Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Analiza poezji na maturze Niezbędnik maturzysty – polonisty Opracowanie: Marek Styś

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Analiza poezji na maturze Niezbędnik maturzysty – polonisty Opracowanie: Marek Styś"— Zapis prezentacji:

1 Analiza poezji na maturze Niezbędnik maturzysty – polonisty Opracowanie: Marek Styś

2 Analiza (gr. analysis – rozbiór) Badanie pewnej całości poprzez wyodrębnienie jej cech, części lub składników. Etapy analizy: konstrukcja podmiotu lirycznego konstrukcja podmiotu lirycznego opis sytuacji lirycznej opis sytuacji lirycznej budowa świata przedstawionego budowa świata przedstawionego ukształtowanie stylistyczne tekstu ukształtowanie stylistyczne tekstu ukształtowanie wersyfikacyjne utworu ukształtowanie wersyfikacyjne utworu Analiza służy interpretacji!

3 Interpretacja (łac. interpretatio – wyjaśnienie) Działania badawcze mające na celu: wydobycie i wyjaśnienie sensu danego utworu wydobycie i wyjaśnienie sensu danego utworu odkrycie przesłania autorskiego odkrycie przesłania autorskiego wskazanie miejsca, jakie utwór zajmuje w szerszym układzie zjawisk literackich wskazanie miejsca, jakie utwór zajmuje w szerszym układzie zjawisk literackich Interpretacja utworu zmierza do odnalezienia jego nadrzędnego, a zarazem ukrytego znaczenia, nadającego mu niepowtarzalny charakter.

4 Pojęcia kluczowe, czyli praca od podstaw Narzędzia badawcze maturzysty – polonisty

5 1. Podmiot liryczny Ja liryczne to jednorazowa, fikcyjna kreacja, odrębna dla każdego utworu: indywidualny (liryka osobista) indywidualny (liryka osobista) zbiorowy (doświadczenie ogólne) zbiorowy (doświadczenie ogólne) autorski (liryka podmiotu autorskiego) autorski (liryka podmiotu autorskiego)

6 2. Typy liryki Ze względu na sposób istnienia podmiotu lirycznego w tekście i uzewnętrzniania przeżyć: bezpośrednia (wyznania) bezpośrednia (wyznania) pośrednia (opisowa) pośrednia (opisowa) inwokacyjna (zwrotu do adresata) inwokacyjna (zwrotu do adresata) Ze względu na pozycję autora wobec świata przedstawionego: podmiot liryczny porte-parole autora podmiot liryczny porte-parole autora maski (wyrażane treści można przypisać autorowi) maski (wyrażane treści można przypisać autorowi) roli (podmiotu lirycznego nie można identyfikować z autorem) roli (podmiotu lirycznego nie można identyfikować z autorem)

7 3. Sytuacja liryczna Okoliczności, w których wypowiadany jest monolog liryczny: liryka wyznania (przeżycie podmiotu) liryka wyznania (przeżycie podmiotu) liryka narracyjna (opowiadanie o czymś) liryka narracyjna (opowiadanie o czymś) liryka sytuacyjna (scenka, obrazek dramatyczny) liryka sytuacyjna (scenka, obrazek dramatyczny) liryka zwrotu do adresata liryka zwrotu do adresata liryka opisowa liryka opisowa

8 4. Właściwości stylowo- kompozycyjne Kształt językowy wypowiedzi determinuje konstrukcja podmiotu lirycznego: moralistyka – zretoryzowanie wypowiedzi moralistyka – zretoryzowanie wypowiedzi przeżywanie – nasycenie emocjonalne przeżywanie – nasycenie emocjonalne refleksja – liryczna interpretacja świata, metaforyzacja języka refleksja – liryczna interpretacja świata, metaforyzacja języka Kompozycja najczęściej jest uwarunkowana wyborem gatunku literackiego. Rozpoznanie kształtu graficznego może prowadzić nawet do określenia związku pomiędzy treścią a formą utworu poetyckiego.

