Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 1 Semiotyka logiczna semestr letni, 2010.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 1 Semiotyka logiczna semestr letni, 2010."— Zapis prezentacji:

1 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 1 Semiotyka logiczna semestr letni, 2010

2 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 2 Po co składnia? Możliwość generowania nieograniczonej (nieskończonej) liczby poprawnych wyrażeń złożonych ze skończonej liczby atomów leksykalnych (zagadnienie gramatyczności lub spójności syntaktycznej) Możliwość semantycznej interpretacji tych wyrażeń (zagadnienie znaczenia)

3 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 3 Zasada funktorowości Twórcą pierwszej gramatyki logicznej był K. Ajdukiewicz (O spójności syntaktycznej, 1935; Związki składniowe między członami zdań oznajmujących, 1960) Zasada funktorowości: W każdym złożonym wyrażeniu sensownym stosunki przynależności zachodzące pomiędzy funktorami a ich argumentami muszą być tak ukształtowane, żeby całe wyrażenie dało się rozłożyć na części w ten sposób, że jedna z nich jest funktorem (który sam też może być złożonym wyrażeniem) a pozostałe części należą do niego jako argumenty (Ajdukiewicz, 1935/1985, s. 226) Jeżeli wyrażenie A, które denotuje, daje się w zupełności rozłożyć na wyrażenia B, C 1, C 2,…, C n, które denotują odpowiednio, 1, 2,… n, przy czym jest funkcją, która przedmiotom 1, 2,… n, w tej kolejności, przyporządkowuje jednoznacznie, to mówimy, że B jest w A operatorem głównym odniesionym do C 1 jako jego pierwszego argumentu, do C 2 jako drugiego, …, do C n jako jego n-tego argumentu (Ajdukiewicz, 1960/1985, s. 355)

4 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 4 Trzy poziomy ZF Co innego [...] znaczy funktor w kontekście wyrażenie f jest funktorem (po prostu), a co innego w kontekście wyrażenie f jest funktorem (lub pełni rolę funktora) w wyrażeniu W. W kontekstach pierwszego rodzaju termin funktor jest nazwą pewnej (bezwzględnej) własności niektórych wyrażeń, zaś w kontekstach drugiego rodzaju jest nazwą pewnego stosunku danego wyrażenia do innego. [...] Dla uniknięcia tej dwuznaczności [...] wprowadzam termin operator, gdy będzie chodziło o stosunek danego wyrażenia do innego, mianowicie gdy będzie chodziło o rolę składniową, jaką dane wyrażenie pełni w innym. Pozostawiam zaś termin funktor jako nazwę pewnej bezwzględnej własności niektórych wyrażeń. (Ajdukiewicz 1960/1985, s. 346) ZF(a): Pozycje syntaktyczne [operator – operandum] ZF(b): Kategorie semantyczne [funktor – argument] ZF(c): Kategorie ontologiczne desygnatów [funkcja – przedmiot]

5 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 5 Definicja kategorii semantycznej Wyraz czy wyrażenie A, wzięte w znaczeniu x, i wyraz bądź wyrażenie B, wzięte w znaczeniu y, należą do tej samej kategorii [semantycznej] wtedy i tylko wtedy, gdy istnieje takie zdanie [...] SA, w którym A występuje w znaczeniu x i które po zastąpieniu jego składnika A przez wyrażenie B wzięte w znaczeniu y, przy ścisłym zachowaniu znaczenia pozostałych słów i składni zdania SA, przekształca się w wyrażenie SB, które również jest zdaniem [...]. (Ajdukiewicz 1935/1985, s. 223)

6 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 6 Definicja przez postulaty Wymienialność jako warunek konieczny i wystarczający –problem subkategoryzacji Kategorie podstawowe mają samodzielne znaczenie –ale jaka jest zasada ich wyróżniania? Sprzężenie semantyczno-syntaktyczne –ale w którą stronę? Zasada atomiczności –ale co jest naprawdę dane?

7 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 7 Zasada atomiczności Kategoria wyrażenia złożonego jest funkcją kategorii wyrażeń prostych (określoną przez funktor). Dlatego jeżeli mamy dane kategorie wyrażeń prostych, to możemy obliczyć kategorię wyrażenia złożonego. Ajdukiewicz: mamy dane kategorie wyrażeń prostych (atomowych): Przyjmujemy, że przez znaczenie, które posiada prosty wyraz, jest ustalona jego kategoria znaczniowa (O spójności…, s. 224). W każdym sensownym wyrażeniu złożonym jest w jakiś sposób zaznaczone, które wyrażenia występują jako argumenty i do których wyrażeń występujących jako funktory one należą (tamże, s. 226) Odwrotna zasada atomiczności: Jeżeli mamy dane kategorie argumentów funktora i całego wyrażenia złożonego, to możemy obliczyć kategorię funktora

