 36 ust. 1 lub art. 37 pkt 4 osoba fizyczna, której zachowanie realizuje jednocześnie znamiona przestępstwa określonego w art. 35a, a przestępstwo to zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym.". Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

29 Jednocześnie w ustawie z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki pozostawiono przepisy ustanawiające administracyjne kary pieniężne za czyny, które nie stanowią poważnego zanieczyszczenia morza przez statki. Art Armatorowi, z którego statku podczas przebywania w polskich obszarach morskich dokonano, z naruszeniem przepisów ustawy, zanieczyszczenia środowiska morskiego, w związku z eksploatacją statku lub zatopieniem w morzu odpadów i innych substancji - wymierza się karę pieniężną o równowartości do jednostek obliczeniowych, zwanych Specjalnym Prawem Ciągnienia (SDR), określanych przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Art. 37. Jeżeli kapitan lub inny członek załogi statku nie wykonując, ciążących na nim z mocy prawa, obowiązków: 4)powoduje zanieczyszczenie środowiska morskiego, - podlega karze pieniężnej do wysokości nieprzekraczającej dwudziestokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

30 Umiejscowienie przepisów ustanawiających kary pieniężne 1)w przepisach prawa materialnego np. art. 57 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623, z późn. zm.) zawarty w rozdziale 5 Budowa i oddawanie do użytku obiektów budowlanych, 2)w przepisach dotyczących kwestii nadzoru i kontroli np. art. 115 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674, z późn. zm.) zawarty w rozdziale 19 Nadzór i kontrola, Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

31 3)w przepisach karnych np. art. 97 – 103 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. U. Nr 79, poz. 666, z późn. zm.) zawarte w rozdziale 13 Przepisy karne i kary pieniężne, 4)w odrębnej jednostce systematyzacyjnej przed przepisami karnymi albo po przepisach karnych np. art. 63a – 63c ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 857, z późn. zm.) zawarte w rozdziale 9a Kary pieniężne. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

32 Redakcja przepisów ustanawiających administracyjne kary pieniężne Najczęściej przepisy ustanawiające kary pieniężne mają postać: 1)karnistyczną – np. art. 95a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265, z późn. zm.) Art. 95a. 1. Kto, będąc zobowiązany do zwrotu zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub licencji albo wypisów z tych dokumentów nie zwraca ich organowi, który ich udzielił, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o cofnięciu zezwolenia lub licencji stała się ostateczna -podlega karze pieniężnej w wysokości zł., Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

33 2)wyliczającą – np. art. 53a ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2013 r. poz. 1162) Art. 53a. 1. Kto poza stacją demontażu dokonuje: 1)usunięcia z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów lub substancji niebezpiecznych, w tym płynów, 2)wymontowania z pojazdów wycofanych z eksploatacji przedmiotów wyposażenia lub części nadających się do ponownego użycia, 3)wymontowania z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów nadających się do odzysku lub recyklingu - podlega karze pieniężnej od do zł.. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

34 Odesłania w przepisach określających kary pieniężne W przepisach ustanawiających kary pieniężne można posługiwać się odesłaniami. Zgodnie z § 156 ust. 1 i 2 Zasad techniki prawodawczej, jeżeli zachodzi potrzeba osiągnięcia skrótowości tekstu lub zapewnienia spójności regulowanych instytucji prawnych, w akcie normatywnym można posłużyć się odesłaniami. Jeżeli odesłanie stosuje się tylko ze względu na potrzebę osiągnięcia skrótowości tekstu, w przepisie odsyłającym jednoznacznie wskazuje się przepis lub przepisy prawne, do których się odsyła. Nie powinno się odsyłać do całych ustaw lub do przepisów blankietowych, gdyż może to prowadzić do uznania przepisu ustanawiającego karę administracyjną za naruszający zasadę określoności przepisów prawa. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

35 Przykład odesłania blankietowego – art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 950) Art Jeżeli zakład ubezpieczeń nie wykonuje w wyznaczonym terminie decyzji, o której mowa w art. 209 ust. 2, lub wykonuje działalność z naruszeniem przepisów prawa, statutu, zawartych umów ubezpieczenia lub planu działalności lub nie udziela informacji lub wyjaśnień, organ nadzoru może, w drodze decyzji: 1)nakładać na członków zarządu zakładu ubezpieczeń lub prokurentów kary pieniężne do wysokości odpowiadającej trzykrotnemu przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu z ostatnich 12 miesięcy (…) Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

36 Przykład odesłania do przepisu rozporządzenia Unii Europejskiej art. 63a ust. 1 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 857, z późn. zm.) stanowi, że przewoźnik, operator terminalu lub sprzedawca biletów, w rozumieniu rozporządzenia nr 1177/2010, którzy działają z naruszeniem obowiązków lub warunków określonych w art. 4 ust. 2, art. 7, art. 8 ust. 2, 3 i 5, art. 9 ust. 1, 2 i 4, art. 10, art. 11 ust. 1, 4 i 5, art , art. 22, art. 23 ust. 1 i 3 oraz art. 24 rozporządzenia nr 1177/2010, podlegają karze pieniężnej do zł. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

