Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

2 Katedra i Zakład Mikrobiologii i Wirusologii 41-200 Sosnowiec ul. Jagiellońska 4 tel.: 32-364-1621 Dr hab. n. med. Tomasz.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "2 Katedra i Zakład Mikrobiologii i Wirusologii 41-200 Sosnowiec ul. Jagiellońska 4 tel.: 32-364-1621 Dr hab. n. med. Tomasz."— Zapis prezentacji:

1

2 2 Katedra i Zakład Mikrobiologii i Wirusologii Sosnowiec ul. Jagiellońska 4 tel.: Dr hab. n. med. Tomasz J. Wąsik, Prof. SUM Wykłady - literatura obowiązkowa Mikrobiologia Murray P., Rosenthal K., Pfaller M., Elsevier Urban & Partner, 2011, ISBN: Mikrobiologia Lekarska Kayser F., Bienz K., Eckert J., Zinkernagel R., PZWL 2007, ISBN: Wirusologia Collier L., Oxford J.:. PZWL, ISBN:

3 Mikrobiologia Mikrobiologia – badanie biologicznie czynnych struktur, których nie widać gołym okiem Mikrobiologia – badanie biologicznie czynnych struktur, których nie widać gołym okiem mikroorganizmy, mikroby, drobnoustroje mikroorganizmy, mikroby, drobnoustroje a co z prionami i wirusami? a co z prionami i wirusami? zarazki, patogeny, czynniki chorobotwórcze zarazki, patogeny, czynniki chorobotwórcze ale nie wszystkie powodują choroby, a wiele jest dla nas niezbędnych ale nie wszystkie powodują choroby, a wiele jest dla nas niezbędnych Gdzie można znaleźć mikroby? Gdzie można znaleźć mikroby? wszędzie wszędzie 3

4 Mikrobiologia Prionymikroby Prionymikroby Wirusymikrobiologia Wirusymikrobiologia Bakterie Bakterie Grzyby Grzyby Pierwotniakipasożyty Pierwotniakipasożyty Płazińce i obleńceparazytologia Płazińce i obleńceparazytologia Stawonogi Stawonogi 4

5 5

6 Działy Mikrobiologii Mikrobiologia środowiskowa Mikrobiologia środowiskowa Mikrobiologia przemysłowa Mikrobiologia przemysłowa Mikrobiologia kliniczna Mikrobiologia kliniczna Inżyniera genetyczna Inżyniera genetyczna Biotechnologia Biotechnologia Immunologia Immunologia Epidemiologia Epidemiologia Wirusologia Wirusologia I jeszcze wiele, wiele innych I jeszcze wiele, wiele innych 6

7 Kilka ważnych nazwisk i dat Anton van Leeuwenhoek ( ) holenderski sukiennik, producent mikroskopów, przyrodnik. w 1674 r. spojrzał na kroplę wody przez wykonane własnoręcznie soczewki mikroskopu i odkrył że coś tam jest - drobnoustroje. Anton van Leeuwenhoek ( ) holenderski sukiennik, producent mikroskopów, przyrodnik. w 1674 r. spojrzał na kroplę wody przez wykonane własnoręcznie soczewki mikroskopu i odkrył że coś tam jest - drobnoustroje. Otto Friedrich Müller ( ) duński przyrodnik pogrupował bakterie w rodzaje i gatunki zgodnie z metodą Karola Linneusza, dając początek taksonomicznej klasyfikacji drobnoustrojów Otto Friedrich Müller ( ) duński przyrodnik pogrupował bakterie w rodzaje i gatunki zgodnie z metodą Karola Linneusza, dając początek taksonomicznej klasyfikacji drobnoustrojów W 1840 r. niemiecki patolog Friedrich Henie zaproponował kryteria udowadniające rolę drobnoustrojów w wywoływaniu chorób W 1840 r. niemiecki patolog Friedrich Henie zaproponował kryteria udowadniające rolę drobnoustrojów w wywoływaniu chorób 7

