Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

FOTODYNAMICZNE METODY TERAPEUTYCZNE (PDT) Marian Bernas.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "FOTODYNAMICZNE METODY TERAPEUTYCZNE (PDT) Marian Bernas."— Zapis prezentacji:

1 FOTODYNAMICZNE METODY TERAPEUTYCZNE (PDT) Marian Bernas

2

3 Poniższa praca prezentuje przegląd wskazań dotyczacych leczenia fotodynamicznego w chorobach nowotworowych skóry, jak i prace prezentujące nowe możliwości zastosowania PDT także w nienowotworowych chorobach skóry. Udowodnione jest skuteczne leczenie z zastosowaniem terapii fotodynamicznej takich schorzeń, jak raki podstawnokomórkowe, choroba Bowena, rogowacenie słoneczne, powierzchowny rak kolczystokomórkowy, przerzuty raka piersi do skóry, ziarniniak grzybiasty oraz łuszczyca. Wykazano także, iż PDT z miejscową aplikacją kwasu 5- delta-aminolewulinowego (ALA) jest skuteczne w leczeniu epidermodysplazji brodawczakowatej, chorobie Dariera oraz w schorzeniach mikrobiologicznych, np. w kandidiazie. Nowym kierunkiem rozwoju PDT są wskazania kosmetyczne (odmładzanie skóry światłem). Wszystkie te wskazania związane są z selektywnym, bezpiecznym i skutecznym działaniem terapii fotodynamicznej

4 Terapia fotodynamiczna (PDT) jest uznaną metodą leczenia chorób przednowotworowych i nowotworowych skóry. Poprzez światło o określonej długości fali zostaje aktywowany fotouczulacz, powodując produkcję reaktywnych form tlenu, które wywierają działanie cytoksyczne na komórki nowotworowe na drodze nekrozy lub apoptozy. Jednocześnie PDT wywiera efekt naczyniowy. Terapia fotodynamiczna stała się standardem leczenia wybranych schorzeń dermatologicznych, takich jak: rogowacenie słoneczne, powierzchowne raki podstawnokomórkowe i kolczystokomórkowe oraz choroba Bowena. Istnieją doniesienia o skuteczności terapii fotodynamicznej w leczeniu chłoniaków T-komórkowych, liszaja płaskiego, bielactwa, brodawek wirusowych, choroby Dariera, trądzika pospolitego, leukoplakii, łuszczycy, twardziny ograniczonej, łysienia plackowatego czy hirsutyzmu. Warto podkreślić, iż terapia fotodynamiczna cechuje się znaczną selektywnością, co, zważywszy na efekty kosmetyczne, tak ważne w leczeniu schorzeń skóry (lokalizujących się zwykle na odsłoniętych częściach ciała), sprawia iż gojenie się miejsc leczonych oraz czas rekonwalescencji pacjentów jest znacznie krótszy niż po tradycyjnych metodach leczenia. Rak podstawnokomórkowy jest najczęstszym nowotworem skóry. Terapia fotodynamiczna zalecana jest szczególnie w leczeniu powierzchownej postaci tego nowotworu Przedstawiane w metaanalizach wyniki badań wskazują na jej dużą skuteczność, małą inwazyjność oraz doskonałe efekty kosmetyczne.

5 Od 1897 r. trwaly badania majace okreslic wpływ stezenia fotouczulacza na jego totsycznosc. Po przeprowadzeniu testow in vitro, stwierdzono ze toksycznosc badanych zwiazkow nie jest zwiazana ze stezeniem fotouczulacza, lecz z iloscia swiatla. W 1902 r. Ledoux-Lebards odkryl, ze w reakcjach fototoksycznych potrzebna jest obecnosc tlenu, a w 1903 r. Tappeiner i Jesionek zastosowali terapie fotodynamiczna w leczeniu nowotworow skory swiatlem slonecznym. Rok puzniej dzieki Tappeinerowi termin „Fotodynamiczna” zostaje przyjety do okreslania terapi zaleznej od swiatla. W kolejnych latach prowadzono wiele badan nad nowymi fotosensybilizatorami, jak również nad ich akumulacja w tkankach i wreszcie nad praktycznymi metodami zastosowania PDT.