9 5. Rodzaje obrazowania poetyckiego Obrazowanie – sposób konstruowania obrazu poetyckiego: realistyczne (mimetyzm) realistyczne (mimetyzm) fantastyczne (kreacjonizm) fantastyczne (kreacjonizm) przekształcające (deformujące rzeczywistość) przekształcające (deformujące rzeczywistość)

10 6. Typy przeżyć wyrażanych w liryce Liryka, jako subiektywna forma wypowiedzi, jest predestynowana do ujawniania życia wewnętrznego i kształtowania wzorców przeżywania: liryka miłosna liryka miłosna liryka filozoficzna liryka filozoficzna liryka religijna liryka religijna liryka polityczna liryka polityczna liryka patriotyczna liryka patriotyczna …

11 Interpretacja krok po kroku Rzemiosło i sztuka

12 1. Analiza tematu wypracowania Uważna lektura tematu maturalnego zmierzająca do zrozumienia kontekstu, w jakim należy zinterpretować tekst poetycki, bądź problemu badawczego, który trzeba poddać obserwacji w tekście.

13 2. Lektura tekstu kilkakrotne przeczytanie tekstu kilkakrotne przeczytanie tekstu zrozumienie tematu tekstu zrozumienie tematu tekstu określenie nastroju utworu określenie nastroju utworu podkreślenie najważniejszych fragmentów ze względu na temat wypracowania podkreślenie najważniejszych fragmentów ze względu na temat wypracowania postawienie hipotezy interpretacyjnej zgodnej z wymaganiami tematu wypracowania postawienie hipotezy interpretacyjnej zgodnej z wymaganiami tematu wypracowania

14 3. Identyfikacja autora Rozpoznanie autora tekstu i daty jego powstania może okazać się pomocne w interpretacji utworu (choć nie jest niezbędne). We właściwym zrozumieniu wiersza mogą pomóc odpowiedzi na pytania: kim był autor tekstu? kim był autor tekstu? w jakich czasach żył? w jakich czasach żył? z jakim nurtem jest związana jego twórczość? z jakim nurtem jest związana jego twórczość? kiedy powstał tekst? kiedy powstał tekst?

15 4. Rola tytułu i motta tekstu Określenie charakteru tytułu i motta oraz jego funkcji w utworze poetyckim. Tytuł może: określać główny motyw (temat) określać główny motyw (temat) wskazywać na gatunek tekstu wskazywać na gatunek tekstu określać adresata wypowiedzi określać adresata wypowiedzi …

16 5. Temat i forma utworu Określenie tematu i formy utworu poetyckiego może prowadzić do rozpoznania znaczenia tekstu. Wiersz może być: poetyckim manifestem, poetyckim manifestem, apelem skierowanym do odbiorców, apelem skierowanym do odbiorców, hołdem poety (złożonym: Bogu, artyście, innemu poecie etc.), hołdem poety (złożonym: Bogu, artyście, innemu poecie etc.), listem poetyckim, testamentem poetyckim, listem poetyckim, testamentem poetyckim, rozrachunkiem poety (z sobą samym, własną filozofią życiową, wyznawanym światopoglądem etc.), rozrachunkiem poety (z sobą samym, własną filozofią życiową, wyznawanym światopoglądem etc.), wyrazem uczuć (rozpaczy, miłości, zachwytu etc.), wyrazem uczuć (rozpaczy, miłości, zachwytu etc.), refleksją filozoficzną (zbiorem wskazówek filozoficznych), refleksją filozoficzną (zbiorem wskazówek filozoficznych), wyznaniem wiary (niewiary), wyznaniem wiary (niewiary), glosą poetycką (interpretacyjną, reinterpretacyjną), glosą poetycką (interpretacyjną, reinterpretacyjną), poetyckim konceptem, oryginalnym pomysłem, poetyckim konceptem, oryginalnym pomysłem, wyznaniem człowieka końca wieku, wyznaniem człowieka końca wieku, scenką obyczajową, scenką obyczajową, opisem przyrody (krajobrazu) opisem przyrody (krajobrazu)......

17 6. Typy liryki ze względu na rodzaj wyrażanych przeżyć Utwór poetycki można opisać ze względu na rodzaj wyrażanych w nim przeżyć jako: refleksyjny refleksyjny filozoficzny filozoficzny patriotyczny patriotyczny polityczny polityczny miłosny miłosny religijny religijny …

18 7. Dominanta stylistyczna lub kompozycyjna (łac. dominus – panujący) Dominanta stylistyczna to centralny element stylu utworu, któremu zostały podporządkowane pozostałe składniki językowej budowy wiersza (np. nagromadzenie metafor, neologizmy etc.). Dominanta kompozycyjna to oryginalny pomysł, na którym opiera się struktura tekstu (forma tekstu może wynikać z wybranego gatunku lub organizującego go zabiegu składniowego). Rozpoznanie dominanty (stylistycznej lub kompozycyjnej) może prowadzić do zbadania (określenia) związku pomiędzy formą tekstu a jego treścią (tematyką).