8 Kilka ważnych nazwisk i dat W latach Robert Koch (postulaty Kocha) i Ludwik Pasteur (teoria zarazków) potwierdzili tę teorię udowadniając, że drobnoustroje powodują wąglik, wściekliznę, dżumę, cholerę i gruźlicę. W latach Robert Koch (postulaty Kocha) i Ludwik Pasteur (teoria zarazków) potwierdzili tę teorię udowadniając, że drobnoustroje powodują wąglik, wściekliznę, dżumę, cholerę i gruźlicę. W roku 1910 niemiecki chemik Paul Ehrlich odkrył pierwszą substancję o charakterze przeciwdrobnoustrojowym - działającą przeciwko krętkom powodującym kiłę – salvarsan W roku 1910 niemiecki chemik Paul Ehrlich odkrył pierwszą substancję o charakterze przeciwdrobnoustrojowym - działającą przeciwko krętkom powodującym kiłę – salvarsan penicylina, Aleksander Fleming w 1928 r. penicylina, Aleksander Fleming w 1928 r. sulfanilamid, Gerhard Domagk w 1935 r. sulfanilamid, Gerhard Domagk w 1935 r. streptomycyna, Selman Waksman w 1943 r. streptomycyna, Selman Waksman w 1943 r. 8

9 Kilka ważnych nazwisk i dat W 1892 rosyjski botanik Dimitri Iwanowski wykazał, że ekstrakty z chorych roślin tytoniu, nawet po przefiltrowaniu przez bakteriologiczne filtry ceramiczne, wywołują takie same zmiany chorobowe u roślin zdrowych. Datę tę uważa się za początek Wirusologii W 1892 rosyjski botanik Dimitri Iwanowski wykazał, że ekstrakty z chorych roślin tytoniu, nawet po przefiltrowaniu przez bakteriologiczne filtry ceramiczne, wywołują takie same zmiany chorobowe u roślin zdrowych. Datę tę uważa się za początek Wirusologii 1898 holenderski botanik i mikrobiolog Martinus Beijerinic potwierdził i uzupełnił badania Iwanowa, sformułował nowoczesne poglądy na choroby wirusowe, określając wirusy jako contagium vivum fluidum – rozpuszczalny żywy patogen holenderski botanik i mikrobiolog Martinus Beijerinic potwierdził i uzupełnił badania Iwanowa, sformułował nowoczesne poglądy na choroby wirusowe, określając wirusy jako contagium vivum fluidum – rozpuszczalny żywy patogen. 9

10 Kilka ważnych nazwisk i dat W 1900 roku Walter Reed, amerykański lekarz wojskowy, wykazał że żółta gorączka przenoszona jest przez komary – odkrycie wytyczyło nowe kierunki współczesnej epidemiologii i ekonomii W 1900 roku Walter Reed, amerykański lekarz wojskowy, wykazał że żółta gorączka przenoszona jest przez komary – odkrycie wytyczyło nowe kierunki współczesnej epidemiologii i ekonomii Karl Landsteiner i Erwin Popper (1909) wykazali, że poliomielitis jest powodowana przez czynnik przesączalny – pierwsza ludzka choroba o udokumentowanej wirusowej etiopatogenezie Karl Landsteiner i Erwin Popper (1909) wykazali, że poliomielitis jest powodowana przez czynnik przesączalny – pierwsza ludzka choroba o udokumentowanej wirusowej etiopatogenezie WIRUSY, PLAGI I DZIEJE LUDZKOŚCI Michael B. A. Oldstone WIRUSY, PLAGI I DZIEJE LUDZKOŚCI Michael B. A. Oldstone 10

11 Różnice między Eukaryota a Prokaryota Bakterie są najmniejszymi komórkami Bakterie są najmniejszymi komórkami średnica najmniejszych bakterii (Chlamydia i Rickettsia) wynosi zaledwie 0,1-0,2 m, średnica najmniejszych bakterii (Chlamydia i Rickettsia) wynosi zaledwie 0,1-0,2 m, niektóre gatunki (np. Thiomargarita namibiensis) są kilkaset razy większe od bakterii przeciętnej wielkości i mogą być widziane już gołym okiem. niektóre gatunki (np. Thiomargarita namibiensis) są kilkaset razy większe od bakterii przeciętnej wielkości i mogą być widziane już gołym okiem. komórki roślinne i zwierzęce są znacznie większe - poczynając od 7 m średnicy (czerwone krwinki), a kończąc na kilkudziesięciu centymetrach długości komórki roślinne i zwierzęce są znacznie większe - poczynając od 7 m średnicy (czerwone krwinki), a kończąc na kilkudziesięciu centymetrach długości 11

