Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

11 1. Teorie przyczyn chorób, w tym wieloprzyczynowe 2. Zagadnienie stresu psychospołecznego 3. Pojęcie choroby funkcjonalnej.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "11 1. Teorie przyczyn chorób, w tym wieloprzyczynowe 2. Zagadnienie stresu psychospołecznego 3. Pojęcie choroby funkcjonalnej."— Zapis prezentacji:

1 11 1. Teorie przyczyn chorób, w tym wieloprzyczynowe 2. Zagadnienie stresu psychospołecznego 3. Pojęcie choroby funkcjonalnej

2 2 Pojęcie epidemiologii Dział medycyny zajmujący się etiologią chorób (przyczynami) Socjologiczne aspekty etiologii chorób zgłębia w Polsce np. Anna Firkowska-Mankiewicz (Teorie przyczyn chorób, w: A. Ostrowska (red.), Wstęp do socjologii medycyny, Warszawa 1990; Teorie przyczyn chorób, w: A. Ostrowska (red.), Socjologia medycyny, Warszawa 2009)

3 3 Biomedyczny model etiologii chorób W wieku XX bardzo popularny To swego rodzaju mechanicystyczna teoria jednej przyczyny Teza podstawowa: to czynniki o charakterze biologicznym są przyczyną sprawczą chorób (bakterie, wirusy, patologiczne procesy komórkowe) Trudny do zastosowania w przypadku wielu chorób

4 4 Model psychosomatyczny; teoria stresu psychospołecznego Przyczyny chorób tkwią w długotrwałych stanach napięć psychicznych wynikających z sytuacji konfliktowych zob. np. Hans Seyle (badania nad stresem) - stres w sensie biologicznym to stan fizjolog. mobilizacji organizmu pojawiający się w sytuacji wymagającej reakcji (bakterie, wirusy, urazy taką reakcję wywołują)

5 5 Model psychosomatyczny; teoria stresu psychospołecznego - stres w sensie psychospołecznym to zarówno bodziec, czyli stresor, jak i reakcja człowieka na ten bodziec - stresory to: - różne sytuacje życiowe (o charakterze psychologicznym czy mikrospołecznym) - procesy dotykające szersze zbiorowości (o charakterze makro, globalnym)

6 6 Model psychosomatyczny; teoria stresu psychospołecznego - Anna Titkow: Stres to zakłócenie równowagi między wymogami środowiska a dostępnymi jednostce środkami i możliwościami potrzebnymi do poradzenia sobie z tymi wymogami, którego przezwyciężanie pociąga za sobą koszty destrukcyjne dla jednostki

7 7 Model psychosomatyczny; teoria stresu psychospołecznego Richard Lazarus i jego koncepcja stresu 1. Czynnik stresujący 2. Ocena tego czynnika 3. Reakcja stresowa (kierunek) - wzmożone napięcie emocjonalne - zaburzenia poznawcze i behawioralne - choroba somatyczna, psychiczna 4. Proces zmagania się ze stresem

8 8 Model psychosomatyczny; teoria stresu psychospołecznego Sposoby, style radzenia sobie ze stresem kształtowane są w trakcie socjalizacji – tak pierwotnej, jak i wtórnej, zależą też od indywidualnej (subiekt.) oceny - redefiniowanie sytuacji - tolerowanie, bagatelizowanie - wyładowywanie emocji bądź ich tłumienie - zachowania agresywne, wycofanie

9 99 Pojęcia choroby funkcjonalnej i medycyny psychosomatycznej Choroba funkcjonalna to zaburzenie czynnościowe bez uchwytnego tła/podłoża organicznego (może być natomiast uwarunkowane emocjonalnie) Przykłady: jąkanie, tiki, nocne moczenie... Medycyna psychosomatyczna zajmuje się zaburzeniami, w których genezie istotną rolę odgrywają zarówno czynniki psychospołeczne, jak i somatyczne, objawiają się natomiast somatycznie i czynnościowo

10 10 1. Objawy konwersyjne: podłożem konflikt natury psychologicznej, przebieg – zaburzenia narządów ruchu (histeryczne porażenie) i zmysłów (głuchota, ślepota) 2. Objawy czynnościowe (nerwice narządowe): zaburzenia układu naczyniowego/serca, przewodu pokarmowego, układu ruchu (tu: ograniczenia z nim związane), oddechowego, moczowo- płciowego Objawy konwersyjne i czynnościowe

