Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Czy w nauczaniu filozofii obowiązują paradygmaty ideologiczne? - problem z ideologią w edukacji filozoficznej; - konteksty światopoglądowe w edukacji filozoficznej;

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Czy w nauczaniu filozofii obowiązują paradygmaty ideologiczne? - problem z ideologią w edukacji filozoficznej; - konteksty światopoglądowe w edukacji filozoficznej;"— Zapis prezentacji:

1 Czy w nauczaniu filozofii obowiązują paradygmaty ideologiczne? - problem z ideologią w edukacji filozoficznej; - konteksty światopoglądowe w edukacji filozoficznej; - zewnętrzne: dlaczego kształcenie filozoficzne w Polsce warunkowane jest ideologią i polityką? - wewnętrzne: jakie ideologie (filozoficzne?) tkwią u źródeł konwencji kształcenia filozoficznego?

2 motto Błąd tysiąca wieków mocniejszy jest od młodej prawdy[1][1] Dominik Szulc, 1851 (prekursor polskiego pozytywizmu, nauczyciel języka polskiego i logiki, obrońca polskości Kopernika, Wilno, Białystok) [1][1] D. Szulc, O źródle wiedzy tegoczesnej, Nakładem Rudolfa Friedleina Księgarza, Warszawa 1851, s. 77.

3 Filozofia jest też wyrazem poglądu na świat. Wundt pisał: Przy tym, w każdym stuleciu objawiają się rozmaite dążności, znajdujące swój wyraz w niepodobnych do siebie i walczących z sobą poglądach na świat. Dlatego też walka poglądów na świat jest objawem nieustannie towarzyszącym rozwojowi historycznemu filozofii i posiadającym dla niej bez porównania większe znaczenie, niż spory, dotyczące rozwiązania zagadnień w jakichkolwiek bądź pojedynczych zakresach wiedzy.[1]. [1] W. Wundt, Wstęp do filozofii, Warszawa 1902, s. 12.[1]

4 Źródło niepokoju -nauczanie filozofii nie jest uzasadniane/motywowane czynnikami podstawowymi (wartości podstawowe, autoteliczne) -zbyt dużą rolę w zakresie i kształcie edukacji filozoficznej pełnią uwarunkowania pozafilozoficzne -dlaczego edukacja filozoficzna ma być uzasadniana powodami ideologicznymi? -strategie argumentacyjne filozofów nie są konkurencyjne wobec przekonań i postaw światopoglądowych -jak przekonać do filozofii: 1. szkołę; 2. władze edukacyjne; 3. środowisko społeczne? -czy filozofia obroni się sama? Kim mają być nauczyciele przedmiotów filozoficznych: promotorami filozofii czy ideologami, przekazicielami czy twórcami światopoglądu młodzieży szkolnej?

5 Ideologia Ideologia to powstała z danej kultury wspólnota idei (poglądów, światopoglądów), której celem jest realizacja potrzeb, przekonań, zamierzeń, interesu danej grupy Ideologia (sens normatywny I): pewien styl wyjaśniania związany z pozapoznawczym pożytkiem (interes grupy, spełnianie funkcji społeczno-symbolicznych) Ideologia (sens normatywny II): pewien typ krytycyzmu (demaskacja pozapoznawczej funkcji przeświadczeń i wartości) Rodzaje ideologii: polityczna (np. ideologia totalitarna, nacjonalistyczna), prawna, religijna, przyrodnicza, filozoficzna; Zjawisko odwrócenie ideologicznego: porządek myślowy świadomości traktowany jest jako wyraz rzeczywistych prawidłowości życia społecznego Ideologia pełni funkcje pozapoznawcze i zwykle nie jest przedmiotem zainteresowania filozofów Czy różne rodzaje filozofii, różne typy filozofowania, sposoby uprawiania filozofii osadzone są na odrębnych, właściwych im ideologiach?