37 Określoność przepisów ustanawiających kary pieniężne Redakcja przepisów i stopień ich precyzji językowej powinny umożliwiać podmiotom – adresatom tych przepisów jednoznaczne ustalenie znaczenia normy – praw i obowiązków z niej wynikających (M. Wincenciak, Sankcje w prawie administracyjnym i procedura ich wymierzania, Oficyna/LEX 2008 r.). Redagując przepisy ustanawiające kary pieniężne należy unikać zwrotów niedookreślonych i klauzul generalnych. Przykładem przepisów, w których nie uniknięto tego typu sformułowań są: 1)Art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r. poz. 262) zgodnie z którym, dokonując wezwania, o którym mowa w art. 31 ust. 2, minister właściwy do spraw gospodarki może nałożyć na podmiot świadczący usługi certyfikacyjne karę pieniężną do wysokości złotych, jeżeli stwierdzone nieprawidłowości były szczególnie rażące, Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

38 2)Art. 170b ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384, z późn. zm.), zgodnie z którym, w przypadku gdy spółka prowadząca izbę rozliczeniową narusza przepisy prawa, nie przestrzega zasad uczciwego obrotu lub narusza interesy jej uczestników, Komisja może cofnąć spółce zezwolenie na prowadzenie izby rozliczeniowej lub nałożyć na spółkę karę pieniężną. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

39 Określanie wysokości kary pieniężnej W krajowym porządku prawnym wysokość administracyjnych kar pieniężnych jest określana na kilka sposobów: 1)sztywne określenie wysokości kary pieniężnej np. art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21, z późn. zm.) Art Jeżeli podmiot, wbrew obowiązkowi, o którym mowa w art. 76, nie składa sprawozdania, podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości 500 zł., Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

40 2)wskazanie dolnej i górnej granicy wysokości kary pieniężnej np. art. 53a ust. 1 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2013 r. poz. 1162) Art. 53a. 1. Kto poza stacją demontażu dokonuje: 1)usunięcia z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów lub substancji niebezpiecznych, w tym płynów, 2)wymontowania z pojazdów wycofanych z eksploatacji przedmiotów wyposażenia lub części nadających się do ponownego użycia, 3)wymontowania z pojazdów wycofanych z eksploatacji elementów nadających się do odzysku lub recyklingu - podlega karze pieniężnej od do zł., Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

41 3)wskazanie górnej granicy wysokości kary pieniężnej np. art. 56a ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 934, z późn. zm.) Art. 56a.1. Przewoźnik, operator terminalu lub sprzedawca biletów, w rozumieniu rozporządzenia nr 1177/2010, którzy działają z naruszeniem obowiązków lub warunków określonych w art. 4 ust. 2, art. 7, art. 8 ust. 2, 3 i 5, art. 9 ust. 1, 2 i 4, art. 10, art. 11 ust. 1, 4 i 5, art , art. 22, art. 23 ust. 1 i 3 oraz art. 24 rozporządzenia nr 1177/2010, podlegają karze pieniężnej do zł., Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

42 4)ustalenie wysokości kary pieniężnej z wykorzystaniem wzoru np. art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1164) 5. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, wysokość kary oblicza się według wzoru: K = 5 x W x (M - R)/100% gdzie poszczególne symbole oznaczają: (…)., Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

43 5)ustalenie wysokości kary pieniężnej poprzez odniesienie się do określonego procentu od przychodu ukaranego podmiotu, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym np. art. 210 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne Art Karę pieniężną, o której mowa w art. 209 ust. 1, nakłada Prezes UKE, w drodze decyzji, w wysokości do 3 % przychodu ukaranego podmiotu, osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym. Decyzji o nałożeniu kary pieniężnej nie nadaje się rygoru natychmiastowej wykonalności.. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

44 Przedawnienie deliktu administracyjnego oraz przedawnienie kar pieniężnych Z uwagi na brak ustawy określającej ogólne zasady wymierzania administracyjnych kar pieniężnych zasadne jest, aby projektując przepisy ustanawiające kary pieniężne uwzględniano w nich instytucję przedawnienia odpowiedzialności z tytułu deliktu administracyjnego oraz możliwości egzekucji nałożonej kary pieniężnej. W przepisach obowiązujących ustaw dostrzega się niekonsekwencję w tym zakresie. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

45 Instytucja przedawnienia została przewidziana m. in. w: 1) art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 934, z późn. zm.) Art Nie można nałożyć kary pieniężnej, jeżeli od dnia popełnienia czynu upłynęło 5 lat. 2. Wymierzonej kary pieniężnej nie pobiera się po upływie 5 lat od daty wydania ostatecznej decyzji o nałożeniu kary., 2) art. 92c ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265, z późn. zm.) Art. 92c. 1. Nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli : (…) 3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

