Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma Maciej St. Zięba

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma Maciej St. Zięba"— Zapis prezentacji:

1 Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma Maciej St. Zięba

2 Pismo 1.Zapis, indywidualny sposób pisania (pismo ręczne / odręczne, pismo maszynowe, pismo drukowane, pismo czytelne / nieczytelne, dukt pisma, grafologiczna analiza pisma) 2.System zapisu (pismo łacińskie, pismo arabskie, pismo alfabetyczne, pismo hieroglificzne, pismo klinowe) 3.Tekst, dokument (pismo urzędowe, pismo z ministerstwa) 4.Czcionka lub font (pismo drukarskie, krój, odmiana i stopień pisma)

3 Alfabet 1.Pismo głoskowe (typ pisma) (alfabet łaciński = pismo łacińskie; alfabet cyrylicki; alfabet grecki), a)Potocznie także: pismo pokrewne głoskowemu: spółgłoskowe (abdżad – np. alfabet hebrajski), alfabetyczno-sylabiczne (abugida – np. alfabet devanagari) b)Niepoprawnie także: każdy inny system pisma: alfabet japoński (właściwie: sylabariusz japoński) 2.Zbiór liter (alfabet polski ma litery, i inny zbiór znaków niż alfabet niemiecki: litery + 1 ligatura) 3.Porządek układu liter (w alfabecie norweskim i duńskim aa = å to ostatni znak alfabetu; w alfabecie czeskim ch idzie po h; w alfabecie holenderskim ij = y; w alfabecie francuskim a = â = à; e = è = é = ê = ë jeśli chodzi o porządek, ale nie jeśli chodzi o wymowę)

4 Przykłady systemów pism Simon AGER: Omniglot – writing systems and languages of the world, Все письменности мира, Alfabet – Wikipedia, wolna encyklopedia,

5 Pisma ideograficzne (logograficzne) fonograficzne abdżad (spółgłoskowe) abugida (alfabetyczno- sylabiczne) alfabet (głoskowe) sylabariusz (sylabiczne) chińskie,... mieszane japońskie (kana-majiri) arabskie, hebrajskie,... łacińskie, cyrylica, gruzińskie, awestyjskie, koreańskie,... japońskie (katakana, hiragana), czirokeskie,... devanagari i in. indyjskie, tajskie, birmańskie, tybetańskie etiopskie, eskimoskie,...

6 Pisma martwe (wymarłe) żywe ornamentalne hieroglificzne egipskie, klinowe, linearne A i B, runiczne, gockie, fenickie, pagspa, Majów, rongo- rongo, ogamiczne, (odczytane i nieodczytane) wegetujące rytualne łacińskie, greckie, cyrylica, ormiańskie, gruzińskie, arabskie, hebrajskie, devanagari, tamilskie, tajskie, birmańskie, tybetańskie, etiopskie, eskimoskie, japońskie, koreańskie, chińskie, głagolica, koptyjskie, syryjskie, awestyjskie, deseret gotyckie, irlandzkie (uncjalne), mongolskie (ojrackie) nowo narodzone alternatywne stenografia, Braille, IPA fikcyjne i martwo urodzone

7 Pisma nielinearnelinearne koreańskie łacińskie, greckie, cyrylica, ormiańskie, gruzińskie, devanagari, tamilskie, tajskie, birmańskie, tybetańskie, etiopskie, eskimoskie, współczesne chińskie, japońskie,... klasyczne: chińskie japońskie, koreańskie, mongolskie (ojrackie) poziome pionowe z lewa na prawo z prawa na lewo arabskie, hebrajskie, syryjskie, awestyjskie, fenickie bustrofedon

8 Pisma jednopostaciowewielopostaciowe irlandzkie, głagolica, gockie, jidysz koreańskie, devanagari, tamilskie, tajskie, birmańskie, etiopskie, eskimoskie, chińskie,... gruzińskie, tybetańskie dwukasztowe: łacińskie, greckie, cyrylica, ormiańskie, gotyckie sytuacyjnie (segmentalnie) alternatywnie dwupostaciowe jedno- cztero- postacio we arabskie jedno- dwu- postacio we ceremo nialnie hebrajskie, syryjskie, mongolskie (greckie, gotyckie) znacze niowo- -konteks towe synchronicznie dwu-wielopostaciowe znaczeniowo- -kontekstowo (suprasegmentalnie) dwupostaciowe japońskie sylabiczne (kana)

