Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice 2009 1 Łacina Wykład monograficzny (fragmenty wybrane)

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice 2009 1 Łacina Wykład monograficzny (fragmenty wybrane)"— Zapis prezentacji:

1 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Łacina Wykład monograficzny (fragmenty wybrane)

2 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice A.Indicativus perfecti activi Tryb oznajmujący czasu przeszłego dokonanego strony czynnej Czas perfectum wyraża czynności zakończone w przeszłości. Tworzymy go z tematu perfecta, do którego dodajemy końcówki osobowe: Singularis Pluralis – i1. – imus – isti2. – istis – it3. – erunt

3 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Określenie i zapamiętanie tematu perfecta umożliwia nam trzecia forma podstawowa czasownika podana w słownikach, którą jest 1 os. perf. act. Temat ten otrzymujemy przez odrzucenie końcówki 1 os. sing - i. Najczęściej występującymi cechami perfectum są: – v – cecha regularnej odmiany czasowników I i IV koniugacji, np.: accusavi (oskarżyłem), audivi (usłyszałem). – u – np. docui (nauczyłem), rapui (porwałem). – s – np. mansi (pozostawiłem), scripsi (napisałem), dixi (powiedziałem). Niekiedy w perfectum występują tematy z reduplikacją, np.: cecini (zaśpiewałem od cano, - ěre), cucurri (pobiegłem od curro, - ěre). Czasami w temacie następuje wzdłużenie rdzennej samogłoski, np.: vēni (przybyłem, podczas gdy w praes. věnio), lēgi (przeczytałem, podczas gdy w praes. lěgo). Niektóre czasowniki w perfectum nie tylko zmieniają iloczas tematycznej samogłoski ale i jej barwę, np.: fēci (uczyłem, w praes. facio), ēgi (pognałem, w praes. ăgo).

4 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Wzór odmiany SingularisPluralis Koniugacja I 1. amavi – pokochałem amavimus 2. amavistiamavistis 3. amavitamaverunt Koniugacja II 1. moniu – upomniałemmonuimus 2. monuistimonuistis 3. monuitmonuerunt

5 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Koniugacja III SingularisPluralis 1. legi – przeczytałem legimus 2. legistilegistis 3. legitlegerunt Koniugacja IV 1. punivi - ukarałempunivimus 2. punivistipunivistis 3. punivitpuniverunt

6 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Perfectum de esse SingularisPluralis 1. fui– byłem fuimus 2. fuisti fuistis 3. fuitfuerunt Znajomość tematu perfecta umożliwi nam tworzenie takich form jak: - infinitivus perfecti activi - indicativus plusquamperfecti activi - indicativus future II active

7 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice B.Infinitivus perfecti activi (Bezokolicznik czasu przeszłego dokonanego strony czynnej) Bezokolicznik ten tworzymy poprzez dodanie do tematu perfecti zakończenia - isse. amavisse – pokochać, że pokochałem monuisse – upomnieć, że upomniałem legisse – napisać, że napisałem punivisse – ukarać, że ukarałem

8 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice C.Indicativus plusquamperfecti activi (Tryb oznajmujący czasu zaprzeszłego strony czynnej) Czas zaprzeszły w stronie czynnej tworzymy przez dodanie de tematu perfecti osobowych form czasownika esse w imperfectum. Koniugacja I 1. amaveram - amaveramus pokochałem (przedtem) 2. amaverasamaveratis 3. amaveratamaverant

9 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Koniugacja II 1. monueram 1. monueramus – przeczytałem (przedtem) 2. monueras2. monueratis 3. monuerat 3. monuerant Koniugacja III 1. legeram 1. legeramus – przeczytałem (przedtem) 2. legeras2. legeratis 3. legerat 3. legerant

10 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Koniugacja IV 1. puniveram 1. puniveramus – ukarałem (przedtem) 2. puniveras2. puniveratis 3. puniverat3. puniverant Plusquamperfectum od esse 1. fueram 1. fueramus 2. fueras2. fueratis 3. fuerat3. fuerant

