Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Jak istnieje czas? Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Jak istnieje czas? Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS"— Zapis prezentacji:

1 Jak istnieje czas? Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS

2 Czas… Jedna z podstawowych kategorii ludzkiego doświadczenia Jedno z podstawowych pojęć filozofii i nauki „Zmiana czasu” jest jedynie zmianą położeń wskazówek zegarów i niczym więcej, nie potrafimy zmieniać tempa upływu czasu, podróżować w czasie. Ruch wskazówek zegarów i wszelkie zjawiska postrzegamy „w czasie”. Ruch wskazówek zegara nie jest czasem – jak istnieje czas?

3 Czas – realność czy złudzenie? Heraklit: nie można dwa razy wejść do tej samej rzeki. Πάντα ῥ ε ῖ – wszystko płynie. Realność upływu czasu (transjentyzm). Parmenides: Należy mówić i myśleć, że tylko byt istnieje. To bowiem, co jest, istnieje, a to, co nie jest, nie istnieje”. Upływ czasu jest złudzeniem (eternalizm).

4 Czas jest miarą ruchu Czas nie istnieje bez zmiany; bo gdyby stan naszej myśli w ogóle nie podlegał zmianie, albo gdybyśmy nie doznawali tych zmian, nie odczuwalibyśmy upływu czasu. Albowiem czas jest właśnie ilością ruchu ze względu na „przed’ i „po’”. (Arystoteles)

5 Czas istnieje w umyśle Czymże więc jest czas? Jeśli nikt mnie o to nie pyta, wiem. Jeśli pytającemu usiłuję wytłumaczyć, nie wiem. przeszłości już nie ma, przyszłości jeszcze nie ma, teraźniejszość jest nieskończenie krótką chwilą między przeszłością a przyszłością… Pomimo to mierzymy czas – chociaż nie możemy mierzyć ani tego, czego jeszcze nie ma, ani tego, czego już nie ma, ani tego, co nie ma żadnej rozciągłości, W tobie, umyśle mój, mierzę czas. To wrażenie mierzę, kiedy mierzę czas. Albo to właśnie jest czasem, albo wcale nie mierzę czasu. (Św. Augustyn, Wyznania, ks. XI)

6 Czas jest absolutny Absolutny, prawdziwy i matematyczny czas, sam z siebie i z własnej natury, płynie równomiernie bez względu na cokolwiek zewnętrznego i inaczej nazywa się „trwaniem”, względny, pozorny i potocznie rozumiany czas jest pewnego rodzaju zmysłową i zewnętrzną […] miarą trwania za pośrednictwem ruchu; jest on powszechnie używany zamiast prawdziwego czasu; taką miarą jest na przykład: godzina, dzień, miesiąc, rok. (Isaac Newton, Philosophiae naturalis principia mathematica, 1687) Absolutny czas istniałby nawet, gdyby nie było materii – jego istnienie polegałoby na trwaniu absolutnej przestrzeni.

7 Tempo upływu czasu nie zależy od układu odniesienia (w całym Wszechświecie czas „płynie” tak samo) Pojęcie równoczesności dwóch zdarzeń ma charakter absolutny (niezależny od układu odniesienia) Podział zdarzeń na przeszłe, teraźniejsze i przyszłe ma charakter absolutny (niezależny od układu odniesienia)

8 Czas jest relacją Zasada racji dostatecznej: „żaden fakt nie może okazać się rzeczywisty, czyli istniejący, żadna wypowiedź prawdziwa, jeżeli nie ma racji dostatecznej, dla której to jest takie, a nie inne”. (G. W. Leibniz, Zasady filozofii, czyli monadologia, s. 303). czas stanowi porządek ich następstwa zdarzeń zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy G. W. Leibniz, Polemika z S. Clarkiem

