Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pojęcie materii i formy materializmu Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Pojęcie materii i formy materializmu Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS"— Zapis prezentacji:

1 Pojęcie materii i formy materializmu Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS

2 Zagadnienie substancji świata problem: z jakich substancji składa się przyroda – Czy istnieją zarówno substancje cielesne, jak i duchowe, czy też jeden tylko z obu tych rodzajów substancji.(K. Ajdukiewicz, Zagadnienia 94) początki: greccy filozofowie przyrody (zagadnienie arche) współcześnie: zagadnienie duszy i ciała natura rzeczywistości monizm (materia lub duch) materializmspirytualizm dualizm (materia i duch) pluralizm (materia, duch, idee)

3 monizm, dualizm, pluralizm, materializm, spirytualizm dualizm – istnieją zarówno substancje duchowe, jak i cielesne podłożem zjawisk psychicznych są niematerialne dusze dualizm skrajny (np. św. Augustyn, Kartezjusz) – ciała i dusze są niezależnymi od siebie substancjami dualizm umiarkowany (np. Arystoteles, św. Tomasz) – samoistnie istnieją ciała, dusza stanowi formę ciała organicznego monizm (gr. monos – jeden) – istnieje tylko jeden rodzaj substancji monizm materialistyczny (materializm) monizm spirytualistyczny (spirytualizm) pluralizm – istnieją ciała, dusze, idee (np. Platon) monizm (pluralizm) genetyczny i aktualny

4 Ogólna charakterystyka materializmu Z punktu widzenia umiarkowanego materializmu istnieją tylko rzeczy materialne, krócej – materia. (W. Krajewski, Współczesna filozofia naukowa 101) naturalizm (antysupranaturalizm) – istnieją tylko przedmioty fizyczne nieuznawanie istnienia substancji duchowej, bogów, niezależnego od materii świata idealnego monizm materialistyczny realizm metafizyczny w odniesieniu do istnienia świata przestrzenno- czasowego, podlegającego obiektywnym prawidłowościom przyrodniczym empiryzm genetyczny (anty-aprioryzm) optymizm poznawczy – wszystko w świecie jest (zasadniczo) poznawalne ateizm racjonalizm (antyirracjonalizm)

5 Z perspektywy materializmu człowiek nie jest żadną wyróżnioną częścią świata, a świadomość ludzka nie może stanowić osobnej dziedziny ontycznej jako jedynego punktu wyjścia rozważań ontologicznych. Materializm odrzuca subiektywistyczny program objaśnienia istnienia i natury świata przez odwołanie się do świadomości człowieka, do jego subiektywnego doświadczenia. (M. Hempoliński, Filozofia współczesna 112) byty duchowe, byty idealne – fikcje (według materializmu)

6 Pojęcie materii: substancjalizm – atrybutywizm substancjalizm – koncepcja przyjmująca istnienie czystej materii, genetycznie pierwotnej (pramateria) i będącej tworzywem wszystkiego, co istnieje w przyrodzie atrybutywizm – odrzucenie koncepcji materii w ogóle, substancja materialna daje się określić za pomocą stałych i uniwersalnych atrybutów przykłady atrybutów materii: rozciągłość (przestrzenność), trwanie w czasie, nieprzenikliwość, masywność, zmienność, ciągłość, dyskretność… współczesna terminologia – zamiast pojęcia materia – obiekt materialny, obiekt fizyczny

7 Materia jako zbiór konkretnych ciał naiwny realizm – bezwzględne zaufanie do zmysłów Stół, na którym piszę, atrament, w którym maczam pióro, drzewo, które zagląda przez okno mojego pokoju, wszystko to, to materia. Materia to tyle, co ciało jakiekolwiek. (K. Ajdukiewicz, Z dziejów pojęcia materii)