6 Ideologia : dzieje pojęcia 1796: Destut de Tracy: ideologia to kierunek myśli filozoficznej, związany z programem science of ideas (nauka o ideach) Johna Lockea : Marks i Engels: Ideologia niemiecka (znaczenie ekonomiczne: ideologia służy przeinaczaniu rzeczywistości, to narzędzie klasy panującej) 1929: Karl Mannheim: Ideologia i utopia: sama ideologia pełni funkcję czynnika bezwładnościowego kultury (przeciwstawianie się zmianom) szkoła frankfurcka, Habermas: ideologia to struktura porozumienia nieustannie zniekształcana przez struktury władzy obecnie: przedmiot rozważań filozofii społecznej

7 opozycja między filozofią a ideologią Filozofia: Celem jest poznanie teoretyczne, wiedza dla samej wiedzy, analiza i uogólnianie, wyrażanie myśli czy przeżyć Prawda jest niezależna od motywacji społecznych, zasadności przekonań grupy Ostatecznościowy charakter uzasadnień filozoficznych Ideologia: Wspólnota idei (poglądów, światopoglądów), której celem jest realizacja określonych zamierzeń, interesu; ideologia zawiera pewien program działania, którego celem jest przeprowadzenie zmian społecznych Prawda zależna od motywacji społecznych, zasadności przekonań grupy Relatywizacja ideologii: społeczna, kulturowa, historyczna,

8 Różnice między ideologią a teorią naukową ideologia teoria naukowa oferuje absolutną pewność; ma na wszystko odpowiedź; stała, zamknięta, skończona; unika testowania, jest wewnętrznie sprzeczna; jest ślepa na ustalenia z nią sprzeczne; wysoce partykularna (wybór, nie ogół); posiada w sobie sprzeczności, niespójności; zakorzeniona w specyficznej pozycji, orientacji społecznej; wyjaśnienia są warunkowe, negocjowane; rozwiązania są niekompletne, niepewne; rozwija się, jest otwarta, poszerza się, obejmuje nowe pola; chętnie poddaje sprawdzaniu pozytywne i negatywne ustalenia; zmienia podstawowe założenia, ustalenia; niezależna, bezstronna, ugruntowane stanowisko moralne; neutralna wobec wszelkich stronnictw; silnie dąży do logicznej spójności, zgodności; ponad, poprzez wszelkie pozycje, orientacje ;

9 teoria światopoglądów - Dilthey światopogląd to nadawanie światu sensu niedomkniętość wiedzy o rzeczywistości jest źródłem światopoglądu filozofia, pełniąc właśnie funkcje światopoglądowe, jest niezbędnym uzupełnieniem ludzkiej aktywności rozwój filozofii warunkowany jest dążeniem do lepszego wyrażania i uzasadniania głównych przeświadczeń światopoglądowych

10 konwencje kształcenia filozoficznego - kryterium tradycji filozoficznej - scjentystyczna - egzystencjalno-aksjologiczna - metafizyczna -postmodernistyczna -klasyka praktyki: typy mieszane

11 konwencja scjentystyczna program filozofii naukowej: antyirracjonalizm, minimalizm metafizyczny, kontekst refleksji przyrodoznawczej, formalizm dydaktyczny, nacisk na nauczanie logiki, koncepcja małej filozofii; wzorzec filozofii analitycznej; echo neopozytywizmu szkoła lwowsko-warszawska podręczniki szkolne K. Ajdukiewicza, B. Czeżowskiego, B. Gaweckiego, H. Lelesz; szkoły wyższe: J. Metallmann klasyka: powojenne Zagadnienia i kierunku filozofii Ajdukiewicza

12 konwencja egzystencjalno-aksjologiczna - orientacja na konteksty literackie, egzystencjalne, irracjonalne: filozofia kulturowa (jako opozycja wobec filozofii scjentystycznej), koncepcja wielkiej filozofii - wytwarzanie potrzeby filozofowania, promocja postawy filozoficznej, wzmacnianie polskiej duchowości; echo tradycji romantycznej i Młodej Polski (koncepcja swoistej filozofii romantycznej – obecna interpretacja Brzozowskiego przez A. Bielik-Robson); wzmocnienie kultury filozoficznej w Polsce - brak zwartego charakteru szkoły; Edmund Parnes, Stanisław Brzozowski, Salomon Igel, Regina Rajchman-Ettingerowa, Henryk Elzenberg - podręczniki Brzozowskiego: Wstęp do filozofii, 1906; Logika, 1905; Co to jest filozofia i co o niej wiedzieć należy, 1902; inni: jedynie dookreślenia koncepcyjne i propozycje metodyczne (przyczyny niedostatku piśmiennictwa: bardziej popularyzacja, niż filozofia profesjonalna; problem rangi descjentyzacji: Leśniewski-Witwicki)

