Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

1 KOMÓRKI – BUDOWA I FUNKCJE. NAJPROSTSZĄ PREBIOLOGICZNĄ FORMĄ ORGANIZACJI MATERII SĄ WIRUSY. CECHY WŁAŚCIWE STRUKTUROM ŻYWYM UJAWNIAJĄ ONE DOPIERO PO.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "1 KOMÓRKI – BUDOWA I FUNKCJE. NAJPROSTSZĄ PREBIOLOGICZNĄ FORMĄ ORGANIZACJI MATERII SĄ WIRUSY. CECHY WŁAŚCIWE STRUKTUROM ŻYWYM UJAWNIAJĄ ONE DOPIERO PO."— Zapis prezentacji:

1 1 KOMÓRKI – BUDOWA I FUNKCJE

2 NAJPROSTSZĄ PREBIOLOGICZNĄ FORMĄ ORGANIZACJI MATERII SĄ WIRUSY. CECHY WŁAŚCIWE STRUKTUROM ŻYWYM UJAWNIAJĄ ONE DOPIERO PO WNIKNIĘCIU DO KOMÓREK ROŚLINNYCH LUB ZWIERZĘCYCH. BUDOWĘ TYPOWEGO WIRUSA PRZEDSTAWIONO NA PONIŻSZYM PRZEŹROCZU.

3

4 4 NAJMNIEJSZĄ STRUKTURĄ BIOLOGICZNĄ ZDOLNĄ DO SAMODZIELNEGO ŻYCIA JEST KOMÓRKA. ZDOLNOŚĆ TĘ ZAWDZIĘCZA POSIADANIU INFOR- MACJI GENETYCZNEJ MAJĄCEJ POSTAĆ KWASU DEOKSYRYBONYKLEINOWEGO (DNA), KTÓRY MOŻE SIĘ REPLIKOWAĆ.

5

6 WYRÓŻNIAMY KOMÓRKI PROKARIOTYCZNE I EUKARIO- TYCZNE. POMIMO RÓŻNEJ BUDOWY MAJĄ ONE SZEREG CECH WSPÓLNYCH.

7 PORÓWNANIE BUDOWY KOMÓRKI PROKARIOTYCZNEJ I EUKARIOTYCZNEJ KOMÓRKA PROKARIOTYCZNA KOMÓRKA EUKARIOTYCZNA PLASMA MEMBRANE – BŁONA KOMÓRKOWA CYTOPLASM - CYTOPLAZMA DNA – KWAS DEOKSYRYBONUKLEINOWY NUCLEOID REGION - NUKLEOID NUCLEUS - JĄDRO RIBOSOMES - RYBOSOMY

8

9 KOMÓRKA ROŚLINNA KOMÓRKA ZWIERZĘCA

10 KOMÓRKI PROKARIOTYCZNE I EUKARIOTYCZNE MAJĄ SZEREG CECH WSPÓLNYCH, A MIANOWICIE: a)POSIADAJĄ DNA W POSTACI JEDNEGO (PROKARIONTY) LUB WIĘKSZEJ LICZBY CHROMOSOMÓW (EUKARIONTY).

11

12

13

14

15

16 LICZBY CHROMOSOMÓW U RÓŻNYCH GATUNKÓW

17 b) MAJĄ BŁONĘ CYTOPLAZMATYCZNĄ ZBUDOWANĄ Z DWU WARSTW FOSFOLIPIDÓW ORAZ BIAŁEK, KTÓRA ODDZIELA KOMÓRKĘ OD OTACZAJĄCEGO ŚRODO- WISKA I PEŁNI FUNKCJĘ WYBIÓRCZEJ BARIERY DLA POBIERANYCH I WYDZIELANYCH SUBSTANCJI.

18

19 c) MAJĄ CYTOPLAZMĘ, KTÓRA JEST OTOCZONA BŁONĄ CYTOPLAZMATYCZNĄ. CHROMOSOM (NUKLEOID) PROKARIONTÓW PRZE- MIESZCZA SIĘ W CYTOPLAŹMIE SWOBODNIE, NATOMIAST ZESPÓŁ CHROMOSOMÓW EUKARIONTÓW JEST ZAWARTY W OBŁONIONYM JĄDRZE.

20

21

22

23 BAKTERIE

24 BAKTERIE SĄ ORGANIZMAMI JEDNOKOMÓRKOWYMI POZBAWIONYMI JĄDRA. ICH DNA MA POSTAĆ GĘSTO ZWINIĘTEGO KŁĘBKA NAZYWANEGO NUKLEOIDEM LUB GENOFOREM. DNA TWORZY PODWÓJNĄ SPIRALĘ (HELISĘ) ZAMKNIĘTĄ W KOLISTĄ PĘTLĘ. PONADTO W KOMÓRKACH WYSTĘPUJĄ KOLISTE PLAZMIDY ZBUDOWANE Z KILKUNASTU GENÓW, KTÓRE KODUJĄ OPORNOŚĆ NA ANTYBIOTYKI, ODPOR- NOŚĆ NA METALE CIĘŻKIE, ZDOLNOŚĆ DO SYNTEZY ENZYMÓW ORAZ INNE CECHY.

25 SCHEMAT BUDOWY KOMÓRKI PROKARIO- TYCZNEJ NA PRZYKŁA- DZIE BAKTERII.

26

27 W CYTOPLAŹMIE BAKTERII WYSTĘPUJĄ RYBOSOMY, KTÓRE POŁĄCZONE WSPÓLNĄ NICIĄ INFORMACYJNE- GO RNA (mRNA) TWORZĄ POLIRYBOSOMY. CYTOPLAZMĘ OTACZA BŁONA BIAŁKOWO-LIPIDOWA, SPEŁNIAJĄCA FUNKCJĘ POBIERANIA POKARMU, ODDYCHANIA, MAGAZYNOWANIA ENERGII. Z BŁONĄ POŁĄCZONY JEST WJEDNYM MIEJSCU DNA. Z MIEJSCA TEGO ROZPOCZYNA SIĘ JEGO REPLIKACJA. CYTOPLAZMĘ, ZAWARTE W NIEJ STRUKTURY ORAZ OTACZAJĄCĄ JĄ BŁONĘ NAZYWAMY PROTOPLASTEM..

28 BAKTERIE SĄ PODOBNE DO SINIC, TE ZAŚ W WYNIKU ZDOLNOŚCI DO FOTOSYNTEZY SĄ PODOBNE DO KOMÓREK ROŚLINNYCH. WYRÓŻNIA SIĘ BAKTERIE GRAMUJEMNE O CIENKIEJ ŚCIANIE KOMÓRKOWEJ I BAKTERIE GRAMDODATNIE O GRUBEJ ŚCIANIE KOMÓRKOWEJ. PEWNE BAKTERIE MAJĄ ORGANELLE RUCHU – RZĘSKI, UTWORZONE ZE SPIRALNIE ZWINIĘTYCH ŁAŃCUCHÓW KURCZLIWEGO BIAŁKA

29 Z WPUKLEŃ BŁONY CYTOPLAZMATYCZNEJ DO WNĘTRZA KOMÓRKI POWSTAJĄ STRUKTURY BŁONIASTE - MEZOSOMY I CIAŁKA CHROMATOFOROWE. MEZOSOMY SĄ BŁONIASTYMI WORECZKAMI ZAWIERAJĄCYMI KONCENTRYCZNIE UŁOŻONE BŁONY WEWNĘTRZNE, KTÓRE UCZESTNICZĄ W PROCESACH ODDYCHANIA ORAZ SYNTEZY WYSOKOENERGETYCZNEGO FOSFORANU – ATP. MEZOSOMY SĄ MIEJSCEM ZAKOTWICZENIA NUKLEOIDU I UCZESTNICZĄ W PROCESIE JEGO REPLIKACJI ORAZ TWORZENIA NOWEJ BŁONY POPRZECZNEJ PODCZAS PODZIAŁU KOMÓRKI.

30

31 CIAŁKA CHROMATOFOROWE SĄ BŁONIASTYMI PĘCHERZYKAMI LUB RURKAMI WYSTĘPUJĄCYMI U BAKTERII FOTOSYNTETYZUJĄ- CYCH. CHLOROFIL I KAROTENOIDY SĄ BARWNIKAMI UCZESTNICZĄCYMI W PROCESIE FOTOSYNTEZY. W CYTOPLAŹMIE KOMÓREK BAKTERYJNYCH MOGĄ WYSTĘPOWAĆ WTRĘTY (INKLUZJE) SUBSTANCJI ZAPASOWYCH, np. NIEORGA- NICZNYCH POLIFOSFORANÓW, WIELOCUKRÓW, KROPELKI TŁUSZCZÓW ORAZ SIARKI U BAKTERII SIARKOWYCH.

32

33 SINICE

34

35

36 PODOBIEŃSTWO KOMÓREK SINIC DO BAKTERII SPOWODOWAŁO, ŻE SĄ ONE RÓWNIEŻ NAZYWANE CYJANOBAKTERIAMI. SINICE MAJĄ KILKUWARSTWOWĄ ŚCIANĘ KOMÓRKOWĄ Z ZAGŁĘBIENIAMI I PORAMI, UMOŻLIWIAJĄCYMI PROTOPLASTOWI KONTAKT ZE ŚRODOWISKIEM. PROTOPLAST ZAWIERA NUKLEOID, KTÓRYM JEST KOLISTO ZAMKNIĘTA, NAGA, PODWÓJNĄ HELISĄ DNA. W CYTOPLAŹMIE ZNAJDUJE SIĘ SYSTEM BŁON APARATU FOTOSYNTEZY, RYBOSOMY, WAKUOLE GAZOWE ORAZ RÓŻNE INKLUZJE.