8 Co się stało z materią? czas

9 Materia jako tworzywo wszechrzeczy [greccy filozofowie przyrody – zagadnienie arche] Przy tym rozumieniu terminu materia jest ona czymś, co rozciąga się nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie, przechodząc w nim przez rozmaite fazy. Materia tego drzewa była przez jakiś czas po części nieorganicznym składnikiem gleby, po części węglem zawartym w drobinach dwutlenku węgla unoszącego się w powietrzu, po części jeszcze czymś innym; w późniejszym okresie czasu stała się tym drzewem, a następnie przyjmie postać popiołu i dymu. Tak rozumiana materia jest czymś, czego jak gdyby wycinkiem czasowym jest to lub owo ciało, materia jest tym, co trwa jak sądzimy odwiecznie i wiecznie, pozostając przez cały czas tym samym, zachowując swą identyczność, mimo zmian, jakim ulega, gdy staje się tym lub innym ciałem. (K. Ajdukiewicz, Z dziejów pojęcia materii)

10 Koncepcje arche w greckiej filozofii przyrody (żywioły) Tales – woda (jest powszechna w przyrodzie, przybiera różne stany skupienia; woda jest niezbędna do życia; wszelki pokarm jest wilgotny…) Anaksymander – bezkresne i nieokreślone pierwotne tworzywo – apeiron Anaksymenes – powietrze [zmiany jako procesy zagęszczania i rozrzedzania powietrza] Heraklit – ogień [panta rhei – wszystko płynie, nie można dwa razy wejść do tej samej rzeki] Empedokles – ziemia, woda, powietrze, ogień [żywioły; pierwiastki] Anaksagoras – homoiomerie

11 Materia jako czysta możliwość Arystoteles substancja = materia (materiał, z którego rzecz jest zrobiona) + forma (własności dzięki którym coś jest tą a nie inną rzeczą) materia prima nie posiada żadnej formy, jest czystą możliwością forma – czynnik aktywny materia – czynnik bierny to, co się nazywa formą albo substancją, nie powstaje, natomiast utworzona z nich całość powstaje, […] we wszystkim, co powstaje, znajduje się materia, […] ona jest jednym składnikiem, a forma drugim (Arystoteles, Metafizyka) hylemorfizm: substancja = materia + forma

12 różna materia (materiał), ta sama forma (forma wazy)

13 Materia jako ostateczne i niezmienne składniki wszelkich rzeczy Leukippos, Demokryt, Epikur, Lukrecjusz: Początkiem wszechrzeczy są atomy [άτομα] i próżnia [κενόν]. Wszystko inne jest tylko mniemaniem (Demokryt, cyt. w: Diogenes Laertios, Żywoty…, IX, 44). Czymś umownym […] jest słodkie, czymś umownym gorzkie, czymś umownym gorące, czymś umownym zimne, czymś umownym jest barwa, naprawdę zaś istnieją tylko atomy i próżnia (Sekstus Empiryk, Adversus mathematicos, VII 135; FVS 68 B 9). Materializm mechanistyczny Renesans atomizmu – XVII w.: Gassendi, Boyle, Newton XIX w. Dalton – naukowy atomizm

14 Materia jako res extensa Kartezjusz: […] natura materii, czyli ciała rozpatrywanego w ogólności, nie na tym polega, że jest ono jakąś rzeczą twardą czy ciężką, czy barwną, czy w jakiś inny sposób działającą na zmysły, ale tylko na tym, że jest ono rzeczą rozciągłą wzdłuż, wszerz i w głąb. […] ciężar i barwa, i wszystkie inne tego rodzaju jakości, dające się odczuwać w materii cielesnej, mogą być z niej usunięte, podczas gdy ona sama pozostaje nienaruszona; stąd wynika, że jej natura od żadnej z nich nie zawisła. (R. Descartes, Zasady filozofii 56) spór: koncepcja atomistyczna – koncepcja ośrodków ciągłych mechanika kwantowa: dualizm korpuskularno-falowy