11 11 Zaburzenia psychosomatyczne 3. Problemy natury psychologicznej skutkują fizyczną reakcją organizmu i to ona dopiero wywołuje np.: - reumatoidalne zapalenie stawów, - astmę oskrzelową, - nadciśnienie, - chorobę wrzodową - anoreksję Jeśli w przypadku objawów konwersyjnych i czynnościowych można mówić obrazowo o nagłym wybuchu, to w tym przypadku o zapaleniu lontu

12 12 Epidemiologia deskryptywna (opis współzależności zjawisk chorobowych, mikro-, makrospołecznych i demograficznych) Zależność między statusem społ.-ekonom. człowieka oraz jego sytuacją społeczną (rodzinną, towarzyską) a jego zdrowiem Zdrowie a procesy społ.-gospodarcze (zmiany) Zależność między wiekiem człowieka a typami chorób, na które cierpi (im starsi, tym częściej na choroby przewlekłe) Zależność między płcią ludzi a częstotliwością zachorowań i typami chorób (kobiety częściej i na przewlekłe)

13 13 Makrospołeczne uwarunkowania zdrowia i choroby 1. W czasach socjalizmu (i nie tylko): Migracje i adaptacja w nowych warunkach życia i pracy (chłopi do miast; industrializacja, urbanizacja, style życia) Przeciążenie rolami (gospodynie domowe i pracownice, rolnicy i robotnicy/urzędnicy, wieloetatowość) Niedostateczny rozwój gospodarczy (zacofanie techniczne, infrastrukturalne - mieszkania, komunikacja, system opieki zdrowotnej, higiena) Anomia społeczna (załamanie się systemu społecznego, chaos norm, wartości, niedostosowanie/brak narzędzi osiągania celów przez ten system wskazywanych; odczuwany przez ludzi dyskomfort)

14 14 Makrospołeczne uwarunkowania zdrowia i choroby 2. W czasach wolnorynkowych (dodatkowo): Restrukturyzacja gospodarki i reformy państwa Zagrożenie utratą pracy i bezrobocie Podziały społeczne (bardziej zróżnicowany niż w czasach PRL dostęp do różnych dóbr, świadczeń) Style życia (prozdrowotny coraz modniejszy) Inny reżim pracy (niekiedy mówi się nawet o XIX- wiecznym kapitalizmie) Zmiany w hierarchii społecznie uznawanych wartości (problem ich godzenia)

15 15 Mikrospołeczne uwarunkowania zdrowia i choroby 1. W tym przypadku chodzi o: a. określenie indywidualnego ryzyka bądź przyczyn wystąpienia choroby w związku z: - nadmiarem pełnionych przez jednostkę ról - niedostatkiem (utratą) ról społecznych - konfliktami pełnionych ról - co to znaczy? b. prowadzony styl życia c. przeżycia osobiste/rodzinne, sytuację zawodową, szkolną d. brak rodziny (tego podstawowego mikrospołecznego środowiska) lub zaburzone jej funkcjonowanie

16 16 Mikrospołeczne uwarunkowania zdrowia i choroby Brak rodziny koreluje z: Częstszą umieralnością (w określonych stanach chorobowych) Większą podatnością na choroby Nadciśnieniem tętniczym (np. u młodych wdów) Częściej odczuwanymi dolegliwościami (hipochondrią) Gorszym samopoczuciem Większą częstotliwością samobójstw i wypadków Większą podatnością na uzależnienia

17 17 Mikrospołeczne uwarunkowania zdrowia i choroby Problemy rodzinne znajdują odzwierciedlenie w: Chorobach somatycznych (np. cukrzyca) i psychosomatycznych (astma oskrzelowa) Zaburzeniach czynnościowych (czyt. wyż.). Zespołach bólowych (różnych narządów i organów; leki nie działają, psychoterapie - tak) Zaburzeniach zdrowia psychicznego Uzależnieniach

18 18 Czynniki demograficzno-społeczne a zdrowie i choroba Płeć kobiety żyją dłużej, u nas średnio o 8 lat, ale przez to częściej borykają się z niepełnosprawnością, ch. przewlekł. gorzej się czują (z powodu bycia kobietą – także), odczuwają więcej dolegliwości (hipochondria?) częściej też korzystają z opieki medycznej

19 Czynniki demograficzno-społeczne a zdrowie i choroba Przyczyny zgonów a płeć: - na nowotwory częściej umierają mężczyźni, częściej zaś leczą się kobiety; - urazy i zatrucia: 3-krotnie częściej mężczyźni; - choroby układu krążenia – porównywalna zachorowalność, lecz różne są czynniki ryzyka (mężczyźni więcej piją, palą, kobiety mniej się ruszają, są więc otyłe lub z niedowagą); - stres mężczyźni oswajają wódką i używkami, kobiety – lekarstwami, kontaktami z bliskimi) 19