11 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice D.Indicativus future II activi Futurum II (exactum) tworzymy przez dodanie do tematu perfecti osobowych form czasownika Essen futurum. W 3 os. pl. zamiast –erunt występuje – erint. Koniugacja I 1. amavero 1. amaverimus – pokocham (przedtem) 2. amaveris2. amaveritis 3. amaverit3. amaverint

12 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Koniugacja II 1. monuero 1. monuerimus – upomnę (przedtem) 2. monueris2. monueritis 3. monuerit3. monuerint Koniugacja III 1. legero 1. legerimus – przeczytam (przedtem) 2. legeris2. legeritis 3. legerit3. legerint

13 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Koniugacja IV 1. punivero 1. puniverimus – ukarzę (przedtem) 2. puniveris2. puniveritis 3. puniverit3. puniverint Futurum II od esse 1. fuero1. fuerimus 2. fueris2. fueritis 3. fuerit3. fuerint

14 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Przetłumacz De iuris fontibus et divisionibus Omne ius aut consensus fecit aut necessitas constituit aut firmavit consuetude. Quod vero naturalis ratio inter omnes gentes utuntur. Quod quisque populus ipse ius constitutit, id ipsius proprium civitatis est vocaturque ius civile, quasi ius proprium ipsius civitatis. Ius civile est, quod ex legibus, plebiscitis, senatus consultis, decretis principum, auctoritate prudentium venit. Praetorum edicta non modicum iuris obtinnebant auctoritatem. Haec etiam ius honorariumdicitur, quod ab honore praetoris venerat. Ius praetorium est, quod praetors introduxerunt adiuvandi vel supplendi vel corrigendi iuris civilis gratia propter utilitatem publicam.

15 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Vocabula fons, -nits, m. – źródło divisio, -onis, f. – podział facio, -ere, feci, 3 – czynić necessitas, -atis, f. – konieczność constituo, -ere, -ui, 3 – ustanawiać firmo, -are, -avi – umacniać, utrwalać consuetude, -inis, f. – zwyczaj ratio, -onis, f. – rozum pereaque – jednakowo custodio, -ire, -ivi – strzec utor, uti, 3 – korzystać, posługiwać się quisque, quaeque, quidque – każdy dla siebie, każdy pojedyńczo proprius, -a, -um – własny, właściwy

16 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice auctoritas, -atis, f. – powaga, znaczenie modicus, -a, -um – umiarkowany, mały obtineo, -ere, -ui, 2 – posiadać honorarius, -a, -um – urzędniczy soleo, -ere, solitus sum, 2 – mieć zwyczaj (z inf.) apello, -are, -avi – nazywać venio, -ire, veni – pochodzić introduco, -ere, -duxi 3 – wyprowadzać adiuvo, -are, -avi – sprzyjać suppleo, -ere, -plevi, 2 – uzupełniać corrido, -ere, -rexi, 3 – poprawiać gratia – z powodu, dla (z gen.) popter – za względu, z powodu, dla (z acc.) uilitas, -atis, f. – korzyść, pożytek publicus, -a, -um – publiczny nominatus, -a, -um - nazywany

17 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Sententiae. Loci communes. 1. Veni, vidi, deus vicit. 2. Non omne quod licet honestum est. 3. In legibus magis simplicitas quam difficultas placet. 4. Quid leges sine moribus vanae proficiunt. 5. Ignorantia iuris nocet, facti non nocet. 6. Sola cogitation furti faciendi non facit furem. Vocabula venio, -ire, veni – isć, przybywać video, -ere, vidi, 2 – widzieć vinco, -ere, vici, 3 – zwycieżać

18 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice honestus, -a, -um – uczciwy, godny magis – bardziej simplicitas, -atis, f.– prostota quam - niż difficultas, -atis, f. – trudność placeo, -ere, -ui, 2 – podobać się sine – bez (z abl.) mos, moris, m. – zwyczaj vanus, -a, -um – próżny, czczy ignorantia, -ae, f. – nieznajomość noceo, -ere, 2 – szkodzić, przeszkadzać factum, -i, n. – wypadek, zdarzenie, fakt proficie, -ere, -feci, 3 – dokonać czegoś, zdać się na coś, przynieść