9 Czas jest aprioryczną formą zmysłowości Czas jest „formą naszej wewnętrznej naoczności. Jeśli odbierze się jej ten szczególny warunek naszej zmysłowości, to znika również pojęcie czasu; czas przywiązany jest bowiem nie do samych przedmiotów, lecz tylko do podmiotu, który je ogląda. […] rzeczy, które oglądamy, nie są same w sobie tym, za co je bierzemy w naoczności, ani też stosunki między nimi nie są same w sobie takie, jak nam się przejawiają […] gdybyśmy w ogóle usunęli nasz podmiot lub choćby tylko podmiotową ważność zmysłów, to znikłyby wszelkie te własności, wszelkie stosunki między przedmiotami w przestrzeni i czasie, a nawet sama przestrzeń i czas, gdyż jako zjawiska nie mogą istnieć same w sobie, lecz tylko w nas. […] Przestrzeń i czas są jego czystymi formami, a jego materią są wrażenia w ogóle”. (I. Kant, Krytyka czystego rozumu, t. 1, „O czasie”).

10 Czas jest względny 1.Postulat względności: prawa fizyki są takie same we wszystkich inercjalnych układach odniesienia (rozszerzenie zasady względności Galileusza na zjawiska elektromagnetyczne) 2.Postulat stałości prędkości światła w próżni: prędkość światła w próżni jest taka sama we wszystkich układach odniesienia. c = m/s = ok km/s Prędkość światła w próżni jest maksymalną prędkością w przyrodzie. Żadne ciało nie może osiągnąć prędkości światła.

11 Względność równoczesności Równoczesność zdarzeń zależy od układu odniesienia. Dwa zdarzenia równoczesne dla obserwatora w poruszającym się układzie odniesienia (np. w jadącym pociągu) nie są równoczesne dla obserwatora w układzie spoczywającym (np. związanym z torami kolejowymi). Nie ma sensu pojęcie absolutnej równoczesności (bez względu na układ odniesienia). W układzie pociągu: światło dotrze do obu końców wagonu równocześnie. W układzie torów: światło dotrze najpierw do części tylniej a później do części przedniej.

12 Względność czasu Czas w poruszającym się układzie odniesienia płynie wolniej (zegar w poruszającym się układzie odniesienia chodzi wolniej w stosunku do zegara w układzie spoczywającym). Dylatacja czasu

13 Paradoks bliźniąt Czas w „poruszającym się” układzie płynie wolniej…

14 Czasoprzestrzeń Newton – absolutny czas i absolutna przestrzeń Szczególna teoria względności – powiązanie czasu i przestrzeni w czterowymiarową czasoprzestrzeń Minkowskiego zdarzenia Z (x, y, z, t) Interwał czasoprzestrzenny ds 2 > 0 – interwał czasowy ds 2 = 0 – interwał zerowy ds 2 < 0 – interwał przestrzenny („gdzie indziej”) Zdarzenia nie mogą być połączone związkiem przyczynowo-skutkowym)

15 Interpretacje czasoprzestrzeni STW Podział na zdarzenia przeszłe i przyszłe nie ma charakteru absolutnego, ale zależy od układu odniesienia… Eternalizm – czas jest jedynie wymiarem, zarówno przeszłe zdarzenia jak i przyszłe istnieją tak samo realnie, jak teraźniejsze, odrzucenie obiektywności „upływu czasu”; block universe (wszechświat Parmenidesowy); czasoprzestrzeń istnieje jako czterowymiarowa realność Transjentyzm – pogląd zakładający realność upływu czasu Prezentyzm – istnieje tylko teraźniejszość Dla nas, wyznawców fizyki rozróżnienie pomiędzy przeszłością, teraźniejszością a przyszłością jest niczym innym, jak uparcie podtrzymywaną iluzją. (Albert Einstein)

16 Czas w ogólnej teorii względności prawa fizyki są lokalnie takie same dla wszystkich (inercjalnych i nieinercjalnych) układów odniesienia Zasada równoważności: pole grawitacyjne jest lokalnie równoważne polu bezwładności

17 Tempo upływu czasu zależy od pola grawitacyjnego Rozkład mas determinuje geometrię czasoprzestrzeni (zakrzywienie czasoprzestrzeni) Pole grawitacyjne zakrzywia tor promieni świetlnych (w obecności mas geometria przestrzeni przestaje być geometrią Euklidesa)


Pobierz ppt "Jak istnieje czas? Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS"

Podobne prezentacje


Reklamy Google