6 Fizyczne i Fotochemiczne podstawy Terapi Fotodynamicznej: Idea terapi fotodynamicznej jest absorpcja promieniowania elektromagnetycznego przez czastki fotosensybilizatorow, co prowadzi do wzbudzenia ich do wyzszych stanow elektronowych. Molekula może znajdowac się w stanie singletowym lub tripletowym w zaleznosci od spinowej lliczby kwantowej elektronow (S=0 lub S=1) jaka posiada. Energia promieniowania E jest odwrotnie proporcjonalna do dlugosci fal λ

7 Energia wzbudzenia podstawowego stanu singletowego S0do pierwszego stanu wzbudzonego S1 aromatycznych cząsteczek organicznych mieści się zwykle w przedziale od 1,5 do 3,5 eV, czemu odpowiadają długości fali nm. W przypadku cząsteczek organicznych za widmo absorpcji odpowiedzialne są przejścia elektron w z podstawowego stanu singletowego S0 do stan w wyższych Sn oraz ich poziom w oscylacyjnych. Po takim wzbudzeniu następują kr tkotrwałe (10-15 s), bezpromieniste przejścia do najniższego wzbudzonego stanu S1 wolnego od drga. Następnie w ciągu kilku piko do nanosekund elektrony przechodzą do stanu podstawowego S0 i jego poziom w oscylacyjnych. Przejściom tym może towarzyszyć emisja promieniowania wtedy mamy do czynienia ze zjawiskiem fluorescencji (kF), lub dzięki zjawisku wewnętrznej konwersji (kIC) przejścia zachodzą bezpromieniście. Istotną rolę odgrywają r wnież przejścia ze wzbudzonego stanu singletowego S1 do wzbudzonego stanu tripletowego T1. Są to przejścia wzbronione, zachodzące według mechanizmu interkombinacyjnego (kISC) i związane są ze zmianą spinu elektron w.

8 Niemniej ze względu na długi czas życia rzędu milisekund, przejścia te znalazły diagnostyczne zastosowanie. Podczas powrotu elektron w z T1 do podstawowego stanu S0 następuje emisja promieniowania i jest to zjawisko fosforescencji. Ważnym elementem jest także bezpromienisty transfer energii ze wzbudzonego stanu singletowego S1 do sąsiednich cząsteczek (kET), a szczeg lnie istotne wydaje się przekazywanie energii ze stanu tripletowego T1 do sąsiednich cząsteczek tlenu. Diagram Jabłońskiego: schemat molekularnych poziom w energetycznych oraz przejść elektronowych. Linie ciągłe przejścia promieniste, linie falowe przejścia bezpromieniste

9 Biorąc pod uwagę wszystkie przejścia ze wzbudzonego stanu singletowego S1, otrzymuje się odwrotność czasu życia stanu wzbudzonego S1 natomiast dobre fotouczulacze charakteryzuje tripletowa wydajność kwantowa

10 Cząsteczki fotosensybilizator w dzięki pochłanianiu światła zostają wzbudzone z podstawowego stanu do stan w wyższych, po czym w ciągu kilku nanosekund mogą zostać zdezaktywowane. Istnieją trzy drogi dezaktywacji. Po pierwsze zaabsorbowana energia może zostać przekształcona w ciepło w wyniku bezpromienistego przejścia do stanu podstawowego. Zjawisko to jednak nie ma zastosowania w terapii fotodynamicznej (PDT) ani w fotodynamicznej diagnostyce (PDD). Drugim sposobem jest przejście z poziomu wzbudzonego S1do stanu podstawowego S0 lub jego poziom w oscylacyjnych z wypromieniowaniem energii w formie światła fluorescencja. Stosunek liczby wyemitowanych foton w do liczby foton w pochłoniętych określany jest jako wydajność kwantowa fluorescencji (ηF) i zależy od chemicznej budowy fotouczulacza oraz od środowiska czy temperatury. Trzecią możliwością jest bezpromieniste, interkombinacyjne przejście elektron w ze wzbudzonego stanu singletowego S1 do stanu tripletowego T1. Cząsteczka będąc w stanie tripletowym może przekazać energię sąsiednim molekułom lub wyemitować ją w wyniku powrotu elektron w do stanu podstawowego S0 fosforescencja.