37

38

39 APARATEM FOTOSYNTETYCZNYM SINIC JEST UKŁAD SPŁASZ- CZONYCH, ROZGAŁĘZIAJĄCYCH SIĘ PĘCHERZYKÓW – TYLAKO- IDÓW, UTWORZONYCH PRZEZ BŁONY BIAŁKOWO LIPIDOWE, W KTÓRE WBUDOWANE SĄ BARWNIKI I INNE SUBSTANCJE. TYLAKOIDY CZĘSTO TWORZĄ KONCENTRYCZNE KRĘGI WZDŁUŻ ŚCIANY KOMÓRKOWEJ. POWSTAJE WÓWCZAS PERYFERYJNY OBSZAR PROTOPALSTU NAZYWANY CHROMATOPLAZMĄ LUB NUKLEOPLAZMĄ. TYLAKOIDY MOGĄ TEŻ BYĆ ROZMIESZCZONE W KOMÓRCE REGULARNIE.

40

41 PODSTAWOWYMI BARWNIKAMI FOTOSYNTETYCZNYMI SINIC SĄ CHLORO- FIL a ORAZ FIKOBILINY. BARWNIKI TE WYSTĘPUJĄ W STRUKTURACH, KTÓRE POCHŁANIAJĄ ENERGIĘ ŚWIETLNĄ, NAZYWANYCH FIKOBILISOMA- MI, RYBOSOMY SINIC SĄ PODOBNE DO BAKTERYJNYCH. CHARAKTERYSTYCZNYMI DLA SINIC ORGANELLAMI SĄ WAKUOLE GAZO- WE ZBUDOWANE Z ZESPOŁÓW PĘCHERZYKÓW WYPEŁNIONYCH GAZEM WYSTEPUJĄCYM W OTACZAJĄCYM ŚRODOWISKU: TLENEM, AZOTEM, DWUTLENKIEM WĘGLA. DZIĘKI PĘCHERZYKOM KOMÓRKI UTRZYMUJĄ SIĘ W WODZIE NA OPTYMALNEJ GŁĘBOKOŚCI ORAZ CHRONIĄ SIĘ PRZED NADMIERNYM PROMIENIOWANIEMW W WYNIKU ODBICIA, ZAŁAMANIA I ROZPROSZENIA ŚWIATŁA.

42 W CYTOPLAŹMIE KOMÓREK SINIC WYSTEPUJĄ INKLUZJE (WTRĘTY) BŁONIASTYCH PODJEDNOSTEK, ZAWIERAJĄCE ENZYM ODPOWIEDZIALNY ZA WIĄZANIE CO 2 – KARBOKSYLAZĘ. INKLUZJE TE NAZYWAMY KARBOKSY- SOMAMI. DO INNYCH INKLUZJI NALEŻĄ ZIARNA POLIGLUKANU, PODOBNEGO DO ZWIERZĘCEGO GLIKOGENU, KROPLE TŁUSZCZU, CIAŁA POLIFOSFORANO- WE I ZIARNA CYJANOFICYNY, BĘDĄCEJ ZAPASOWYM ZWIĄZKIEM AZOTOWYM.

43 KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE (MAJĄCE JĄDRA)

44 KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE MAJĄ ZESPÓŁ WSPÓŁPRA- CUJĄCYCH Z SOBĄ ORGANELLI, KTÓRE WYSTĘPUJĄ W CYTOPLAŹMIE (MACIERZY) OTOCZONEJ BŁONĄ.

45 MAJĄ ONE TAKŻE SYSTEM BŁON WEWNĘTRZNYCH, KTÓRY TWORZY PRZEDZIAŁY – KOMPARTAMENTY, ODIZOLOWANE OD INNYCH OBSZARÓW KOMÓRKI. W PRZEDZIAŁACH TYCH PRZEBIEGAJĄ NIEZALEŻNIE OD SIEBIE PROCESY PRZEMIANY MATERII.

46 JEDNĄ Z NAJWAŻNIEJSZYCH STRUKTUR KOMÓRKI JEST JĄDRO OTOCZO- NE POD WÓJNĄ BŁONĄ. JĄDRO ZAWIERA WIĘKSZOŚĆ KOMÓRKOWEGO DNA. W CYTOPLAŹMIE WYSTĘPUJE SYSTEM BŁON TWORZĄCYCH ZAMKNIĘTE PRZEDZIAŁY (KOMPARTAMENTY) ZAWIERAJĄCE SPECYFICZNE ENZYMY. W W RÓŻNYCH PRZEDZIAŁACH KOMÓRKI MOGĄ PRZEBIEGAĆ RÓŻNE,ODIZO- LOWANE OD SIEBIE PROCESY PRZEMIANY MATERII. PONADTO KOMÓRKA EUKARIOTYCZNA MA LICZNE ORGANELLE I STRUKTURY, JAK MITOCHONDRIA, SIATECZKA ŚRÓDPLAZMATYCZNA GŁADKA I SZORSTKA, APARAT GOLGIEGO, LIZOSOMY, PEROKSYSOMY I RYBOSOMY.

47

48

49

50

51 Budowa komórki roślinnej: A) ściana komórkowa, B) plasmodesma, C) błona komórkowa, D) chloroplast, E) błona tylakoidu, F) mitochondrium, G) lizosom, H) aparat Golgiego, I) wakuola, J) retikulum endoplazmatyczne gładkie, K) retikulum endoplazmatyczne szorstkie, L) jądro, M) błona jądrowa, N) otwór w błonie jądrowej, O) jąderko Autor: Dawid Tracz

52

53 ORGANIZACJA ŻYCIA KOMÓRKI ORGANIZATOREM ŻYCIA KOMÓRKI JEST JEJ JĄDRO, KTÓRE ZAWIERA DNA, tj. INFORMACJĘ GENETYCZNĄ PRZEKAZYWANĄ DZIEDZICZNIE Z KOMÓRKI DO KOMÓRKI ZA POŚREDNICTWEM CHROMOSOMÓW. ŹRÓDŁEM ENERGII DLA ROŚLIN I POŚREDNIO DLA WSZYSTKICH INNYCH ORGANIZMÓW JEST ENERGIA ŚWIETLNA SŁOŃCA PRZETWARZANA W PROCESIE FOTOSYNTEZY NA ENERGIĘ CHEMICZNĄ GLUKOZY.

54 JĄDRO KOMÓRKOWE JĄDRO JEST OTOCZONE PODWÓJNĄ BŁONĄ, KTÓRA ŁĄCZY SIĘ Z SIATECZKĄ ŚRÓDPLAZMATYCZNĄ. DZIĘKI WYSTĘPOWANIU W JEGO BŁONIE PORÓW JEGO WNĘTRZE MA ŁĄCZNOŚĆ Z CYTOPLAZMĄ. WNĘTRZE JĄDRA WYPEŁNIA NUKLEOPLAZMA, W KTÓREJ MOŻNA WYRÓŻ- NIĆ CHROMATYNĘ, JĄDERKO I SOK JĄDROWY (KARIOLIMFĘ). CHROMATYNA JEST UTWORZONA Z DNA I BIAŁKA. NAJWYŻSZY STOPIEŃ KONDENSACJI CHROMATYNY WYSTEPUJE W CHROMOSOMACH. W JĄDRZE ZACHODZĄ PROCESY SAMOPOWIELANIA (REPLIKAKCJI) DNA ORAZ PRZEKAZYWANIA INFORMACJI GENETYCZNEJ NA RNA (TRANSKRYP- CJA). Z JĄDRA RNA PRZEMIESZCZA SIĘ DO CYTOPLAZMY, W KTÓREJ UCZESTNICZY W SYNTEZIE BIAŁKA.

55 CHROMATYNĘ GENETYCZNIE AKTYWNĄ, KTÓREJ KONDENSACJA JEST ODWRACALNA NAZYWAMY EUCHROMATYNĄ. CHROMATYNĘ, KTÓRA STALE WYSTĘPUJE W POSTACI ZWARTEJI, JEST NIEAKTYWNA GENETYCZNIE (NIE ULEGA TRANSKRYPCJI) NAZYWAMY HETEROCHROMATYNĄ..

56 JĄDERKO WYSTĘPUJE W JĄDRZE I NIE JEST OGRANI- CZONE BŁONĄ; MA JEDYNIE WIĘKSZĄ GĘSTOŚĆ NIŻ OTACZJĄCA GO KARIOLIMFA. SKŁADA SIĘ Z ODCINKA KODUJĄCEGO rRNA, z RNA I BIAŁKA I JEST MIEJSCEM SYNTEZY rRNA (ryboso- mowego kwasu rybonukleinowego). KARIOLIMFA WYPEŁNIA PRZESTRZENIE MIĘDZY STRUK- TURAMI JĄDRA I JEST SILNIE UWODNIONA. JEJ PODSTA- WOWYM SKŁADNIKIEM (MACIERZĄ) SĄ BIAŁKA, A WŚRÓD NICH SZEREG ENZYMÓW ZWIĄZANYCH Z FUNKCJAMI JĄDRA (polimeraz).

57

58 RYBOSOMY RYBOSOMY UCZESTNICZĄ W SYNTEZIE BIAŁKA. KAŻDY RYBOSOM JEST ZBUDOWANY Z DWU PODJEDNOSTEK: DUŻEJ I MAŁEJ. W SKŁAD RYBOSOMU WCHODZI KILKA RODZAJÓW RYBOSOMOWEGO RNA (rRNA) ORAZ KILKADZIESIĄT RODZAJÓW BIAŁEK. WSTĘPNE FORMO- WANIE RYBOSOMÓW W JĄDRZE ZOSTAJE DOKOŃCZO- NE W CYTOPLAŹMIE.

