Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Mgr LIDIA KWIATKOWSKA-NOWAK POTĘGA STRESU w pracy nauczyciela.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Mgr LIDIA KWIATKOWSKA-NOWAK POTĘGA STRESU w pracy nauczyciela."— Zapis prezentacji:

1 Mgr LIDIA KWIATKOWSKA-NOWAK POTĘGA STRESU w pracy nauczyciela

2 Specyfika stresu Stres, nazwany przez Ś wiatow ą Organizacj ę Zdrowia – chorob ą stulecia, w literaturze przedmiotu doczekał si ę licznych definicji. Poj ę cie stresu nale ż y do kluczowych poj ęć współczesnej psychologii. Wielkiej popularno ś ci tej problematyki towarzyszy równie du ż a ró ż norodno ść znacze ń przypisywanych temu poj ę ciu. Najogólniej klasyfikuj ą c, mo ż na wyró ż ni ć trzy główne grupy definicji stresu, z których ka ż da akcentuje inny aspekt tego poj ę cia, ujmuj ą c je jako: bodziec, reakcj ę, relacj ę mi ę dzy jednostk ą a otoczeniem. Wczesne badania psychologiczne nad stresem traktowały go jako sytuacj ę zewn ę trzn ą (bod ź cow ą ) wywołuj ą c ą okre ś lone stany emocjonalne. Rozumienie stresu jako reakcji si ę ga samych pocz ą tków współczesnej kariery tego poj ę cia. Po raz pierwszy tego terminu u ż ył Hans Selye, niemiecki filozof, od lat mieszkaj ą cy w Kanadzie. Jego zdaniem stres to niespecyficzna reakcja organizmu na wszelkie niedomagania. W swoich badaniach ograniczył si ę do analizy zmian fizjologicznych, zachodz ą cych w organizmie człowieka pod wpływem czynników zewn ę trznych. Definicja ta była wielokrotnie krytykowana, głównie jednak za przymiotnik „niespecyficzny”. Pó ź niejsze badania wykazały, ż e reakcja stresowa jest w znacznym stopniu specyficzna, tzn. jej przebieg zale ż y od charakteru działaj ą cego bod ź ca, a tak ż e od wła ś ciwo ś ci indywidualnych organizmu. Samo jednak okre ś lenie stresu jako reakcji przetrwało w wielu współczesnych definicjach.

3 Klasycznym przedstawicielem podej ś cia akcentuj ą cego stres jako relacj ę mi ę dzy jednostk ą i ś rodowiskiem jest Richard Lazarus. Zgodnie z jego definicj ą stres psychologiczny jest szczególn ą relacj ą mi ę dzy osob ą a ś rodowiskiem, któr ą osoba ocenia jako nadwyr ęż aj ą c ą jej zasoby i zagra ż aj ą c ą jej dobrostanowi. Warto te ż zwróci ć uwag ę na inn ą istotn ą wła ś ciwo ść tej definicji, a mianowicie traktowanie stresu jako zjawiska całkowicie subiektywnego: mo ż emy o nim mówi ć tylko wówczas, gdy jednostka sama oceni sw ą relacj ę ze ś rodowiskiem jako zagra ż aj ą c ą. Taki punkt widzenia nie przez wszystkich badaczy jest przyjmowany. Niektórzy uwa ż aj ą, ż e o stresie mo ż na mówi ć zarówno wtedy, gdy wyst ę puje obiektywna rozbie ż no ść mi ę dzy wymaganiami otoczenia i mo ż liwo ś ciami jednostki, jak i wówczas, gdy rozbie ż no ść ta spostrzegana jest przez jednostk ę (taki pogl ą d wyznaj ą : Hobfoll, Strelau). Z kolei stres według Arthura Rebera to stan psychologicznego napi ę cia. W tym sensie stres jest rezultatem pewnych skutków. Mówi ą c o stresie w tym znaczeniu, stresorem nazywamy czynnik wywołuj ą cy stres. W zale ż no ś ci od kryterium stresory mo ż na podzieli ć na: Intensywno ść : - stresor bardzo intensywny – wywołuj ą cy reakcj ę parali ż u funkcji psychicznych, stan całkowitej dezorganizacji procesów my ś lowych lub fizycznego bezruchu i osłupienia, - stresor ś rednio intensywny – wywołuj ą cy tak ą reakcj ę organizmu, która umo ż liwia raczej efektywne radzenie sobie, - stresor mało intensywny – wywołuj ą cy adekwatn ą reakcj ę organizmu, stan całkowitej kontroli nad sytuacj ą.

