Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

NEURODEGENERACJE (Ważniejsze przykłady) Choroba Alzheimera Choroba Parkinsona (PD) Choroba rozsianych ciałek Lewiego (DLBD) Grupa otępień czołowo-skroniowych.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "NEURODEGENERACJE (Ważniejsze przykłady) Choroba Alzheimera Choroba Parkinsona (PD) Choroba rozsianych ciałek Lewiego (DLBD) Grupa otępień czołowo-skroniowych."— Zapis prezentacji:

1 NEURODEGENERACJE (Ważniejsze przykłady) Choroba Alzheimera Choroba Parkinsona (PD) Choroba rozsianych ciałek Lewiego (DLBD) Grupa otępień czołowo-skroniowych (FTD) Stwardnienie boczne zanikowe (ALS) Choroba Huntigtona (HD) Zanik wieloukładowy (MSA)

2 Otępienia Neurdegener acje

3 Wsp ó lnym mianownikiem neurodegeneracji są depozyty r ó żnych białek czy te agregacje są per se patologiczne? Nie stwierdzono jednoznacznych korelacji między ilością depozyt ó w i ciężkością choroby. Agregacje tworzą często bardzo r ó żne mieszaniny białek. Agregacje występują u os ó b bezobjawowych (z reguły ilość agregacji wzrasta wraz ze starzeniem się)

4 Ważne pojęcia kliniczno-patol. Otępienie – Otępienie typu AD – Otępienie czołowo-skroniowe Szczególne postacie zaburzeń motorycznych: – Zespół parkinsonowski (parkinsonizm) – Objawy uszkodzenia motoneuronu (GMN, DMN) – Porażenie rzekomoopuszkowe – Ataksja (niezborność)

5 Najczęstsze przyczyny otępienia AD 38% AD+ naczyniopochodne 29% DLBD 13% FTD 9% Pozostałe (w tym czyste naczyniowe) 11%

6 OTĘPIENIE (DSM-IV) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Zaburzenia pamięci – Plus przynajmniej jedno z następujacych zaburzeń: Afazja Apraksja Agnozja Zaburzenia funkcji egzekutywnych Zaburznia musza powodować wykonyanie zawodu lub funkcjonowanie społeczne Jeśli nie, można rozpoznać– ŁAGODNE ZABURZENIA KOGNITYWNE

7 OTĘPIENIE TYPU ALZHEIMEROWSKIEGO Początek trudno zauważalny, przebieg postępujący Upośledzenie pamięci świeżej Zaburzenia funkcji językowych Nieporadność w obsłudze urządzeń itp.. Nierozpoznawanie nawet bliskich osób (forma agnozji) oraz własnej choroby i związanych z nią poznawczych deficytów. Objawy psychotyczne: halucynacje, podejrzenia o bycie okradanym, urojenia obecności róznych osób w mieszkaniu, Depresja (ale nie w daleko zaawansowanej fazie) Zanurzenia behawioralne: agresja, chęć wędrowania, pobudzenie, nietrzymanie moczu

8 OTĘPIENIE CZOŁOWO-SKRONIOWE Podstępny początek i stopniowy powolny przebieg Apatia (odrętwienie), utrata dbałości o wygląd, utrata empatii, zaburzenie wglądu (świadomości choroby) Dyzinhibicja - niewłaściwe słownictwo i/lub zachowania Nadmierna aktywność oralna (palenie, picie, jedzenie) Zachowania stereotypowe i rytualne, mental rigidity Stany depresyjne, lęk, labilność emocji i zaburzenia rozpoznawania emocji u innych (serce z kamienia). Zaburzenia funkcji egzekutywnych (planowania czynności)

9 Zespół parkinsonowski (parkinsonizm) Hypo/akinezja Sztywność Ruchy mimowolne

10 Uszkodzenia motoneuronu GMN (kora ruchowa+, zesp piramidowy) - – Osłabienie siły mięśniowej – Spastyczność – Wygórowanie odruchów – Osłabienie odruchów brzusznych – Odruchy patologiczne (Babiński) DMN (jądra ruchowe pnia, rogi przednie) – Osłabienie i zanik neurogenny mięśni szkieletowych – Osłabienie/brak odr.ścięgnistych – fascykulacje

11 Porażenie rzekomoopuszkowe Obustronne uszkodzenie dróg korowo-jądrowych np. Naczyniowe, PSP, MS, ALS. – (nie ma zaniku mięśni!) Dysfagia Dysartria (mowa wolna niewyraźna) Wygórowanie odruchów: żuchwowego, podniebiennego Labilność emocjonalna Odruchy patologiczne

