Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

EPIDEMIOLOGIA – na przykładzie nowotworów Andrzej Deptała Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych Wydział Nauki o Zdrowiu Akademia Medyczna w Warszawie.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "EPIDEMIOLOGIA – na przykładzie nowotworów Andrzej Deptała Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych Wydział Nauki o Zdrowiu Akademia Medyczna w Warszawie."— Zapis prezentacji:

1 EPIDEMIOLOGIA – na przykładzie nowotworów Andrzej Deptała Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych Wydział Nauki o Zdrowiu Akademia Medyczna w Warszawie Akademia Medyczna w Warszawie

2 EPIDEMIOLOGIA – DEFINICJA Nauka zajmująca się występowaniem, uwarunkowaniami i przebiegiem chorób w danej populacji, z uwzględnieniem jej struktury Nauka zajmująca się występowaniem, uwarunkowaniami i przebiegiem chorób w danej populacji, z uwzględnieniem jej struktury

3 EPIDEMIOLOGIA – SKĄD POCHODZĄ DANE W POLSCE? Karta zgonów GUS. Karta zgonów GUS. Krajowy Rejestr Nowotworów – zbiera dane o epidemiologii nowotworów w Polsce (karta zgłoszenia nowotworu) z Wojewódzkich Rejestrów Nowotworów. Krajowy Rejestr Nowotworów – zbiera dane o epidemiologii nowotworów w Polsce (karta zgłoszenia nowotworu) z Wojewódzkich Rejestrów Nowotworów. –Kompletność rejestracji w Polsce – 88%, ale potwierdzenie histopatologiczne tylko w ok. 70%.

4 ZACHOROWALNOŚĆ NA ŚWIECIE – POD WZGLĘDEM PŁCI 1 PłucoPierśPłuco ŻołądekJelito grubeŻołądek Jelito grubeSzyjka macicyPierś ProstataŻoładekJelito grube WątrobaPłucoWątroba J.ustna/GardłoJajnikProstata PrzełykEndometriumSzyjka macicy Pęcherz M.WątrobaJ.ustna/Gardło BiałaczkiJ.ustna/GardłoPrzełyk ChłoniakiPrzełykPęcherz M Nowe Pozycja MężczyźniKobietyObie płcie Przypadki Nowe Pozycja MężczyźniKobietyObie płcie Przypadki

5 ZACHOROWALNOŚĆ NA ŚWIECIE – WG REJONÓW GEOGRAFICZNYCH 1Ameryka Pn369,9Ameryka Pn 277,5 2Australia/N.Z.312,7Australia/N.Z.254,0 3Europa Zach.294,8Europa Pn 234,5 4Japonia270,9Ameryka Pd 230,1 5Europa Pn270,0Europa Zach. 210,4 6Europa Wsch.269,4Mikronezja/205,2 Polinezja 7Europa Pd256,0Afryka Pd 187,8 8Ameryka Pd255,1Melanezja185,6 9Afryka Pd247,4Ameryka Pd185,0 10Azja Wsch.235,7Ameryka Środ.180,1 11Polska 2002 r Polska 2002 r Łącznie zarejestrowanych zachorowań (szacunkowe dane: ) Rejon Rejon Rejon Rejon Wsp. zachorowalności – mężczyźni Wsp. zachorowalności - kobiety

6 ZACHOROWALNOŚĆ MĘŻCZYZN W POLSCE Struktura zachorowalności w 2002 r. - % Rak płuca Rak jelita grubego Rak prostaty Rak pęcherza moczowego Rak żołądka Rak krtani Rak nerki Rak trzustki Nowotwory mózgu Rak przełyku

7 ZACHOROWALNOŚĆ KOBIET W POLSCE Rak piersi Rak jelita grubego Rak płuca Rak trzonu macicy Rak szyjki macicy Rak jajnika Rak żołądka Rak trzustki Rak nerki Rak tarczycy Struktura zachorowalności w 2002 r. - %

8 WSKAŹNIKI UMIERALNOŚCI W POLSCE NA NOWOTWORY W Polsce w 2002 r. zgłoszono zgonów na nowotwory złośliwe (szacunkowe dane ) W Polsce w 2002 r. zgłoszono zgonów na nowotwory złośliwe (szacunkowe dane ) Standaryzowane współczynniki umieralności wyniosły: Standaryzowane współczynniki umieralności wyniosły: –Mężczyźni – 206 –Kobiety – 107 Wskaźnik zachorowania/zgony: Wskaźnik zachorowania/zgony: –Mężczyźni – 1,2 –Kobiety – 1,5