59

60 DUŻA i MAŁA PODJEDNOSTKA RYBOSOMU NIĆ mRNA

61

62

63

64 . W PROCESIE SYNTEZY BIAŁKA RYBOSOM PRZYŁĄCZA SIĘ MNIEJSZĄ PODJEDNOSTKĄ DO NICI INFORMACYJ- NEGO RNA (mRNA) i PRZESUWAJĄC SIĘ WZDŁUŻ NIEJ BUDUJE ŁAŃCUCH BIAŁKOWY, PRZYŁĄCZAJĄC DO NIEGO KOLEJNE AMINOKWASY PRZYNOSZONE PRZEZ TRANSPORTUJĄCY RNA (tRNA Z CYTOPLAZMY. WIĘKSZOŚĆ RYBOSOMÓW ZNAJDUJE SIĘ NA ZEWNĘ- TRZNEJ POWIERZCHNI SIATECZKI ŚRÓDPLAZMATYCZ- NEJ ZIARNISTEJ, SYNTETYZUJĄC ŁAŃCUCHY BIAŁKOWE WPROST DO WNĘTRZA JEJ CYSTERN.

65 BŁONA KOMÓRKOWA BŁONA KOMÓRKOWA JEST RÓWNIEŻ NAZYWANA BŁONĄ CYTOPLAZMATYCZNĄ, ZAŚ U ROŚLIN PLAZMOLEMĄ. JEST ZBUDOWANA Z LIPIDÓW I BIAŁEK; BUDOWĘ BŁONY PRZEDSTAWIONO NIŻEJ.

66

67 67 BŁONA ODDZIELA KOMÓRKĘ OD OTOCZENIA, UMOŻLIWIAJĄC JEDNO- CZEŚNIE Z NIM KONTAKT I WYMIANĘ SUBSTANCJI. BŁONA JEST ZBUDOWANA Z TRZECH WARSTW: JASNEJ – ŚRODKOWEJ, SKŁADAJĄCEJ SIĘ GŁÓWNIE Z FOSFOLIPIDÓW I DWU CIEMNYCH: GÓR- NEJ I DOLNEJ WARSTW BIAŁKOWYCH. BIAŁKA ZNAJDUJĄCE SIĘ NA OBU POWIERZCHNIACH WARSTWY LIPIDOWEJ CZĘŚCIOWO SĄ W NIEJ ZAGŁĘBIONE, CZĘŚCIOWO PRZENIKAJĄ PRZEZ NIĄ Z JEDNEJ STRONY NA DRUGĄ. BIAŁKA SĄ KANAŁAMI, KTÓRYMI PRZENIKAJĄ ZWIĄZKI ROZPUSZCZAL- NE W WODZIE (HYDROFILOWE).

68

69

70 ŚCIANA KOMÓRKOWA MŁODE KOMÓRKI MAJĄ ŚCIANĘ PIERWOTNĄ, ZBU- DOWANĄ Z CELULOZY ORAZ INNYCH WIELOCUK- RÓW; W MIARĘ WZROSTU KOMÓRKI OD STRONY PRO- TOPLASTU NA ŚCIANĘ PIERWOTNĄ NAKŁADAJĄ SIĘ NOWE WARSTWY TWORZĄC ŚCIANĘ WTÓRNĄ, W KTÓREJ ZAWARTOŚĆ CELULOZY WYNOSI JUŻ NIE 30, LECZ 60%. ŚCIANA JEST SŁABO PRZEPUSZCZALNA DLA WODY I POWIETRZA I PRZYCZYNIA SIĘ DO WIĘK- SZEJ SZTYWNOŚCI I MECHANICZNEJ ODPORNOŚCI KOMÓREK.

71 PLAZMODESMY SĄTO CYTOPLAZMATYCZNE NICI PRZECHODZĄCE PRZEZ PORY W ŚCIANACH KOMÓRKOWYCH, KTÓRE ŁĄCZĄ PROTOPLASTY SĄSIADUJĄCYCH KOMÓREK.

72 CYTOPLAZMA PODSTAWOWA NAZYWANA RÓWNIEŻ MACIERZĄ LUB MATRIKS CYTOPLAZMATYCZNĄ, A TAKŻE CYTOSOLEM, JEST ŚRODOWISKIEM DLA INNYCH SKŁADNIKÓW KOMÓRKI. MA JEDNORODNĄ ZIARNISTĄ STRUKTURĘ I JEST W CIĄGŁYM RUCHU. RUCHY TE SĄ ZWIĄZANE Z FUNKCJAMI MIKROFILAMENTÓW I MIKROTUBUL.

73 MITOCHONDRIA SĄ ORGANELLAMI UCZESTNICZĄCYMI W PROCESACH ODDYCHANIA. ZBUDOWANE SĄ Z DWÓCH RÓWNOLEG- ŁYCH BŁON PRZEDZIELONYCH PRZESTRZENIĄ MIĘDZY- BŁONOWĄ. BŁONA WEWNĘTRZNA TWORZY DO WNĘ- TRZA MITOCHONDRIUM PROSTOPADŁE WPUKLENIA – GRZEBIENIE. WNĘTRZE MITOCHONDRIUM WYPEŁNIA JEDNORODNA MACIERZ ZAWIERAJĄCA ENZYMY UCZESTNICZĄCE W PROCESACH ODDYCHANIA I SYNTEZY DNA, RNA, BIAŁKA I RYBOSOMY.

74

75 MITOCHONDRIA SĄ SIŁOWNIAMI KOMÓRKI, GDYŻ SĄ GŁÓWNYM MIEJSCEM PRODUKCJI ENERGII W POSTACI WYSOKOENERGETYCZNEGO ZWIĄZKU - ADENOZYNO- TRIFOSFORANU (ATP). SĄ ONE ORGANELLAMI PÓŁAUTONOMICZNYMI, GDYŻ ZAWIERAJĄ WŁASNY DNA W POSTACI PODWÓJNEJ HELISY, PRZYPOMINAJĄCEJ NUKLEOID PROKARIOTYCZ- NY

76

77

78

79 SIATECZKA ŚRÓDPLAZMATYCZNA (RETIKULUM ENDOPLAZMATYCZNE) JEST ZBUDOWANA Z BŁON TWORZĄCYCH SYSTEM RUREK I SPŁASZCZONYCH WORECZKÓW – CYSTERN. W KANAŁACH I CYSTERNACH WYSTĘPUJĄ ENZYMY UCZESTNICZĄCE W PROCESACH SYNTEZY BIAŁEK I LIPIDÓW. JEŚLI BŁONY TWORZĄCE SPŁASZCZONE CYSTERNY SĄ POKRYTE OD ZEWNĄTRZ RYBOSOMAMI NAZYWAMY JE SIATECZKĄ ZIARNISTĄ. GDY NIE SĄ POKRYTE RYBOSOMAMI są tzw. SIATECZKĄ GŁADKĄ.).

80 KANALIKI SIATECZKI GŁADKIEJ SĄ MIEJSCEM SYNTEZY LIPIDÓW. UMOŻLIWIA ONA RÓWNIEŻ PRZEMIESZCZANIE SIĘ CZĄSTECZEK ZWIĄZKÓW CHEMICZNYCH MIĘDZY ORGANELLAMI. OD SIATECZKI ODRYWAJĄ SIĘ PĘCHE- RZYKI, KTÓRE WŁĄCZAJĄ SIĘ W BŁONY INNYCH ORG- ANELLI LUB ZEWNĘTRZNEJ POWIERZCHNI PLAZMOLE- MY (NA ZEWNĄTRZ PROTOPLASTU). MAMY WTEDY DO CZYNIENIA ZE ZJAWISKIEM EGZOCYTOZY (rysunek

81

82

83 SYNTEZA, DOJRZEWANIE I WYDZIELANIE BIAŁKA 1. BIAŁKO JEST SYNTETYZOWANE W RYBOSOMACH SZORSTKIEJ SIATECZKI ENDOPLAZMATYCZNEJ W WYNIKU ŁĄCZENIA SIĘ POLIPEPTYDÓW PRZENIKAJĄCYCH Z CYTOPLAZMY. 2. W TRAKCIE PRZEMIESZCZANIA SIĘ W SZORSTKIEJ SIATECZCE ENDOPLAZMATYCZNEJ BIAŁKA ULEGAJĄ MODYFIKACJI. 3. WYPEŁNIONE BIAŁKAMI PĘCZERZYKI TRANSPORTUJĄCE ODŁĄ- CZAJĄ SIĘ OD SZORSTKIEJ SIATECZKI ENDOPLAZMATYCZNEJ. 4. PĘCHERZYKI TRANSPORTUJĄCE ŁĄCZĄ SIĘ Z BŁONĄ APARATU GOLGIEGO I WYDZIELAJĄ DO NIEGO BIAŁKA. 5. W APARACIE GOLGIEGO BIAŁKA SĄ NADAL MODYFIKOWANE ORAZ MAGAZYNOWANE. 6. PĘCHERZYKI ZAWIERAJĄCE DOJRZAŁE BIAŁKA SĄ WYDZIELA- NE PRZEZ APARAT GOLGIEGO. 7. PĘCHERZYKI TE WĘDRUJĄ DO BŁONY KOMÓRKOWEJ I ŁĄCZĄ SIĘ Z NIĄ WYDZIELAJĄC BIAŁKA NA ZEWNĄTRZ (ZJAWISKO EGZOCYTOZY). ETAPY TEGO PROCESU PRZEDSTAWIONO NA PONIŻSZYM PRZEŹROCZU.

