Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

1 Adaptacja czy niedostosowanie ? Meandry ludzkiej psychiki w ujęciu medycyny ewolucyjnej Bogusław Pawłowski Katedra Biologii Człowieka Uniwersytet Wrocławski.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "1 Adaptacja czy niedostosowanie ? Meandry ludzkiej psychiki w ujęciu medycyny ewolucyjnej Bogusław Pawłowski Katedra Biologii Człowieka Uniwersytet Wrocławski."— Zapis prezentacji:

1 1 Adaptacja czy niedostosowanie ? Meandry ludzkiej psychiki w ujęciu medycyny ewolucyjnej Bogusław Pawłowski Katedra Biologii Człowieka Uniwersytet Wrocławski

2 2 Plan 1.Jak działa ewolucja i co to jest medycyna ewolucyjna 2.Potencjalne ewolucyjne przyczyny „dysregulacji” ludzkich zachowań 3. Środowisko ewolucyjnej adaptatywności – niezgodność z „nowoczesnością” 4.Behawioralne mechanizmy obronne 5. Ewolucyjna logika ludzkiej psychoreaktywności (lęki i depresja)

3 3 Jak działa ewolucja? Mechanizmy ewolucyjne dotyczą cech o „niezerowej’ odziedziczalności i są: powolne (zmiany międzypokoleniowe); pasywne („selektywny wpływ środowiska”); nowe adaptacje powstają na bazie istniejących

4 4 Medycyna ewolucyjna (ME) Spojrzenie na zagadnienia teoretyczne i praktyczne medycyny z perspektywy historii ewolucyjnej gatunku

5 5 Skąd się biorą behawioralne problemy ? (w kontekście ewolucyjnym) Potencjalne przyczyny (w 3 grupach) 1.Nowe środowisko – niezgodne z tym w którym ewoluował człowiek 2.Proces koewolucji z innymi organizmami (powolne procesy selekcyjne) 3. Ewolucyjne ograniczenia 4. Kompromisy (trade-off) 5. Selekcja na sukces reprodukcyjny kosztem zdrowia 6. Mechanizmy obronne organizmu (w tym zbytnia ich „czułość”) Powolność procesów ewolucyjnych Ograniczenia mechanizmów ewolucji niezależne od czasu Sukces reprodukcyjny i mechanizmy obronne

6 6 Medycyna okiem biologa Dużo melaniny i niski poziom UV - niedobór witaminy D (Jablonski, Chaplin 2000)

7 7 Medycyna okiem biologa Mało melaniny i wysoki poziom UV – ryzyko raka skóry

8 8 Środowisko Ewolucyjnej Adaptatywności

9 9 Mózg H. sapiens jest nad wyraz „plastyczny”, ale to nie plastelina, z której można rzeźbić ! Ten organ ma wiele ewolucyjnych ograniczeń

10 10 Środowisko Ewolucyjnej Adaptatywności

11 11 Środowisko Ewolucyjnej Adaptatywności Warunki środowiskowe w naszej ewolucyjnej przeszłości zasadniczo się różniły od warunków współczesnych -Dieta Otyłość stres/depresja (Luppino et al. 2010) -Aktywność motoryczna ryzyko depresji (Dunn et al. 2005) -Nierówności społeczne zaufania rywalizacja samotność -Pasożyty i inne patogeny „immuno-niedost.”