19 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice B.Accusativus cum infinitivo A.c.i. jest połączeniem accusativu z infinitiwem i jest jedną z najczęściej stosowanych konstrukcji w języku łacińskim. Na język polski tłumaczymy ją przez zdanie dopełnieniowe. Konstrukcja a.c.i. występuje m.in. po czasownikach wyrażających myślenie, postrzeganie (np. video – widzę, scio – wiem), mówienie (np. dico – mówię), wzruszenie (np. gaudeo – cieszę się), pragnienie (np. volo – chcę). Przykład: Video patrem dormire. (Widzę, że ojciec śpi).

20 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Jeśli porównamy zdanie łacińskie i polskie zauważymy, iż w języku łacińskim mamy zdanie pojedyńcze z dopełnieniem bliższym rozwiniętym przez bezokolicznik, w języku polskim zaś dwa zdania: nadrzędne i podrzędne dopełnieniowe. Tłumaczenie tej konstrukcji rozpoczynamy od przełożenia tzw. Słowa rządzącego, czyli orzeczenia zdania (video). Po słowie rządzącym musimy zawsze umieścić spójnik że. Dopiero teraz dopełnienie w accusativie (patrem) stawiamy w mianowniku jako podmiot zdania, dopasowujemy w osobie, rodzaju i liczbie do podmiotu.

21 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice De capitis deminutione Capitis deminutio est priori status commutatio. Eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. Quod accidit in his, qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. Quod accidit ei, cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei, qui insulam deportatus est. Minima est capitis deminutio, cum et civitas et kibertas retinetur, sed status hominis commutatur. Quod accidit in his, qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse vel conta. Servus autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit.

22 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Vocabula deminutio, -onis, f. – umniejszenie status, -us, m. – stanowisko commutatio, -onis, f. – zmiana simul – jednocześnie amitto, -ere, -misi, -missum, 3 – utracić efficio, -ere, -feci, -fectum, 3 – sprawić, spowodować atrocitas, -atis, f. – surowość, okropność patior, pati, passus sum, 3 – dopuszczać, pozwolić, doznać participo, -are, -avi, -atum – dzielić veniu, -i, m. – przedaż; venum do = vendo vendo, -ere, -didi, -ditum, 3 – sprzedawać

23 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice interdico, -ere, -dixi, -dictum, 3 – wzbraniać, zakazywać; alicui aqua et igni interdicere – zwrotu odsuwać od wody i ognia używali Rzymianie w znaczeniu skazać na wygananie, uczynić banitą; tutaj coniunctivus potentialis w zdaniu względnym insula, -ae, f. – wyspa deporto, -are, -avi, -atum – wygnać commuto, -are, -avi, -atum – zmieniać incipit, -ere, -ceopi, coeptum, 3 – zacząć subiungo, -ere, -iunxi, - iunctum, 3 – złączyć contra – przeciwnie

24 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Sententiae. Loci communes Casus est maior vis cui humana infirmitas resistere non potest. Prior tempore potior iure. Minorem natu non posse maiorem adoptare: adoption enim naturam imitator. In pari causa possessor potior haberi debet. Nemo ex suo delicto meliorem suam condicionem facere potest. Corruptissima res publica plurimae leges.

25 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Vocabula infirmitas, -atis, f. – słabość, bezsilność resisto, -ere, -stiti, 3 – s[rzeciwiać się, stawiać opor, opierać się priori, -us – pierwszy potior, -ius – lepszy, ważniejszy, silniejszy (comp. od potis, pote- mogący, potężny) adopto, -are, -avi, -atum – przysposabiać, adoptować natus, -us,m. – urodzenie, wiek possum, posse – móc adoptio, -onis, f. – przysposobienie, adaptacja