84

85

86

87 APARAT GOLGIEGO JEST SYSTEMEM BŁON I PŁASKICH CYSTERN, RUREK I PĘCHERZYKÓW ZWIĄZANYM Z SIATECZKĄ ŚRÓDPLAZMATYCZNĄ. PODSTAWOWĄ STRUK- TURĄ APARATU GOLGIEGO JEST DIKTIOSOM, CZYLI STOS 4–6 PŁASKICH PĘCHERZYKÓW (CYSTERN), W CZĘŚCI CENTRALNEJ WYGIĘTYCH NA KSZTAŁT SPODECZKA (rysunek). NA BRZEGACH CYSTERN POWSTAJĄ ODŁĄCZAJĄCE SIĘ KULISTE PĘCHERZYKI. W CZĘŚCIACH OBWODOWYCH CYSTERN MOGĄ WYKSZTAŁCAĆ SIĘ RURKI ŁĄCZĄCE Z SOBĄ DIKTIOSO- MY. CYSTERNY DIKTIOSOMU POWSTAJĄ Z GŁADKIEJ SIATECZKI ŚRÓD- PLAZMATYCZNEJ.

88

89 W CYSTERNACH DIKTIOSOMÓW ZACHODZI MODYFIKO- WANIE BIAŁEK WYTWORZONYCH W SIATECZCE ŚRÓDPLAZMATYCZNEJ, ZWŁASZCZA PRZYŁĄCZANIE DO NICH RESZT CUKROWYCH I POWSTAWANIE GLIKOPRO- TEIN WCHODZĄCYCH m.in. W SKŁAD PLAZMOLEM. CYSTERNY SĄ RÓWNIEŻ MIEJSCEM SYNTEZY NIEKTÓ- RYCH WIELOCUKRÓW I ICH POCHODNYCH, JAK PEKTY- NY, HEMICELULOZY I INNE.

90

91 APARAT GOLGIEGO UCZESTNICZY W TRANSPORCIE WEWNĄTRZ- I POZAKOMÓRKOWYM. POLEGA ON NA PRZENOSZENIU ZAWARTOŚCI CYSTERN Z POMOCĄ PĘCHERZYKÓW DO MIEJSC PRZEZNACZENIA. PĘCHE- RZYKI MAJĄ ZDOLNOŚĆ ROZPOZNAWANIA BŁONY ORGANELLI, Z KTÓRĄ ŁĄCZĄ SIĘ PO STRONIE WEWNĘTRZNEJ I WYLEWAJĄ DO NIEJ SWOJĄ ZAWARTOŚĆ. Z BŁONĄ PLAZMOLEMY ŁĄCZĄ SIĘ NATOMIAST PO STRONIE ZEWNĘTRZNEJ. PLAZMOLEMA PRZYJMUJE PĘCHERZYKI I TWORZY WPUKLENIA DO WNĘTRZA PROTOPLASTU. WPUKLENIA TE ODRYWAJĄ SIĘ OD BŁONY MACIERZYSTEJ I WĘDRUJĄ W GŁĄB KOMÓRKI. ZJAWISKO TO NAZYWAMY ENDOCYTOZĄ.

92

93 SFEROSOMAMI NAZYWAMY KULISTE, OTOCZONE POJEDYŃCZĄ BŁONĄ PĘCHERZYKI WYPEŁNIONE TŁUSZCZEM, KTÓRE W TKANKACH SPICHRZOWYCH ROŚLIN MOGĄ PRZEKSZTAŁCAĆ SIĘ W CIAŁA TŁUSZCZOWE.

94 LIZOSOMY POWSTAJĄ W WYNIKU PĄCZKOWANIA GŁADKIEJ SIATECZKI ŚRÓDPLAZMATYCZNEJ. SĄ OTOCZONE POJEDYŃCZĄ BŁONĄ BIAŁKOWO-LIPIDOWĄ. TRAWIĄ MAKROMOLEKUŁY WEWNĄTRZKOMÓRKOWE I UCZSTNICZĄ W PROCESACH PRZEMIANY MATERII. LIZOSOMY PIERWOTNE ŁĄCZĄ SIĘ Z RÓŻNYMI STRUKTU- RAMI, np. Z PĘCHERZYKAMI POWSTAJĄCYMI W WYNIKU ENDOCYTOZY, KTÓRE ZAWIERAJĄ RÓŻNE SUBSTRATY..

95

96

97

98

99 W WYNIKU ŁĄCZENIA SIĘ LIZOSOMÓW PIERWOTNYCH POWSTAJĄ LIZOSOMY WTÓRNE. LIZOSOM PIERWOTNY APARAT GOLGIEGO

100 LIZOSOMY FUNKCJONUJĄ NA ZASADZIE CENTRUM RECYKLIZACJI, KTÓRE DZIAŁA SPRAWNIE DOPÓKI NIE ZOSTANĄ PRZECIĄŻONE, np. SPOŻYWA- NIEM NADMIERNEJ ILOŚCI KALORII LUB FASTFOODU.

101

102

103

104

105 PEROKSYSOMY I GLIOKSYSOMY POWSTAJĄ PRZEZ PĄCZKOWANIE Z SIATECZKI ŚRÓDPLAZMATYCZNEJ. ICH POJEDYNCZA BŁONA OTACZA DROBNOZIARNISTĄ ZAWARTOŚĆ. ZAWIERAJĄ DUŻO KATALAZY, KTÓRA ROZKŁADA NADTLENEK WODORU (H 2 O 2 ) NA WODĘ I TLEN. PEROKSYSOMY WYSTĘPUJĄ PRAWIE WE WSZYSTKICH KOMÓRKACH EUKARIOTYCZNYCH UCZESTNICZĄC W PROCESACH UTLENIANIA. Z CHLO- ROPLASTAMI I MITOCHONDRIAMI BIORĄ UDZIAŁ W PROCESIE FOTOSYN- TEZY. GLIOKSYSOMY WYSTĘPUJĄ TYLKO W KOMÓRKACH ROŚLIN MAGAZYNU- JĄCYCH TŁUSZCZE (np. ROŚLIN OLEISTYCH). ZAWIERAJĄ ENZYMY UMOŻLIWIAJĄCE RZKŁAD KWASÓW TŁUSZCZOWYCH DO CUKRÓW. PROCESY TE ZACHODZĄ PODCZAS KIEŁKOWANIA NASION.

106

107 PLASTYDY SĄ ORGANELLAMI MAJĄCYMI WIELE WSPÓLNYCH CECH Z MITOCHONDRIAMI. OTOCZONE SĄ PODWÓJNĄ BŁONĄ. U CHLOROPLASTÓW WYSTĘPUJE WEWNĘ- TRZNY SYSTEM BŁON, W KTÓRYCH ZACHODZĄ REAKCJE ENERGETYCZNE JAK W MITOCHONDRIACH. PLASTYDY ZAWIERAJĄ TEŻ WŁASNY DNA KODUJĄCY PLASTYDOWE RNA I CZĘŚĆ BIAŁEK ORAZ APARAT SYNTEZY BIAŁKA NA RYBOSOMACH.WIĘKSZOŚĆ PLASTYDÓW CHARAKTERYZUJE SIĘ ZDOLNOŚĆIĄ DO SYNTEZY SKROBI.

108 CZĘSTYM SKŁADNIKIEM PLASTYDÓW SĄ PLASTOGLO- BULE – KULISTE SKUPIENIA SUBSTANCJI LIPOFILNYCH SŁUŻĄCYCH DO SYNTEZY BŁON CHLOROPLASTÓW. INNYM ZWIĄZKIEM ZAPASOWYM SĄ FITOFERRYTYNY – KOMPLEKSY BIAŁKA Z ŻELAZEM.

109 ISTNIEJE WIELE FORM PLASTYDÓW. PROPLASTYDY, Z KTÓRYCH ROZWIJAJĄ SIĘ DOJRZAŁE FORMY PLASTY- DÓW, SĄ CHARAKTERYSTYCZNE DLA DZIELĄCYCH SIĘ KOMÓREK MERYSTEMATYCZNYCH. GĘSTE PODŁOŻE WYPEŁNIAJĄCE PLASTYDY NAZY- WANE JEST STROMĄ. W STROMIE WYSTĘPUJĄ ZIARNA SKROBI, PLASTOGLOBULE ORAZ FITOFERYTYNA.

110 W KOMÓRKACH POZBAWIONYCH DOSTĘPU ŚWIATŁA, PLASTYDY PRZEKSZTAŁCAJĄ SIĘ W ETIOPLASTY ZAWIERAJĄCE PROTOCHLOROFIL. PO WYSTAWIENIU NA DZIAŁANIE ŚWIATŁA, ETIOPLASTY PRZEKSZTAŁCA- JĄ SIĘ W CHLOROPLASTY.

111 CHLOROPLASTY ODZNACZAJĄ SIĘ SILNIE ROZWINIĘ- TYM WEWNĘTRZNYM SYSTEMEM BŁON W POSTACI RÓWNOLEGLE UŁOŻONYCH SPŁASZCZONYCH WORECZKÓW – TYLAKOIDÓW. W TYLAKOIDY WBUDO- WANE SĄ BARWNIKI FOTOSYNTETYCZNE. NA PRZEKRO- JU POPRZECZNYM BŁONY TE SPRAWIAJĄ WRAŻENIE RÓWNOLEGLE UŁOŻONYCH BLASZEK, DLATEGO SĄ NAZYWANE LAMELAMI. GRANA TO ZWARTE STOSY TYLAKOIDÓW, NATOMIAST INTERGRANA TO ICH STOSY LUŹNE.