12 Różnice między Eukaryota a Prokaryota Komórki zwierząt, roślin i grzybów określane są mianem eukariontów Komórki zwierząt, roślin i grzybów określane są mianem eukariontów bakterie i sinice należą do prokariontów bakterie i sinice należą do prokariontów Komórki prokariotyczne różnią się od eukariotycznych przede wszystkim Komórki prokariotyczne różnią się od eukariotycznych przede wszystkim brakiem jądra i niektórych organelli brakiem jądra i niektórych organelli strukturą genomu strukturą genomu 12

13 Cechy charakterystyczne Eukaryota i Prokaryota 13 CechaEukaryotaProkaryota Glówne grupyGlony, grzyby, pierwotniaki, rośliny, zwierzętaBakterie, sinice Rozmiar (szacunkowy) >5 m0,5-3 m Struktury jądrowe JądroKlasyczna błonaBrak błony jądrowej ChromosomDwie nici DNA - genom diploidalny Pojedyncze, koliste DNA - genom haploidalny Struktury cytoplazmatyczne MitochondriaObecneBrak Aparat GolgiegoObecnyBrak Retikulum endoplazmatyczneObecneBrak Rybosomy (stała sedymentacji)80S (60S + 405)70S (50S + 305) Błona cytoplazmatycznaZawiera steroleNie zawiera steroli Ściana komórkowa Obecna u grzybów, nieobecna u pozostałych grup Złożona struktura składająca się z białek, tłuszczy i peptydoglikanów RozmnażaniePłciowe i bezpłcioweBezpłciowe (podział komórki) Zdolność do ruchuZłożona wić (jeśli występuje)Prosta wić (jeśli występuje) Oddychanie komórkowePrzez mitochondriaPrzez błonę cytoplazmatyczną Zmodyfikowano wedlug Holt S: In Slots J. Taubmon M (eds.): Contemporary Oral Microbiology and immunology. St. Louis, Mosby, 1992.

14 Duże pchły mają na swych grzbietach małe pchły, które je gryzą, a małe pchły mają jeszcze mniejsze pchły i tak ad infinitum Wiroidy – małe ( nt) infekcyjne, koliste cząsteczki RNA, nie osłonięte kapsydem i prawdopodobnie nie kodujące białek. Związane są z niektórymi chorobami roślin, do tej pory nie stwierdzono aby były chorobotwórcze dla zwierząt Wiroidy – małe ( nt) infekcyjne, koliste cząsteczki RNA, nie osłonięte kapsydem i prawdopodobnie nie kodujące białek. Związane są z niektórymi chorobami roślin, do tej pory nie stwierdzono aby były chorobotwórcze dla zwierząt Wirino (wirusoidy) – większe niż wiroidy (1000 nt) satelitarne cząsteczki RNA. Wykorzystują mechanizm replikacyjny wirusa do namnażania się. W procesie dojrzewania wirusa wbudowują się do wnętrza wirusowego kapsydu jako pasażerowie na gapę. Występują u roślin i zwierząt. Prawdopodobnie są czynnikiem patogennym Wirino (wirusoidy) – większe niż wiroidy (1000 nt) satelitarne cząsteczki RNA. Wykorzystują mechanizm replikacyjny wirusa do namnażania się. W procesie dojrzewania wirusa wbudowują się do wnętrza wirusowego kapsydu jako pasażerowie na gapę. Występują u roślin i zwierząt. Prawdopodobnie są czynnikiem patogennym 14 RNA wiroidów z rodziny Avsunviroidae