13 konwencja metafizyczna -osadzenie w klasycznej filozofii realistycznej – koncepcja filozofii szkolnej; tradycja postscholastyczna (neotomizm) -związek z powszechnością edukacji religijnej, filozoficzne uzasadnienia dla elementarnych pojęć teologicznych -reinterpretacja dorobku duchowego/religijnego filozofii -przeświadczenie o nadnaturalnym źródle wiedzy (gwarantowanym tajemnicą Objawienia Bożego) i istnieniu prawdy obiektywnej -źródłem filozofii są wierzenia religijne

14 podręczniki 1890, Stefan Pawlicki [ks.], Historia filozofii greckiej od Talesa do śmierci Arystotelesa, Pawlicki z poglądów był zwolennikiem metafizyki teistycznej, a przeciwnikiem materializmu i pozytywizmu 1909, J. Bączek, Zarys historii filozofii, Warszawa (od Talesa po Nietzschego i neoscholastyków, pozycja z wyraźnymi akcentami polemicznymi, przeznaczona dla średnich zakładów naukowych i seminariów duchownych) 1926, W.F. Potempa, [ks., dr prof. Sem. Duch. We Włocławku] Historia filozofii, t. 1, cz. 1, Filozofia starożytna, Poznań, Adresowany do słuchaczy teologii, z filozofią Wschodu - indyjską i chińską, a Zachodu od filozofów jońskich po Platona jeszcze u Coplestona (Historia filozofii, 7 -9 tomów) archaizmy: student chrześcijański i myśl pogańska 2001, Czesław Stanisław Bartnik, Historia filozofii, KUL Lublin. Od śladów myśli kultur paleolitycznych i filozofię w starożytnych kulturach wschodnich po personalizm, każdy kierunek filozoficzny może – mimo wszystko – coś wnieść do skarbca myśli chrześcijańskiej; jeszcze filozofia bada ostateczne przyczyny wszechrzeczy, bytu jako takiego i rzeczywiście istniejącego

15 konwencja postmodernistyczna -pluralizm, multikulturalizm, decentracja, niestabilność teoretyczna (osłabienie wymogu spójności), złudzenie i wręcz zabawa konwencją, dekonstrukcja -zmiana kondycji człowieka (człowiek to nie podmiot, lecz miejsce realizacji dyskursów), odsłanianie mechanizmów opresji społecznej -Derrida, Rorty, Foucault, Feyerabend, Lyotard, Baudrillard, Bauman -brak wyraźnej formacji dydaktycznej, jednak elementy tej konwencji istotne dla dydaktyki

16 Opresja Foucaulta Uczeń w trakcie edukacji szkolnej poddawany jest treningowi, który ma przyzwyczaić go do obowiązującego w świecie status quo. Zdaniem Foucaulta szkoła nie jest miejscem, gdzie człowiek poznaje cokolwiek (poza dyskursem); uczy się tam jedynie opisywania świata za pomocą obowiązujących kategorii. Uczniowie przyswajają system zaklęć, za pomocą których człowiek zaklina rzeczywistość. Szkoła uczy nazywania, które nie ma żadnych (poza magicznymi) związków z rzeczywistością. … z przytłaczającą większością desygnatów pojęć, którymi uczeń operuje, nigdy się nie spotkał i nie spotka…. Społeczność sama z siebie i sama siebie tumani dyskursem, który wygenerowała.; G. Trela, Chmury i zegary, s. 183.

17 Przekonania pozapoznawcze – konwencja scjentystyczna Tradycja oświecenia, pozytywizmu, filozofii analitycznej Nauka wzorem doświadczenia kulturowego: Habermas: modernizm jest jeszcze projektem nieukończonym Przekonanie, iż podstawę doświadczenia człowieka określają standardy racjonalności Szkoła l-w: znaczenie światopoglądowe: nacisk na logikę jako próba wzmocnienia ideologii argumentacyjnej (w opozycji do ideologii przekonań) Łukasiewicz: filozofia nie jest tylko nauką, daje najogólniejszy pogląd na świat Kotarbiński: historia filozofii to w gruncie rzeczy historia poglądów na świat, filozoficzny pogląd na świat – to tyle co system hipotez, charakteryzujących i tłumaczących stosunek materii i ducha w ogromie rzeczywistości.