9 ZMIANY W UMIERALNOŚCI MĘŻCZYZN NA NOWOTWORY Lata Prostata Płuco Trzustka Żołądek Jelito grube Białaczki Wątroba Współczynnik umieralności w populacji męskiej

10 ZMIANY W UMIERALNOŚCI KOBIET NA NOWOTWORY Lata Żołądek Pierś Szyjka macicy Płuco Jelito grube Jajnik Trzustka Współczynnik umieralności w populacji żeńskiej

11 UMIERALNOŚĆ MĘŻCZYZN W POLSCE Struktura umieralności w 2002 r. - % Rak płuca Rak jelita grubego Rak żołądka Rak prostaty Rak pęcherza moczowego Rak trzustki Rak krtani Rak nerki Rak przełyku Nowotwory mózgu

12 UMIERALNOŚĆ KOBIET W POLSCE Struktura umieralności w 2002 r. - % Rak piersi Rak płuca Rak jelita grubego Rak jajnika Rak żołądka Rak trzustki Rak szyjki macicy Rak pęcherzyka żółciowego Nowotwory mózgu Rak wątroby

13 PORÓWNANIE USA I POLSKI1 Zachorowania Zgony PL 26,1% Płuco PL 11,1% Jelito grube PL 9,0% Prostata PL 6,6% Pęcherz M. 14%10% 31% 31%6% Płuco PL 33,3% Trzustka PL 3,9% Jelito grube PL 9,4% Prostata PL 6,9% Pęcherz M. PL 4,1% 31%5%10%11%3% PL 5,9% Żołądek PL 3,8% Krtań PL 7,6% Żołądek

14 PORÓWNANIE USA I POLSKI2 15%25%6%2%11%5% PL 21,3% Pierś PL 7,7% Płuco PL 10,2% Jelito grube PL 5,7% Jajnik PL 6,7% Endometrium 31%13%11% 6% 6% Pierś PL 12,9% Płuco PL 12,1% Trzustka PL ~ 5,0% Żoładek PL 5,5% Jelito grube PL 11,5% Jajnik PL 5,8% Szyjka macicy PL 5,0% Zachorowania Zgony PL 6,4% Szyjka macicy

15 POLSKA EPIDEMIOLOGIA – ZACHOROWALNOŚĆ Spadek zachorowań mężczyzn na raka płuca. Spadek zachorowań mężczyzn na raka płuca. Stały spadek zachorowalności u obu płci na raka żołądka. Stały spadek zachorowalności u obu płci na raka żołądka. Stały spadek zachorowań na raka szyjki macicy. Stały spadek zachorowań na raka szyjki macicy. Wysoka częstość zachorowań na nowotwory < 65 r.ż. Wysoka częstość zachorowań na nowotwory < 65 r.ż. Wzrost zachorowań kobiet na raka płuca – w najbliższej dekadzie będzie to najprawdopodobniej najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet ( ). Wzrost zachorowań kobiet na raka płuca – w najbliższej dekadzie będzie to najprawdopodobniej najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet ( ). Znaczny i stały wzrost zachorowań na raka jelita grubego u obu płci. Znaczny i stały wzrost zachorowań na raka jelita grubego u obu płci. Nadal zbyt wysoka liczba zachorowań na raka żołądka u obu płci w porównaniu z Krajami Zachodnimi. Nadal zbyt wysoka liczba zachorowań na raka żołądka u obu płci w porównaniu z Krajami Zachodnimi.

16 POLSKA EPIDEMIOLOGIA – UMIERALNOŚĆ 0-19 lat: 0-19 lat: Stały spadek umieralności, ale poziom umieralności należy do najwyższych w Europie. Stały spadek umieralności, ale poziom umieralności należy do najwyższych w Europie lata: lata: Spadek umieralności od lat 80-tych u mężczyzn i od lat 90-tych u kobiet, ale rośnie udział nowotworów jako przyczyny zgonów, zwłaszcza u kobiet (pierwsze miejsce). Spadek umieralności od lat 80-tych u mężczyzn i od lat 90-tych u kobiet, ale rośnie udział nowotworów jako przyczyny zgonów, zwłaszcza u kobiet (pierwsze miejsce) lat: lat: Dyskretny spadek umieralności u mężczyzn i wzrost u kobiet – nowotwory jako przyczyna zgonów są na pierwszym miejscu u kobiet, a na drugim u mężczyzn. Zbyt wysoka umieralność na raka szyjki macicy. Dyskretny spadek umieralności u mężczyzn i wzrost u kobiet – nowotwory jako przyczyna zgonów są na pierwszym miejscu u kobiet, a na drugim u mężczyzn. Zbyt wysoka umieralność na raka szyjki macicy. > 65 lat: > 65 lat: Stały wzrost umieralności u mężczyzn i u kobiet. Stały wzrost umieralności u mężczyzn i u kobiet.