20 20 Czynniki demograficzno-społeczne a zdrowie i choroba Wykształcenie (wiedza) wpływa na postrzeganie choroby - im niższe, tym częściej osoba szuka pomocy zaraz po pojawieniu się dolegliwości; - im wyższe, tym lepsze oceny stanu zdrowia Status społeczno-materialny im wyższa pozycja, im pewniejsze zatrudnienie, tym: - lepsza ocena zdrowia, niższa umieralność, - wyższa chorobowość ostra, niższa przewlekła; - tym częstsze postawy i zachowania prozdrowotne, np. profilaktyczne wizyty u lekarza, aktywność itp., bo zdrowie to kapitał, trampolina do kariery, tj. mobilności pionowej, geograficznej, a niekiedy także poziomej)

21 Koncepcja wieloprzyczynowości chorób (polietiologia chorób) Przykład: czynnikami ryzyka w przypadku chorób naczyń wieńcowych są: - podwyższony poziom cholesterolu - wysokie ciśnienie tętnicze - palenie papierosów - nadwaga - siedzący tryb życia Jednak tylko połowa zawałów serca daje się wyjaśnić tymi czynnikami! 21

22 Koncepcja wieloprzyczynowości chorób (polietiologia chorób) Co to oznacza? 22

23 23 Choroby a potrzeby człowieka (wg A. Maslowa) Fizjologiczne (głód, pragnienie, sen, ochrona przed warunkami zewnętrznymi) Zaufania i bezpieczeństwa (lęk) Przynależności i miłości (skutki silnej przynależności i obawy przed odrzuceniem) Szacunku i poszanowania przez innych (frustracja) Samorealizacji (frustracja) Niezaspokojenie tych potrzeb może leżeć u podłoża: - zaburzeń psychicznych i fizycznych, - stanowić podłoże zachowań antyzdrowotnych

24 24 Koncepcja wieloprzyczynowości chorób (polietiologia chorób) Choroby są warunkowane wieloma czynnikami różnej natury! Czynniki te działają równolegle, z różną siłą determinując powstanie choroby, lub synergicznie - wzajem się wzmacniając Liczą się zatem (oprócz biol.-kult.-społ.): - czynniki psychospołeczne (stres, predyspozycje osobowościowe) - brak oparcia (podtrzymania społecznego) - indywidualna odporność (zob. dopalacze!)

25 Koncepcja wieloprzyczynowości chorób (polietiologia chorób) Badania kardiologów Meyera Friedmana i Raya Rosenmana typ A i typ B osobowości a ryzyko chorób serca - typ A (najczęściej mężczyźni), pracoholicy, zasadniczy, sztywni w poglądach, niecierpliwi, reagujący agresywnie - typ B (nieagresywni, mniej napięci, nienastawieni na współzawodnictwo) - Ryzyko zawału w typie A 2 razy większe niż w B! 25

26 Koncepcja wieloprzyczynowości chorób (polietiologia chorób) Typ C osobowości a zapadalność na raka - tłumienie emocji, zwłaszcza negatywnych, wpływa na obniżenie odporności organizmu, powstawanie komórek rakowych i ich inwazję - to często ludzie odbierani jako dobrzy, spokojni, powściągliwi w okazywaniu emocji - oczywiście emocje nimi targają, ale nie potrafią ich rozładować w działaniu 26

27 Koncepcja wieloprzyczynowości chorób (polietiologia chorób) Rola oparcia, jakie jednostka otrzymuje od rodziny, organizacji, religii a śmiertelność - prowadzone w Polsce badania (9 lat) wykazały, że u osób takiego wsparcia nie posiadających ryzyko śmierci było dwukrotnie wyższe niż u osób takim wsparciem dysponujących - Uwaga: w tego typu badaniach trzeba kontrolować wiele innych czynników (porównywane grupy muszą być podobne pod innymi względami) - Uwaga na aspekt ilościowy i jakościowy wsparcia 27

28 Wieloczynnikowy model etiologiczny Warunki fizyczno-ekologiczne (środowisko) System społeczny Czynniki makrospołeczne Czynniki mikrospołeczne - system społ.-polit.-gospod.- status społ.-zawodowy - kultura- kultura zdrowotna - system ochrony zdrowia- więzi społeczne Stres psychospołeczny człowiek i jego zasobyoparcie społeczne wyposażenie biol. - osobowość - system odporności własnej Zdrowie lub choroba 28


Pobierz ppt "11 1. Teorie przyczyn chorób, w tym wieloprzyczynowe 2. Zagadnienie stresu psychospołecznego 3. Pojęcie choroby funkcjonalnej."

Podobne prezentacje


Reklamy Google