26 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice natura, -ae,f. – natura, porządek naturalny, prawo natury imito, -are, -avi, -atum - naśladować par, paris –równy, równo położony possessor, -oris, m. – posiadacz habeo, -ere, -ui, -itum,2 - pass. Uchodzić za co, być uważanym za co nemo (nullius, nemini, neminem, nullo) – nikt, żaden delictum, -i, n. – przestępstwo, występek conditio, -onis – położenie, sytułacja corruptissimus, -a, -um –najbardziej przekupny plurami, -ae, -a - najliczniejsi

27 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Liczebniki główne i porządkowe Odmiana unus, duo, tres Séx horás dormire ést iuvenique senique, Dá septém pigró, nulli concésseris ócto. Sześć godzin snu wystarcza dla młodego człowieka i starego, Daj siedem leniuchowi, nikomu nie pozwól na osiem.

28 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Liczebniki Poniżej są podane liczebniki główne i porządkowe, które stopniowo należy opanować pamięciowo. Liczebniki główneLiczebniki porządkowe CardinaliaOrdinalia I1 unus, una, unum- jeden,primus, -a, -um,- pierwszy, -a,-e jedna, jedno II2 duo, duae, duosecundus, -a, -um III3 tres, tres, triatertius, -a, -um IV 4 quattuorquartus, -a, -um (III) V5 quinquequintus, -a, -um VI6 sexsextus, -a, -um

29 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice VII 7 septemseptimus, -a, -um VIII 8 octooctavus, -a, -um IX 9 novemnonus, -a, -um (VIIII) X 10 decemdecimus, -a, -um XI 11 undecimundecimus, -a, -um XII 12 duodecimduodecimus, -a, -um XIII 13 tredecimtertius, -a, -um decimus, -a, -um XIV 14 quattuordecimquartus, -a, -um decimus,- a, -um XV 15 quindecimquintus, -a, -um decimus, - a, -um XVI 16 sedecimsextus, -a, -um decimus, -a, -um

30 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice XVII 17 septendecim septimus, -a, -um decimus, -a, -um XVIII 18 duodeviginti duodevicesimus, -a, -um XIX 19 undeviginti undevicesimus, -a, -um XX 20 viginti vicesimus, -a, -um XXI 21 vigiti unus albo: vicesimus, -a, -um primus, -a, -um unus et viginti XXVIII 22 viginti duo albo: vicesimus, -a, -um secundus, -a, -um duo et viginti XXVIII 28 duodetrigintaduodetricesimus, -a, -um XXIX 29 undetrigintaundetricesimus, -a, -um XXX 30 trigintatricesimus, -a, -um XXXI 31 triginta unus albo:tricesimus, -a, -um unus et triginta XXXVIII 38 duodequadragintaduodequadragesimus, -a, -um XXXIX 39 undequadragintaundequadragesimus, -a, -um XL 40 quadragintaquadragesimus, -a, -um

31 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice L50 quinquagintaquinquagesimus, -a, -um LX60 sexagintasexagesimus, -a, -um LXX70 septuagintaseptuagesimus, -a, -um LXXX 80 octogintaoctogesimus, -a, -um XC90 nonagintanonagesimus, -a, -um C100 centumcentesimus, -a, -um CXX120 centum viginti centesimus, -a, -um vicesimus, -a, -um CC200 ducenti, ae, -aducentesimus, -a, -um CCC300 trecenti, -ae, -atrecentesimus, -a, -um CCCC 400 quadringenti, -ae, -aquadringentesimus, -a, -um D500 quingenti, -ae, -aquingentesimus, -a, -um DC600 sescenti, ae, -asescentesimus, -a, -um DCC700 septingenti, -ae, -aseptingentesimus, -a, -um DCCC 800 octingenoctingentseimus, -a, -um CM900 nongenti, -ar, -anongentesimus, -a, -um M1000 millemillesimus, -a, um MM2000 duo miliabis millesimus MMM 3000 tria miliater millesimus, -a, -um, itd.