17 POLSKA – RAK 4 P POLSKA – RAK 4 P W Polsce ponad ¼ osób umiera rocznie z powodu nowotworu, z czego więcej niż połowa na tzw. Raka 4 P, a więc: P – łuco P – łuco P – pokarmowy P – pokarmowy P – ierś P – ierś P – rostata P – rostata

18 ŚRODOWISKO DZIEDZICZENIE Około 70% nowotworów złośliwych u ludzi jest związanych ze szkodliwymi nawykami i niezdrowym stylem życia oraz wieloletnią ekspozycją zawodową. Około 70% nowotworów złośliwych u ludzi jest związanych ze szkodliwymi nawykami i niezdrowym stylem życia oraz wieloletnią ekspozycją zawodową. Szczyt zachorowań przypada > 55 r.ż. Szczyt zachorowań przypada > 55 r.ż % złośliwych nowotworów u ludzi ma udokumentowaną predyspozycję uwarunkowaną genetycznie % złośliwych nowotworów u ludzi ma udokumentowaną predyspozycję uwarunkowaną genetycznie. Są to tzw. nowotwory dziedziczne. Są to tzw. nowotwory dziedziczne. Szczyt zachorowań przypada < 45 r.ż. Szczyt zachorowań przypada < 45 r.ż.

19 PREDYSPOZYCJA OSOBNICZA Indywidualna osobnicza predyspozycja do rozwoju nowotworu może wynikać z: Indywidualna osobnicza predyspozycja do rozwoju nowotworu może wynikać z: – Dziedziczenia mutacji aktywujących protoonkogeny – Dziedziczenia mutacji inaktywujących antyonkogeny – Dziedziczenia mutacji genów naprawy DNA – Dziedziczenia polimorfizmu genów kodujących systemy enzymatyczne odpowiedzialne za metabolizm karcinogenów – Wrodzonych chorób związanych z nieprawidłową architektoniką tkanki (np. polipowatość młodzieńcza) – Zaburzeń regulacji sygnałów pobudzających i hamujących (np. zespół wielotorbielowatych jajników)

20 STYL ŻYCIA Palenie tytoniu Palenie tytoniu Nadużywanie alkoholu etylowego Nadużywanie alkoholu etylowego Niewłaściwa dieta Niewłaściwa dieta Zachowania seksualne Zachowania seksualne

21 STYL ŻYCIA – PALENIE TYTONIU W dymie tytoniowym zawartych jest ponad 40 różnych karcinogenów. W dymie tytoniowym zawartych jest ponad 40 różnych karcinogenów. Ryzyko zachorowania na nowotwory tytoniozależne, niezależnie od sposobu inhalowania (papieros, cygaro czy fajka), jest podobne. Ryzyko zachorowania na nowotwory tytoniozależne, niezależnie od sposobu inhalowania (papieros, cygaro czy fajka), jest podobne. Wprowadzenie na rynek papierosów o niskiej (light) lub bardzo niskiej (ultralight) zawartości ciał smołowatych nie zmniejszyło umieralności z powodu nowotworów tytoniozależnych. Wprowadzenie na rynek papierosów o niskiej (light) lub bardzo niskiej (ultralight) zawartości ciał smołowatych nie zmniejszyło umieralności z powodu nowotworów tytoniozależnych.

22 STYL ŻYCIA – NOWOTWORY TYTONIOZALEŻNE Rak płuca Rak płuca Rak krtani Rak krtani Rak jamy ustnej i gardła Rak jamy ustnej i gardła Rak przełyku Rak przełyku Rak żołądka Rak żołądka Rak trzustki Rak trzustki Rak jelita grubego Rak jelita grubego Rak pęcherza moczowego Rak pęcherza moczowego Rak nerki Rak nerki Rak szyjki macicy Rak szyjki macicy Ostra białaczka Ostra białaczka Główny czynnik ryzyka Dodatkowy czynnik ryzyka

23 STYL ŻYCIA – NADUŻYWANIE ALKOHOLU2 Nadużywanie etanolu, a zwłaszcza postaci wysokoprocentowych, zwiększa ryzyko zachorowania na: Nadużywanie etanolu, a zwłaszcza postaci wysokoprocentowych, zwiększa ryzyko zachorowania na: – Raka jamy ustnej i gardła – Raka krtani – Raka przełyku – Raka piersi – Raka wątrobowokomórkowego