15 Duże pchły mają na swych grzbietach małe pchły, które je gryzą, a małe pchły mają jeszcze mniejsze pchły i tak ad infinitum Priony (białkowe cząstki zakaźne) – pojedyncze cząsteczki białka, nie mające kwasu nukleinowego. Priony (białkowe cząstki zakaźne) – pojedyncze cząsteczki białka, nie mające kwasu nukleinowego. Białko prionu i gen je kodujący występuje w normalnych, niezainfekowanych komórkach. Białko prionu i gen je kodujący występuje w normalnych, niezainfekowanych komórkach. Uważa się, że priony są czynnikiem zakaźnym wywołującym wywołującymi choroby degeneracyjne ośrodkowego ODN m.in.: Uważa się, że priony są czynnikiem zakaźnym wywołującym wywołującymi choroby degeneracyjne ośrodkowego ODN m.in.: chorobę Creutzfeldta-Jakoba, chorobę Creutzfeldta-Jakoba, kuru u ludzi, kuru u ludzi, scarpie u owiec i scarpie u owiec i gąbczastą encfalopatię u bydła (BSE). gąbczastą encfalopatię u bydła (BSE). Ogólne określenie tych zakażeń to zakaźne encefalopatie gąbczaste (Transmissible Spongiform Encephalopathies, TSE). Ogólne określenie tych zakażeń to zakaźne encefalopatie gąbczaste (Transmissible Spongiform Encephalopathies, TSE). 15

16 Wirusy Ultramikroskopowe, bezwarunkowe pasożyty wewnątrzkomórkowe Ultramikroskopowe, bezwarunkowe pasożyty wewnątrzkomórkowe posiadają tylko jeden rodzaj kwasu nukleinowego, DNA lub RNA, posiadają tylko jeden rodzaj kwasu nukleinowego, DNA lub RNA, nie posiadają układów enzymatycznych wytwarzających energię ani aparatu syntetyzującego białka, nie posiadają układów enzymatycznych wytwarzających energię ani aparatu syntetyzującego białka, zmuszają zakażone komórki gospodarza do tworzenia cząsteczek wirusa. zmuszają zakażone komórki gospodarza do tworzenia cząsteczek wirusa. Cząstki zdolne do wywołania zakażenia. Cząstki zdolne do wywołania zakażenia. Rozmiar waha się od 18 do 600 nm Rozmiar waha się od 18 do 600 nm Wirusy prawie nigdy nie posiadają obu kwasów nukleinowych jednocześnie, jakkolwiek odkryty ostatnio Minivirus posiada zarówno DNA, jak i RNA. Wirusy prawie nigdy nie posiadają obu kwasów nukleinowych jednocześnie, jakkolwiek odkryty ostatnio Minivirus posiada zarówno DNA, jak i RNA. Nie są organizmami żywymi Nie są organizmami żywymi 16

17 Wirusy Wirusy to pasożyty, które do replikacji wymagają komórek gospodarza. Wirusy to pasożyty, które do replikacji wymagają komórek gospodarza. rodzaj komórek infekowanych przez wirusy, a także typ odpowiedzi gospodarza warunkują objawy kliniczne. rodzaj komórek infekowanych przez wirusy, a także typ odpowiedzi gospodarza warunkują objawy kliniczne. Jak do tej pory, opisano ponad 2000 gatunków wirusów, z których około 650 jest w stanie zainfekować człowieka i zwierzęta. Jak do tej pory, opisano ponad 2000 gatunków wirusów, z których około 650 jest w stanie zainfekować człowieka i zwierzęta. Infekcja może prowadzić albo do szybkiej replikacji wirusa i zniszczenia komórek gospodarza, albo może być długoterminowa i przewlekła Infekcja może prowadzić albo do szybkiej replikacji wirusa i zniszczenia komórek gospodarza, albo może być długoterminowa i przewlekła Konsekwencją są zakażenia od pospolitego przeziębienia czy biegunek, a kończąc na śmiertelnych infekcjach wirusami wścieklizny, Ebola, ospy prawdziwej czy HIV. Konsekwencją są zakażenia od pospolitego przeziębienia czy biegunek, a kończąc na śmiertelnych infekcjach wirusami wścieklizny, Ebola, ospy prawdziwej czy HIV. 17