12 Ataksja (niezborność) Móżdżkowa – Niestabilnośc postawy – Kontrola wzrokowa nie działa (tzw. ujemna próba Romberga) – Dysmetria – Drżenie zamiarowe – Dys/adiadochokineza – Mowa skandowana Tylnosznurowa (sensoryczna – uszkodzenie propriocepcji) – Zaburzenia koordynacji ruchu niwelowane pod kontrola wzroku (pozytywna próba Romberga)

13 AGING ALZHEIMER DEMENTIA AGING, DEMENTIA, ALZHEIMER…

14 Starzejący się mózg Zmiany mikroskopowe Z wyjątkiem substantia nigra pars compacta and CA1 sektor i subiculum (?) nie ma wyraźnego ubytku neuronów Wzrost liczby sferoidów Zmniejszenie gęstości synaps Wzrost lipofuscyny Wzrost liczby astrocytów i GFAP Wzrost liczby ciał skrobiowatych (polyglucosan bodies) Aktywacja microgleju Ubiquitin-dodatnie ziarniste struktury w s.białej (oligodendroglej) Patologia naczyniowa-okołonaczyniowa

15 ŁAGODNE ZABURZENIA KOGNITYWNE MILD COGNITIVE IMPAIRMENT: AN INTERMEDIARY STATE BETWEEN NORMAL AGING AND DEMENTIA NORMAL AGING DEMENTIA/ ALZHEIMER MILD COGNITIVE IMPAIRMENT

16 Przyczyny otępienia Choroby neurodegeneracyjne (Ch Alzheimera) Choroby naczyniowe – Multi-infarct dementia, Binswangers disease – Angiopatie amyloidowe Schorzenia infekcyjne-zapalne, immunologiczne Neurosyfilis, AIDS, PML – Choroby prionowe – Sclerosis multiplex Schorzenia metaboliczne i intoksykacje – Alkoholizm, przewlekłe zatrucia lekami – Deficyty B12, kwasu foliowego, pellagra, – Encefalopatia wątrobowa, niedoczynność tarczycy – Inne (nowotwory, pourazowe)

17 Choroba Alzheimera Głównie sporadyczna ale może być rodzinna (wtedy wcześniejsze wystąpienie, szybszy przebieg) Jest amyloidozą z uwagi na gromadzenie białka Aβ w blaszkach starczych (neurytycznych) Jest też tauopatią z uwagi na NFT

18 Dwie drogi przemiany prekursora (amyloid precursor protein) APP I. Droga nieamyloidogenna proteololizy APP – α-sekretaza II. Droga amyloidogenna endoproteolizy APP -sekretaza i -sekretaza (właściwosci -sekretazy decydują o różnych wariantach A ) From Martin Citron NATURE REVIEWS NEUROSCIENCE VOL 5 | 2004 | 677

19 Amyloidogenne peptydy: A 42 i A 43. Peptyd A kończący się na reszcie 40 (A 40 ) stanowi 90% wydzielanych peptydów A i jest prawidłowym i nieamyloidogennym produktem komórkowym – (rola nieznana). Za tworzenie różnych wariantów białka A (A 42 i A 43 ) odpowiedzialne są RÓŻNE farmakologicznie -sekretazy.

20 From Martin Citron NATURE REVIEWS NEUROSCIENCE VOL 5 | 2004 | 677

21 Brain amyloidoses: APP (Glenner and Wonga 1984) AD. HCHWA-D (hereditary cerebral hemorrhage with amyloidosis-D, Down s., amyloid angiopathy PrP (CJD, GSS, Kuru, FFI) Cystatin C (HCHWA-1 Island type) transthyretin (variant) Familial cerebral amyloidosis- Hungarian Type other mutations of transthyretin: inherited neuropathies (familial amyloid polineuropathies – HSAN hereditary sensory and autonomic neuropathy

22 In vivo assesment of amyloid load of the brain 11 C-PIB uptake (compound combining with amyloid – used in PET) correlates with volumetrically assessed brains in patients with mildly and moderately advanced AD Hilary A. Archer, et al. Ann Neurol 2006;60:145– C-PIB PET uptake in MCI was intermediate as compared with AD patients and healthy controls (see picture) Forsberg A et al. Neurobiol Aging. 2007

23 Czynniki genetyczne w chorobie Alzheimera CzynnikChr.GenDziedzi- czenie Uwagi APP21Białko prekursorowe amyloidu ADWczesne objawy ch.A PS114Presenillina 1ADj.w. PS21Presenilina 2ADj.w. Apo E19Apolipoproteina E (gen APOE) Haplotyp ε2, ε3, ε4 allele Podatność na Ch.A UBQLN19Ubiquilin 1SNPTylko przypadki rodzinne Trisomia 2121Białko prekursorowe amyloidu TriploidiaPatolog. zmiany Ch.A niemal u wszystkich dorosłych z zesp. Downa