15 Subiektywistyczne pojęcie materii George Berkeley: Nie mam bezpośredniej intuicji tego, że istnieje materia; nie mogę również z wrażeń zmysłowych, z idei, z pojęć, z działań lub uczuć wyprowadzić ani prawdopodobnego, ani koniecznego wniosku, aby istniała substancja, niezdolna do myślenia i postrzegania, nieaktywna. Natomiast o istnieniu mojego Ja, to znaczy mojej duszy, umysłu lub zasady myślącej, posiadam wiedzę oczywistą na podstawie refleksji (Berkeley, Trzy dialogi między Hylasem i Filonousem70). materia = podłoże własności obiektywnych Jakości pierwotne (obiektywne) a wtórne (subiektywne) Berkeley: Gdzie zatem znajdują się te inne jakości tam również muszą się znajdować jakości pierwotne, to znaczy w umyśle i nigdzie indziej (Berkeley, Traktat 29).

16 Definicje materii def. epistemologiczno-ontologicza 1. materią jest to, co istnieje obiektywnie i jest poznawane za pomocą zmysłów kryteria istnienia obiektów materialnych: obserwacyjne (rzeczy obserwowalne) eksplanacyjne (rzeczy nieobserwowalne) def. ontologiczne 2. materią jest wszystko to, co istnieje w czasie i przestrzeni 3. materią jest wszystko to, co podlega prawom przyrody (jednoznacznym albo statystycznym) 4. materią jest wszystko to, co oddziaływa fizycznie (wywiera siły, emituje energię) (W. Krajewski, Współczesna filozofia naukowa, s )

17 Materializm mechanistyczny Leukippos, Demokryt, Epikur, Lukrecjusz, Gassendi, Hobbes, La Mettrie, Diderot, dAlambert, Helvetius, Holbach, Cabanis, Feuerbach ontologia substancjalnych bytów jednostkowych – istnieją ostateczne, niezmienne składniki materii (atomizm) mechanicyzm = wyjaśnienie wszelkich zmian w świecie na podstawie praw mechaniki redukcjonizm – różnice jakościowe są redukowalne do ruchu i przestrzennych układów atomów układ złożony = zbiór układów prostych i składników elementarnych, zbiór własności składników elementarnych i prostych układów zbiór relacji (xt) i oddziaływań zjawiska psychiczne redukowalne do fizjologicznych czynności mózgu obiekt materialny = indywiduum materia = zbiór obiektów elementarnych

18 Materializm dialektyczny Marks, Engels materia w procesie rozwoju uzyskiwała nowe jakości nieredukowalne do poprzednio posiadanych (dialektyka Hegla + naturalizm Feuerbacha) materia nieorganiczna – materia organiczna – materia świadoma antyredukcjonizm (emergentzm): świadomość nie jest redukowalna do procesów biologicznych, ani fizykochemicznych (ale wyższe szczeble organizacji materii są genetycznie i ontycznie zależne od niższych) pierwotność materii względem ducha uzyskiwanie przez materię nowych jakości dokonuje się w sposób skokowy dialektyczny punkt widzenia – rozpatrywanie przyrody w procesie jej stawania się i rozwoju (w przeciwieństwie do metafizycznego); badanie poszczególnych zjawisk nie powinno być prowadzone nie w izolacji, lecz uwzględniać związki (szczególnie przyczynowe) z innymi zjawiskami

19 prawa dialektyki - przykłady 1. Prawo przechodzenia ilości w jakość: zmiany ilościowe (zmienia się tylko intensywność stopniowalnych cech przedmiotu) przechodzą skokowo w zmiany jakościowe (pojawia się nowa cecha niestopniowalna) – np. zamarzanie lodu: obniżanie t do 0 o C (zmiana ilościowa), proces zamarzania (przemiana fazowa wody w lód), tzw. skok dialektyczny – zmiany rewolucyjne (a nie ewolucyjne) także w społecznościach ludzkich 2. Prawo jedności i walki przeciwieństw: w każdym procesie współistnieją siły przeciwdziałające sobie nawzajem; z walki przeciwieństw powstaje stan nowy, różny od stanu zwalczających się tendencji itd… (teza – antyteza – synteza) – np. spadające ciało przyspiesza – siła oporu powietrza przeciwdziała przyspieszaniu – ciało spada ze stałą prędkością