9 Cechy pisma łacińskiego Alfabetyczne (głoskowe) Linearne, pisane poziomo od lewej ku prawej Dwupostaciowe synchronicznie - suprasegmentalnie, okazjonalnie (kontekstowo-znaczeniowo) Stosuje znaki diakrytyczne Stosuje dwuznaki i trójznaki (czwórznaki), z rzadka ligatury

10 Konwersje pisma Oddające pismo: Oddające wymowę: (grafemiczne) (fonetyczne) transliteracje transkrypcje jednoznaczne uproszczone ścisłe uproszczone popularne międzynarodowe krajowenaukowe narodowe (spolszczenia) międzynarodowe krajowe

11 Transkrypcje i transliteracje Ścisłe (jednoznaczne) –cel: jak najwierniejsze oddanie języka oryginału (umożliwienie powrotu do zapisu oryginalnego – retransliteracji) Popularne –cel: jak największe zbliżenie do systemu wymowy języka docelowego (umożliwienie wymowy) Typ ze względu na pismo docelowe: –latynizacja / romanizacja –cyrylizacja

12 Źródła: Polański = Wielki Słownik Ortograficzny PWN wraz z zasadami ortografii i interpunkcji, red. Edward Polański, PWN: Warszawa 2003, Pelcowa = Janina PELCOWA: Polskie normy bibliograficzne, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich: Warszawa 1977 PN = Polska norma (zob. Ustawa = Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, Dz. U. Nr 17, poz. 141 Rozporządzenie = Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dn. 30 maja 2005 r. w sprawie sposoby transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych zapisanych w alfabecie innym niż alfabet łaciński, Dz. U. Nr 102 poz. 855 UNICODE: (lub po francusku: JŚ = Języki świata. Materiały dydaktyczne do zajęć międzykulturowych, praca zb. pod red. Katarzyny Górak- Sosnowskiej i Ilony Morżoł, Stowarzyszenie Arabia.pl: Warszawa 2008

13 Języki pisane łacinką Polański: – Nazwiska angielskie i francuskie: [242]–[249], s ; –67. Nazwiska niemieckie: [250]–[254], s. 99; –68. Nazwiska włoskie: [255]–[257], s ; –69. Nazwiska węgierskie: [258]–[259], s ; –70. Odmiana i pisownia nazw geograficznych: [260]–[265], s ; –71. Zapisywanie słowiańskich nazw własnych zawierających swoiste znaki łacińskie: [266]–[272], s –72. Pisownia łacińskich nazw własnych: [273]–[289], s ) PN: PN-84/N-09120: Zestaw dodatkowych znaków alfabetu łacińskiego do wymiany informacji bibliograficznej UNICODE: Latin, Range: F (Basic), FF (Latin-1), F (Extended A), F (Extended B), 1E00-1EFF (Extended Additional), 2C60- 2C7F (Extended C), A720-A7FF (Extended D), FB00- FB0F (Ligatures)

14 Cyrylica (1) PN: PN-59/N01201: Transliteracja słowiańskich alfabetów cyrylickich –Obejmuje rosyjski, ukraiński, białoruski, bułgarski, serbski i macedoński PN: PN-70/N01201: Transliteracja słowiańskich alfabetów cyrylickich –Zastępuje powyższe, obejmuje: j.w. –zob. Pelcowa, s , z komentarzem PN: PN-83/N-01201: Transliteracja alfabetów cyrylickich na alfabet łaciński –Zastępuje powyższe, obejmuje: j.w. + mongolski –zob. Polański, s (nast. slajd) PN: PN-ISO 9/2000: Transliteracja znaków cyrylickich na znaki łacińskie, języki słowiańskie i niesłowiańskie –Zastępuje powyższe, obejmuje: j.w. + mołdawski + wiele innych języków Rosji, Kaukazu i Azji Centralnej –zob. Janusz S. BIEŃ: Jak powstaje polska norma. Transliteracja cyrylicy (PN-ISO ), Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Bibliotekarzy 2000, nr 8 (16), PN: PN-85/N-09122: Zestaw dodatkowych znaków alfabetu cyrylickiego do wymiany informacji bibliograficznych