112 CHLOROPLAST KOMÓRKI ROŚLINNEJ BŁONA ZEWNĘTRZNA BŁONA WEWNĘTRZNA STROMA – GĘSTE PODŁO- ŻE LAMELA TYLAKOID PRZESTREŃ MIĘDZY- BŁONOWA GRANUM (STOS TYLAKO- IDÓW)

113 CHLOROPLASTY OTOCZONE SĄ ŁATWO PRZEPUSZCZALNĄ BŁONĄ ZEWNĘTRZNĄ I SŁABO PRZEPUSZCZALNĄ BŁONĄ WEWNĘTRZNĄ. MAJĄ WEWNĘTRZNY SYSTEM BŁON, W KTÓRYCH ZACHODZĄ PRZEMIANY ENERGETYCZNE. MAJĄ TEŻ WŁASNY DNA KODUJĄCY PLASTYDOWE RNA I APARAT SYNTEZY BIAŁKA. ODBYWA SIĘ W NICH SYNTEZA SKROBI. WNĘTRZE WYPEŁNIA GĘSTE PODŁOŻE NAZYWANE STROMĄ. SILNIE ROZWINIĘTY WEWNĘTRZNY SYSTEM BŁON MA POSTAĆ RÓWNOLEGLE UŁOŻONYCH SPŁASZCZONYCH WORECZKÓW – W KTÓRE WBUDOWANE SĄ BARWNIKI FOTOSYN- TETYZUJĄCE GLUKOZĘ.

114 OZNACZENIA 1. BŁONA ZEWNĘTRZNA 2. PRZESTRZEŃ MIĘDZYBŁONOWA 3. BŁONA WEWNĘTRZNA (1+2+3 – OTOCZKA) 4. STROMA (ROZTWÓR KOLOIDALNY) 5. WNĘTRZE TYLAKOIDU (LUMEN) 6. BŁONY TYLAKOIDÓW 7. GRANUM (STOS TYLAKOIDÓW) 8. TYLAKOIDY (LAMELLA) 9. SKROBIA 10. RYBOSOMY 11. DNA CHLOROPLASTÓW 12. PLASTOGLOBULE (KROPLE LIPIDÓW)

115 W CHLOROPLASTACH WYSTĘPUJE BARDZO SILNIE ROZWINIĘTY SYSTEM BŁON W POSTACI RÓWNOLEG- LE UŁOŻONYCH SPŁASZCZONYCH WORECZKÓW – TYLAKOIDÓW, W KTÓRE WBUDOWANE SĄ BARWNIKI FOTOSYNTETYZUJĄCE.

116

117

118 ZNACZENIE TERMINÓW: STROMA – GESTE PODŁOŻE WYPEŁNIAJĄCE CHLOROPLAST; TYLAKOIDY – RÓWNOLEGLE UŁOŻONE SPŁASZCZONE WORECZKI, W KTÓRE WBUDOWANE SĄ BARWNIKI FOTOSYNETYCZNE; GRANA – ZWARTE STOSY UTWORZONE Z TYLAKOIDÓW; LAMELA - WEWNĘTRZNY SYSTEM BŁON TYLAKOIDÓW

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129 MIKROTUBULE I MIKROFILAMENTY W CYTOPLAŹMIE KOMÓREK EUKARIOTYCZNYCH WYSTĘPUJE ZŁOŻONA SIEĆ WŁÓKNISTYCH STRUKTUR TWORZĄCYCH JAKBY ICH WEWNĘTRZNY SZKIELET (CYTOSZKIELET). ISTNIEJĄ DWA RODZAJE TYCH STRUKTUR: MIKROTUBULE I MIKROFILAMENTY.

130 MIKROTUBULE SĄ CIENKIMI RURKOWATYMI WŁÓKIEN- KAMI UTWORZONYMI GŁÓWNIE Z BIAŁKA TUBULINY. WYSTĘPUJĄ ONE W CYTOPLAŹMIE POJEDYŃCZO LUB UKŁADAJĄ SIĘ W RÓWNOLEGŁE PASMA. Z MIKROTU- BUL UTWORZONE SĄ WRZECIONA PODZIAŁOWE KOMÓREK; WCHODZĄ TEŻ ONE W SKŁAD CENTRIOLI.

131 MIKROFILAMENTY SĄ DELIKATNYMI, UŁOŻONYMI RÓWNOLEGLE WŁÓKIEN KAMI BIAŁKA KURCZLIWEGO – AKTYNY. UCZESTNICZĄ ONE W FUNKCJACH KOMÓRKI ZWIĄZANYCH Z RUCHAMI CYTOPLAZMY I ORGANELLI, Z TWORZENIEM WPUKLEŃ I FAŁDOWAŃ BŁONY CYTO- PLAZMATYCZNEJ, W ZMIANIE KSZTAŁTU I PODZIALE KOMÓRKI.

132 LEUKOPLASTY SĄ DOJRZAŁYMI, BEZBARWNYMI FORMAMI PLASTY- DÓW, GROMADZĄCYMI MATERIAŁY ZAPASOWE, ZWŁASZCZA SKROBIĘ. WYSTĘPUJĄ GŁÓWNIE W TKANKACH POZBAWIONYCH DOSTĘPU ŚWIATŁA, A WĘC W ORGANACH PODZIEM- NYCH ORAZ W GŁĘBIEJ POŁOŻONYCH CZĘŚCIACH DUŻYCH ORGANÓW NADZIEMNYCH. W ICH GĘSTYM PODŁOŻU - STROMIE WYSTĘPUJĄ ZIARNA SKROBI, KTÓREJ SYNTEZA JEST CECHĄ CHARAKTERYSTYCZNĄ LEUKOPLASTÓW. LEUKOPLASTY WYPEŁNIONY SKROBIĄ NAZYWANY AMYLOPLASTAMI.

133 KOŃCOWYM STADIUM ROZWOJU PLASTYDÓW SĄ CHROMOPLASTY. NAJCZĘŚCIEJ TWORZĄ SIĘ ONE Z CHLOROPLASTÓW np. W DOJRZEWAJĄCYCH KWIATACH I OWOCACH LUB STARZEJĄCYCH SIĘ LIŚCIACH JESIE- NIĄ. CHROMOPLASTY ZAWIERAJĄ BARWNIKI KAROTENOI- DOWE, KTÓRE ORGANOM ROŚLINNYM NADAJĄ BARWĘ ŻÓŁTĄ I POMARAŃCZOWOCZERWONĄ. ICH POJAWIENIE SIĘ JEST CZĘSTO OBJAWEM STARZENIA SIĘ I DEGENE- RACJI (ŻÓŁKNIĘCIE LIŚCI JESIENIĄ).

134 WODNICZKI NAZYWANE SĄ TEŻ WAKUOLAMI. SĄ TO PĘCHERZYKI MAJĄCE POJEDYŃCZĄ BŁONĘ – TONOPLAST, WYPEŁ- NIONE SOKIEM KOMÓRKOWYM, SKŁADAJĄCYM SIĘ ZE ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH I NIEORGANICZNYCH. SPO- ŚRÓD ZWIĄZKÓW NIEORGANICZNYCH ZNAJDUJĄ SIĘ W NICH SOLE POTASU, SODU, WAPNIA, ŻELAZA, MAGNEZU I INNE W POSTACI AZOTANÓW, SIARCZANÓW, FOSFORANÓW, CHLORKÓW itp. W SOKU KOMÓRKOWYM ROZPUSZCZONE SĄ TEŻ NIEWIELKIE ILOŚCI GAZÓW ATMOSFERYCZNYCH: AZOTU, TLENU I DWUTLENKU WĘGLA.

135 SPOŚRÓD ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH DOMINUJĄ: KWAS SZCZAWIOWY, CYTRYNOWY, WINOWY, JABŁKO- WY. WOLNE KWASY ORGANICZNE NADAJĄ KWAŚNY SMAK TKANKOM, np. OWOCOM. WYSTĘPUJĄCE W SOKU KOMÓRKOWYM ROZPUSZ- CZALNE CUKRY NADAJĄ TKANKOM SŁODKI SMAK. PONADTO, W SOKU KOMÓRKOWYM WYSTĘPUJĄ AMINOKWASY, ROZPUSZCZALNE BIAŁKA, ALKALOIDY, BARWNIKI I GARBNIKI. ALKALOIDY I GARBNIKI NADAJĄ TKANKOM GORZKI I CIERPKI SMAK.

136 WODNICZKI POWSTAJĄ W MŁODYCH, DZIELĄCYCH SIĘ KOMÓRKACH W WYNIKU STOPNIOWEGO ZLEWANIA SIĘ PĘCHERZYKÓW POCHODZĄCYCH Z SIATECZKI ŚRÓDPLAZMATYCZNEJ LUB APARATU GOLGIEGO. MOGĄ W NICH BYĆ MAGAZYNOWANE RÓWNIEŻ MATERIAŁY ZAPASOWE, JAK np.. BIAŁKA NASION. W WYNIKU MAGAZYNOWANIA ENZYMÓW HYDROLITYCZNYCH WODNICZKI UCZESTNICZĄ RÓWNIEŻ W PROCESACH TRAWIENIA WEWNĄTRZKOMÓR- KOWEGO. W DOJRZAŁYCH KOMÓRKACH ROŚLINNYCH WODNICZKI ZAJMUJĄ DO 50 % ICH OBJĘTOŚCI. DZIĘKI TEMU, WSKUTEK JEDYNIE POBRANIA WODY, KOMÓRKA ROŚLINNA MOŻE SZYBKO ROSNĄĆ. WODNICZKI NADAJĄ TEŻ KOMÓRKOM STAN JĘDRNOŚCI (TURGOR) WSKUTEK CIŚNIENIA WYWIE- RANEGO NA CYTOPLAZMĘ I ŚCIANĘ KOMÓRKOWĄ.