24 STYL ŻYCIA – DIETA: KARCINOGENY NATURALNE Naturalnie występujące pestycydy [np. kwas kofeinowy (jabłko, gruszka, śliwka, grejpfrut, marchew, sałata, ziemniak, tymianek, bazylia, anyż, koper, itd.), furokumaryny (cytrusy, marchew, seler, pietruszka, pasternak), hydrazyny (grzyby), pyrolizydyna (herbatki ziołowe) ] nie sprzyjają powstawaniu nowotworów złośliwych u ludzi. Naturalnie występujące mukotoksyny [np. aflatoksyna B1 lub fumonisyna B1] mogą sprzyjać zachorowaniu na raka wątrobowokomórkowego i ew. na raka przełyku [Afryka, Chiny].

25 STYL ŻYCIA – DIETA: KARCINOGENY SZTUCZNE Główne karcinogeny diety, tzn. heterocykliczne aminy aromatyczne, policykliczne węglowodory aromatyczne, akrylamid, N-nitrozoaminy powstają w procesach przygotowywania (grilowanie, smażenie, pieczenie) i/lub przetwarzania (wędzenie, peklowanie, konserwowanie) żywności, a zwłaszcza: Główne karcinogeny diety, tzn. heterocykliczne aminy aromatyczne, policykliczne węglowodory aromatyczne, akrylamid, N-nitrozoaminy powstają w procesach przygotowywania (grilowanie, smażenie, pieczenie) i/lub przetwarzania (wędzenie, peklowanie, konserwowanie) żywności, a zwłaszcza: – Mięsa (każdy rodzaj), wędlin i ryb – Warzyw (np. ziemniaki, ogórki, papryka) – Niektórych przypraw (chilli) – Niektórych gatunków piwa i whiskey

26 STYL ŻYCIA – DIETA: POŻYWIENIE ONKOGENNE Dieta oparta o potrawy wędzone, peklowane, konserwowane sprzyja zachorowaniom na raka żołądka i raka przełyku. Dieta oparta o potrawy wędzone, peklowane, konserwowane sprzyja zachorowaniom na raka żołądka i raka przełyku. Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce (sposób przygotowania pokarmu jest też ważny) i wysokokaloryczna sprzyja zachorowaniom na raka jelita grubego, raka prostaty i raka piersi. Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce (sposób przygotowania pokarmu jest też ważny) i wysokokaloryczna sprzyja zachorowaniom na raka jelita grubego, raka prostaty i raka piersi. Dieta z dużą zawartością czerwonego mięsa sprzyja zachorowaniu na raka jelita grubego. Dieta z dużą zawartością czerwonego mięsa sprzyja zachorowaniu na raka jelita grubego.

27 STYL ŻYCIA – ZACHOWANIA SEKSUALNE Duża liczba partnerów seksualnych i wczesne rozpoczęcie życia płciowego sprzyjają zachorowaniom na raka szyjki macicy (HPV) lub raka prącia (HPV). Duża liczba partnerów seksualnych i wczesne rozpoczęcie życia płciowego sprzyjają zachorowaniom na raka szyjki macicy (HPV) lub raka prącia (HPV). Stosunki homoseksualne u mężczyzn sprzyjają zachorowaniu na raka odbytu (HPV). Stosunki homoseksualne u mężczyzn sprzyjają zachorowaniu na raka odbytu (HPV).

28 Narodowy Instytut Raka (NCI) USA oszacował, że umieralność na nowotwory można znacząco zmniejszyć w następujący sposób: EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW – JAK OBNIŻYĆ UMIERALNOŚĆ? Od 8% – 16% przez obniżenie o 15% zużycia tytoniu. Od 8% – 16% przez obniżenie o 15% zużycia tytoniu. O > 8% przez korektę diety (tzn. obniżenie dobowej ilości tłuszczów 8% przez korektę diety (tzn. obniżenie dobowej ilości tłuszczów < 25% i spożywanie 3-5 posiłków warzywno- owocowych). O 3% przez badania przesiewowe i wczesne wykrycie. O 3% przez badania przesiewowe i wczesne wykrycie. Od 10% – 26% przez powszechne stosowanie leczenia zgodnego z najlepszymi standardami (state-of-the art treatment). Od 10% – 26% przez powszechne stosowanie leczenia zgodnego z najlepszymi standardami (state-of-the art treatment).


Pobierz ppt "EPIDEMIOLOGIA – na przykładzie nowotworów Andrzej Deptała Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych Wydział Nauki o Zdrowiu Akademia Medyczna w Warszawie."

Podobne prezentacje


Reklamy Google