Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

© Anna Karabowicz Źródła staropolskiego prawa miejskiego i wiejskiego.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "© Anna Karabowicz Źródła staropolskiego prawa miejskiego i wiejskiego."— Zapis prezentacji:

1 © Anna Karabowicz Źródła staropolskiego prawa miejskiego i wiejskiego

2 © Anna Karabowicz Prawo miejskie a prawo ziemskie w okresie wczesnośredniowiecznym jednolite prawo zwyczajowe w okresie wczesnośredniowiecznym jednolite prawo zwyczajowe od XIII w. rozwój systemu filialnego – nowozakładane miasta (miasta córki wzorowały swój ustrój, sądownictwo i prawo sądowe na innym mieście (macierzystym, miasto matka) od XIII w. rozwój systemu filialnego – nowozakładane miasta (miasta córki wzorowały swój ustrój, sądownictwo i prawo sądowe na innym mieście (macierzystym, miasto matka) rodziny miast rodziny miast rozwijanie prawa miejskiego w stosunku do wzorców rozwijanie prawa miejskiego w stosunku do wzorców 1. ortyle – wyroki wydawane przez sądy miast macierzystych w sprawach przesłanych przez miasta filialne jako sądy wyższej instancji 2. wilkierze – ustawodawstwo miejskie wydawane przez rady miejskie jako organy samorządowe statuty miejskie statuty miejskie 1. Weichbild Saski czyli Magdeburski z pocz. XIV w. – oparty m.in. na Zwierciadle Saskim (Zwierciadło Saskie Sachsenspiegel – z l , prywatny zbiór prawa zwyczajowego autorstwa Eike von Repkova: 2 części: prawo ziemskie i prawo lenne) 2. zbiory prawa lubeckiego poł. XIV w. – stosowane w miastach południowego wybrzeża Bałtyku, np. Gdańsk, Elbląg

3 © Anna Karabowicz Prawo wiejskie ? Brak odrębnego systemu prawnego Brak odrębnego systemu prawnego Przed XIII w. – prawo polskie zwyczajowe Przed XIII w. – prawo polskie zwyczajowe Wpływ prawa miejskiego, ziemskiego, kanonicznego Wpływ prawa miejskiego, ziemskiego, kanonicznego Okres kolonizacji na prawie niemieckim – prawo niemieckie tylko dla ludności napływowej, zaś chłopi narodowości polskiej dalej stosowali prawo polskie, przejmowano ustrojowe prawo niemieckie Okres kolonizacji na prawie niemieckim – prawo niemieckie tylko dla ludności napływowej, zaś chłopi narodowości polskiej dalej stosowali prawo polskie, przejmowano ustrojowe prawo niemieckie Od XIV w. prawo wołoskie – kolonizacja wzdłuż Karpat od Rusi po Żywiecczyznę i Morawy Od XIV w. prawo wołoskie – kolonizacja wzdłuż Karpat od Rusi po Żywiecczyznę i Morawy Od XVI w. – pojawienie się prawa stanowionego (wilkierze, ordynacje) Od XVI w. – pojawienie się prawa stanowionego (wilkierze, ordynacje)

4 © Anna Karabowicz Tworzenie prawa miejskiego w Polsce od poł. XIII w. kolonizacja na prawie niemieckim – zakładanie miast i wsi od poł. XIII w. kolonizacja na prawie niemieckim – zakładanie miast i wsi prawo niemieckiej prawem ludności napływowej, z czasem na jego podstawie rozwijało się polskie prawo miejskie prawo niemieckiej prawem ludności napływowej, z czasem na jego podstawie rozwijało się polskie prawo miejskie wprowadzanie prawa niemieckiego na ziemie polskie następowało przez: wprowadzanie prawa niemieckiego na ziemie polskie następowało przez: 1. przywilej lokacyjny monarchy dla feudała 2. dokument lokacyjny feudała dla osadników na podstawie przywileju