20 Materializm historyczny K. Marks i F. Engels - materialistyczna interpretacja procesów społeczno- historycznych i kulturowych rozwój społeczeństwa określają obiektywne prawa, które nauka może wykryć i badać materialne warunki rozwoju człowieka i społeczeństwa (tzw. byt społeczny) określają kierunki rozwoju społeczno-politycznego i kulturowego oraz wszelkie formy świadomości społecznej (Hempoliński, Filozofia współczesna ) kultura duchowa nie sprowadza się do funkcji neurofizjologicznych i behawioralnych poglądy ludzi i instytucje społeczne, zmiany w zakresie polityki, ideologii i kultury są warunkowane przez rozwój materialnego życia społecznego, rozwój form świadomości, tj. dorobku nauki, kultury, religii itp., które oddziałują zwrotnie na dalszy rozwój zarówno życia materialnego, jak i duchowego ludzi byt określa świadomość

21 Reizm – Tadeusz Kotarbiński 1. Wszelki przedmiot jest rzeczą. 2. Żaden przedmiot nie jest cechą, stosunkiem, zdarzeniem, ani w ogóle żadnym z rzekomych przedmiotów należących do którejkolwiek z innych kategorii ontologicznych niż kategoria rzeczy. 3. Terminy cecha, stosunek, zdarzenie oraz wszystkie inne rzekome nazwy rzekomych przedmiotów innych kategorii ontologicznych niż kategoria rzeczy – są nazwami pozornymi. (T. Kotarbiński, Uwagi na temat reizmu) rzecz = dusza lub ciało ciało = przedmiot rozciągły i bezwładny dusza = przedmiot doznający pansomatyzm – wszelki przedmiot jest ciałem (wszelka dusza jest ciałem)

22 rzecz (w rozumieniu reizmu) – wszystko, co jest czasowe i przestrzenne, i fizykalnie określone (T. Kotarbiński, O postawie reistycznej 155) tylko kategoria nazw rzeczy (ciał) zawiera nazwy rzeczywiste, pozostałe kategorie zawierają nazwy pozorne (onomatoidy), zwroty zastępcze: np. rozciągłość przysługuje ciałom = ciała są rozciągłe (tu nie ma nazw cech jedynie nazwy ciał) nazwyrzetelne jednostkowe np. Tadeusz ogólne np. filozof puste np. chimera onomatoidy np. czerwień

23 Pytania kontrolne Zdefiniuj pojęcia: monizm, dualizm, pluralizm. Podaj ogólną charakterystykę materializmu. Wyjaśnij pojęcia: substancjalizm, atrybutywizm. Scharakteryzuj potoczne pojęcie materii. Omów pojęcie materii jako tworzywa wszechrzeczy. Wyjaśnij pojęcie materii i formy w filozofii Arystotelesa. Przedstaw podstawowe założenia atomistycznej koncepcji materii. Jaka jest natura materii w ujęciu Kartezjusza. Na czym polega subiektywistyczne pojęcie materii? Sformułuj podstawowe definicje materii. Scharakteryzuj materializm mechanistyczny. Scharakteryzuj materializm dialektyczny i historyczny. Sformułuj podstawowe tezy reizmu. Co to są nazwy rzetelne i onomatoidy?

24 Literatura K. Ajdukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania. Metafizyka Z. Cackowski, Zasadnicze zagadnienia filozofii T. Czeżowski, O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach M. Hempoliński (red.), Ontologia. Antologia tekstów filozoficznych M. Hempoliński, Filozofia współczesna. Wprowadzenie do zagadnień i kierunków W. Krajewski, Współczesna filozofia naukowa. Metafilozofia i ontologia T. Kotarbiński, Ontologia, [w:] Ontologia, teoria poznania i metodologia nauk, s


Pobierz ppt "Pojęcie materii i formy materializmu Andrzej Łukasik Zakład Ontologii i Teorii Poznania Instytut Filozofii UMCS"

Podobne prezentacje


Reklamy Google