137 W SOKU KOMÓRKOWYM GROMADZĄ SIĘ RÓWNIEŻ WYDZIELINY JAK np. SKŁADNIKI SOKU MLECZNEGO ORAZ CIAŁA STAŁE: RÓŻNE KRYSZTAŁY W RODZAJU SZCZAWIANÓW WAPNIA. MOGĄ TO BYĆ RAFIDY, DRUZY ORAZ EGZEMPLARZE POJEDYŃCZE.

138 ŚCIANA KOMÓRKOWA PODSTAWOWYM SKŁADNIKIEM ROŚLINNEJ ŚCIANY KOMÓRKOWEJ JEST CELULOZA, KTÓRA STANOWI JEJ WŁÓKNISTY SZKIELET. W MŁODYCH KOMÓRKACH JEST ONA CIENKA, DELIKATNA I ELASTYCZNA. JEST TO tzw. ŚCIANA PIERWOTNA. SKŁADA SIĘ ONA Z BEZPOSTA- CIOWEJ, JEDNORODNEJ MACIERZY UTWORZONEJ PRZEZ NIECELULOZOWE WIELOCUKRY I NIEWIELKIEJ ILOŚCI BIAŁKA ORAZ ZANURZONYCH W NIEJ WŁÓKIEN CELULOZY.

139 CELULOZA, BĘDĄCA NAJWAŻNIEJSZYM SKŁADNIKIEM STRUKTURALNYM ŚCIANY, JEST WIELOCUKREM UTWORZONYM Z TYSIĄCA DO KILKU TYSIĘCY RESZT GLUKOZY. ŁAŃCUCHY CELULOZY ŁĄCZĄ SIĘ W RÓWNOLEGŁE WIĄZKI – MIKROFIBRYLE. UKŁAD CZĄSTECZEK CELULO- ZY W PEWNYCH OBSZARACH MIKROFIBRYLI JEST BARDZO REGULARNY, DZIĘKI CZEMU TWORZĄ ONE PRZESTRZENNĄ SIATKĘ MOLEKULARNĄ, PODOBNIE JAK W KRYSZTAŁACH. TAKIE KRYSTALICZNE OBSZARY ŚCIANY KOMÓRKOWEJ NAZYWANE SĄ MICELAMI, ZAŚ OBSZARY LEŻĄCE POMIĘDZY NIMI – PRZESTRZENIAMI MIĘDZYMICELARNYMI

140

141 TURGOR ORGANY ROŚLINNE ZACHOWUJĄ W WARUNKACH DOBREGO UWODNIENIA SZTYWNOŚĆ I OKREŚLONY KSZTAŁT. JEST TO MOŻLIWE DLATEGO, ŻE KOMÓRKI ROŚLINNE ZAWIERAJĄ W TKANKACH WODĘ POD CIŚNIENIEM. UTRATA WODY POWODUJE WIĘDNIĘCIE ROŚLINY. STAN JĘDRNOŚCI KOMÓRKI NAZYWAMY TURGOREM. CIŚNIENIE PROTOPLASTU NA ŚCIANĘ JEST SPOWODO- WANE TYM, ŻE STANOWI ON UKŁAD OSMOTYCZNY.

142 . W ŚCIANACH PIERWOTNYCH ZAWARTOŚĆ CELULOZY WYNOSI ok. 20 % SUCHEJ MASY, RESZTĘ STANOWIĄ SUBSTANCJE MACIERZY PODSTAWOWEJ. W JEJ SKŁAD WCHODZĄ WIELOCUKRY, JAK PEKTYNY I HEMICELU- LOZY ORAZ MAŁE ILOŚCI BIAŁKA. ŁĄCZĄC SIĘ Z BOCZNYMI ŁAŃCUCHAMI CUKRÓW, BIAŁKA ŚCIANY TWORZĄ GLIKOPROTEINY. WYSOKA ZAWARTOŚĆ NIECELULOZOWEJ MACIERZY W ŚCIANACH PIERWOT- NYCH POWODUJE, ŻE SĄ ONE SILNIE UWODNIONE, PLASTYCZNE I ROZCIĄGLIWE.

143 WRAZ ZE WZROSTEM KOMÓRKI ZWIĘKSZA SIĘ POWIERZCHNIA ŚCIANY DZIĘKI JEJ ROZCIĄGLIWOŚCI, A TAKŻE DZIĘKI WŁĄCZANIU DO NIEJ NOWYCH CZĄSTE- CZEK WIELOCUKRÓW WYDZIELANYCH PRZEZ PROTO- PLAST. SKŁADNIKI MACIERZY SĄ SYNTETYZOWANE W APARACIE GOLGIEGO I W PĘCHERZYKACH PRZENOSZO- NE NA ZEWNĄTRZ PROTOPLASTU. CELULOZA JEST NATOMIAST SYNTETYZOWANA BEZPOŚREDNIO NA PO- WIERZCHNI PROTOPLASTU PRZEZ ENZYMY ZWIĄZANE Z PLAZMOLEMĄ.

144 PO OSIĄGNIĘCIU PRZEZ KOMÓRKĘ OSTATECZNYCH ROZMIARÓW I ZAKOŃCZENIU WZROSTU, ŚCIANA NADAL MOŻE ROSNĄĆ NA GRUBOŚĆ ODKŁADAJĄC OD STRONY PROTOPLASTU NOWE WARSTWY, KTÓRE TWORZĄ ŚCIANĘ WTÓRNĄ.

145 ŚCIANA WTÓRNA SKŁADA SIĘ ZWYKLE Z TRZECH WARSTW, KTÓRE SĄ ZBUDOWANE PODOBNIE JAK ŚCIANA PIERWOTNA, tj. Z MIKROFIBRYLI CELULOZY I MACIERZY PODSTAWOWEJ. ZAWARTOŚĆ CELULOZY JEST JEDNAK W ŚCIANACH WTÓRNYCH WIĘKSZA, WYNOSZĄC OD 60 DO 90 % (WŁÓKNA BAWEŁNY). MIKROFIBRYLE CELULOZY SĄ W ŚCIANIE WTÓRNEJ GRUBSZE.

146 W SOKU KOMÓRKOWYM GROMADZĄ SIĘ RÓWNIEŻ WYDZIELINY JAK np. SKŁADNIKI SOKU MLECZNEGO ORAZ CIAŁA STAŁE: RÓŻNE KRYSZTAŁY W RODZAJU SZCZAWIANÓW WAPNIA. MOGĄ TO BYĆ RAFIDY, DRUZY ORAZ EGZEMPLARZE POJEDYŃCZE.

147 ŚCIANY MOGĄ ULEGAĆ INKRUSTACJI ZWIĄZKAMI MINERALNYMI, JAK WĘGLAN WAPNIA I KRZEMIONKA. W LIŚCIACH NIEKTÓRYCH TRAW INKRUSTACJA ŚCIAN KOMÓRKOWYCH SKÓRKI KRZEMIONKĄ POWODUJE, ŻE SĄ ONE SZORSTKIE I OSTRE, WSKUTEK CZEGO MOŻNA SIĘ NIMI ŁATWO SKALECZYĆ.

148

149 ŚCIANY ZDREWNIAŁE SĄ INKRUSTOWANE LIGNINĄ, ZWANĄ DRZEWNIKIEM. JEGO OBECNOŚĆ W ŚCIANIE POWODUJE SILNE STWARDNIENIE WSKUTEK CZEGO STAJE SIĘ ONA MNIEJ PRZEPUSZCZALNA DLA POWIET- RZA I WODY, JEST SZTYWNA I NABIERA MECHANICZNEJ ODPORNOŚCI.

150 W ŚCIANACH MOGĄ TEŻ ODKŁADAĆ SIĘ SUBSTANCJE TŁUSZCZOWE. NA ZEWNĄTRZ ŚCIANY POWIERZCHNIO- WYCH KOMÓREK ROŚLINY MOŻE WYSTĘPOWAĆ WARS- TWA KUTYKULARNA ZBUDOWANA Z NIECELULOZOWEJ MACIERZY ORAZ WOSKU I KUTYNY, BĘDĄCEJ MIESZA- NINĄ WYŻSZYCH KWASÓW TŁUSZCZOWYCH. KUTYNA I WOSK MOGĄ TAKŻE NAKŁADAĆ SIĘ NA ZEWNĘTRZNĄ POWIERZCHNIĘ ŚCIANY JAKO SPECJALNA WARSTWA ZWANĄ KUTYKULĄ.

151 KUTYNIZACJA ZEWNĘTRZNYCH ŚCIAN ORAZ WYSTĘPO- WANIE KUTYKULI SĄ CHARAKTERYSTYCZNĄ CECHĄ KOMÓREK SKÓRKI W NADZIEMNYCH CZĘŚCIACH ROŚLIN LĄDOWYCH.

152 W TKANCE KORKOWEJ ŚCIANY KOMÓRKOWE ULEGAJĄ KORKOWACENIU. POLEGA ONO NA NAKŁADANIU SIĘ PO WEWNĘTRZNEJ STRONIE ŚCIANY PIERWOTNEJ WARSTWY SUBERYNY, PODOBNEJ POD WZGLĘDEM CHEMICZNYM DO KUTYNY. NA NIEJ, OD WNĘTRZA KOMÓRKI WYSTĘPUJE ZWYKLE JESZCZE WARSTWA CELULOZOWA ŚCIANY WTÓRNEJ, WSKUTEK CZEGO SUBERYNA WYSTĘPUJE POMIĘDZY ŚCIANĄ PIERWOT- NĄ, A WTÓRNĄ.