4 Czas: - stresor długotrwały – oddziałuj ą cy przez dłu ż szy czas, np. zwi ą zany ze zł ą atmosfer ą w szkole, - stresor krótkotrwały – sytuacyjny, epizodyczny, zwi ą zany z jakim ś jednorazowym wydarzeniem, nagły stresor, przestrach, wydarzenie, które szybko si ę wyja ś nia. Umiejscowienie: - stresor wewn ę trzny – wynika z postawy czy podej ś cia do czego ś, najcz ęś ciej wynikaj ą cy z obawy o przyszło ść lub wspomnie ń z przeszło ś ci; pojawia si ę w umy ś le, - stresor zewn ę trzny – pojawia si ę z otoczenia, ró ż nych ż yciowych przeszkód i barier, a szczególnie z relacji interpersonalnych. Stres nie jest zatem tylko bod ź cem lub reakcj ą na wymagania ś rodowiska, ale odzwierciedla wzajemne dynamiczne reakcje. Pomi ę dzy osob ą a ś rodowiskiem zachodzi ci ą głe wzajemne oddziaływanie, w którym po ś redniczy wiele zło ż onych, ś wiadomych procesów. W ka ż dym badaniu stresu rozwa ż y ć nale ż y pi ęć podstawowych aspektów: 1) ś wiadoma ocena, 2) do ś wiadczenie, 3) wymaganie, 4) wpływ interpersonalny, 5) stan nierównowagi. Podło ż em owego modelu zale ż no ś ci jest poj ę cie harmonii mi ę dzy człowiekiem a ś rodowiskiem. Podstawowym zadaniem psychologii organizacji jest badanie zale ż no ś ci mi ę dzy indywidualnym człowiekiem, a ś rodowiskiem, w którym on pracuje. Celem natomiast jest okre ś lenie warunków optymalnego dopasowania cech jednostki i ś rodowiska.

5 Istotnym wyznacznikiem zachowania człowieka w pracy jest poziom stresu. Zawód nauczyciela nale ż y do zawodów o do ść du ż ym ryzyku stresu, w których istnieje konieczno ść anga ż owania si ę w sprawy innych ludzi. Angielscy psychologowie z uniwersytetu Cambridge Chris Kyriacou i John Sutcliffe okre ś laj ą stres nauczycielski jako – wyst ą pienie syndromu negatywnych emocji (takich jak gniew czy zniech ę cenie), które s ą rezultatem wykonywanego zawodu. W uj ę ciu S. Brennera i R. Bartella stres nauczycielski to rezultat współdziałania wielu czynników, charakteryzuj ą cych nauczyciela, szkoł ę, stresorów potencjalnych, które mog ą wyst ą pi ć w ś rodowisku szkolnym, stresorów aktualnych, stresorów wyst ę puj ą cych powszechnie w pracy zawodowej, stanu zdrowia jednostki, jej cech osobowo ś ci i mo ż liwo ś ci zaradczych, jak te ż stresorów niezwi ą zanych z prac ą zawodow ą (tzw. do ś wiadcze ń stresowych). Na stopie ń nat ęż enia stresu wpływ ma m.in. poczucie odpowiedzialno ś ci, presja czasu, zła organizacja pracy. W polskich warunkach dochodz ą równie ż czynniki wynikaj ą ce z obecnej sytuacji społeczno- politycznej oraz gospodarczej, tj. zarobki, niepewno ść jutra, niedocenianie zawodu nauczyciela, reforma o ś wiaty.

6 Przyczyny stresu w pracy – sytuacje trudne i stresory Pi ęć typów sytuacji trudnych wyró ż nił T. Tomaszewski: 1. Sytuacje deprywacji – zwi ą zane z niemo ż no ś ci ą zaspokojenia istotnych potrzeb lub pozbawieniem podstawowych elementów, niezb ę dnych do normalnego funkcjonowania; do deprywacji prowadzi, zarówno pozbawienie snu, jak i podstawowych potrzeb psychicznych, np. przynale ż no ś ci czy akceptacji. 2. Sytuacje przeci ąż enia – zwi ą zane z przekroczeniem swoich mo ż liwo ś ci fizycznych czy psychicznych; w rezultacie permanentne zm ę czenie prowadzi do zniech ę cenia i ogólnego wyczerpania organizmu. 3. Sytuacje utrudnienia – zwi ą zane z niemo ż liwo ś ci ą wykonania zadania w zwi ą zku z przeszkodami czy utrudnieniami natury fizycznej, organizacyjnej, społecznej lub psychicznej. 4. Sytuacje zagro ż enia – zwi ą zane z l ę kiem przed utrat ą wa ż nych dla jednostki warto ś ci o charakterze materialnym (warto ś ciowego przedmiotu), społecznym (poczucia godno ś ci) lub psychicznym (samokontroli). 5. Sytuacje konfliktowe – zwi ą zane z wyst ę powaniem konfliktu, kiedy wybór jednego celu działania uniemo ż liwia realizacj ę innego.