11

12 Metoda terapii fotodynamicznej (PDT) określana często fotochemioterapią, może być skutecznym sposobem w zwalczaniu niektorych odmian nowotworow. Procesem inicjującym mechanizm fotodynamiczny jest absorpcja promieniowania przez cząsteczkę fotouczulacza. Niszczenie komorek nowotworowych występuje, gdy stosowane są związki posiadające stosunkowo długi połowiczny czas życia stanu tripletowego oraz odznaczają się wysoką wydajnością kwantową dla tego stanu. Fotosensybilizator może oddziaływać z sąsiadującymi molekułami na dwa sposoby. Wyrożniamy zatem dwa typy reakcji fotooksydacyjnych. Pierwszy typ obejmuje transfer elektronu lub atomu wodoru oraz wytworzenie rodnikowej formy fotouczulacza lub substratu. Produkty te mogą reagować z tlenem tworząc formy nadtlenkowe, jony ponadtlenkowe i rodniki hydroksylowe, kt re mogą inicjować wolnorodnikowe reakcje łancuchowe.

13 Drugi typ reakcji fotoutleniających obejmuje przeniesienie energii pomiędzy cząsteczką fotouczulacza a cząsteczką tlenu.W wyniku tego procesu fotosensybilizator wraca do stanu podstawowego, tlen zaś zostaje wzbudzony do stanu singletowego (stanem podstawowym dla cząsteczki tlenu jest stan tripletowy). Generowanie tlenu singletowego wydaje się spełniać kluczową rolę w fotodynamicznej cytotoksyczności. Mechanizm według ktorego będzie przebiegał proces zdeterminowany jest przez ilość tlenu w środowisku reakcji. Gdy stężenie tlenu jest obniżone, reakcje będą biegły według mechanizmu I, a więc z wytworzeniem form wolno- rodnikowych. Rodniki nadtlenkowe O2-˙oraz jony ponad- tlenkowe O22- są bardzo silnymi utleniaczami, więc ich powstanie powoduje niszczenie tkanki nowotworowej. Po nadto rodniki nadtlenkowe mogą reagować z cząsteczkami wody, w wyniku czego tworzą silnie reaktywne i utlenia- jące rodniki hydroksylowe OH Jeśli środowisko, w ktorym biegnie reakcja fotodynamiczna jest bogate w molekularny tlen, w wczas proces zachodzi według mechanizmu II, a więc generowany jest tlen singletowy. Podstawowym stanem dla tlenu moleku- larnego jest stan tripletowy, posiada on dwa niesparowane elektrony na orbitalach p, a całkowity spin elektronowy S=1. Stan singletowy charakteryzuje się dwoma sparowanymi elektronami i wypadkowym spinem elektronowym S=0. Tlen singletowy jest formą metastabilną i odznacza się wysoką reaktywnością, co prowadzi do niszczenia komorek w wyniku podobnych mechanizm w oksydacyjnych jak w przypadku mechanizmu I.

14 Oddziaływanie form wolnorodnikowych lub tlenu singletowego na struktury subkomorkowe doprowadza w efekcie do śmierci komorki na drodze apoptozy lub nekrozy.

15

16 Uzyskanie efektu fotodynamicznego wymaga spełnienia kilku warunkow. Po pierwsze niezbędna jest obecność fotosensybilizatora, ktory uczula tkankę na działanie światła. Po drugie potrzebne jest źrodło światła, ktore emituje promieniowanie o odpowiedniej długości fali zdolne do wzbudzenia zakumulowanego w tkance fotouczulacza. I wreszcie odpowiednia ilość tlenu molekularnego rozpuszczonego w tkance. Istnieje wiele związk w fotoaktywnych, jednak tylko niektore, spełniające określone warunki, znajdują zastosowanie w diagnostyce i terapii fotodynamicznej.