153 W PEWNYCH KOMÓRKACH NA WEWNĘTRZNĄ POWIERZCHNIĘ ŚCIANY MOŻE SIĘ TEŻ ODKŁADAĆ SPECJALNY WIELOCUKIER – KALOZA. KALOZOWE WYŚCIÓŁKI WYSTĘPUJĄ W KOMÓRKACH RUREK SITOWYCH ORAZ W ZIARNACH PYŁKU.

154 KOMÓRKI W TKANCE W TKANCE, KOMÓRKI ROŚLINNE SĄ POŁĄCZONE BLASZKĄ ŚRODKOWĄ, KTÓRA ZNAJDUJE SIĘ POMIĘDZY ŚCIANAMI PIERWOTNYMI SĄSIADUJĄ- CYCH KOMÓREK (rysunek). BLASZKA UTWORZONA JEST Z PEKTYNIANIU WAPNIA I STANOWI WARSTWĘ SILNIE CEMENTUJĄCĄ KOMÓRKI. W TRAK- CIE DOJRZEWANIA ROŚLIN STAJE SIĘ MIĘKKA I KRUCHA, CO OBSERWUJE SIĘ RÓWNIEŻ PODCZAS GOTOWANIA, np.. ZIEMNIAKA, KTÓREGO BULWA STAJE SIĘ SYPKA. W ŚCIANACH KOMÓREK ZNAJDUJĄ SIĘ NIEWIELKIE PORY, PRZEZ KTÓRE PRZECHODZĄ CYTOPLAZMATYCZNE NICI – PLAZMODESMY ŁĄCZĄCE PRO- TOPLASTY (rysunek s. 63). PLAZMODESMY SĄ PASMAMI CYTOPLAZMY OTOCZONYMI BŁONĄ, BĘDĄ- CĄ PRZEDŁUŻENIEM PLAZMOLEMY.

155

156 PRZESTWORY KOMÓRKOWE POWSTAJĄ W MIEJSCACH, W KTÓRYCH ULEGAJĄ ROZPUSZCZENIU BLASZKI ŚRODKOWE ALBO WSKUTEK ROZKŁADU KOMÓREK W PEWNYCH MIEJSCACH TKANKI. PRZESTWORY TE WYPEŁNIONE SĄ POWIETRZEM, KTÓREGO TLEN I DWU- TLENEK WĘGLA UCZESTNICZĄ W WEWNĄTRZKOMÓRKO- WEJ WYMIANIE GAZOWEJ W CZASIE ODDYCHANIA I FOTOSYNTEZY. ŁĄCZĄC SIĘ ZE SOBĄ, I DZIĘKI SZPAR- KOM POWIETRZNYM Z ATMOSFERĄ, TWORZĄ CIĄGŁY SYSTEM PRZEWIETRZAJĄCY ROŚLINĘ.

157 SYMPLAST I APOPLAST DZIĘKI PLAZMODESMOM ORGANIZM ROŚLINNY FUNKCJONUJE JAKO CAŁOŚCIOWY UKŁAD ZŁOŻONY Z POŁĄCZONYCH PROTOPLASTÓW. UKŁAD TEN – SYSTEM POŁĄCZONYCH PLAZMODESMAMI PROTOPLASTÓW – NAZYWAMY SYMPLASTEM. POZOSTAŁE SKŁADNIKI CIAŁA ROŚLINNEGO – ŚCIANY KOMÓRKO- WE, WNĘTRZA MARTWYCH KOMÓREK I PRZESTWORY KOMÓRKO- WE SĄ NAZYWANE APOPLASTEM.

158 POŁĄCZONE Z SOBĄ I WYSYCONE WODĄ ŚCIANY KOMÓRKOWE APOPLASTU WRAZ Z WYPEŁNIONYMI WODĄ WNĘTRZAMI MARTWYCH KOMÓREK PRZEWO- DZĄCYCH SĄ GŁÓWNYMI DROGAMI TRANSPORTU WODY W ROŚLINIE. PRZESTWORY MIĘDZYKOMÓRKOWE WYPEŁNIONE SĄ POWIETRZEM I SĄ ZBIORNIKAMI GAZÓW STANOWIĄC CIĄGŁY SYSTEM, DZIĘKI KTÓREMU ROŚLINA MOŻE WYMIENIAĆ GAZY Z OTOCZENIEM.

159 KOMÓRKI GRZYBÓW

160 KOMÓRKA GRZYBÓW GRZYBY SĄ ORGANIZMAMI EUKARIOTYCZNYMI CUDZO- ŻYWNYMI, ROZTOCZAMI LUB PASOŻYTAMI, POBIERAJĄ- CYMI GOTOWY POKARM ORGANICZNY W POSTACI ROZTWORÓW. POKARM STAŁY POBIERAJĄ WYDZIELA- JĄC ENZYMY ROZKŁADAJĄCE GO NA SKŁADNIKI ROZ- PUSZCZALNE. KOMÓRKI GRZYBÓW RÓŻNIĄ SIĘ OD KOMÓREK ROŚLIN- NYCH TYM, IŻ NIE ZAWIERAJĄ PLASTYDÓW. WIELOCUK- REM ZAPASOWYM W KOMÓRKACH GRZYBÓW JEST GLIKOGEN. ŚCIANY KOMÓRKOWE MAJĄ BUDOWĘ WARSTWOWĄ; ŚCIANĘ ZEWNĘTRZNĄTWORZĄ GLUKANY, A NAJBAR- DZIEJ WEWNĘTRZNĄ – MIKROFIBRYLE CHITYNY ORAZ BIAŁKO. W SKŁAD WARSTWY POŚREDNIEJ WCHODZĄ, OPRÓCZ WIELOCUKRÓW, BIAŁKA I GLIKOPROTEINY.

161 PODZIAŁ I RÓŻNICOWANIE SIĘ KOMÓREK

162 WZROST ROŚLIN JEST ZWIĄZANY Z NAMNAŻANIEM SIĘ KOMÓREK W WYNIKU ICH PODZIAŁU W PROCESIE MITOZY. PODZIAŁ KOMÓRKI ROZPOCZYNA SIĘ OD PODZIAŁU JĄDRA. W TRAKCIE TEGO PROCESU DZIELĄ SIĘ PODŁUŻNIE CHROMOSOMY, A POWSTAŁE CHROMA- TYDY PRZEMIESZCZAJĄ SIĘ DO KOMÓREK POTOM- NYCH. PODWAJANIU SIĘ ILOŚCI CHROMATYNY TOWA- RZYSZY SYNTEZA BIAŁEK HISTONOWYCH.

163 W ORGANIŹMIE DIPLOIDALNYM, KTÓRY POWSTAJE Z POŁĄCZENIA SIĘ GAMETY MĘSKIEJ Z GAMETĄ ŻEŃSKĄ KOMÓRKI MAJĄ PODWÓJNY ZESPÓŁ CHROMOSOMÓW OKREŚLANY JAKO 2n.

164 RÓWNOLEGLE Z REPLIKACJĄ DNA ODBYWA SIĘ SYNTEZA BIAŁEK HISTONOWYCH.

165 NAJCZĘSTSZYM SPOSOBEM PODZIAŁU JĄDRA JEST KARIOKINEZA, PO KTÓREJ NASTĘPUJE PODZIAŁ CYTOPLAZMY – CYTOKINEZA. NOWOPOWSTAŁE KOMÓRKI PRZECHODZĄ FAZĘ WZROSTU I DOJRZEWANIA (PRZYGOTOWANIA DO NASTĘPNEGO PODZIAŁU). PROCESY ZACHODZĄCE OD MOMENTU POWSTANIA KOMÓRKI DO ZAKOŃ- CZENIA JEJ NOWEGO PODZIAŁU SĄ NAZYWANE CYKLEM KOMÓRKOWYM. STADIA MITOZY PRZEDSTAWIONO NA PONIŻSZYM PRZEŹROCZU. STOSUNKOWO DŁUGI OKRES MIĘDZYPODZIAŁOWY – INTERFAZA, ROZPO- CZYNA SIĘ FAZĄ G 1. NAJWAŻNIEJSZYM PROCESEM INTERFAZY JEST REPLIKACJA DNA, NAZYWANA FAZĄ S (OD SŁOWA SYNTEZA). W ORGANIŹMIE DIPLOIDALNYM, KTÓRY POWSTAŁ Z POŁĄCZENIA DWU GAMET, KOMÓRKI MAJĄ PODWÓJNY ZESPÓŁ CHROMOSOMÓW OKREŚLA- NY JAKO 2n. POZIOM DNA W KOMÓRKACH W FAZIE G 1 OKREŚLA SIĘ JAKO 2C. PODCZAS FAZY S POZIOM TEN WZRASTA DO 4C. RÓWNOLEGLE Z REPLIKACJĄ DNA ODBYWA SIĘ SYNTEZA BIAŁEK HISTO- NOWYCH, A WIĘC NASTĘPUJE PODWOJENIE ILOŚCI CHROMATYNY. PO FAZIE S NASTĘPUJE FAZA G 2, KTÓRA JEST OKRESEM DALSZEGO WZROS- TU KOMÓRKI I PRZYGOTOWANIA DO DALSZEGO PODZIAŁU JĄDRA.

166

167

168

169

170

171 W ORGANIŹMIE DIPLOIDALNYM, KTÓRY POWSTAŁ Z POŁĄCZENIA DWU GAMET, KOMÓRKI MAJĄ PODWÓJNY ZESPÓŁ CHROMOSOMÓW OKREŚLANY JAKO 2n. POZIOM DNA W KOMÓRKACH W FAZIE G 1 OKREŚLA SIĘ JAKO 2C. PODCZAS FAZY S POZIOM TEN WZRASTA DO 4C. RÓWNOLEGLE Z REPLIKACJĄ DNA ODBYWA SIĘ SYNTE- ZA BIAŁEK HISTONOWYCH, A WIĘC NASTĘPUJE POD- WOJENIE ILOŚCI CHROMATYNY. PO FAZIE S NASTĘPUJE FAZA G 2, KTÓRA JEST OKRESEM DALSZEGO WZROSTU KOMÓRKI I PRZYGOTOWANIA DO DALSZEGO PODZIAŁU JĄDRA.