12 12 Powolność procesów ewolucyjnych Adaptacje nie nadążają za zmianami środowiskowymi Stres związany z wizerunkiem swojego ciała. Osoby otyłe mają np. o 55% większe ryzyko depresji (Luppino et al. 2010)

13 13 Ewolucyjnie ukształtowane fizjologiczne adaptacje vs współczesne „Strategie historii życiowych” Ciąża Menstruacja Laktacja

14 14 Interakcje społ. i styl życia nie dostosowane do ewoluc. ukształtowanych psycho-społecznych adaptacji

15 15 Ograniczenia mechanizmów ewolucji Kompromisy adaptacyjne

16 16 Sukces reprodukcyjny ! Ewolucyjne priorytety Sukces reprodukcyjny kosztem zdrowia

17 17 Mechanizmy obronne nudności gorączka kichanie i kaszel wymioty

18 18 Ewolucyjne podejście do ludzkiego umysłu

19 19 Ewolucyjna logika -Zaburzenia afektywne = związane z systemem neuronalnym odpowiedzialnym za dostosowanie do środowisk o różnym poziomie „przychylności” (w tym ryzyka infekcji) i tego jak pomyślnie są realizowane różne zamierzenia. -Niska samoocena, narcyzm = związana z rywalizacją o status czy pozycję społeczną. -Zazdrość = mechanizmy regulujące rywalizacje o partnera -Zaburzenia jedzenia = deregulacja przyjmowania pokarmu -Frustracja = „testowanie” potencjalnej przyczyny przeszkody i sposobu jej przezwyciężenia.

20 20 Zaburzenia emocjonalne, behawioralne Samopoczucie radość/smutek

21 21 Adaptatywne znaczenie strachu Atakowi paniki towarzyszy: uwalnianie glukozy wydzielenie adrenaliny przyspieszenie oddechu poszukiwanie dróg ucieczki

22 22 Ewolucyjne wyjaśnienie dlaczego niektóre fobie są dużo częstsze Arachnofobia Ofidiofobia A co z tymi potencjalnymi zabójcami ?

23 23 Zaburzenia lękowe -Adaptatywność lęku Koszt: ekstrema rozkładu tej cechy -Jeśli paniczna ucieczka to 200 kalorii, a nie uciekanie przed lwem to 200 tys. kalorii - opłaca się uciekać gdy ryzyko, że to śmiertelne zagrożenie jest > 0,1% (w 999/1000). -Gdy zagrożenia częste, a możliwości radzenia sobie z nimi ograniczone „system ostrzegania” obniża próg (Nesse 2011a) Lepsze jest reagowanie na fałszywe alarmy, niż niedoszacowanie ryzyka. Problem : nadmiar reaktywności może być dysfunkcyjny

24 24 Depresja według ME Częstość epizodów : 23% (USA), wg WHO w 2020 – drugie pod względem częstości zaburzenie na świecie (nr 1 w społ. zach.) Dotyka najczęściej osób w wieku reprodukcyjnym Współczynnik odziedziczalności – ok. 40% Koszty biologiczne dla jednostki wysokie ! Dlaczego depresja jest tak częsta w niektórych społecz. ? Dlaczego brak silnej negatywnej selekcji ewolucyjnej ?

25 25 Depresja – choroba cywilizacyjna (niedostosowanie) czy adaptacja ? Ludy Ik z Ugandy – po przejściu z łowiectwa i zbieractwa na gospodarkę rolniczą częstsze depresje (Stevens & Price 2000) Rolnicze i miejskie populacje Nigerii czy Am. Płn. – podobna oczekiwana różnica (też zaburz. lękowych ) (Colla et al , Peen et al ) Adoptowanie amerykańskiego stylu życia przez Meksykan urodzonych w USA vs imigranci (Vega et al. 2004) Modernizacja Chin ( urodz. po 1966, 22*większe ryzyko depresji niż przed 1937)

26 26 Depresja – wzrost częstości w nowym warunkach środowiska Kessler et al. 2007

27 27 Depresja a stopień nierówności społecznych (+) wzrost częstości Davies et al. 2008, Kessler et al. 2007