8 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 8 Reguły analizy kategorialnej Reguła podstawowych kategorii: Wszystkie argumenty funktora głównego (operatora) w wyrażeniu należącym do podstawowej kategorii semantycznej należą również do podstawowej kategorii semantycznej Reguła superfunktorów: Wszystkie argumenty superfunktora (funktora funktorotwórczego) należą albo do tej samej kategorii, co funktor tworzony za pomocą tego superfunktora, albo do kategorii podstawowej

9 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 9 Recepcja i rozwój gramatyki kategorialnej K. Ajdukiewicz, Syntactic Connexion, [in:] Polish Logic , Storrs McCall (ed.), Oxford 1967: Oxford University Press. Wzbogacenie Geacha (1970) –Kwantyfikatory: s/(s/n) [wcześniej: s/s] –Composition (nowy sposób skracania): / / / Notacja polska pozycji syntaktycznych staje się dwuznaczna Flexible Categorial Grammars (lata 1980-te do dzisiaj): reguły zmiany typów –Raising: /( / ) –Division: / ( / )/( / ) Zerwany związek z filozoficznymi podstawami gramatyki

10 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 10 Alternatywne teorie składni Gramatyka Montague (ok. 1970) –Reguły składniowe zewnętrzne; człony równorzędne syntaktycznie –Równoległe reguły semantyczne – uwzględniające strukturę funktorową i odniesienie przedmiotowe. Gramatyki generatywne (Chomsky 1957, 1965) –Wydzielane człony są równorzędne –Zasady ich składania dane są w postaci zewnętrznych reguł składniowych (tzw. reguł frazowych). Na przykład reguły: -NP {Marysia, kotek} -VP {śpi, myje się} -S NP + VP Dają zdania: Marysia śpi, Kotek śpi, Marysia myje się, Kotek myje się -Semantyka leksykalna: konkatenacja znaczników semantycznych (z ograniczeniami selekcji); brak odniesienia przedmiotowego. -Konieczne reguły transformacyjne do oddania rzeczywistej postaci co bardziej skomplikowanych wyrażeń języka naturalnego.

11 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 11 przykład analizy bez pachnie bardzo mocno i róża kwitnie (1,1) s (1,0) s/ss (1,2) s (1,1,1) n (1,1,0) s/n (1,2,1) n (1,2,0) s/n (1,1,0,1) s/n (1,1,0,0) (s/n)/(s/n) (1,1,0,0,0) [(s/n)/(s/n)]/ [(s/n)/(s/n)] (1,1,0,0,1) (s/n)/(s/n)

12 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 12 Definicje Ze względu na zamierzony stosunek do zastanego znaczenia –analityczne warunek: adekwatność –regulujące warunek: (1) zgrubna adekwatność; (2) użyteczność –projektujące warunek: użyteczność Ze względu na strukturę –normalne –nie-normalne redukcyjne cząstkowe; redukcyjne warunkowe; aksjomatyczne; indukcyjne; przez abstrakcję definicja ostensywna

13 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 13 Definicja normalna: podziały definicji normalnych: 1.Ze względu na typ łącznika -równoważnościowe (s/ss) -identycznościowe (s/nn) 2. Ze względu na stosunek glosy do definiendum -wyraźne (glosa = definiendum) -kontekstowe (glosa definiendum) [nie spełnia warunku eliminowalności] 3. Ze względu na typ podawanego sensu -konotacyjne -denotacyjne -leksykalne 4. Ze względu na stylizację: -w stylizacji realnej (człowiek jest to dwunóg bezpióry) -w stylizacji nominalnej syntaktycznej (człowiek znaczy tyle, co dwunóg bezpióry) -w stylizacji nominalnej semantycznej (człowiek oznacza dwunoga bezpiórego) definiendum łącznik równoważnościowy definiens

14 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 14 definicja przez abstrakcję pozwala na reprezentację definiowanego pojęcia za pomocą klas abstrakcji pewnej relacji równoważnościowej przykłady: –ciężar 1 kg jest to ta klasa abstrakcji relacji równoważenia się na wadze, w której znajduje się odważnik wzorcowy (ten z Sevres) –znaczenie jest to rodzina klas abstrakcji relacji synonimiczności zastrzeżenia: –definicja taka ma sens, jeśli zachodzenie wchodzącej w grę relacji jest niezależnie stwierdzalne, najlepiej empirycznie podana definicja ciężaru jest dobra, jeśli podamy procedury pomiarowe równoważenia się na wadze; jeżeli jednak powiemy, że ciała równoważą się zawsze i tylko wtedy, kiedy mają ten sam ciężar, to definicja będzie obciążona błędnym kołem podana definicja znaczenia jest dobra np. w koncepcji Quinea, gdzie synonimiczność – rozumiana jako synonimiczność bodźcowa – jest empirycznie stwierdzalną reakcją behawioralną. Jeżeli jednak powiemy, że dwa wyrażenia są synonimiczne zawsze i tylko wtedy, kiedy mają to samo znaczenie, to definicja będzie obciążona błędnym kołem