24 Nośnicy 2 alleli 4 mają 10-30x większe ryzyko AD Częstość genotypów ApoE u ludzi Alleleε2ε3ε4 ε2~1–2%~15%~1–2% ε3~55%~25% ε4~1–2%

25 Predyspozycja do ch.A czy efekt rezerwy kognitywnej (?) Badania nad zawartością intelektualną (idea density, linguistic density) (stopień złożoności, motoryka narracji, płynność wypowiedzi) znamiennym statystycznie czynnikiem predykcyjnym ch.A. w tzw. nun study David Snowdon Unw. Minnesota-Kentucky (80-te – obecnie): porównanie analizy wypowiedzi pisemnych zakonnic w okresie nowicjatu (w wieku ok. 22 r.ż.) z wystąpieniem objawów ch.A w okresie starości Spośród 14/(93objętych badaniem) zakonnic które zmarły w podeszłym wieku 7/14 wykazało cechy ch.A a jednocześnie niską zawartość intelektualną tekstu. Żadna z grupy wysokiej zawartości intelektualnej (pozostałe 7/14) nie zapadła na ch.A

26 Choroba Parkinsona Głównie sporadyczna ale może być rodzinna (wcześniejsze wystąpienie, szybszy przebieg) Osiowe objawy: hypokinezja, sztywność ruchy mimowolne Jest synukleinopatią (gromadzenie w ciałkach Lewiego) Zanik dopaminergicznych neuronów s.czarnej (pars compacta) powoduje brak działania dopaminy w prążkowiu

27 PRZYCZYNY PARKINSONIZMU Częste Choroba Parkinsona (PD) 20-30% pacjentów z rozpoznaną klinicznie Ch.P mają inne przyczyny parkinsonizmu Rzadsze parkinsonizm polekowy Zanik wieloukładowy (MSA) Postępujące porażenie nadjądrowe (PSP) Naczyniopochodny Rzadkie zwyrodnienie korowo-podstawne (CBD) Ch. Alzheimera Zwyrodnienie wieloukładowe Guzy (nie tylko nowotworowe) Wodogłowie Zwyrodnienia czołowo-skroniowe Huntington`s disaese dementia pugilistica toxin-induced parkinsonism Wilson`s disaese Herrditary ceruloplasmin deficiency

28 Choroba Parkinsona - genetyka Mutacje łączące się z rodzinną PD – geny (niektóre): –Locus PARK1: kodujący -synuclein (autosomalna dominująca early-onset PD) –Locus PARK2: kodujący parkin (=E3 ubiquitin ligase, bierze udział w ubiquitin-proteasome pathway UPP; autosom reces, juvenile-onset PD) –Locus PARK5: kodujący UCHL1 (ubiquitin carboxy- terminal hydrolase L1, odpwiedzialna za recycling molekuł ubiquitin w UPP; autosom.dom. z niepełną penetracją) –Gen białka DJ1 (białko DJ1 - locus PARK7 – (autosomalnie recesywna PD)

29 Otępienie z ciałkami Lewyego DLB Obecnie uważane za częste – druga po AD neurodegeneracyjna przyczyna otępienia Klinicznie: otępienie (na początku) + parkinsonizm (później) Jest to także synukleinopatia Ciałka Lewyego w neuronach kory zwykle nie mają charakterystycznego halo W większości przypadków DLBD towarzyszą neuropatologiczne zmiany alzheimerowskie, podczas gdy czysta DLBD czyli bez zmian alzheimerowskich jest prawdopodobnie rzadsza. Kryteria Newcastle dla neuropatologicznego rozpoznania McKeith IG, Dickson DW, Lowe J, et al (2005) Diagnosis and management of dementia with Lewy bodies: third report of the DLB Consortium. Neurology 65:1863–1872

30 Grupa otępień czołowo-skroniowych Fronto-temporal dementia (FTD)

31 Fronto-temporal lobar degeneration (FTLD) (tauopatie/ubiquitin a część także związana z TDP-43) A) Otępienie czołowo-skroniowe FTD (i warianty-odmiany) B) Choroba Picka C) Otępienie semantyczne D) Postępująca afazja A,B – dominują zmiany psychiczne, zachowania, charakteru C,D – (grupa nazywana: PPA primary progressive aphasia) dominują tu zaburzenia językowe (część patologia Alzh.D)