32 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Z liczebników głównych odmieniając się przez rodzaje i przypadki tylko: unus, - a, -um, - jeden; duo, duae, duo- dwa­, tres, tres, tria-trzy. Następne są nieodmienne, np. quattuor pueri properant – idzie czterech chłopców;– książki czterech chłopców; magister Premium dat libri quattuor puerorum quattuor pueris – nauczyciel daje nagrodę czterem chłopcom, itd. Odmieniają się także liczebniki poczynając od dwustu, np. ducenti milites – dwustu żołnierzy, ducentae feminae – dwieście kobiet, docenta aedificia – dwieście budowli; końcówka nominatiwu wskazuje, że rodzaj męski i nijaki odmienia się według deklinacji II, a rodzaj żeński – według deklinacji I: ducentorum puerorum, ducentorum aedificiorum, lecz: ducetarum feminarum.

33 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice N. Unus, una, unum Jeden jedna jedno G. Unius unius unius D. Uni uni uni Acc. Unum unam unum V. --- Abl. Uno una uno N. Duo duae duo Dwaj dwie dwa G. duorum duarum duorum D. duobus duabus duobus Acc.duos duas duo V. --- Abl. Duobus duabus duobus

34 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice N. Tres tres tria G. Trium trium trium D. Tribus tribus tribus Acc. Tres tres tria V. --- Abl. Tribus tribus tribus Liczebnik mille jest w liczbie pojedynczej nieodmienny, np.: mille milites properant – idzie tysiąc żołnierzy; video mille milites – widzę tysiąc żołnierzy; natomiast pluralis milia – (tysiące) odmienia się przez przypadki, np.:

35 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice N. Tria milia – trzy tysiące G. Trium miliom D. Tribus minibus Acc. Tria milia Abl. Triubs milibus Imperator cum triubs milibus militum in castra properat. – Wódz z trzema tysiącami żołnierzy podąża do obozu; Cesar duo milia peditum auxilio mittit. – Cezar wysyła na pomoc dwa tysiące piechoty.

36 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Dwie liczby poprzedzające każdą dziesiątkę (20 – viginti; 40 – quadraginta) tworzy się odejmując od niej jeden, unus (w formie skróconej un) albo duo, np. 19 = undeviginti; osiemnaście = duodeviginti; 58 – duodesexaginsta; 79 – undeoctoginta. Ta sama zasada Obowiązuje przy liczebnikach porządkowych. Liczebniki porządkowe odmieniają się tak jak przymiotniki zakończone na –us, -a, -um: dla rodzaju męskiego i nijakiego według deklinacji II, dla rodzaju żeńskiego według deklinacji I. Przy złożonych odmieniając się obie części, np. rok dwudziesty pierwszy – annus vicesiums primus; godzina dwudziesta pierwsza – hora vicesima prima; strona trzydziesta szósta – pagina trecesima sexta itd. Liczebnik porządkowy w tysiącach tworzymy dodając do porządkowego millesiums (tysięczny) odpowiedni przysłówek liczebnikowy (zwany też liczebnikiem mnożnym) bis – dwa razy, ter – trzy razy, np.: ter millesimus – trzytysięczny.

37 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Znajomość cyfr rzymskich jest konieczna, gdyż spotykamy je nie tylko na dawnych nagrobkach czy w starodrukach, lecz także w książkach i czasopismach wydawanych obecnie, np.: MDCXX (1620), MDCCCXII (1812), MCMLXXIV (1974); wiele czasopism naukowych stosuje cyfry rzymskie dla oznaczenia roku wydania, często także wydawnictwa książkowe oznaczają strony wstępu cyframi rzymskimi, a tekst pracy cyframi arabskimi. Warto wiec zapoznać się z tymi symbolami i zapamiętać je. Cyfry L, C, D, M powstały z liter greckich (błędnie się wyjaśnia, że C to skrót wyrazu centum – sto, a M to mille – tysiąc).