7 Inne czynniki wywołuj ą ce stres w pracy: - zbyt du ż o pracy – za mało mo ż liwo ś ci zaplanowania pracy i przestrzegania priorytetów, - izolacja – wi ę kszo ść pracowników potrzebuje w pracy kontaktów z lud ź mi i praca w samotno ś ci mo ż e wywoła ć stres przez brak komunikowania si ę z innymi, - rutyna – brak wyzwa ń i mo ż liwo ś ci rozwoju, - słabe zarz ą dzanie – niemo ż no ść zaanga ż owania si ę lub twórczej aktywno ś ci w pracy, - brak jasnej struktury awansu – wywołuje frustracj ę, - otoczenie – praca w niewygodnych warunkach, zbyt du ż o hałasu, - bezustanny kontakt z lud ź mi – tzw. ekspozycja społeczna, nara ż enie na krytyk ę i agresj ę ludzi, zwłaszcza du ż ych grup.

8 Do czynników stresuj ą cych, które mog ą zwi ę kszy ć ryzyko zawodowe, nale żą : warunki pracy, wynagrodzenie finansowe, liczebno ść kas, motywacja uczniów do pracy, ich zainteresowanie osi ą ganiem dobrych wyników, ich zachowanie na terenie szkoły, hała ś liwo ść, stosunek do nauczyciela. Ź ródłem stresu w zawodzie nauczyciela mog ą by ć tak ż e: złe stosunki mi ę dzyludzkie w pracy, brak współpracy w gronie nauczycielskim, brak empatii, zrozumienia i wsparcia ze strony innych nauczycieli. Główne wymiary stresu nauczycielskiego – struktura czynnikowa stresu nauczycielskiego: czynnik 1 – przeci ąż enie prac ą, czynnik 2 – potrzeba zawodowego uznania, czynnik 3 – niewła ś ciwe zachowanie uczniów, czynnik 4 – czas jako ź ródło trudno ś ci, czynnik 5 – niewła ś ciwe stosunki mi ę dzyludzkie w szkole. Badania wskazuj ą, i ż podstawowymi predyktorami stresu nauczycielskiego jest przeci ąż enie prac ą i niewła ś ciwe zachowanie uczniów.

9 Model stresu w pracy C. L. Coopera – sze ść kategorii o podło ż u stresogennym: 1. Charakter pracy – faktyczny stres w konkretnej pracy, zbyt du ż y wymiar godzin. 2. Rola w organizacji – niejasno ść, dwuznaczno ść roli (konflikt roli). 3. Relacje w pracy – z przeło ż onymi, podwładnymi, kolegami. 4. Rozwój kariery – brak mo ż liwo ś ci rozwoju kariery, brak poczucia bezpiecze ń stwa. 5. Struktura organizacji i klimat – zła atmosfera w miejscu pracy, 6. Relacje praca – dom – problemy w domu nakładaj ą si ę na problemy w pracy. Objawy stresu w pracy Cho ć stres sam w sobie nie jest chorob ą, to jednak mo ż e prowadzi ć do chorób i powa ż nych zaburze ń. Reakcja stresowa stan zdrowia poziom pobudzenia stresowego

10 Reakcj ę stresow ą dzieli si ę na 3 fazy: 1) reakcja alarmowa (wzrost napi ę cia emocjonalnego, wydzielanie hormonów stresowych, np. adrenalina wydzielana przez nadnercza – poprawa samopoczucia, my ś limy, ż e poradzimy sobie z trudno ś ciami, przeciwdziałanie lub uciekanie [mechanizm walcz – uciekaj]), 2) stadium odporno ś ci (organizm jest odporny psychicznie na przezwyci ęż enie stresu lub wycofywanie si ę, lecz gdy to działanie nie nast ę puje [ani nie mo ź emy walczy ć ani uciec, sytuacja trudna przeci ą ga si ę w czasie]), nast ę puje tzw. 3) stadium wyczerpania (zm ę czenie psychiczne, fizyczne, choroba, a nawet ś mier ć ). Nauczyciel jest poddawany psychologicznym, umysłowym i emocjonalnym wyzwaniom radzenia sobie z obci ąż eniami, zmagania si ę z trudnymi warunkami pracy i całym szeregiem codziennych problemów. Objawy stresu s ą ró ż ne zale ż nie od stanu fizycznego i kondycji psychicznej jednostki oraz przyczyn stresu. Niemiłym aspektem stresu jest to, ż e wynika z pewnych problemów ż yciowych, a jednocze ś nie utrudnia ich rozwi ą zanie. Tworzy si ę wówczas bł ę dne koło stresu: STRES PROBLEMY