17 Dobry fotosensybilizator powinien:  posiadać stały, dobrze zdefiniowany skład chemiczny  selektywnie gromadzić się w tkance zmienionej choro- bowo w czasie od 70 do 150 godzin  charakteryzować się brakiem efekt w fototoksycznych w zdrowej tkance  posiadać maksymalne intensywne pasma absorpcji, nie pokrywające się z pasmami absorpcji barwnik w endo- gennych takich jak melanina, hemoglobina czy oksohe- Moglobina  wykazywać wysoką wydajność tlenu singletowego lub rodnikową w reakcji ze światłem  stanowić jak najmniejsze źrodło efekt w ubocznych

18 Fotouczulacze zasadniczo można podzielić na wiele grup w zależności od kryterium według jakiego dokonuje się podziału. Najczęściej pod uwagę bierze się rozpuszczalność w wodzie i tłuszczach. Fotouczulacze o właściwościach amfifilowych wydają się mieć największe znaczenie w praktyce klinicznej ze względu na ich powinowactwo zarowno do lipidowych jak i wodnych części komorki. Fotouczulacze porfirnowe: Porfiryny są aromatycznymi związkami makrocyklicznymi, ktore od wiekow wzbudzały zainteresowanie naukowc w z dziedzin takich jak chemia, biochemia, biologia czy medycyna. Do dziś jest to najlepiej przebadana grupa związk w mająca pełnić funkcje fotouczulaczy. Obok fotouczulacza i obecności tlenu molekularnego w tkance, światło jest czynnikiem, bez ktorego niemożliwe byłoby rozpoczęcie reakcji fotodynamicznych. W diagnostyce lub terapii fotodynamicznej ważne jest aby światło było jak najbardziej monochromatyczne. Na początku rozwoju PDT źrodłami promieniowania były rożnego rodzaju lampy zaopatrzone w odpowiednie monochromatory, najczęściej filtry, ktorych zadaniem było wyodrębnienie jak najwęższej wiązki promieniowania.

19

20 Zainicjowanie akcji fotodynamicznej wymaga zaabsorbowania przez fotouczulacz zakumulowany w tkance promieniowania o odpowiedniej długości fali. Absorpcja może być osłabiona przez występujące w tkance barwniki endogenne lub wodę. Ważne jest stosowanie fotouczulaczy, ktorych maksimum absorpcji przypada na tzw. medyczne oknotransmisyjne tkanki czyli obszarow ktorym wspołczynnik absorpcji tkanki jest niski dla danej długości fali Głębokość wnikania promieniowania zależy od długości fali oraz rodzaju tkanki. W tkankach melanotycznych głębokość penetracji wynosi od 0,2 mm dla światła niebieskiego do 0,6 mm dla promieniowania od długości fali 900 nm. W tkankach niemelanotycznych głowny wpływ na głębokość penetracji wywiera hemoglobina i dla tego typu tkanek głębokość penetracji wynosi od 0,5 1,5 mm dla światła niebieskiego do 3,5 6 mm dla promieniowania o długości fali 900 nm. Światło najgłębiej dociera w tkankach, w ktorych rozproszenie jest znikome (tkanki białe), a najsłabiej penetruje tkanki barwne. Kryterium doboru odpowiedniego lasera w terapii fotody- namicznej jest maksimum absorpcji fotosensybilizatora. Źrodło promieniowania wzbudzającego powinno emitować światło, ktore pokrywałoby się z długofalowymi pasmami absorpcji fotouczulacza, a wynika to z faktu, że światło o dłuższej fali posiada większą zdolność penetracji tkanki.

21

22

23 Terapia i diagnostyka fotodynamiczna jako metody leczenia i wczesnego wykrywania nowotwor w cieszą się nie słabnącym zainteresowaniem wielu jednostek badawczych na całym świecie. Dzięki wspołpracy naukowcow z wielu dziedzin trwają proby otrzymania nowych syntetycznych fotouczulaczy, wyznaczenia ich właściwości fizykochemicznych oraz określenia wpływu na organizm. Terapia fotodynamiczna najszerzej stosowana jest w dermatologii. Przy jej pomocy leczy się wiele typ w nowotwor w skory, ale prowadzone są badania nad zastosowaniem metody w zwalczaniu nowotworow mozgu, układu pokarmowego, oddechowego lub rozrodczego i wielu innych. Głownym nurtem bada jest zastosowanie metody PDT w leczeniu nowotworow, jednak może być ona rownież pomyślnie stosowana w lecznictwie nieonkologicznym. Przypuszcza się, że w przyszłości terapia fotodynamiczna znajdzie zastosowanie w leczeniu chorob naczyn krwionośnych, schorzenoczu, jak rownież nienowotworowych chorob skory…

24

25

26

27


Pobierz ppt "FOTODYNAMICZNE METODY TERAPEUTYCZNE (PDT) Marian Bernas."

Podobne prezentacje


Reklamy Google