38 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Adverbia numeralia – Przysłówki liczebnikowe 1. semel – raz 2. bis – dwa razy 3. ter – trzy razy 4. quater – cztery razy 5. quinquies – pięć razy 6. sexties – sześć razy 7. septies – siedem razy 8. octies – osiem razy 9. novies – dziewięć razy 10. decies – dziesięć razy 11. undecies – jedenaście razy 12. duodecies – dwanaście razy 13. ter decies – trzynaście razy 14. quater decies – czternaście razy 15. quinquies decies – piętnaście razy

39 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice sexies decies – szesnaście razy 17. septies decies – siedemnaście razy 18. duodevicies – osiemnaście razy 19. undevicies – dziewiętnaście razy 20. vicies – dwadzieścia razy 21. semel et vicies = vicies semel – dwadzieścia jeden razy 22. doudetricies - dwadzieścia osiem razy 23. undetricies – dwadzieścia dziewięć razy 24. tricies – trzydzieści razy quadragies – czterdzieści razy quinquagies – pięćdziesiąt razy sexagies – sześćdziesiąt razy septuagies – siedemdziesiąt razy octogies – osiemdziesiąt razy nonagies – dziewięćdziesiąt razy centies – sto razy milies – tysiąc razy bis milies – dwa tysiące razy Łączy się wiec przysłówki liczebnikowe z porządkowymi: dwutysięczny – bis millesimus oraz pięciotysięczny – quinquies millesimus

40 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Przetłumacz: Unus rex Roman administrabat, sed regĭbus exactis duo consŭles rei publ ǐ cae praeěrant. Trium celebrium poetarum Romanorum elegias legěre possumus: Sexti Propertii, Albii Tibulli et Publii Ovidii Nasonis. Quattuor sunt tempora anni: ver, aestas, autumnus, hiems. Quinque declinations tibi iam notae sunt. Sex Virgines Vestales ignem in Vestae templo custodiebant. Septem reges Romani errant: primus Romulus, septimus Tarquinius Superbus erat. Roma in septem montibus sita erat. Mensis October a numero octo, mensis November a numero novem appellatur. Novem Musae errant. In manu quinque, in duabus minibus decem digitos habes.

41 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice ĆWICZENIE Podaj wyrazy łacińskie, od których pochodzą wyrazy polskie: - urbanizacja - recytacja - oktawa- nona - artysta - kwartet - kwintet- audiencja - audytorium - ulokować - dentysta- akwarium - inwokacja - sakralny

42 Znaczenie urbs audio recito audire recitarelocus octavusdens nonusnavigo arsnavigare quartusnavis quintusinvoco, invocare sacer, sasacra, sacrum, aqua, -ae, mare, maris dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice

43 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Liczebniki (powtórzenie) Póma dat aútumnús, formósa (e)ST méssibus aéstas Vér praebét florés, levátur hiéms. Owoce daje jesień, piękne jest w żniwa lato, Wiosna przynosi kwiaty, ogniem łagodzi się zimę.

44 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Annus duodecym menses habet, qui sunt: I Mensis Ianuarius qui a Iano, principii deo, nomen habet. II Mensis Februarius a februo, Romanorum ritu sacro, appellatur. III Mensis Martius a Marte deo, Romuli patre, nomen habet. IV Mensis Aprilis a Veněre dea, quae apud Graecos Aphroditae nomen habet, appellatur. V Mensis Maius a Maia dea, Mercurii matre, et VI Mensis Iunlus a Iunone, Iovis uxore, nomen habet. VII Mensis Iulius-a Caio Iulio Ceasare et VIII Mensis Augustus ab Octaviano Augusto appellatur IX Mensis September a numero septem X Mensis October a numero octo XI Mensis November a numero novem XII Mensis December a numero decem nomina habent.

45 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Przetłumacz: Cur mensis nonus a numero septem, mensis decimus a nimero octo, undecimus a numero novem, et duodecimus a numero decem nomen habet? Romulo regnante annus decem menses habebat (qui annus Romuli appellabatur) et primus anni mensis Martius erat. Si a mense Martio menses numerabis, September – spetimus, October – octavus, November – nonus, December – decimus mensis est. Sed postea ante Martium duo menses additi sunt: Ianuarius et Februarius; Ianuarius primus anni mensis factus est, sed nomina mensium mutate non sunt.