18 Bakterie W przeciwieństwie do wirusów są organizmami żywymi W przeciwieństwie do wirusów są organizmami żywymi są drobnoustrojami prokariotycznymi, są drobnoustrojami prokariotycznymi, nie mają mitochondriów, błony jądrowej, aparatu Golgiego, retikulum endoplazmatycznego nie mają mitochondriów, błony jądrowej, aparatu Golgiego, retikulum endoplazmatycznego Rozmnażają się przez bezpłciowy podział komórki, Rozmnażają się przez bezpłciowy podział komórki, może dochodzić do rekombinacji genetycznej może dochodzić do rekombinacji genetycznej Budowa ściany komórkowej bakterii jest złożona, wyróżnić możemy jej dwa podstawowe typy: Budowa ściany komórkowej bakterii jest złożona, wyróżnić możemy jej dwa podstawowe typy: bakterie Gram + : ściana komórkowa składa się z grubej peptydoglikanowej warstwy bakterie Gram + : ściana komórkowa składa się z grubej peptydoglikanowej warstwy bakterie Gram - : nad cienką warstwą peptydoglikanu znajduje się jeszcze błona zewnętrzna bakterie Gram - : nad cienką warstwą peptydoglikanu znajduje się jeszcze błona zewnętrzna niektóre bakterie nie posiadają ściany komórkowej i żyją jedynie w środowisku hipertonicznym lub wewnątrz komórek gospodarza. niektóre bakterie nie posiadają ściany komórkowej i żyją jedynie w środowisku hipertonicznym lub wewnątrz komórek gospodarza. 18

19 Bakterie Takie cechy, jak: Takie cechy, jak: rozmiar bakterii (1-20 m lub większe), rozmiar bakterii (1-20 m lub większe), kształt (kulisty, cylindrycz­ny, kręty) kształt (kulisty, cylindrycz­ny, kręty) układ przestrzenny komórek (pojedyncze komórki, łańcuszki, kiście), układ przestrzenny komórek (pojedyncze komórki, łańcuszki, kiście), używane są do wstępnej identyfikacji bakterii. Do ostatecznej identyfikacji służą charakterystyczne cechy fenotypowe i genotypowe bakterii. Do ostatecznej identyfikacji służą charakterystyczne cechy fenotypowe i genotypowe bakterii. Ludzkie ciało zamieszkane jest przez tysiące różnych gatunków bakterii - niektóre z nich są mieszkańcami przejściowymi, inne żyją w ludzkim organizmie w stałej, pasożytniczej lub symbiotycznej zależności. Ludzkie ciało zamieszkane jest przez tysiące różnych gatunków bakterii - niektóre z nich są mieszkańcami przejściowymi, inne żyją w ludzkim organizmie w stałej, pasożytniczej lub symbiotycznej zależności. 19

20 Bakterie Środowisko, które nas otacza - powietrze, którym oddychamy, woda, którą pijemy, i jedzenie, które spożywamy - zasiedlone jest przez bakterie - niektóre z nich względnie niegroźne, a inne - wywołujące choroby zagrażające życiu. Środowisko, które nas otacza - powietrze, którym oddychamy, woda, którą pijemy, i jedzenie, które spożywamy - zasiedlone jest przez bakterie - niektóre z nich względnie niegroźne, a inne - wywołujące choroby zagrażające życiu. Choroby te spowodowane mogą być Choroby te spowodowane mogą być toksycznym działaniem bakteryjnych produktów przemiany materii (np. toksyny) lub toksycznym działaniem bakteryjnych produktów przemiany materii (np. toksyny) lub zasiedleniem przez bakterie jałowych z definicji obszarów ciała. zasiedleniem przez bakterie jałowych z definicji obszarów ciała. 20

21 Bacteria Domena ta obejmuje królestwo heterotroficznych eubakterii (bakterii właściwych) w tym wszystkie ludzkie bakterie chorobotwórcze Domena ta obejmuje królestwo heterotroficznych eubakterii (bakterii właściwych) w tym wszystkie ludzkie bakterie chorobotwórcze chemoorganotrofy chemoorganotrofy Inne królestwa, na przykład fotosyntetyzujących cyjanobakterie, nie są patogenne. Inne królestwa, na przykład fotosyntetyzujących cyjanobakterie, nie są patogenne. Liczbę gatunków bakterii na Ziemi szacuje się na setki tysięcy. Liczbę gatunków bakterii na Ziemi szacuje się na setki tysięcy. Spośród tych setek tysięcy odkryto i opisano szczegółowo zaledwie około 5500 gatunków bakterii. Spośród tych setek tysięcy odkryto i opisano szczegółowo zaledwie około 5500 gatunków bakterii. 21