18 Przekonania pozapoznawcze – konwencja egzystencjalno-aksjologiczna Postawa subiektywistyczna: podjęcie dyskusji losu indywidualnej jednostki ludzkiej Postawa koncentracji na najbardziej podstawowych potrzebach człowieka: wolność, przemijalność, poczucie niespełnienia, zagrożenie urzeczowieniem, utratą autentyczności Klasyka motywów egzystencjalizmu: humanizm, infinityzm, tragizm, pesymizm

19 Przekonania pozapoznawcze – konwencja metafizyczna Przekonanie o nienaruszalności osadzenia metafizycznego Podstawowy nurt: akceptacja doświadczenia religijnego Dogmatyka jako sposób ustanowienia konwencji Opresyjny język: termin poganin (zawsze wartościujący) jest wykorzystywany jako narzędzie w walce religijnej i światopoglądowej

20 Przekonania pozapoznawcze – konwencja postmodernistyczna potrzeba rewizji całego dorobku kulturowego filozofii Zachodu krytyka dominacji nauki i jej jednostronności krytyka doświadczenia religijnego kultury człowieka metoda uprawiania metateorii (teorii na temat teorii), służącej analizie nie tyle przedmiotu badań danej dyscypliny, ile kulturowych i psychologicznych okoliczności warunkujących takie, a nie inne poglądy badaczy (Edward O. Wilson;

21 Ideologia a edukacja filozoficzna w Polsce Czy wykluczanie filozofii z edukacji powodowane jest czynnikami ideologicznymi? Dlaczego władze edukacyjne odmawiają prawa do kształcenia filozoficznego? Obecność kształcenia filozoficznego zależy od uwarunkowań politycznych (nadmiar polityki w edukacji) W sensie kulturowym wciąż tkwimy w epoce dominacji przekonań nad argumentacją (kultura przesądu, mitu, intuicyjnie osadzonej woli większości)

22 Zagrożenia w uprawianiu historii filozofii galwanizowanie intelektualnych mumii ma cele pozapoznawcze i światopoglądowe, a historia filozofii służy za instrument legitymizacji i umacniania opcji ideowych (Marek Rembierz) metodologiczne standardy nauki jako niezależne od wpływów światopoglądowych zależność elementów ideologicznych od założeń metafilozoficznych

23 zaangażowanie czy neutralność? w sytuacji niepokoju kulturowego (zmiany ustrojowe) ważna jest ideologia (idee rewolucjonistów) stan normalności: czy możemy wrócić do odideologizowania edukacji filozoficznej? czy nauczanie filozofii może być wolne od wpływów politycznych? Główne zagrożenie: ograniczenia światopoglądowe blokujące edukację filozoficzną Potrzeba stworzenia kontr-ideologii: ideologii pluralizmu światopoglądowego, adekwatnego do stanu kultury współczesnej

24 wnioski edukacja filozoficzna (a raczej jej brak) w Polsce jest oparta na przekonaniach, a nie na argumentacji ma miejsce zbyt mocno osadzenie edukacji filozoficznej na ideologii (filozofowie są niewolnikami ideologów), na przekonaniach światopoglądowych. Nie ma jakiegoś planu wprowadzenia obowiązkowej filozofii w perspektywie np. 10 lat powrót do stanu normalności: zmniejszenie lęku kulturowego (niepokoju związanego z transformacjami społecznymi - osłabienie znaczenia złej tradycji) 1989 – 2014; odideologizowanie (lub wprowadzenie zróżnicowania idei) kształcenia filozoficznego edukacja światopoglądowa w polskiej szkole nie odpowiada stanowi współczesnej kultury cel: wprowadzenie powszechnej edukacji filozoficznej i etycznej w szkołach


Pobierz ppt "Czy w nauczaniu filozofii obowiązują paradygmaty ideologiczne? - problem z ideologią w edukacji filozoficznej; - konteksty światopoglądowe w edukacji filozoficznej;"

Podobne prezentacje


Reklamy Google