172 PODZIAŁ KOMÓRKI – MITOZA ROZPOCZYNA SIĘ OD KONDENSACJI CHRO- MATYNY I WYODRĘBNIENIA SIĘ CHROMOSOMÓW. TEN PIERWSZY ETAP MITOZY JEST NAZYWANY PROFAZĄ. CHROMOSOMY SĄ W NIM PODZIELO- NE PODŁUŻNIE NA DWIE CZĘŚCI – CHROMATYDY - POŁĄCZONE Z SOBĄ W MIEJSCU ZWANYM PRZEWĘŻENIEM PIERWOTNYM ALBO CENTROMEREM. CENTROMER DZIELI CHROMOSOM NA DWA PODŁUŻNE RAMIONA. W POB- LIŻU JEDNEGO Z KOŃCÓW CHROMOSOMU WYSTĘPUJE CZASEM DODAT- KOWE PRZEWĘŻENIE WTÓRNE, ODDZIELAJĄCE KRÓTKI ODCINEK NAZY- WANY SATELITĄ. W PRZEWŻENIU WTÓRNYM, PEŁNIĄCYM ROLĘ ORGANI- ZATORA JĄDERKOWEGO WYSTĘPUJĄ GENY RYBOSOMALNEGO RNA (rRNA). W PROFAZIE NASTĘPUJE PRZEBUDOWA W CYTOPLAŹMIE UKŁADU MIKRO- TUBUL, KTÓRE POJAWIAJĄ SIĘ W POBLIŻU JĄDRA I ORGANIZUJĄ WE WRZECIONO MITOTYCZNE.

173 W NASTĘPNYM STADIUM MITOZY – W METAFAZIE, NA DWÓCH PRZECIW- LEGŁYCH BIEGUNACH KOMÓRKI POWSTAJE UKŁAD MIKROTUBUL. CZĘŚĆ Z NICH PRZEBIEGA OD JEDNEGO BIEGUNA KOMÓRKI DO DRU- GIEGO – SĄ TO WŁÓKIENKA MIĘDZYBIEGUNOWE. W CHROMOSOMACH, PO OBU STRONACH KAŻDEGO CENTROMERU POJAWIA SIĘ ZGRUBIENIE ZWANE KINETOCHOREM. CZĘŚĆ WŁÓKIENEK WRZECIONA PRZYCZEPIA SIĘ DO KINETOCHORU – SĄ TO WŁÓKIENKA KINETOCHOROWE. W META- FAZIE CHROMOSOMY USTAWIAJĄ SIĘ W PŁASZCZYŹNIE RÓWNIKOWEJ KOMÓRKI, TWORZĄC PŁYTKĘ METAFAZOWĄ.

174 W ANAFAZIE ROZPOCZYNA SIĘ PODZIAŁ CENTROMERÓW I ROZDZIELANIE PAR KINETOCHORÓW. W WYNIKU SKRACANIA SIĘ WŁÓKIEN WRZECIONA SIOSTRZANE CHROMATYDY ZOSTAJĄ ODCIĄGNIĘTE DO JEDNEGO Z DWU BIEGUNÓW KOMÓRKI.

175 TELOFAZA JEST OSTATNIM STADIUM MITOZY, KYÓRE NASTĘPUJE, GDY CHROMATYDY SIOSTRZANE, TERAZ JUŻ JAKO CHROMOSOMY SIOSTRZA- NE, ZNAJDUJĄ SIĘ NA DWÓCH BIEGUNACH WRZECIONA. WOKÓŁ KAŻDEJ GRUPY CHROMOSOMÓW ZOSTAJE ODTWORZONA OTOCZKA JĄDROWA, CHROMATYNA ZAŚ ULEGA PONOWNIE DEKONDENSACJI, TWORZĄC DŁU- GIE I CIENKIE FIBRYLE CHROMATYNOWE. POZIOM DNA W JĄDRZE WYNOSI 2C I JĄDRO WKRACZA W FAZĘ G 1 INTERFAZY. PODZIAŁ CYTOPLAZMY – CYTOKINEZA ROZPOCZYNA SIĘ JUŻ W TELOFAZIE.

176 2.5. RÓŻNICOWANIE SIĘ KOMÓREK ROŚLINNYCH

177 ZDOLNOŚĆ DO PODZIAŁU PRZEZ CAŁY OKRES ŻYCIA ROŚLINY MAJĄ KOMÓRKI EMBRIONALNE, ZWANE MERYSTEMATYCZNYMI. SĄ TO PRZEWAŻNIE KOMÓRKI MAŁE, OTOCZONE CIENKĄ ŚCIANĄ PIER- WOTNĄ, SĄ POZBAWIONE CENTRALNEJ WODNICZKI, ZAŚ PROTOPLAST JEST WYPEŁNIONY CYTOPLAZMĄ Z ORGANELLAMI I DOŚĆ DUŻYM JĄD- REM. Z KOMÓREK TYCH W WYNIKU RÓŻNICOWANIA SIĘ POWSTAJĄ WSZYSTKIE INNE TYPY KOMÓREK CIAŁA ROŚLINNEGO. POD POJĘCIEM RÓŻNICOWANIA SIĘ ROZUMIEMY PROCES ROZWOJU KOMÓRKI MERYSTEMATYCZNEJ W KOMÓRKĘ DOJRZAŁĄ OKREŚLONE- GO TYPU, NIEKIEDY BARDZO WYSPECJALIZOWANĄ, PRZY CZYM Z JED- NAKOWYCH KOMÓREK MERYSTEMATYCZNYCH MOGĄ POWSTAWAĆ RÓŻNE RODZAJE DOJRZAŁYCH KOMÓREK, TKANEK I ORGANÓW.

178 RÓŻNICOWANIE SIĘ KOMÓRKI ROZPOCZYNA SIĘ OD ZAPRZESTANIA JEJ PODZIAŁÓW. JEŻELI CYKL KOMÓRKOWY ULEGA WSTRZYMANIU W FAZIE G 1, RÓŻNICOWANIE SIĘ KOMÓREK NASTĘPUJE NA POZIOMIE DNA WYNO- SZĄCYM 2C, JEŻELI ZAŚ W FAZIE G 2 –NA POZIOMIE 4C. JEŻELI CYKL OD- BYWA SIĘ Z POMINIĘCIEM CYTOKINEZY – POWSTAJĄ WIELOJĄDROWE KOMÓRCZAKI (CENOCYTY). JEŻELI ZAKŁÓCENIU ULEGA MITOZA, NIE WYKSZTAŁCA SIĘ WRZECIONO MITOTYCZNE I POZOSTAJE OTOCZKA JĄDROWA, MOGĄ POWSTAĆ KO- MÓRKI O ZWIELOKROTNIONEJ LICZBIE CHROMOSOMÓW, WYNOSZĄCEJ 4n, 8n, 16n itd.. ZAMIAST LICZBY 2n CHARAKTERYSTYCZNEJ DLA KOMÓ- REK DIPLOIDALNYCH. TEGO RODZAJU CYKL NAZYWA SIĘ ENDOMITOZĄ, A POWSTAŁE W JEGO WYNIKU KOMÓRKI ENDOPLOIDALNYMI.

179 JEŻELI POMINIĘTA ZOSTAJE CAŁA MITOZA, CYKL KOMÓRKOWY PRZEBIE- GA WEDŁUG SCHEMATU G 1 S G 2 G 1 … ZJAWISKO TO NOSI NAZWĘ ENDOREPLIKACJI, A JEJ WYNIKIEM JEST ZWIELOKROTNIENIE POZIOMU DNA W KOMÓRCE DO 8C, 16C, 32 C itd.. I POWSTANIE CHROMOSOMÓW OLBRZYMICH (POLITENICZNYCH) – DŁUGICH I GRUBYCH. POWIELANIE RNA W ENDOREPLIKACJI CZY ENDOMITOZIE POZWALA NA NASILENIE SYNTEZY BIAŁKA I POWODUJE ZWIĘKSZENIE ROZMIARU KOMÓREK. REPLIKACJA W FAZIE S MOŻE OGRANICZAĆ SIĘ TYLKO DO PEWNYCH OD- CINKÓW DNA, CO POWODUJE ZWIĘKSZENIE LICZBY KOPII TYLKO PEW- NYCH GENÓW BĘDĄCYCH MATRYCAMI DO SYNTEZY OKREŚLONYCH RO- DZAJÓW RNA I BIAŁEK. ZJAWISKO TO JEST NAZYWANE AMPLIFIKACJĄ (WZMOCNIENIEM). AMPLIFIKACJA PEWNYCH ODCINKÓW MOŻE SPOWODOWAĆ NASILONĄ PEWNYCH CECH, NP.. SZYBKI ROZWÓJ CHLOROPLASTÓW W KOMÓRKACHMIĘKISZU ASYMILACYJNEGO

180

181


Pobierz ppt "1 KOMÓRKI – BUDOWA I FUNKCJE. NAJPROSTSZĄ PREBIOLOGICZNĄ FORMĄ ORGANIZACJI MATERII SĄ WIRUSY. CECHY WŁAŚCIWE STRUKTUROM ŻYWYM UJAWNIAJĄ ONE DOPIERO PO."

Podobne prezentacje


Reklamy Google