Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Podstawowe pojęcia i zagadnienia ontologii Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Podstawowe pojęcia i zagadnienia ontologii Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS"— Zapis prezentacji:

1 Podstawowe pojęcia i zagadnienia ontologii Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS

2 Świat składa się z rzeczy (substancji), np. gór, roślin, ludzi itd., które określone są przez różne cechy np. barwy, kształty, dyspozycje i wzajemnie połączone różnorakimi relacjami. Ogólną nazwą filozoficzną dla wszystkiego, co jest i co może być jest byt: zgodnie z tym tak samo rzeczy, jak cechy i relacje nazywane są bytami. W każdym bycie można odróżnić dwa aspekty lub momenty: to czym […] on jest a więc jego istotę, jego co […], uposażenie treściowe […], jego esencję oraz moment, który polega na tym, że byt jest jego istnienie, egzystencję. Gdy pewien byt jest taki a taki np. jeśli pewna rzecz jest czerwona albo pewna geometryczna figura posiada dwa razy większą powierzchnię niż inna mamy do czynienia z pewnym stanem rzeczy […]: przedmiot (tutaj w najogólniejszym sensie, a więc jako byt) ma się tak a tak, tzn. jest taki a taki. (J. M. Bocheński, Współczesne metody myślenia 13)

3 Arystoteles wyróżnił 10 kategorii (sposobów orzekania o bycie): substancja (rzecz) i 9 sposobów orzekania o niej: jakość ilość relacja czas miejsce położenie działanie posiadanie doznawanie

4 Przedmiot przedmiot (łac. objectum) – coś, cokolwiek, co jest jakieś, tzn. ma przynajmniej jedną cechę: x jest przedmiotem = x jest jakieś termin najogólniejszy, zatem niemożliwy do zdefiniowania per genus proximum et differentiam specificam przedmioty istniejące (rzeczywiste) / nieistniejące (pomyślane, intencjonalne, fikcyjne np. pegaz) realne / idealne (np. punkt, liczba) konkretne / abstrakcyjne faktycznie istniejące / możliwe materialne / niematerialne (duchowe lub idealne).

5 Egzystencja i nieegzystencjalna interpretacja przedmiotu interpretacja egzystencjalna: jeżeli coś jest jakieś, to (w pewien sposób) istnieje – jakościowe uposażenie przedmiotu jest związane z jakimś sposobem jego istnienia interpretacja nieegzystencjalna: stąd, że coś jest jakieś nie wynika, że istnieje: treść przedmiotu pomyślanego nie musi być związana z istnieniem, a treść przedmiotu ujętego poznawczo (np. w spostrzeżeniu zmysłowym) może być zawsze od istnienia odseparowana (Hempoliński, Filozofia współczesna 63)

6 Byt gr. to on (od einai – być) – to, co jest, łac. ens (od esse – być, istnieć) ujęcie dystrybutywne – jakikolwiek przedmiot, byty rzeczywiste (istniejące lub możliwe) / pomyślane ujęcie kolektywne – ogół przedmiotów, rzeczywistość, wszystko ujęcie egzystencjalne – jest, istnieje metafizyka klasyczna (tomizm): byt jako pojęcie transcendentalne, kategorialnie niezdeterminowane (beztreściowe): byt realny/myślny (logiczny), bezwzględny (absolutny)/względny (pochodny), substancjalny/przypadłościowy (akcydens), aktualny/potencjalny, konieczny/przygodny, prosty/złożony, zupełny/niezupełny fenomenologia: byt 1) absolutny, 2) idealny, 3) realny, 4) intencjonalny

7 Rzecz podstawowa kategoria przedmiotów (bytów), które charakteryzuje: autonomia bytowa (w przeciwieństwie do cech) jednostkowość (w przeciwieństwie do uniwersaliów) konkretność (nie abstrakcyjność) zupełność charakterystyki (brak miejsc niedookreślenia, jak np. w dziele sztuki)

8 Arystoteles: substancja pierwsza (byt jednostkowy) rzecz odróżnia się od własności, relacji, stanów rzeczy, zdarzeń, procesów dyskutowane problemy: jak własności przysługują rzeczom?, co jest podłożem własności (hypokeimenon)?, czy rzeczy są w pełni autonomiczne Kartezjusz: res extensa (rzecz rozciągła = ciało), res cogitans (rzecz myśląca = dusza, umysł) Kant: Dinge an sich (rzecz sama w sobie) – niepoznawalna, transcendentna wobec umysłu podmiotu poznającego rzeczywistość Kotarbiński: reizm – wszelki przedmiot jest rzeczą (jedynym składnikiem rzeczywistości są rzeczy, nie istnieją cechy, stosunki, relacje, abstrakty…)