46 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Romulo regnante – za panowania Romulusa, składnia zwana ablativus absolutus additi sunt – zostały dodane; mutata non sunt – nie zostały zmienione; additi sunt, mutata sunt – są to formy złożone, perfectum passiva Rzeczownik mensie, mensie jest wyjątkiem rodzaju męskiego, dlatego też nazwy miesięcy bez dodania rzeczownika mensie (miesiąc) są rodzaju męskiego: Martusi, Iulius itd. factus est – stał się, został (perfectum passivi).

47 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice OZNACZENIE DNI MIESIĘCY Miesiąc w rzymskim kalendarzu miał trzy ustalone i nazwane dni, według których obliczono daty: p i e r w s z y dzień każdego miesiąca nazywał się Kalendae, np. Kalendae Martiae (1. marca), Kalendae Maile (1. maja); dzień t r z y n a s t y, a w niektórych miesiącach dzień p i ę t n a s t y – idus (Iduum), oraz d z i e w i ą t y dzień przed Idiami = Nonae (Nonarum). Nony wypadały więc w dniu 5 miesiąca, w którym Idy były 13-go, a w dniu 7- ym w miesiącach, w których Idy wypadały 15- go.

48 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Idy wypadały 15-go dnia, a Nony 7-go w marcu, maju, lipcu i październiku (zapamiętać łatwo, łączy się bowiem skróty nazw łacińskich: Mar- Ma Iul- O = Martusi, Maius, Iulius, October). Dzień poprzedzający jeden z nazwanych dni oznaczono pridie (=w przeddzień), np. pridie Kalendas Februarias= 31. stycznia. Należy zwrócić uwagę, że po Idach liczono już dni od Kalend, czyli od 1-go dnia następnego miesiąca, podobnie jak po Kalendach liczono Non, a po Nonach od Id.

49 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice MENSIS 1 Kal. Ian. 2 IIII Non. Ian. 3 III Non. Ian. 4 Prid. Non Ian. 5 Non. Ian. 6 VIII Id. Ian. 7 VII Id. Ian. 8 VI Id. Ian. 9 V Id. Ian. 10 III Id. Ian. 11 III Id. Ian. 12 Prid. Id. Ian. 13 Id. Ian. 14 XVIIII Kal. Feb. 15 XVIII Kal. Feb. 16 XVII Kal. Feb. 17 XVI Kal. Feb. 18 XV Kal. Feb. 19 XIIII Kal. Feb. 20 XIII Kal. Feb. 21 XII Kal. Feb. 22 XI Kal. Feb. 23 X Kal. Feb. 24 VIIII Kal. Feb. 25 VIII Kal. Feb. 26 VII Kal. Feb. 27 VI Kal. Feb. 28 V Kal. Feb. 29 IIII Kal. Feb. 30 III Kal. Feb. 31 Prid. Kal. Feb.

50 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Objaśnienia skrótów: Kal. = Kalendae ; Non. = Nonus ; Id. = Idus ; Kal. Ian. = Kalendae Ianuariae, Prid. Non. Ian = pridie Nonas Ianuarias ; Prid. Id. Ian.= pridie Idus Ianuarias ; III Id.Ian = ante diem tertium Idus Ianuarias ; VI Kal. Feb. = ante diem sextum Kalendae Februarias.

51 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice GRAMATYKA

52 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Stopniowanie przymiotników a) stopniowanie regularne Stopień równy przymiotnika (gradus positivus) podają słowniki. Stopień wyższy (gradus comparativus) tworzymy przez dodanie do tematu genetivu przymiotnika w stopniu równym przyrostka –ior dla rodzaju męskiego i żeńskiego oraz –ius dla rodzaju nijakiego, np.:

53 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Gradus positivus gen. sing. masc. Gradus comparativus longus, -a, -um (długi) long-i long-ior, long-ius piger, -gra, -grum pigr-ipigr-ior, pigr-ius (powolny, leniwy) celer, -is, -e (szybki) celer-isceler-ior, celer-ius dulcis, -e (słodki) dulc-isdulc-ior, dulc-ius ferox (odważny) feroc-isferoc-ior, feroc ius prudens (roztropny) prudent-is prudent-ior, prudent-ius Przymiotniki w stopniu wyższym odmieniają się według typu spółgłoskowego deklinacji III.