22 Archaea Domena obejmuje formy żyjące w środowiskach o ekstremalnych warunkach. Domena obejmuje formy żyjące w środowiskach o ekstremalnych warunkach. Do tej domeny należą m.inn. mikroorganizmy : Do tej domeny należą m.inn. mikroorganizmy : termofilne i hipertermofilne, termofilne i hipertermofilne, halofilne halofilne wytwarzające metan. wytwarzające metan. Wcześniejsza nazwa Archaea brzmiała: Archaebacteria, co oznacza bakterie pierwotne, które w rzeczywistości są rodzajem żywej skamienieliny. Wcześniejsza nazwa Archaea brzmiała: Archaebacteria, co oznacza bakterie pierwotne, które w rzeczywistości są rodzajem żywej skamienieliny. Ciepłolubne Archaea rozwijają się głównie w ciepłych, wilgotnych biotopach, takich jak cieple źródła na szczytach pęknięć geotermalnych. Ciepłolubne Archaea rozwijają się głównie w ciepłych, wilgotnych biotopach, takich jak cieple źródła na szczytach pęknięć geotermalnych. Odkryte niedawno hipertermofilne Archaea żyją w pobliżu głębokomorskich stożków wulkanicznych w temperaturze przekraczającej 100°C. Odkryte niedawno hipertermofilne Archaea żyją w pobliżu głębokomorskich stożków wulkanicznych w temperaturze przekraczającej 100°C. 22

23 Grzyby Grzyby są organizmami eukariotycznym Grzyby są organizmami eukariotycznym mają wyodrębnione jądro, mają wyodrębnione jądro, mitochondria, aparat Golgiego oraz retikulum endoplazmatyczne. mitochondria, aparat Golgiego oraz retikulum endoplazmatyczne. Grzyby mogą występować w formie: Grzyby mogą występować w formie: jednokomórkowej i rozmnażać się bezpłciowo przez podział komórki (grzyby drożdżopodobne) jednokomórkowej i rozmnażać się bezpłciowo przez podział komórki (grzyby drożdżopodobne) mycelialnej (grzyby wielokomórkowe) rozmnażające się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. mycelialnej (grzyby wielokomórkowe) rozmnażające się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. Większość grzybów może występować tylko w jednej z wyżej opisanych form morfologicznych, jakkolwiek istnieją od tej zasady wyjątki: Większość grzybów może występować tylko w jednej z wyżej opisanych form morfologicznych, jakkolwiek istnieją od tej zasady wyjątki: grzyby dimorficzne grzyby dimorficzne Histoplasma, Blastemyces, Coccidioides. Histoplasma, Blastemyces, Coccidioides. 23

24 Pasożyty Pasożyty są drobnoustrojami o najwyższym stopniu złożoności. Pasożyty są drobnoustrojami o najwyższym stopniu złożoności. Wszystkie pasożyty są eukariotyczne, Wszystkie pasożyty są eukariotyczne, jednokomórkowe (Plasmodium, jednokomórkowe (Plasmodium, wielokomórkowe (tasiemce, glisty, kleszcze) wielokomórkowe (tasiemce, glisty, kleszcze) Różnią się także wielkością – Różnią się także wielkością – pierwotniaki mierzą jedynie 1-2 m średnicy pierwotniaki mierzą jedynie 1-2 m średnicy tasiemce mierzą do 10 m długości. tasiemce mierzą do 10 m długości. Mając to na uwadze, ciężko jest przyjąć, że wszystkie pasożyty zaliczane są do "drobnoustrojów". Mając to na uwadze, ciężko jest przyjąć, że wszystkie pasożyty zaliczane są do "drobnoustrojów". Cykl życiowy pasożytów bywa niezwykle złożony - niektóre z nich wchodzą w stały związek z ludźmi, a inne przechodzą serie etapów pośrednich w organizmach zwierzęcych. Cykl życiowy pasożytów bywa niezwykle złożony - niektóre z nich wchodzą w stały związek z ludźmi, a inne przechodzą serie etapów pośrednich w organizmach zwierzęcych. 24