32 Otępienia czołowo-skroniowe (FTD) bvFTD - Behawioralne warianty otępienia typu FTD - w późniejszym okresie obj.pozapiramidowe - Przebieg powolny (FTD z zaburzeniami ruchowymi (przebieg szybszy) PPA primary progressive aphasia (część patologia Alzh.D) - Otępienie semantyczne (semantic variant SV-PPA) (utrata rozumienia znaczenia słów, zachowana płynność-tempo mowy, choć jest trudna do zrozumienia) -Postępująca afazja (nonfluent aggramatical variant NFAV-PPA = primary progressive aphasia) wybitne spowolnienie mowy

33 Fronto-temporal lobar degeneration (FTLD) – podział neuropatologiczny FTLD-U (czyli ze złogami ubikwityno+) FTLD-TDP z mutacją białka progranuliny, z mutacją tzw. białka zawierającego walozynę (valosine-containing protein gene) FTLD-FUS (fused in sarcoma =TLS translocated in liposarcoma)dawniej FTLD z inkluzjami bazofilnymi FTLD-Tau Choroba Picka FTDP-17, CBD, PSP FTLD-ni dementia lacking distinctive neuropathology (DLDN)

34 Otępienia czołowo-skroniowe ( grupa FTD) grupa FTD neuropatologicznie i klinicznie : - W większości przypadków FTD zmiany typu FTLD-U (fronto-temporal lobar degeneration with ubiquitin+ inclusions) - Ponadto zmiany typu : - choroby Picka (kule srebrochłonne) - dementia lacking distinctive neuropathology (DLDN) - zespół ALS-plus. (Brun i wsp, Giannakopulos i wsp.) Najnowsze badania łączą FTD z grupą proteinopatii związanych z białkiem TDP-43.

35 FTLD z zaburzeniami motorycznymi (przebieg szybszy niż w czystym FTLD) Frontotemporal degeneration and parkinsonism linked to chromosome 17 (FTDP-17) (tauopatia) Zwyrodnienie korowo-podstawne – corticobasal ganglionic degeneration (tauopatia) Otępienie z ALS (TDP-43) Postępujące porażenie nadjądrowe (Ch. Steelea- Richardsona-Olszewskiego) – tauopatia

36 Postępujące porażenie nadjądrowe (PSP) Osiowe objawy: objawy parkinsonizmu oraz zaburzenia ruchów gałek ocznych, otępienie. Jest tauopatią (tau protein H1 haplotype) Globoidalne NFT tangle w różnych jądrach pnia mózgu w tym nn. III

37 Postępujące porażenie nadjądrowe Ch. Steelea-Richardsona-Olszewskiego (1964) Zwykle sporadyczna (przypadki rodzinne raczej uważa się za warianty tzw. FTDP- 17). Chorobę rozpoznaje się posługując się kryteriami NINDS (PSP możliwe, prawdopodobne, definitywne). Typowo: Wiek powyżej 40 r.ż., powolny narastający przebieg, Zesp. Parkinsonowski (akinetyczny ze sztywnością) nie reagujący na leczenie L-dopą; Porażenie pionowych ruchów gałek ocznych*, Porażenie rzekomoopuszkowe Zaburzenia ruchów sakkadowych Częste upadki w pierwszym roku choroby, Wczesne otępienie, wczesna dysartria,. * Rostral interstitial nucleus (vertical gaze center)

38 Choroba Picka Bardzo rzadka; charakterystyczny zanik płata czołowego i skroniowego i zaoszczędzenie tylnych 2/3 zakrętu skroniowego górnego. Zaburzenia behawioralne, zab. mowy Patomorfologia: Zaniki neuronów zwł. III warstwy kory, glejoza, achromatyczne neurony (tzw. komórki Picka) oraz ciała Picka (kule srebrochłonne) Ciała Picka są dodatnie dla ubikwityny oraz MAP-tau i chromograniny. Występują w nich paired-helical-filaments oraz proste tubule Białko tau w Ch.Picka ma tylko 3 sekwencje wiążące mikrotubule (microtubule binding repeats) w innych neurodegeneracjach białko tau ma 4 takie sekwencje Komórki i ciała Picka najliczniejsze w zakręcie zębatym i w korze czołowej. Są też zmiany typu zwyrodnienia ziarnisto-wodniczkowego i niekiedy status spongiosus.