11 Nauczyciel mo ż e obserwowa ć objawy stresu u siebie. Oto typowe aktywno ś ci stresowe: - nadwra ż liwo ść – na polecenia, sugestie, opinie, - brak wra ż liwo ś ci – niereagowanie na polecenia, - odkładanie spraw na pó ź niej – oci ą ganie si ę z podj ę ciem decyzji, - wi ę cej aktywno ś ci ni ż efektywno ś ci, - nieust ę pliwo ść – odmawianie pomocy, - oczekiwanie na przerwy w pracy, - „ucieczkowo ść ” – reagowanie rozbawieniem i ś miechem w sytuacjach trudnych i problemowych, - perfekcjonizm – sp ę dzanie zbyt wiele czasu na doskonaleniu detali i cech drugorz ę dnych, - aktywno ść impulsywna – przeskakiwanie z zadania na zadanie, - praca w nadgodzinach.

12 Stres wywołuje swoiste reakcje zwane mechanizmami obronnymi – czyli odruchowo stosowanymi sposobami zmniejszania konsekwencji reakcji stresowej, a w szczególno ś ci obci ąż enia emocjonalnego. Do stosowanych najcz ęś ciej mechanizmów obronnych nale żą : odreagowanie, ucieczka, fantazjowanie, identyfikacja, projekcja, wyparcie, kompensacja. Redukowanie oraz zarz ą dzanie stresem w pracy Lepiej zapobiega ć stresowi, ni ż leczy ć jego skutki. Mo ż na zrobi ć bardzo wiele, aby zmniejszy ć stres w pracy. Za stres w pracy odpowiedzialni s ą dyrektorzy. Wynika to najcz ęś ciej z nieznajomo ś ci przez nich technik zarz ą dzania stresem w pracy. W jaki sposób mo ż na zredukowa ć napi ę cie odczuwane przez pracowników (nauczycieli)?

13 DziałaniePunkty 1.Słuchanie nauczycieli i stwarzanie im okazji do wyrażania własnych poglądów. 2.Wyjaśnianie kryteriów awansu. 3.Wyjaśnianie, jakie kryteria są dla dyrektora najważniejsze przy ocenie nauczycieli. 4.Zachęcanie nauczycieli do analizowania ich zachowania sprzyjającego stresowi. 5.Włączanie nauczycieli w podejmowanie decyzji. 6.Chwalenie i nagradzanie za pracę. 7.Unikanie nadmiernej krytyki. 8.Ochrona nauczycieli przed nadmiernym przepracowaniem. 9.Stworzenie nauczycielom możliwości przedyskutowania ich problemów. 10.Zachęcenie nauczycieli do kultywowania zamiłowań i hobby

14 REDUKOWANIE: Prawdopodobie ń stwo wyst ą pienia stresu w pracy nauczyciela mo ż na znacznie zredukowa ć przez: - ustalanie priorytetów – nale ż y zdecydowa ć, jaka jest waga głównych zada ń, które nale ż y wykona ć w ci ą gu dnia pracy. Trzeba pami ę ta ć, aby wł ą czy ć do planu zaspokojenie niektórych potrzeb osobistych, - kierowanie własnym czasem – po ś wi ę cenie mniej wa ż nym zadaniom tyle czasu, ile wymagaj ą, nie wi ę cej, - delegowanie – dotyczy dyrektorów, którzy powinni mie ć najwi ę cej czasu na priorytety, - komunikowanie – unikanie izolacji, rozmawianie z lud ź mi, pytanie, wymienianie opinii. Zarz ą dzanie stresem Najbardziej popularnym i obiecuj ą cym podej ś ciem do problematyki zarz ą dzania stresem w organizacji jest koncepcja prewencyjnego zarz ą dzania stresem (trzy etapy ): - prewencja pierwszego stopnia – po ś wi ę cona jest usuwaniu potencjalnych przyczyn stresu, - prewencja drugiego stopnia – koncentruje si ę na modyfikacji reakcji jednostki na pojawiaj ą ce si ę sytuacje stresowe, - prewencja trzeciego stopnia – ma za zadanie obni ż y ć poziom negatywnych skutków stresu (zarówno na poziomie indywidualnym, jak i organizacyjnym), które pojawiły si ę w wyniku nieskutecznej kontroli na etapie pierwszym i drugim.