15 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 15 definicja indukcyjna jest to definicja pozwalająca efektywnie wyróżnić denotację definiowanego pojęcia ze zbioru, na którym określona jest relacja następnika (zbiór taki można modelować zbiorem liczb naturalnych) składa się z dwóch kroków: –krok 1: wskazanie pierwszego desygnatu (lub zestawu k początkowych desygnatów) –krok 2: wskazanie n+1-szego desygnatu przy założeniu (indukcyjnym), że znany jest n-ty desygnat przykłady: –definicja n! (silnia liczby n) krok 1. 1! = 1 krok 2. (n+1)! = n!*(n+1) –definicja potomka Piasta Kołodzieja (PK) krok 1. potomek 1 PK = dziecko PK krok 2.potomek n+1 PK = dziecko potomka n PK –definicja formuły KRP (zob. dowolny podręcznik logiki) zastrzeżenia: –niektóre zbiory – takie jak zbiór ludzi czy zbiór wyrażeń – wymagają zabiegów idealizacyjnych zanim określi się na nich operację następnika; na przykład pogrupowania w klasy abstrakcji jakiejś relacji równoważnościowej. W szczególności np. na potrzeby definicji potomka trzeba najpierw założyć, że jednostkami liczenia są raczej pokolenia (klasy abstrakcji), niż pojedyncze osoby.

16 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 16 definicja aksjomatyczna jest zbiorem zdań zawierających terminy definiowane (może być wiele w jednej definicji), które deklaruje się jako prawdziwe –procedura odwrotna do normalnej interpretacji, kiedy najpierw trzeba zdanie zrozumieć, a potem ustalić jego wartość logiczną zastrzeżenia: –niejednoznaczność: ta sama definicja może być spełniana przez nieokreślenie wiele kompletów znaczeń (problem interpretacji niezamierzonych) –nie spełnia warunku eliminowalności

17 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 17 definicje redukcyjne definicja warunkowa: W (T D) –jeżeli ciało jest zanurzone w wodzie to jest rozpuszczalne zawsze i tylko wtedy, kiedy się rozpuszcza służy m.in. do definiowania pojęć dyspozycyjnych nie spełnia warunku eliminowalności definicja cząstkowa: W 1 T W 2 ~T Jeżeli ktoś ma więcej niż 180 cm wzrostu to jest wysoki Jeżeli ktoś ma mniej niż 170 cm wzrostu, to nie jest wysoki może nie spełniać warunku nietwórczości

18 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 18 definicja ostensywna polega na wskazaniu niektórych desygnatów definiowanego pojęcia służy do definiowania nazw cech prostych i rodzajów naturalnych –może służyć do definiowania nazw artefaktów a także wyrażeń nie będących nazwami; w szczególności niektórych zdań trudności: –jak wyodrębnić wypowiedzenie definiowanego wyrażenia spośród innych wyrażeń (i w ogóle dźwięków)? –jak wyodrębnić wskazywany desygnat? –jak określić wzgląd, pod którym desygnaty mają być podobne? –jak określić wymagany stopień tego podobieństwa?

19 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 19 warunki poprawności definicji warunek adekwatności (stawiany definicjom sprawozdawczym): –definicja nie może być za wąska ani za szeroka warunek płodności i ekonomiczności pojęciowej (stawiany definicjom projektującym) –wprowadzane pojęcie powinno być płodne teoretycznie i harmonizować z dotychczasowym systemem pojęciowym (ocenia się to na gruncie metodologii) warunek eliminowalności: –definicja powinna pozwalać na wyeliminowanie z każdego kontekstu glosy (poprzez zastąpienie jej definiensem) nie spełniają go m.in. definicje kontekstowe, warunkowe i aksjomatyczne warunek nietwórczości (konserwatywności): –definicja nie może pozwolić na udowodnienie w systemie, do którego jest wprowadzana, nowych twierdzeń nie zawierających terminu definiowanego (uprzednio niedowodliwych) mogą go nie spełniać m.in. definicje cząstkowe i aksjomatyczne warunek niezależności aksjomatów: –żaden aksjomat nie może wynikać z pozostałych

20 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 20 Centralne pojęcia pragmatyki Użycie i wypowiedzenie contra wyrażenie –Wypowiedzenie: konkretny egzemplarz wyrażenia, którego artykulacja jest czasoprzestrzennie określona odniesienie może być precyzowane przez kontekst wypowiedzenia łączą się w dyskurs komunikacja contra opis –wyróżnienie nadawcy i odbiorcy komunikatu –intencja komunikacyjna vs literalna treść [implikatura] –inne akty mowy [performatywy, illokucje, perlokucje] –zasada ekonomii contra postulat prawdziwości tylko niektóre elementy wypowiedzi są oceniane pod względem wkładu semantycznego [Tokarz], albo: wartość semantyczna w ogóle nie jest oceniana, a np. skuteczność