25 25 Czynniki ryzyka chorób zakaźnych

26 Choroby zakaźne Choroby zakaźne, choroby infekcyjne – grupa chorób ludzi, zwierząt i roślin, będących następstwem: Choroby zakaźne, choroby infekcyjne – grupa chorób ludzi, zwierząt i roślin, będących następstwem: zakażenia ustroju czynnikiem zakaźnym i złamania sił odpornościowych organizmu (lub w odwrotnej kolejności) lub/i zakażenia ustroju czynnikiem zakaźnym i złamania sił odpornościowych organizmu (lub w odwrotnej kolejności) lub/i obecności w organizmie bioaktywnych toksyn (jadów) drobnoustrojów obecności w organizmie bioaktywnych toksyn (jadów) drobnoustrojów Do niedawna mianem choroby zakaźnej określano choroby wywoływane także przez robaki (owsica), pierwotniaki (malaria) i małe stawonogi (wszawica). Do niedawna mianem choroby zakaźnej określano choroby wywoływane także przez robaki (owsica), pierwotniaki (malaria) i małe stawonogi (wszawica). Obecnie te choroby nazywane są chorobami pasożytniczymi Obecnie te choroby nazywane są chorobami pasożytniczymi 26

27 Postulaty Kocha 1. Dany czynnik musi być obecny w każdym przypadku choroby 2. Czynnik musi być wyizolowany z organizmu gospodarza i dać się hodować in vitro 3. Po wprowadzeniu wyhodowanego czynnika w czystej postaci do zdrowego organizmu gospodarza, czynnik ten powinien wywołać daną chorobę 4. Ten sam czynnik musi być wyizolowany z doświadczalnie zakażonego osobnika i zachować swoją infekcyjność Opracowane w latach 1880-tych przez Kocha i Pasteura 4 kryteria, które musi spełniać określony patogen, aby być uznany za czynnik infekcyjny, z małymi modyfikacjami są aktualne po dzień dzisiejszy. 27

28 Czynniki etiologiczne zakażeń (patogeny) człowieka Niekomórkowe cząstki zakaźne Drobnoustroje prokariotyczne Drobnoustroje eukariotyczne Zwierzęta Priony (zakaźne białka) Chlamydie (0,3-1 urn) Grzyby (drożdże 5-10 m, grzyby pleśniowe, rozmiar niedający się określić) Helminty (robaki pasożytnicze) Wirusy ( nm) Riketsje (0,3-1 m) Mykoplazmy Klasyczne bakterie (1-5 m) Pierwotniaki (1-130 m) Stawonogi 28

29 Choroby zakaźne Są przyczyną 25% wszystkich zgonów (14 x 10 6 ) Są przyczyną 25% wszystkich zgonów (14 x 10 6 ) WHO definiuje 96 poważnych stanów chorobowych z czego 29 jest chorobami zakaźnymi WHO definiuje 96 poważnych stanów chorobowych z czego 29 jest chorobami zakaźnymi Zidentyfikowano 1415 gatunków patogennych dla człowieka Zidentyfikowano 1415 gatunków patogennych dla człowieka 217 wirusów i prionów 217 wirusów i prionów 538 bakterii i riketsji 538 bakterii i riketsji 307 grzybów 307 grzybów 66 pierwotniaków 66 pierwotniaków 287 robaków płaskich i obłych 287 robaków płaskich i obłych 868 (61%) gatunków przenoszonych jest między człowiekiem a zwierzętami (zoonozy) 868 (61%) gatunków przenoszonych jest między człowiekiem a zwierzętami (zoonozy) 175 gatunków uważa się za przyczynę nowych i nawracających chorób zakaźnych 175 gatunków uważa się za przyczynę nowych i nawracających chorób zakaźnych 132 z nich (75%) to gatunki zoonotyczne 132 z nich (75%) to gatunki zoonotyczne 29

30 Taksonomia i drogi transmisji gatunków patogennych a) wszystkie gatunki zakaźne (n = 1415) 15% - wirusy i priony 15% - wirusy i priony 38% bakterie i riketsje 38% bakterie i riketsje 22% grzyby 22% grzyby 5% pierwotniaki 5% pierwotniaki 20% robaki 20% robaki b) gatunki zoonotyczne (n = 868) 19% - wirusy i priony 19% - wirusy i priony 31% bakterie i riketsje 31% bakterie i riketsje 13% grzyby 13% grzyby 5% pierwotniaki 5% pierwotniaki 32% robaki 32% robaki c) gatunki nowe lub nawracające (n = 175) 44% - wirusy i priony 44% - wirusy i priony 30% bakterie i riketsje 30% bakterie i riketsje 9% grzyby 9% grzyby 11% pierwotniaki 11% pierwotniaki 6% robaki 6% robaki Taylor et al. Phil.Trans.R.Soc.Lond. B (2001)356,