9 Substancja (gr. ousia, łac. substantia) przedmiot bytowo autonomiczny: […] to, co istnieje przed wszystkim innym i co nie jest własnością niczego, lecz po prostu istnieje. (Arystoteles, Metafizyka 1028a) Znaczenia terminu substancja substancja pierwsza (indywiduum, np. konkretny człowiek) wszelki przedmiot zdolny do autonomicznego istnienia substrat (gr. hypokeimenon) – podłoże cech (akcydensów) substancja druga (istota rzeczy natura gatunkowa), istota rzeczy

10 Arystoteles o substancji Substancją nazywamy […] ciała proste, takie jak ziemia, ogień, woda i wszystko tego rodzaju, w ogóle ciała oraz rzeczy z nich złożone, zarówno zwierzęta, jak i istoty boskie, a także części ciał. Wszystkie te rzeczy nazywają się substancją, ponieważ nie są orzekane o przedmiocie, lecz wszystko inne jest orzekane o nich. Substancją w najściślejszym, najbardziej pierwotnym i najwyższym stopniu jest tym, co ani nie może być orzekane o podmiocie, ani nie może znajdować się w podmiocie, ma przykład poszczególny człowiek czy poszczególny koń. (Arystoteles, Kategorie 2a-b)

11 Cecha cechy niesamoistne elementy rzeczy, w przeciwieństwie do substancji istnienie barw, kształtów polega na tym, że przysługują substancjom wewnętrzne (absolutne) i zewnętrzne (relacyjne) atrybuty (istotnie i konieczne) i akcydensy (przypadkowe) obiektywne i subiektywne pierwotne i wtórne ilościowe i jakościowe spór o uniwersalia (przedmiot pojęć ogólnych): realizm powszechnikowy (skrajny – Platon i umiarkowany – Arystoteles) a konceptualizm i nominalizm

12 Jest Główne znaczenia słowa jest: 1.przynależność indywiduum do zbioru (np. Sokrates jest człowiekiem) 2.stosunek inkluzji (np. Człowiek jest ssakiem) 3.stosunek identyczności (np. Gwiazda poranna jest Gwiazdą wieczorną) 4.istnienie czegoś – jest egzystencjalne (np. Jest wielu filozofów w Polsce) jest pełni funkcję łącznika w zdaniu podmiotowo-orzecznikowym, ale również wyraża istnienie czegoś (jest egzystencjalne)

13 Istnienie istnienie - jest egzystencjalne Jaka jest różnica między pojęciem przedmiotu A i pojęciem istniejącego przedmiotu A? W jakiej relacji pozostają więc do siebie wyrażenia A jest przedmiotem i A istnieje? (M. Hempoliński, Filozofia współczesna 71)

14 Istnienie i istota Czy istnienie jest cechą przedmiotu? istnienie jako szczególna własność przedmiotu: przedmiot X istnieje, jeśli oprócz własności w 1, w 2, … ma własność E (istnienia) Co musi się dołączyć do natury przedmiotu X, aby X istniał? Hume, Kant: nie można utworzyć osobnego pojęcia istnienia, istnieje nie jest predykatem (Kant: sto talarów rzeczywistych i sto możliwych nie różnią się niczym, tj. żadną cechą) istnienie nie jest cechą immanentną przedmiotu

15 Konteksty istnienia istnienie nie jest cechą immanentną przedmiotu – jego istnienie może być określone w pewnym kontekście ontycznym konteksty istnienia – jeden czy wiele sposobów istnienia? myślenie potoczne, materializm, nauki przyrodnicze: kontekst istnienia – czas i przestrzeń, prawidłowości i oddziaływania kauzalne subiektywizm: świadomość, tzn. o istnieniu czegokolwiek można mówić jedynie w związku z świadomością podstawowy i niepodstawowe sposoby istnienia

16 Kryteria istnienia Czy różne przedmioty mogą istnieć w różny sposób? W jaki sposób stwierdzić istnienie przedmiotu X? 1.Obserwacja zewnętrzna (przedmioty czasowe i przestrzenne). 2.Introspekcja (stany i treści świadomości). 3.Wnioskowanie redukcyjne o obiektach nieobrewowalnych na podstawie obiektów obserwowalnych (o przyczynach ze skutków). 4.Konstruowanie obiektów w naukach empirycznych (np. obiekty teoretyczne fizyki). 5.Konstruowanie obiektów w naukach formalnych. 6.Dedukowanie zdań o istnieniu obiektów w teoriach naukowych. 7.Konstruowanie obiektów fikcyjnych.