21 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 21 Użycie i wypowiedzenie contra wyrażenie Użycie a wypowiedzenie u Strawsona –użycie jako klasa wypowiedzeń o wspólnym odniesieniu –użycie jako rola składniowa (nazwa: uniquely referring use, lub orzecznik ascriptive use) Użycie u Donnellana –użycie według reguł znaczeniowych (atrybutywne) –użycie ad hoc (referencyjne)

22 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 22 Zasada ekonomii: teoria okazjonalności Marka Tokarza Sytuacja jest to zbiór instrukcji przypisujących pewnym parametrom wartości, np. S=(agent: Józek). Dopełniaczem sytuacyjnym jest funkcja przypisująca instrukcjom zbiór (lub rodzinę zbiorów) parametrów (np. D(kolor: niebieski) = {obiekt}). Obowiązują następujące zasady konwersacyjne: Parametr przyjmuje taką wartość, jaką nadał mu ostatni mówiący Jeśli nikt nie nadał wartości pewnemu parametrowi, a kontekst zawiera element należący do jego kategorii, to ten element stanowi wartość tego parametry Wartość raz nadana parametrowi zachowuje wartość dopóki ktoś go nie zmieni eksplicite (lub nie zmieni się kontekst) Odbiorca powinien nadać wartości wszystkim parametrom, które są niezbędne dla uzyskania sytuacji pełnej Jeżeli zmiana wartości parametru spowodowałaby niespójność lub niepełność sytuacji, to nie należy tej wartości zmieniać. Nieprecyzyjnie określonemu parametrowi odbiorca ma prawo nadać dowolną wartość należącą typowo do kategorii tego parametru

23 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 23 Teoria implikatury (Grice) Zasada Współpracy: Wnoś swój wkład do konwersacji tak, jak tego w danym jej stadium wymaga przyjęty cel –Maksyma jakości: Mów tylko to, o czym jesteś przekonany i na co masz uzasadnienie gdy osoba o wygłasza zdanie p, implikaturą jest m.in. sąd o wierzy, że p –Maksyma ilości: Podawaj dokładnie tyle informacji, ile trzeba – ani mniej, ani więcej gdy osoba o wygłasza zdanie p lub q, implikaturą jest m.in. to, że o nie wie, czy prawdą jest p czy q. –Maksyma sposobu: Mów zrozumiale, krótko i w sposób uporządkowany implikaturą wygłoszenia zdania Ala zaszła w ciążę i wyszła za mąż jest to, że Ala najpierw zaszła w ciążę, a potem wyszła za mąż. –Maksyma relewancji: Mów na temat (nie mów nie na temat) Eksploatacja maksym: pozorne naruszenia są reinterpretowane i przypisuje się im taką implikaturę, by przywrócić zgodność z maksymami –A: Madryt jest stolicą Portugalii. B: A Warszawa – Holandii. –wypowiedź B literalnie narusza maksymę jakości; zasada eksploatacji pozwala wyprowadzić z B implikaturę, że wypowiedź A jest oczywiście fałszywa

24 Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 24 Performatywy: Austin wypowiedzi wyrażeń performatywnych są czynnościami powołującymi do istnienia pewne byty pozajęzykowe (konwencjonalno-instytucjonalne) –performatywami są np. obietnice, ustawy, akty małżeńskie, nadawanie nazw itp. performatyw jest określony w tzw. metaperformatywie –określającym, jakie wyrażenie, przez kogo wypowiedziane, w jakich okolicznościach powołuje do istnienia daną instytucję (obietnicę, prawo, małżeństwo, bycie nazwanym tak-a-tak itp.) performatywy wadliwe mogą być nieskuteczne bądź niepoprawne –nieskuteczność polega na naruszeniu warunków określonych w metaperformatywie; performatyw nieskuteczny nie dokonuje zamierzonej czynności –niepoprawność polega na nieszczerości – braku odpowiedniej intencji przy wypowiadaniu performatywu. niepoprawność nie powoduje automatycznie nieskuteczności –np. zamiar niedotrzymania przyrzeczenia małżeńskiego nie sprawia, że małżeństwo nie zostało zawarte –ale może stanowić motyw wydania nowego performatywu, odwołującego poprzedni (unieważnienie małżeństwa)


Pobierz ppt "Dr hab. Mieszko Tałasiewicz, Zakład Semiotyki Logicznej, IF 1 Semiotyka logiczna semestr letni, 2010."

Podobne prezentacje


Reklamy Google