46 Dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej W przypadku, gdy przepisy ustanawiające administracyjne kary pieniężne przewidują pozostawienie określenia wysokości kary pieniężnej do decyzji organu administracji publicznej, należy określić w przepisach ustawy dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej. 1) art. 129b ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, z późn. zm.) stanowi, że karę pieniężną, nakłada wojewódzki inspektor farmaceutyczny w drodze decyzji administracyjnej. Przy ustalaniu wysokości kary uwzględnia się w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów, 2) art. 66 ust. 2b ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94, z późn. zm.) stanowi, że ustalając wysokość kary pieniężnej, Prezes UTK uwzględnia zakres naruszenia przepisu, dotychczasową działalność podmiotu oraz jego możliwości finansowe. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

47 Wyłącznie odpowiedzialności za delikt administracyjny Odpowiedzialność administracyjna jest zasadniczo odpowiedzialnością o charakterze obiektywnym. Jednakże odpowiedzialność ta nie ma charakteru absolutnego i podmiot naruszający określone przepisy może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wskazanie, iż uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, by do naruszenia przepisów nie dopuścić (wyroki TK sygn. akt SK 3/08 i P 12/01). Dlatego też zasadne jest, aby w przepisach dotyczących ustanawiania kar pieniężnych określać przesłanki wyłączające odpowiedzialność administracyjną. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

48 Przesłanki wyłączające odpowiedzialność administracyjną – przykłady 1)ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265, z późn. zm.) Art. 92c. 1. Nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1)okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć,(…), Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

49 2)ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 50) Art Kar pieniężnych nie wymierza się: 1)jeżeli od końca roku kwotowego, w którym popełniono czyn podlegający karze pieniężnej, upłynęły 3 lata lub 2)naruszenie lub niewykonanie obowiązku nastąpiło w wyniku działania siły wyższej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

50 Odstąpienie od wymierzenia kary administracyjnej Charakterystyczny dla administracyjnych kar pieniężnych reżim odpowiedzialności obiektywnej może być łagodzony za pomocą instytucji odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

51 Przykłady 1)art. 126 ust. 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1059, z późn. zm.) Karze pieniężnej podlega operator wyznaczony, który narusza obowiązek świadczenia usług powszechnych (…). Prezes UKE może odstąpić od wymierzenia kary, biorąc pod uwagę koniunkturę gospodarczą, aktualną sytuację finansową operatora wyznaczonego, w tym w zakresie świadczenia usług powszechnych, uwarunkowania rynku pracy oraz utrzymanie ciągłości świadczenia usług powszechnych.(…), Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

52 2)Art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 50) Można odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli naruszenie lub niewykonanie obowiązku: 1) nastąpiło z przyczyn nieleżących po stronie producenta mleka, dostawcy hurtowego, dostawcy bezpośredniego, podmiotu skupującego, uznanej organizacji producentów lub uznanego zrzeszenia organizacji producentów, lub 2)jest nieznaczne w odniesieniu do wielkości posiadanej kwoty indywidualnej, lub nie wpływa na mechanizm kwotowania produkcji mleka, w tym na skuteczność przeprowadzonej kontroli lub czynności sprawdzających.. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

53 PODSUMOWANIE 1.TK dopuszcza ustanawianie kar pieniężnych. 2.Według TK dopuszczalność stosowania kar administracyjnych powinna być oceniana z punktu widzenia funkcji, jaką kara ta ma spełniać (profilaktyka i prewencja). 3.Wynikające z Konstytucji RP cztery zasady, które należy szczególnie brać pod uwagę ustanawiając kary pieniężne to: zasada ochrony zaufania do państwa i prawa, zasada proporcjonalności, zasada sprawiedliwości proceduralnej i zasada prawa do sądu. 4.Odpowiedzialność karnoadministracyjna to odpowiedzialność obiektywna. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

54 5.Zmiana reżimu odpowiedzialności jest możliwa pod warunkiem zapewnienia rzetelnego postępowania z zachowaniem gwarancji procesowych dla osoby, której to postępowanie dotyczy. 6.Zgodnie z orzecznictwem ETS dolegliwe kary pieniężne mają charakter sankcji karnych w świetle przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. 7.Należy dążyć do wypracowania i stosowania w miarę jednolitych zasad związanych z projektowaniem norm dotyczących kar pieniężnych. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

55 Dziękuję za uwagę Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego


Pobierz ppt "Problemy z wprowadzaniem do systemu prawnego administracyjnych kar pieniężnych Piotr Ołdak starszy legislator w RCL Artur Miśkiewicz starszy legislator."

Podobne prezentacje


Reklamy Google