54 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Wzór odmiany SingularisPluralis m. f. n. m. f.n. N. longiorlongiuslongiores longiora G. longiorislongiorislongiorum longiorum D. longiorilongiorilongioribus longioribus Acc. longioremlongiuslongiores longiora Abl. longiorelongiorelongioribus longioribus Voc. longiorlongiuslongiores longiora

55 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Stopień najwyższy (gradus superlativus) tworzymy przez dodanie do temetu genetiwu stopnia równego przyrostka –issimus, -a, -um, np.: Gradus positivus gen. sing. masc.Gradus superlativus longus, -a, -um long-ilong-issimus, -a, -um dulcis, -e dulc-isdulc-issimus, -a, -um ferox feroc-isferoc-issimus, -a, -um prudens prudent-is prudent-issimus, -a, -um

56 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Przymiotniki II I III deklinacji zakończone na –er tworzą superlativus przez zmianę zakończenia -er na –errimus, -a, -um, np.: Gradus positivusGradus superlativus piger, -gra, grum pigerrimus, -a, -um celer, -is, -e celerrimus, -a, -um

57 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Kilka przymiotników na –ilis tworzy superlativus przez zmianę zakończenia –ilis na -illimus, -a, -um, np.: Gradus positivus Gradus superlativus humilis, -e (niski)humillimus, -a, -um gracilis, -e (wysmukły)gracillimus, -a, -um facilis, -e (łatwy)facillimus, -a, -um difficilis, -e (trudny)difficillimus, -a, -um similis, -e (podobny)simillimus, -a, -um dissimilis, -edissimillimus, -a, -um

58 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice Przymiotniki zakończone na –dicus, -ficus, -volus tworzą comparativus przez zmianę zakończenia –us na –entior, - entius, a superlativus na –entissimus, -a,-um, np.: Gradus Gradus Gradus positivus comparativus superlativus maledicus, -a, -um maledicentior, -ius maledicentissimus, -a, -um (złorzeczący) magnificus, -a, -um magnficentior, -ius magnificentissimus, -a, -um (wspaniały) benevolus, -a, -um benevolentior, -a, -ium benevolentissimus, -a, -um (życzliwy)

59 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice b) stopniowanie opisowe Przymiotniki zakończone na –eus, -ius, -uus tworzą comparativus za pomocą przysłówka magis (bardziej) a superlativus za pomocą przysłówka maxime (najbardziej), np.: Gradus Gradus Gradus positivus comparativus superlativus idoneus, -a, -um magis idoneus, -a, -um maxime idoneus, -a, (stosowny) -um dubius, -a, -um magis dubius, -a, -um maxime dubius, -a, (wątpliwy) -um strenuus, -a, -um magis strenuous, -a, -um maxime strenuous, (dziarski) -a, -um

60 dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice c) stopniowanie nieregularne Gradus Gradus Gradus positivus comparativus superlativus bonus, -a, -um (dobry)melior, -iusoptimus, -a, -um malus, -a, -um (zły)peior, iuspessimus, -a,- um magnus, -a, -ummaior, -iusmaximus, -a, -um parvus, -a, -umminor, minusminimus, -a, -um multi, -ae, -a (liczni)plures, pluraplurimus, -a, -um propinquus, -a, -umproprior, -iusproximus, -a, -um superus, -a, -um (wysoki)superior, -iussupermus, -a, -um inferus, -a, -um (niski)interior, -iusinfimus, -a, -um lub mus, -a, -um


Pobierz ppt "Dr Joanna Ożarowska - Sobieraj Katowice 2009 1 Łacina Wykład monograficzny (fragmenty wybrane)"

Podobne prezentacje


Reklamy Google