19 8. Elementy świata poetyckiego Wyodrębnienie elementów świata poetyckiego: osoby mówiącej w wierszu osoby mówiącej w wierszu adresata monologu lirycznego adresata monologu lirycznego stosunku podmiotu mówiącego do tematu wypowiedzi (adresata) stosunku podmiotu mówiącego do tematu wypowiedzi (adresata) typu liryki typu liryki sposobu obrazowania sposobu obrazowania

20 9. Analiza obrazów poetyckich Wnikliwa analiza obrazów poetyckich w utworze prowadzi do wyjaśnienia ich sensu i odsłonięcia całościowej wizji świata w utworze poetyckim.

21 10. Językowe środki wyrazu Analiza środków stylistycznych powinna uwzględniać następujące poziomy języka: fonetyczny (np. aliteracja, onomatopeja, instrumentacja głoskowa, homonimia) fonetyczny (np. aliteracja, onomatopeja, instrumentacja głoskowa, homonimia) słowotwórczo-fleksyjny (np. zdrobnienia, zgrubienia, neologizmy słowotwórcze) słowotwórczo-fleksyjny (np. zdrobnienia, zgrubienia, neologizmy słowotwórcze) leksykalny (np. dialektyzmy, archaizmy, frazeologizmy, kolokwializmy, neologizmy semantyczne) leksykalny (np. dialektyzmy, archaizmy, frazeologizmy, kolokwializmy, neologizmy semantyczne) semantyczny (np. epitety, porównania, metafory, symbole, oksymorony, alegoria, personifikacja, synestezja) semantyczny (np. epitety, porównania, metafory, symbole, oksymorony, alegoria, personifikacja, synestezja) składniowe (np. apostrofy, pytania retoryczne, paralelizm, anafora, antyteza, przerzutnia, inwersja, elipsa, anakolut) składniowe (np. apostrofy, pytania retoryczne, paralelizm, anafora, antyteza, przerzutnia, inwersja, elipsa, anakolut)

22 11. Konteksty interpretacyjne Wprowadzone konteksty interpretacyjne powinny być funkcjonalne wobec tematu wypracowania (pozostałe nie są konieczne): biograficzny biograficzny historyczny historyczny filozoficzny filozoficzny historycznoliteracki historycznoliteracki teoretycznoliteracki teoretycznoliteracki społeczno-polityczny społeczno-polityczny obyczajowo-psychologiczny obyczajowo-psychologiczny

23 12. Warstwa wersyfikacyjna Każdemu spostrzeżeniu powinno towarzyszyć określenie funkcji zastosowanych zabiegów w zakresie: budowy wiersza (np. wiersz stroficzny, stychiczny), budowy wiersza (np. wiersz stroficzny, stychiczny), wersyfikacji (wiersz: średniowieczny, sylabiczny, toniczny, sylabotoniczny, wolny), wersyfikacji (wiersz: średniowieczny, sylabiczny, toniczny, sylabotoniczny, wolny), stóp akcentowych (np. amfibrach, trochej, jamb), stóp akcentowych (np. amfibrach, trochej, jamb), rymów (dokładne lub niedokładne, żeńskie lub męskie, parzyste, krzyżowe lub okalające). rymów (dokładne lub niedokładne, żeńskie lub męskie, parzyste, krzyżowe lub okalające).

24 13. Redakcja wypracowania Zasady budowania tekstu interpretacyjnego: zgodność z tematem zgodność z tematem interpretacja tematu interpretacja tematu postawienie hipotezy interpretacyjnej postawienie hipotezy interpretacyjnej przemyślane argumentowanie (odwołania do tekstu) przemyślane argumentowanie (odwołania do tekstu) operowanie posiadaną wiedzą (odwołania do całości) operowanie posiadaną wiedzą (odwołania do całości) właściwa kompozycja (zamysł podporządkowany tematowi) właściwa kompozycja (zamysł podporządkowany tematowi) dbałość o język (bogactwo słownictwa, różnorodność struktur składniowych, operowanie właściwymi terminami i pojęciami) dbałość o język (bogactwo słownictwa, różnorodność struktur składniowych, operowanie właściwymi terminami i pojęciami) estetyka pracy (przejrzysta struktura tekstu, graficzne wyróżnienie poszczególnych części) estetyka pracy (przejrzysta struktura tekstu, graficzne wyróżnienie poszczególnych części) wzbudzenie zainteresowania czytelnika (niebanalny początek, intrygujące tezy, oryginalne ujęcie, zaskakujące argumenty) wzbudzenie zainteresowania czytelnika (niebanalny początek, intrygujące tezy, oryginalne ujęcie, zaskakujące argumenty)

25 14. Korekta językowa tekstu Sprawdzenie poprawności językowej wypracowania powinny ułatwić: Słownik ortograficzny, Słownik ortograficzny, Nowy słownik poprawnej polszczyzny. Nowy słownik poprawnej polszczyzny. Sprawdzenie objętości pracy (min. 250 słów)!