15 Cyrylica (2) Polański: Transliteracja i transkrypcja słowiańskich alfabetów cyrylickich: s Uwagi wstępne, s Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu rosyjskiego; i 77. Adaptacja ortograficzna i odmiana rosyjskich nazw własnych: [307]–[317], s Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu ukraińskiego: [318]–[324], s Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu białoruskiego: [325]–[328], s Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu bułgarskiego: [329]–[334], s Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu serbskiego: [334], s Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu macedońskiego: [335], s. 117 –Tu: PN-83/N (transliteracja); –Tu: Uchwała Komitetu Językoznawstwa PAN z 20 stycznia 1956, za: Pisownia polska, Wrocław 1957 (transkrypcja) –Uwaga: podane zasady dla języków innych, niż rosyjski, milcząco zakładają stosowanie w pierwszym rzędzie reguł dla języka rosyjskiego, z wyjątkiem reguł szczegółowych.

16 Cyrylica (3) Rozporządzenie: Zał. nr 1: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości białoruskiej, zapisanych w alfabecie białoruskim Zał. nr 2: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości łemkowskiej, zapisanych w alfabecie łemkowskim Zał. nr 4: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości rosyjskiej, zapisanych w alfabecie rosyjskim Zał. nr 5: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości ukraińskiej, zapisanych w alfabecie ukraińskim UNICODE: Cyrillic: Range: F (Basic), F (Supplement), 2DE0-2DFF (Extended A), A640-A69F (Extended B)

17 Pismo greckie PN: PN-72/N-01203: Transliteracja alfabetu greckiego –Obejmuje tylko język klasyczny –zob. Pelcowa: s , z komentarzem PN: PN-ISO 843/1999: Konwersja znaków greckich na znaki łacińskie –Obejmuje język klasyczny, bizantyjski i współczesny PN: PN-85/N-09121: Zestaw znaków alfabetu greckiego do wymiany informacji bibliograficznych Polański: 73. Pisownia greckich nazw własnych; i 74. Zasady polszczenia imion i nazw greckich: [290]–[306], s –tu: PN 72/N-01203, Mon. Pol. 1972, nr 19, poz. 119 –uwaga: tylko język starogrecki UNICODE: Greek and Coptic: Range: FF (Basic), 1F00-1FFF (Extended)

18 Pismo hebrajskie (1) PN: PN-74/N-01211: Transliteracja alfabetu hebrajskiego –zob. Pelcowa, s , z komentarzem PN: PN-ISO 259/2009: Dokumentacja: transliteracja znaków hebrajskich na znaki łacińskie –Zastępuje powyższe, nie obejmuje języka jidysz PN: PN-ISO 259-2: Informacja i dokumentacja. Transliteracja znaków hebrajskich na znaki łacińskie. Część 2: Transliteracja uproszczona –Nie obejmuje języka jidysz Rozporządzenie: Zał. nr 7: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości żydowskiej zapisanych w alfabecie hebrajskim JŚ: s (Jan Odolczyk: Język hebrajski)

19 Pismo hebrajskie (2: jidysz) PN: PN-74/N-01212: Transliteracja pisma jidysz –zob. Pelcowa, s Rozporządzenie: Zał. nr 7: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości żydowskiej zapisanych w alfabecie jidysz –zob. What is Yiddish? Alef-beys (Yiddish Alphabet) & Transliteration Chart, UNICODE: Hebrew: Range: FF (Basic), FB20-FB24 (Extended)

20 Pismo ormiańskie Rozporządzenie: Zał. nr 3: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości ormiańskiej zapisanych w alfabecie ormiańskim UNICODE: Armenian, Range: F (Basic); FB10-FB1F (Armenian ligatures), JŚ: s (Armenuhi Hovakimian: Język ormiański) Andrzej PISOWICZ: O polskiej transkrypcji wyrazów ormiańskich, Przegląd Orientalistyczny 1979, nr 2 (110), s