5 © Anna Karabowicz Rodzaje prawa miejskiego - 1 Prawo magdeburskie Prawo magdeburskie w większości miast małopolskich, wielkopolskich i śląskich w większości miast małopolskich, wielkopolskich i śląskich podstawy: podstawy: 1. prawo saskie – przetłumaczone na język łaciński przez Konrada z Opola w kon. XIII w., Konrada z Sandomierza w 1359 r., potem Mikołaj Jaskier w 1535 r., na polski w 1581 r. przez Pawła Szczerbicza 2. Weichbild magdeburski – w redakcji sporządzonej przez Konrada z Opola w pocz. XIV w., uzupełniony i przetłumaczony na łacinę przez Konrada z Sandomierza w 1359 r., potem Mikołaj Jaskier w 1535 r., na polski w 1581 r. przez Pawła Szczerbicza 3. druk w 1506 r. w Statucie Łaskiego

6 © Anna Karabowicz Rodzaje prawa miejskiego - 2 Prawo średzkie Prawo średzkie pochodziło od Środy Śląskiej – odmiana magdeburskiego pochodziło od Środy Śląskiej – odmiana magdeburskiego powszechne na Śląsku w XIV w. powszechne na Śląsku w XIV w. podstawy: podstawy: 1. Pouczenia z Halle z pocz. XIV w. 2. Księga prawa średzkiego będąca przeróbką Zwierciadła Saskiego

7 © Anna Karabowicz Rodzaje prawa miejskiego - 3 Prawo chełmińskie Prawo chełmińskie powszechne na Pomorzu Wschodnim, Prusach, Mazowszu powszechne na Pomorzu Wschodnim, Prusach, Mazowszu podstawy: podstawy: 1. Przywilej dla Chełmna (1233) – tzw. systematyczne magdebursko- wrocławskie prawo ławnicze, rozwijane przez orzeczenia sądu wyższego w Chełmnie, a od 1458 r. w Toruniu 2. Prawo starochełmińskie (Das alte Kulm) 1394 r r. Landläuflige Kulmische Recht (prawo sądowe) 1466 r. Landläuflige Kulmische Recht (prawo sądowe) od 1476 r. jako obowiązujące wszystkich mieszkańców Prus od 1476 r. jako obowiązujące wszystkich mieszkańców Prus brak urzędowego spisu – próby kodyfikacji 1526 (komisja Macieja Śliwnickiego), 1534, 1540, 1542 brak urzędowego spisu – próby kodyfikacji 1526 (komisja Macieja Śliwnickiego), 1534, 1540, rewizje 3 rewizje 1. lidzbardzka 1566 Ius culmense correctum 2. nowomiejska 1580 Ius culmense emendatum – stosowana w sądzie asesorskim i Trybunale Koronnym dla spraw z Prus Królewskich 3. toruńska-gdańska 1594 Ius culmense revisum = Danziger Culm)

8 © Anna Karabowicz Rozwój prawa miejskiego Pouczenia i ortyle Pouczenia i ortyle zwracały się po nie do miast macierzystych miasta filialne zwracały się po nie do miast macierzystych miasta filialne pouczenia dla Wrocławia wydane przez Magdeburg 1261 i 1295 r. pouczenia dla Wrocławia wydane przez Magdeburg 1261 i 1295 r. odwoływanie się do sądów miast macierzystych jako do sądów wyższej instancji przez sądy miejskie w sprawach skomplikowanych i wątpliwych – charakter precedensów odwoływanie się do sądów miast macierzystych jako do sądów wyższej instancji przez sądy miejskie w sprawach skomplikowanych i wątpliwych – charakter precedensów zbiory ortyli zbiory ortyli poł. XIV w. utworzenie sądu wyższego prawa niemieckiego na zamku krakowskim i królewskiego sądu komisarskiego sześciu miast, które miały kompetencje wydawania ortyli – próba zapobieżenia praktyki odwoływania się do Magdeburga przez Kazimierza Wielkiego poł. XIV w. utworzenie sądu wyższego prawa niemieckiego na zamku krakowskim i królewskiego sądu komisarskiego sześciu miast, które miały kompetencje wydawania ortyli – próba zapobieżenia praktyki odwoływania się do Magdeburga przez Kazimierza Wielkiego Wilkierze i statuty cechowe Wilkierze i statuty cechowe wilkierze – ustawy regulujące sprawy wewnętrzne miast – wydawał je właściciel miasta: król, szlachcic, duchowny, stopniowo same rady miejskie wilkierze – ustawy regulujące sprawy wewnętrzne miast – wydawał je właściciel miasta: król, szlachcic, duchowny, stopniowo same rady miejskie statuty cechowe wydawała rada miejska dla cechów statuty cechowe wydawała rada miejska dla cechów oba rodzaje aktów musiały być potwierdzane przez właściciela miasta oba rodzaje aktów musiały być potwierdzane przez właściciela miasta od XVI w. coraz częstsza praktyka ingerencji właścicieli w sprawy miejskie (szczeg. aktywność miast pruskich) od XVI w. coraz częstsza praktyka ingerencji właścicieli w sprawy miejskie (szczeg. aktywność miast pruskich) zbiory (Kodeks Baltazara Behema 1505 r.) zbiory (Kodeks Baltazara Behema 1505 r.)