31 Przykłady zoonoz, zoonozy wirusowe ZoonozaPatogenRezerwuarWektor Zoonozy wirusowe Wścieklizna Rhabdoviridae RV Wiele gatunków zwierząt Ugryzienie przez chore zwierzę Kleszczowe zapalenie mózgu (Tickborne encephalitis, TBE) Flaviviridae TBEV Dzikie zwierzętaKleszcze Inne zoonozy wirusowe hantawirus, zakażenia bunyawirusami; zakażenia alfa-wirusami, flawiwirusami i arenawirusami. 31

32 Zoonozy bakteryjne ZoonozaPatogenRezerwuarWektor BrucelozaBrucella sp.Bydło, świnia, koza, owca (pies) Kontakt z tkanką lub wydzieliną chorych zwierząt; mleko i produkty mleczne Borelioza z LymeBorrelia burgdorferi Dzikie gryzonie; sarna, jeleń Kleszcze DżumaYersinia pestisGryzonie Kontakt z chorymi zwierzętami; ugryzienie pchły szczurzej Gorączka QCoxiella bumetiiOwca, koza, bydło Możliwe przez mleko i produkty mleczne Salmoneloza Salmonella enterica (serotypy jelitowe) Świnia, bydło, dróbMięso, mleko, jaja Inne zoonozy bakteryjne: erlichioza; różyca; kampylobakterioza; choroba kociego pazura; leptospiroza; wąglik; ornitozy; gorączka po ugryzieniu szczura; riketsjoza (różne typy); tularemia; zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit wywołane przez Vibrio parahaemolyticus; zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit wywołane przez Yersinia enterocolitica. 32

33 Zoonozy pierwotniakowe ZoonozaPatogenRezerwuarWektor ToksoplazmozaToxoplasma gondii Kot domowy, owca, świnia, inne zwierzę- ta przeznaczone douboju Toksoplazmoza nabyta: droga oralna; toksoplazmoza wrodzona: przez łożysko Kryptosporydioza Cryptosporidium hominis; C. parvum Bydło (cielęta), zwierzęta domowe Spożycie oocyst Inne zoonozy pierwotniakowe trypanosomoza afrykańska (śpiączka afrykańska); trypanosomoza amerykańska (choroba Chagasa); babeszjoza; balantidioza; kryptosporydioza, giardioza; leiszmanioza; mikrosporydioza, sarkocystoza; toksoplazmoza. 33

34 Robaczyce odzwierzęce ZoonozaPatogenRezerwuarWektor Echinokokoza Echinococcus granulosus, Echinococcus multilocularis Pies, dzikie psowate, lis Spożycie jaj Tasiemczyca Taenia saginata, Taenia solium, Taenia asiatica Bydło, bawoły Świnie Świnie, bydło, kozy Spożycie rozwojowych form tasiemca z mięsem Zoonozy wywołane przez stawonogi Świerzb Sarcoptes spp.: gatunki roztoczy pasożytniczych dla zwierząt domowych Pies, kot, świnka morska, domowe przeżuwacze, świnia Kontakt z chorymi zwierzętami Inne robaczyce odzwierzęce: cerkariowe zapalenie skóry; klonorchioza; cysticerkoza, dikrocelioza; ditylobotrioza; echinokokoza: fascjoloza; hymenolepioza; larwa wędrująca trzewna; opistorchioza; paragonimoza; schistosomoza (bilharcjoza); tasiemczyce; toksokaroza; włośnica. Inne zoonozy wywołane przez stawonogi: pogryzienie przez pchły; larwa wędrująca skórna; inwazja roztoczy; inwazja pchły piaskowej. 34


Pobierz ppt "2 Katedra i Zakład Mikrobiologii i Wirusologii 41-200 Sosnowiec ul. Jagiellońska 4 tel.: 32-364-1621 Dr hab. n. med. Tomasz."

Podobne prezentacje


Reklamy Google