21 Inne Witold JABŁOŃSKI: Polska transkrypcja pisma chińskiego, Rocznik Orjentalistyczny 1934 (X), s Denzel CARR: The Gwoyeu Transcription, tamże, s Joanna JUREWICZ: Projekt polskiej transkrypcji wyrazów sanskryckich i omówienie związanych z tym problemów, Studia Indologiczne 1998 (t. 5), s Stanisław GODZIŃSKI: Transliteracja czy transkrypcja wyrazów tybetańskich, Przegląd Orientalistyczny 1979, nr 2 (110), s wklejki

22 Brak norm (ew. opisy w podręcznikach akademickich): Gruziński –UNICODE: Georgian: Range: 10A0-10FF, 2D00-2DFF –JŚ: s (Katarzyna Górak-Sosnowska) Arabski - dla języków arabskiego, perskiego, urdu (Pakistan) i in. –UNICODE: Arabic: Range: FF, F, FB50-FDFF, FE70- FEFF –JŚ: s (Katarzyna Górak-Sosnowska) Etiopski (amharski) –UNICODE: Ethiopic: Range: F, F, 2D80-2DDF –JŚ: s (Ewa Wołk) Koreański –JŚ: s (Joanna Rogulska) Japoński –JŚ: s (Maja Matus)

23 Bibliografia (1) World writing systems, Edited by Peter T. Daniels and William Bright, Oxford University Press: New York – Oxford 1996 Hans H. WELLISCH: The Conversion of Scripts – Its Nature, History, and Utilization, John Wiley & Sons: New York – Chichester – Brisbane – Toronto 1978 Александра В. СУПЕРАНСКАЯ: Теоретические основы практической транскрипции, Изд. Наука: Москва 1978 Charles Geoffry ALLEN: A Manual of European Languages for Librarians, Bowker: London – New York 1977 (2nd. ed.) zob.: Bronisław CZAJKOWSKI, [Recenzja], Studia Linguistica VIII, 1983 (Acta Universitatis Wratislaviensis No. 645), s G. E. MEIER, B. MEIER: Handbuch der Linguistik und Kommunikationswissenschaft. Band I. Sprache, Sprachentstehung, Sparachen, Akademie-Verlag: Berlin 1979 zob. Alfred F. MAJEWICZ: [Recenzja], Lingua Posnaniensis 25, [1979], s

24 Bibliografia (2) David DIRINGER: Alfabet czyli klucz do dziejów ludzkości, PIW: Warszawa 1972 Alfred F. MAJEWICZ: Języki świata i ich klasyfikowanie, PWN: Warszawa 1989 Języki świata. Materiały dydaktyczne do zajęć międzykulturowych, praca zb. pod red. Katarzyny Górak-Sosnowskiej i Ilony Morżoł, Stowarzyszenie Arabia.pl: Warszawa 2008 Janina PELCOWA: Polskie normy bibliograficzne, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich: Warszawa 1977 Janina PELCOWA: Z zagadnień konwersji pism, Przegląd Biblioteczny 1982, nr 1/2, s Zdzisław KEMP: Orientalna transkrypcja czy transliteracja?, Przegląd Orientalistyczny 1959, nr 3 (31), s Janusz S. BIEŃ: Jak powstaje polska norma. Transliteracja cyrylicy (PN-ISO ), Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Bibliotekarzy 2000, nr 8 (16),

25 Bibliografia (3) NUKAT: Transliteracja znaków greckich na postawie PN- ISO 843, _greki, NUKAT: Transliteracja znaków cyrylickich na postawie PN-ISO 9, _cyrylicy, PIU: Rekomendacja Polskiej Izby Ubezpieczeń nr 1/2007 dotycząca zasad transliteracji imion i nazwisk obcojęzycznych w systemach informatycznych zakładów ubezpieczeń, rekomendacje/obd_piu/standaryzacja/,


Pobierz ppt "Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma Maciej St. Zięba"

Podobne prezentacje


Reklamy Google