9 © Anna Karabowicz Projekt kodyfikacji prawa miejskiego 1527 r. Sigismundina – Maciej Śliwnicki z inicjatywy Jana Łaskiego za wiedzą Zygmunta Starego – oparty na prawie rzymskim i częściowo kanonicznym, miał zastąpić prawo niemieckie stosowane w miastach i wsiach 1527 r. Sigismundina – Maciej Śliwnicki z inicjatywy Jana Łaskiego za wiedzą Zygmunta Starego – oparty na prawie rzymskim i częściowo kanonicznym, miał zastąpić prawo niemieckie stosowane w miastach i wsiach

10 © Anna Karabowicz Dzieła prawnicze Jan Cervus Tucholczyk 1531 Farrago actionum juris Magdeburgensis – prawo prywatne, oparty na Statucie Łaskiego Jan Cervus Tucholczyk 1531 Farrago actionum juris Magdeburgensis – prawo prywatne, oparty na Statucie Łaskiego Jan Cerasinus Kirstein 1557 – głównie prawo prywatne i procesowe Jan Cerasinus Kirstein 1557 – głównie prawo prywatne i procesowe Bartłomiej Groicki, podwójci krakowski, pisarz sądu wyższego prawa niemieckiego na zamku krakowskim, prawo polskie a nie niemieckie, pisał wyłącznie po polsku, jego dzieła stosowano w miastach i na wsiach Bartłomiej Groicki, podwójci krakowski, pisarz sądu wyższego prawa niemieckiego na zamku krakowskim, prawo polskie a nie niemieckie, pisał wyłącznie po polsku, jego dzieła stosowano w miastach i na wsiach Artykuły prawa magdeburskiego Porządek sądów i praw miejskich Postępek z praw cesarskich (Constitutio Criminalis Carolina z 1532 r.) Tytuły prawa magdeburskiego Paweł Szczerbicz, Andrzej Lipski Paweł Szczerbicz, Andrzej Lipski

11 © Anna Karabowicz Księgi sądowe miejskie Najstarsza dla Krakowa od 1300 r. Najstarsza dla Krakowa od 1300 r. Acta consularia – księga radziecka – wpisy aktów normatywnych, administrzcyjnych i sądowych Acta consularia – księga radziecka – wpisy aktów normatywnych, administrzcyjnych i sądowych Acta scabinalia – księga ławnicza – wpisy spraw sądowych spornych i niespornych; czasem wyodrębniono z nich księgi karne (księgi czarne, smolne) Acta scabinalia – księga ławnicza – wpisy spraw sądowych spornych i niespornych; czasem wyodrębniono z nich księgi karne (księgi czarne, smolne) Księgi sądów wyższych prawa niemieckiego i leńskiego Księgi sądów wyższych prawa niemieckiego i leńskiego Księgi przyjęć do prawa miejskiego, księgi cechów, księgi urzędników miejskich Księgi przyjęć do prawa miejskiego, księgi cechów, księgi urzędników miejskich

12 © Anna Karabowicz Księgi sądowe wiejskie Sądy wiejskie – złożone z samym chłopów czasem z udziałem urzędników dominialnych, a nawet samego pana wsi Sądy wiejskie – złożone z samym chłopów czasem z udziałem urzędników dominialnych, a nawet samego pana wsi Od XV w., głównie małopolskie Od XV w., głównie małopolskie Od poł. XVI w. coraz częściej w języku polskim Od poł. XVI w. coraz częściej w języku polskim


Pobierz ppt "© Anna Karabowicz Źródła staropolskiego prawa miejskiego i wiejskiego."

Podobne prezentacje


Reklamy Google