15 Prewencyjne zarz ą dzanie stresem realizowane jest przez programy zarz ą dzania stresem, czyli strategie działa ń przyj ę te w celu zapobiegania stresowi lub ukierunkowuj ą ce stres na korzystne dla zdrowia i produktywne wyniki. Ogólny model zarz ą dzania stresem

16 Strategie przeciwstresowe Reakcja relaksacyjna – to stan, w którym pod wpływem ś wiadomie podj ę tego treningu relaksacyjnego nast ę puj ą pozytywne zmiany w kierunku integracji, zrównowa ż enia oraz dobrego samopoczucia, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Termin ten został zaproponowany przez H. Bensona jako najbardziej naturalny stan, w opozycji do reakcji stresowej. Terapeuci i badacze zajmuj ą cy si ę zjawiskiem stresu wskazuj ą na du ż e warto ś ci stosowania ć wicze ń relaksacyjnych jako rodzaju treningu. Głównym celem technik relaksacyjnych jest obni ż enie napi ę cia mi ęś niowego. Ju ż samo poj ę cie okre ś lonej, statycznej pozycji ciała, uło ż enie ko ń czyn, zwrócenie uwagi na uło ż enie głównych grup mi ęś niowych wpływa na obni ż enie napi ę cia. U ś wiadomienie sobie ekspresji ciała i mimiki ma wpływ na redukcj ę napi ę cia w mi ęś niach, a po ś rednio na napi ę cie emocjonalne. Relaksacja jest opozycyjn ą reakcj ą do reakcji stresowej, tote ż jest najprostszym i racjonalnym sposobem przeciwdziałania nadmiernemu napi ę ciu, zarówno na poziomie objawów fizjologicznych, jak i psychicznych. Wa ż n ą cech ą technik relaksacyjnych jest to, ż e oprócz objawów mobilizacyjnych (wyciszenie nadmiernej aktywno ś ci układu nerwowego oraz obni ż enie napi ę cia mi ęś niowego) nast ę puje proces pogł ę bienia samo ś wiadomo ś ci.

17 RELAKS W czasie kilkunastominutowego relaksu nast ę puje stopniowa demobilizacja ciała i psychiki. Wyró ż nia si ę trzy podstawowe etapy uczenia si ę relaksacji: 1) wył ą czanie – uczenie si ę przyjmowania biernej postawy oraz stopniowego „wył ą czania” ró ż nych obszarów aktywno ś ci, mi ęś niowej, my ś lowej czy emocjonalnej, 2) koncentrowanie – uczenie si ę wybiórczego koncentrowania si ę na reakcjach własnego organizmu, tj. napi ę cie mi ęś niowe, oddech czy my ś li, 3) sterowanie – uczenie si ę umiej ę tno ś ci wpływania na stan organizmu oraz sterowania jego prac ą ; wi ąż e si ę to np. z umiej ę tno ś ci ą wywoływania wra ż enia ci ęż aru w obr ę bie okre ś lonej cz ęś ci ciała. Stosowane s ą ró ż ne techniki relaksacji, ale najcz ęś ciej wymieniana jest medytacja zen. Systematycznie podejmowane ć wiczenia relaksacyjne maj ą korzystny wpływ nie tylko na redukcj ę stresu, ale równie ż na lepsze poznanie siebie. Z czasem tego rodzaju ć wiczenia mog ą stanowi ć ramy dla własnej autopsychoterapii, w czasie której mo ż na np. dotrze ć do zapomnianych lub tłumionych emocji. Ć wiczenia relaksacyjne i medytacyjne mo ż na wykorzysta ć do wzmacniania wielu cech osobowych, tj. odporno ść psychiczna, optymistyczne nastawienie do ż ycia, ż yczliwo ść czy wytrwało ść. Stres niszczy w nas pozytywny wizerunek. Trzeba pami ę ta ć, ż e podstawow ą wła ś ciwo ś ci ą, od której zale ż y wiele innych jest szacunek do siebie, który wyznacza sposób ż ycia: jak my ś lisz, działasz, czujesz si ę ze sob ą i z innymi lud ź mi. Pozytywne uczucia i dobre stosunki z innymi pomagaj ą w zwi ę kszeniu szacunku do siebie.


Pobierz ppt "Mgr LIDIA KWIATKOWSKA-NOWAK POTĘGA STRESU w pracy nauczyciela."

Podobne prezentacje


Reklamy Google