28 28 Hipotezy Adaptatywności Depresji a.) Mechanizm społeczny „rank theory” – adaptatywna, ochronna reakcja na porażki związane z osiąganiem statusu społecznego (Gilbert 1992) „social risk theory” – sygnał submisywności umożliwiający utrzymanie relacji społecznych. (Allen & Badcock 2006) b.) „Psychic pain hypothesis” - reakcja zniechęcająca do realizacji nieosiągalnych celów w niesprzyjających okolicznościach. (Thornhill & Thornhill 1989) - pozawerbalne sygnały stresu „krzyk o pomoc”, manipulacja innymi (Hagen 2003) Gdy dostępne opcje zachowań są kosztowniejsze niż zyski z nich to …….. – ……. lepiej nic nie robić

29 29 Hipotezy Adaptatywności Depresji cd c.) Behawioralny mechanizm obrony przed infekcjami (ang. „ infection defense hypothesis”) depresja zmniejsza ryzyko infekcji (komunikacja między ukł. nerw. i odpornościowym), (Raison & Miller 2012) geny ryzyka depresji związane są z immuno-obroną przed patogenami (hypertermia, spadek poziomu Fe, wycofanie, nadmierna czujność etc.) (Tanaka et al. 2012) ryzyko depresji po szczepieniach żywymi bakter. (Yirmiya et al. 2000) u zwierząt (np. myszy) w czasie infekcji też objawy depresji (O’Connor et al. 2009)

30 30 Depresja jako behawioralna obrona przed infekcjami Cytokinowa hipoteza depresji – w stanach zapalnych, podwyższony poziom cytokin, które działają jak neuromodulatory wpływające na neurobiologiczne i behawioralne cechy depresji. Markery stanów zapalnych są (+) skorelowane z zaburzeniami lękowymi i depresją. (Miller et al. 2009) Strategia zwalczania infekcji przez oszczędzanie energii metabolicznej i unikanie dalszych stresów

31 31 Behawioralna obrona – wpływ cytokin przy zapaleniach -Redukcja zachowań eksploracyjnych (wpływ cytokin na zwoje podstawy mózgowia) -Wzrost czujności (wpływ na amygdalę i zakręt obręczy) (Miller 2009) -Oksytocyna (-) : wycofanie, unikanie ryzyka, spadek libida, anhedonia, uczucie zmęczenia (Scantamburlo et al. 2007) -Układ serotoninergiczny (wpływ cytokin) – anhedonia -Zmiana apetytu (+) węglowodanów - (+cytokin, +NK)

32 32 Czy obecnie depresja to odpowiednia obrona przed infekcjami ? We współczesnych społeczeństwach (środowisko inne od EEA), które mają dobre warunki sanitarne i medycynę, która radzi sobie z infekcjami i gdzie śmiertelność na skutek infekcji jest niska – potencjalne „biologiczne zyski” z depresji są znacznie niższe niż kiedyś ! (Anders et al. 2013)

33 33 Schorzenia wynikające z zaburzeń funkcjonowania mózgu (duża komponenta genetyczna) Schizofrenia ? Autyzm ? Czy mogą być adaptatywne ? Efekt klifu („cliff edge effect”) (Nesse & Ellsworth 2009)

34 34 Adaptatywne ADHD ? -W środowisku pełnym zagrożeń rozproszona uwaga może być adaptatywna -„Trudne” dzieci Masajów – więcej uwagi poświęca im matka i np. w czasie suszy mają większą przeżywalność (deVries 1984)

35 35 Wnioski Silne współzależności OUN z ukł. immunologicznym mogą pomóc zrozumieć ewolucyjnie ukształtowane behawioralne mechanizmy odporności. Uwzględnienie ewolucyjnego podejścia w medycynie może ułatwić zrozumienie etiologii różnych, obecnie często dysfunkcjonalnych zachowań. ME wskazuje na konieczność przedefiniowana „normy”.

36 36 Dobór naturalny nie premiuje chorób, a tylko kształtuje cechy, które czynią nas podatnymi na choroby (Nesse 2011) Dziękuje za Uwagę !

37 37

38 38 Powolność procesów ewolucyjnych Zanik „patogennych” czynników środowiskowych też może prowadzić do autoimmunologicznych schorzeń !