39 Amyotrophic lateral sclerosis (ALS) Stwardnienie boczne zanikowe

40 Zanik motoneuronów rdzenia i pnia mózgu (DMN) Zanik neuronów w korze ruchowej (GMN) Degeneracja dróg korowo-opuszkowo-rdzeniowych Zanik neurogenny mięśni (z odnerwienia) (z zaoszczędzeniem zwieraczy) Degeneracja mieliny w drogach piramidowych Wtręty (ciałka Buniny –cystatin-C, wtręty skeinowe-nitkowate z ubikwityną, wtręty szkliste, ubikwityno-pozytywne) Sferoidy aksonalne, chromatoliza, glioza, Rola nieprawidłowego EAAT2 i ekscytotoksyczności Czas trwania ok.. 2 lat W 5-10% rodzinna (FALS) z tego część wykazuje mutację genu dysmutazy nadtlenkowej (superoxide dismutase SOD1); ALS-plus (z demencją lub parkinsonizmem) Stwardnienie zanikowe boczne (ALS, MND=motor neuron disease, ch.Lou- Gehriga)

41 Stwardnienie boczne zanikowe FALS 5-10% –zwykle początek objawów 10 wcześniej niż w sporadycznym SBZ –(zarówno postacie AD jak i AR) –mutacja genu Cu/Zn SOD1 - 25% wszystkich FALS –kilkanaście typów alsin (ALS2 – długi przebieg), FUS (ALS6) –Mutacja genu z locusem na chr. 18 jest prawdopodobnie najczęstszą wśród rodzinnej choroby –http://neuromuscular.wustl.edu/synmot.html#als18q agregacje białka TDP-43 (TAP DNA-binding-43) w sporadycznym SBZ i części rodzinnych niezależnych od mutacji SOD1 depozyty TDP-43 nie są amyloidowe Delecja homozygotyczna genów SMN2 dodatkowo pogarsza rokowanie (czynnik modyfikujący)

42 koncepcja spektrum schorzeń Concept of the spectrum between ALS and FTLD SBZ/ALS (czysty, w szczególności bezotępienny) pure ALS (without dementia) FTLD-TDP (czysty tzn. klinicznie z zespołem otępienia czołowo-skroniowego bez objawów z motoneuronu i neuropatologicznie ze złogami TDP- 43). pure FTLD (without ALS) Pomiędzy przypadki mieszane mixed cases –SBZ/ALS z otępieniem ale z dominacją SBZ/ALS –FTLD-TDP z dominacją zespołu otępiennego czołowo- skroniowego ale z cechami uszkodzenia motoneuronu

43 Choroby wywołane niestabilnością powtarzalnych tripletów nukleotydowych w większości ekspansja CAG (kodon glutaminy) (CTG leu) Dystrofia miotoniczna (GAA glu) Ataksja Friedreicha

44 Choroby wywołanych niestabilnością powtarzalnych tripletów nukleotydowych (w 100% genetyczne) Choroba Huntingtona (ekspansja CAG w genie huntingtyny, chr.4) Choroby z niestabilnością TN w obrębie sekwencji podlegającej translacji Ch. Kennedyego Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa dentatorubropallidoluysial atrophy Choroby j.w. w obrębie sekwencji niekodującej (zab. reg. transkrypcji) Dystrofia miotoniczna (CTG leu) Ataksja Friedreicha (GAA glu)

45 Ch.Huntingtona: - A D, 4-7/ (gen huntingtin, 4p16.3, kr. ) - ekspansja CAG (glutamina ); nawet ponad 100 n orma Początek w III & IV dek. (im bardziej liczne triplety tym wcześniejszy początek) Objawy: hyperkinezje (ruchy mimowolne, chorea, atetoza), otępienie ; Typ hyperkinetyczny (częstszy), Typ akinetyczny-ze sztywnością (rzadki, zwykle z młodzieńczym początkiem, dziedziczony od ojca, szczególnie agresywny)

46 Huntington disease atrophy of striatum and the whole brain zanik prążkowia i reszty mózgu (redukcja wagi o 30%) w tym kory i istoty białej,

47 Ch.Huntingtona: PATOLOGIA Ubytek neuronów głównie medium spiny cells (GABA neurons), (póżniej także aspiny), Astroglioza Inkluzje (huntingtin) wewnątrzjądrowe szczeg w neuronach kory (w przypadkach o późnym początku, a zatem z krótszą ekspansją tripletów, wtręty są nieliczne) Patologiczne neuryty w korze (ubiq+)


Pobierz ppt "NEURODEGENERACJE (Ważniejsze przykłady) Choroba Alzheimera Choroba Parkinsona (PD) Choroba rozsianych ciałek Lewiego (DLBD) Grupa otępień czołowo-skroniowych."

Podobne prezentacje


Reklamy Google