17 X istnieje, to znaczy istnieje… 1.W przestrzeni [np. Tatry] 2.W czasie [muzyka] 3.W czasie i przestrzeni [obiekt fizyczny] 4.W świadomości indywidualnej [akt psychiczny i jego treść] 5.W świadomości społecznej [naród] 6.W językach teorii naukowych [elektron, kwadrat] 7.W językach utworów literackich [Hamlet] …

18 Sposoby istnienia 1.Istnienie realne (rzeczywiste, obiektywne) – nierealne (pozorne, subiektywne) 2.Istnienie aktualne – możliwe 3.Istnienie konieczne – przypadkowe 4.Istnienie materialne – duchowe 5.Istnienie idealne…

19 Zagadnienie substancji świata natura rzeczywistości monizm (materia lub duch) materializmspirytualizm dualizm (materia i duch) pluralizm (materia, duch, idee)

20 Zagadnienie substancji świata natura rzeczywistości materializm skrajnyumiarkowany idealizm umiarkowanyskrajny

21 Zagadnienie substancji świata Spór o istnienie Boga teizmateizm

22 Zagadnienie istnienia powszechników zagadnienie istnienia uniwersaliów (przedmiotów pojęć ogólnych) nominalizm skrajny umiarkowany (konceptualizm) realizm (powszechnikowy / pojęciowy) umiarkowanyskrajny

23 Zagadnienie istnienia świata transcendentnego zagadnienie istnienia świata transcendentnego wobec świadomości metafizyczny idealizm subiektywny immanentnytranscendentalny metafizyczny realizm naiwnykrytyczny

24 Zjawisko i istota rzeczy zjawisko i istota fenomenalizm obiektywnysubiektywny esencjalizm naukowyspekulatywny

25 Kategoria ontologiczna podstawowych przedmiotów kategorie obiektów podstawowych reizm dualizmpansomatryzm ewentyzm (procesualizm)atybutywizm obiektywn y subiektywny relacjonim

26 Zagadnienie zmian w świecie zagadnienie realności zmian wariabilizm (transjentyzm) permanentyzm (eternalizm) zagadnienie przyczynowości determinizmindeterminizm zagadnienie celowości kauzalizmteleologia

27 Stosunek wyższych systemów do niższych stosunek układów wyższych do niższych redukcjonizm prymitywnywyrafinowany antyredukcjonizm

28 Czasoprzestrzeń a materia stosunek czasu i przestrzeni (czasoprzestrzeni) do materii absolutyzm (czas i przestrzeń istnieją niezależnie od materii – Newton) relacjonizm (czas i przestrzeń są systemami relacji między rzeczami – Leibniz)

29 Status ontyczny czasu i przestrzeni status ontyczny czasu i przestrzeni obiektywizm (czas i przestrzeń istnieją niezależnie od świadomości) subiektywizm (czas i przestrzeń są apriorycznymi formami zmysłów)

30 Pytania kontrolne Zdefiniuj następujące pojęcia: przedmiot, rzecz, substancja, byt, cecha. Co to są konteksty istnienia? Wymień podstawowe kryteria istnienia. Omów różne sposoby istnienia. Wyjaśnij pojęcia: monizm, dualizm, pluralizm, materializm, idealizm. Na czym polega spór o uniwersalia? Na czym polega spór idealizmu metafizycznego z metafizycznym realizmem?

31 Literatura K. Ajdukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania. Metafizyka Z. Cackowski, Zasadnicze zagadnienia filozofii T. Czeżowski, O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach M. Hempoliński (red.), Ontologia. Antologia tekstów filozoficznych M. Hempoliński, Filozofia współczesna. Wprowadzenie do zagadnień i kierunków W. Krajewski, Współczesna filozofia naukowa. Metafilozofia i ontologia T. Kotarbiński, Ontologia, [w:] Ontologia, teoria poznania i metodologia nauk, s


Pobierz ppt "Podstawowe pojęcia i zagadnienia ontologii Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS"

Podobne prezentacje


Reklamy Google