39 39 Ograniczenia mechanizmów ewolucji niezależne od czasu Budowanie nowych cech na bazie już istniejących

40 40 Mechanizmy obronne Przykład żółtaczki u noworodków: patologia czy adaptacja ? Podwyższony poziom bilirubiny może być adaptatywny bo to silny antyoksydant, który chroni neurony mózgu, a wcześniaki przed retinopatią. Zapewnia też większą odporność na choroby. (Brett & Niermeyer 1999) Jednak zbyt duży poziom bilirubiny jest szkodliwy !

41 41 Inny przykład: Hemofobia

42 42 Geny związane z ukł. immunol. a zaburzenia afektywne Genotyp z niską produkcją IL-6 – leczenie interferonem = znacznie mniej symptomów depresji. (Bull et al. 2009) IL-6 rośnie przy chronicznym stresie Wpływ negatywnych dośw. (traumy) w dzieciństwie – potem więcej IL-6 i wzrost ryzyka depresji (Caepenter et al. 2010) Redukcja stanów zapalnych – redukcja symptomów depresji w różnych chorobach (Raison et al. 2013)

43 43 Depresja - obrona przed infekcjami - przykładowe (potwierdzone !?) predykcje -Symptomy depresji wiążą się ze stymulacja aktywności NK. -Redukcja działania czynników stresogennych. -Wiele infekcji będzie związana z objawami depresji. -Osoby depresyjne - więcej infekcji lub zab. ukł immun. -Czynniki wpływające negatywnie na ukł. immun. są również czynnikami ryzyka depresji. -Nastrój jako mechanizm „analizy” kosztów i zysków skłaniający do optymalnych odpowiedzi na środowiskowe wyzwania (mechanizm regulacyjny czasu i intensywności antyinfekcyjnej odpowiedzi). (Anders et al. 2013)

44 44 Zachowania nieakceptowane społecznie, dające korzyści genom osobnika Chorobliwa zazdrość

45 45 Zaburzenia emocjonalne, behawioralne Inne rodzaje strachu Akrofobia

46 46 „Oszczędny genotyp” (ang. thrifty genotype) Koncepcja wyjaśniająca zaburzenia dorosłych, zaprogramowanymi w okresie prenatalnym fizjologicznymi parametrami (ewolucyjnie ukształtowanymi)

47 47 Zaburzenia emocjonalne, behawioralne Schorzenia dziedziczone, będące wynikiem zaburzeń funkcjonowania mózgu Zachowania awersyjne, nieakceptowane społecznie, dające korzyści genom osobnika

48 48 Jak działa ewolucja? Dobór płciowy Średnia wysokość ciała

49 49 Dobór naturalny Czynnik selekcyjny

50 50 Ewolucyjna logika -Zaburzenia afektywne = deregulacji systemów neuronalnych odpowiedzialnych za dostosowanie się do środowisk o różnych poziomie „przychylności” i tego jak pomyślnie są realizowane różne zamierzenia. -Niska samoocena, narcyzm = deregulacja związana z rywalizacją o status czy pozycję społeczną. -Zazdrość = mechanizmy regulujące rywalizacje o partnera -Zaburzenia jedzenia = deregulacja przyjmowania pokarmu -Frustracja = „testowanie” potencjalnej przyczyny przeszkody i sposobu jej przezwyciężenia.

51 51 Psychospołeczny stress, zapalenia i immunoregulacja w MDD

52 52 Ewolucyjna logika

53 53 Znaczenie mikroorganizmów w kształtowaniu funkcji immunolog.

54 54 Mechanizmy ewolucji Dobór naturalny Dobór płciowy


Pobierz ppt "1 Adaptacja czy niedostosowanie ? Meandry ludzkiej psychiki w ujęciu medycyny ewolucyjnej Bogusław Pawłowski Katedra Biologii Człowieka Uniwersytet Wrocławski."

Podobne prezentacje


Reklamy Google