26 15. Analiza i interpretacja porównawcza Zestawienie dwóch tekstów powinno prowadzić do: wykazania podobieństw i różnic pomiędzy utworami literackimi; wykazania podobieństw i różnic pomiędzy utworami literackimi; odkrycia idei, która zdecydowała o zestawieniu tekstów; odkrycia idei, która zdecydowała o zestawieniu tekstów; obserwacji podobieństw w zakresie: tematu, poetyki, nastroju, postaw wobec świata przez te utwory lub w nich wyrażonych; obserwacji podobieństw w zakresie: tematu, poetyki, nastroju, postaw wobec świata przez te utwory lub w nich wyrażonych; dostrzeżenia różnic w zakresie: języka, struktury wiersza czy ukształtowania podmiotu lirycznego; dostrzeżenia różnic w zakresie: języka, struktury wiersza czy ukształtowania podmiotu lirycznego; wykorzystania różnych kontekstów interpretacyjnych do badania związków (podobieństw lub różnic) pomiędzy utworami. wykorzystania różnych kontekstów interpretacyjnych do badania związków (podobieństw lub różnic) pomiędzy utworami. Opisane działania powinny prowadzić do sformułowania wniosków interpretacyjnych.

27 16. Najczęstsze błędy badawcze Problemy warsztatowe ze sporządzaniem pisemnej analizy i interpretacji tekstu literackiego najczęściej dotyczą: dychotomii interpretacji (streszczanie lub parafrazowanie i wyliczenie środków stylistycznych) dychotomii interpretacji (streszczanie lub parafrazowanie i wyliczenie środków stylistycznych) budowania katalogu środków stylistycznych (brak opisu funkcji dostrzeżonych środków stylistycznych) budowania katalogu środków stylistycznych (brak opisu funkcji dostrzeżonych środków stylistycznych) braku odpowiedzi na cztery podstawowe pytania: kto mówi, do kogo, o czym i jak? braku odpowiedzi na cztery podstawowe pytania: kto mówi, do kogo, o czym i jak? rozróżniania kategorii: autor – narrator – podmiot liryczny – poeta, a także relacji: podmiot liryczny – bohater liryczny rozróżniania kategorii: autor – narrator – podmiot liryczny – poeta, a także relacji: podmiot liryczny – bohater liryczny braku wniosków wynikających ze spostrzeżeń analitycznych braku wniosków wynikających ze spostrzeżeń analitycznych braku świadomości, że kontekst autobiograficzny może być punktem wyjścia, ale nigdy nie powinien stać się punktem dojścia interpretacji braku świadomości, że kontekst autobiograficzny może być punktem wyjścia, ale nigdy nie powinien stać się punktem dojścia interpretacji schematów językowych i interpretacyjnych (np. stereotypów patriotyczno-martyrologicznych w interpretacji poezji romantycznej) schematów językowych i interpretacyjnych (np. stereotypów patriotyczno-martyrologicznych w interpretacji poezji romantycznej)

28 17. Problemy warsztatowe analizy i interpretacji porównawczej Autonomiczne traktowanie każdego z tekstów Autonomiczne traktowanie każdego z tekstów Nierozpoznawanie (pomijanie) cech wspólnych utworów Nierozpoznawanie (pomijanie) cech wspólnych utworów

29 18. Poziom podstawowy a rozszerzony Podstawowy Teksty z podstawy programowej Teksty z podstawy programowej Ideą tematu jest to, co zostało w tekście przedstawione Ideą tematu jest to, co zostało w tekście przedstawione Równowaga treści, formy i języka Równowaga treści, formy i językaRozszerzony Teksty także spoza podstawy programowej Teksty także spoza podstawy programowej Ideą tematu jest to, jak coś w tekście zostało przedstawione Ideą tematu jest to, jak coś w tekście zostało przedstawione Większa waga treści pracy Większa waga treści pracy


Pobierz ppt "Analiza poezji na maturze Niezbędnik maturzysty – polonisty Opracowanie: Marek Styś"

Podobne prezentacje


Reklamy Google