Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Postępy wakcynologii dr hab. n. med. Ewa Majda-Stanisławska Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Коpie: 1
Postępy wakcynologii dr hab. n. med. Ewa Majda-Stanisławska Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Postępy wakcynologii dr hab. n. med. Ewa Majda-Stanisławska Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi."— Zapis prezentacji:

1 Postępy wakcynologii dr hab. n. med. Ewa Majda-Stanisławska Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

2 Wakcynologia (Vaccinology) - nauka o szczepieniach ochronnych Bakteriologia/wirusologia Technologia produkcji, warunki transportu i przechowywania Medycyna Immunologia szczepień

3 Odporność przeciw chorobom zakaźnym

4 Wytworzona sztucznie odporność bierna - podawanie przeciwciał Zalety: natychmiastowa ochrona, najskuteczniejsza możliwość leczenia niektórych chorób Wady: 1. trwa krótko - do 6 tygodni, 2. upośledza czynną odpowiedź na wprowadzone w tym czasie antygeny, w tym antygeny szczepionkowe 3. możliwość przeniesienia czynników zakaźnych

5 Wytworzona sztucznie odporność bierna -podawanie przeciwciał Choroby w których podanie przeciwciał jest najskuteczniejszą metodą leczenia: błonica, tężec, zatrucie jadem kiełbasianym, ukąszenie przez węża, noworodek matki chorej na ospę wietrzną Zastosowanie uodpornienia czynno - biernego (surowica + szczepionka): - wścieklizna - tężec - ekspozycja na HBV osoby podatnej

6 Rodzaje przeciwciał stosowanych do uodpornienia biernego: IMMUNOGLOBULINA LUDZKA Przygotowywana z surowicy zdrowych, dorosłych ludzi Zawiera różnorodne przeciwciała Stosowana w ciężkich zakażeniach, szczególnie u osób z zaburzoną odpornością

7 Rodzaje przeciwciał stosowanych do uodpornienia biernego: SWOISTA IMMUNOGLOBULINA Gamma globulina otrzymana od osób niedawno wyleczonych z choroby zakaźnej lub od hiperimmunizowanych (wielokrotnie szczepionych) ochotników Przykłady: immunoglobulina przeciw WZW B (HBIG) ludzka immunoglobulina przeciw wściekliźnie (HRIG) ludzka immunoglobulina przeciwko ospie wietrznej i półpaścowi (HVIG)

8 Rodzaje przeciwciał stosowanych do uodpornienia biernego: ANTYTOKSYNA ANTYTOKSYNA jest rodzajem swoistej immunoglobuliny ANTYTOKSYNA to swoiste przeciwciała neutralizujące toksynę (truciznę). Uzyskuje się je podając zwierzętom (zwykle koniom) lub ludziom - ochotnikom toksynę i pobierając od nich surowicę, która jest opracowana poprzez zagęszczanie, eliminację innych białek, sterylizację

9 Przykłady zastosowania antytoksyn ANTYTOKSYNA przeciwko jadowi kiełbasianemu, przeciwbłonicza, przeciwtężcowa ANTYWENINA przeciw ukąszeniom węży

10 ANATOKSYNA ANATOKSYNA (Toksoid) to inaczej toksyna (trucizna) bakteryjna pozbawiona poprzez obróbkę laboratoryjną właściwości toksycznych, ale zachowujące swoje właściwości antygenowe. Anatoksyny są stosowane w niektórych szczepionkach np. anatoksyna błonicza, tężcowa

11 Szczepionka jest to produkt pochodzenia biologicznego zawierający substancje zdolne do wywołania takich procesów immunologicznych, które prowadzą do powstania trwałej odporności przeciwko określonej chorobie zakaźnej

12 Cele szczepień ochronnych Zapobieganie zachorowaniu u osoby szczepionej Zmniejszenie liczby chorujących ( zapadalności) - odra Eliminacja choroby z danego obszaru - poliomyelitis Eradykacja (wykorzenienie) choroby na świecie – ospa prawdziwa

13 Eliminacja drobnoustroju chorobotwórczego ze środowiska człowieka = ERADYKACJA (wykorzenienie) Możliwa tylko w odniesieniu do mikroorganizmów, których jedynym rezerwuarem jest człowiek Szczepienie prowadzone we wszystkich krajach, w których występuje choroba, u co najmniej 90% podatnej populacji Udany program eradykacji ospy prawdziwej (1979 r) Program WHO świat bez polio? - w założeniu eradykacja Poliomyelitis do 2000 roku

14 Ospa prawdziwa (Variola vera)

15 Edward Jenner - zastosowanie wirusa ospy krowiej dla uzyskania odporności przeciwko wirusowi ludzkiej ospy prawdziwej

16 Obawy przed stosowaniem szczepień ochronnych są tak dawne, jak same szczepienia James GillrayJames Gillray, The Cow-Pockorthe Wonderful Effects of the New Inoculation! (1802)

17 Ospa prawdziwa (Variola vera) Pierwsza choroba zakaźna, przeciwko której opracowano szczepionkę: Edward Jenner 1796 r Pierwsza choroba zakaźna, którą zwalczono na świecie dzięki szczepieniom ochronnym - (ostatnie naturalne zachorowanie zarejestrowano roku w Somalii) Ostatnie zakażenie laboratoryjne rok, Uniwersytet Medyczny w Birmingham Certyfikat globalnej eradykacji ospy prawdziwej

18 Cechy idealnej szczepionki Jednorazowa dawka antygenu Trwała odpowiedź (na całe życie) Pełna odporność u 100% szczepionych Nie wywołuje żadnych działań niepożądanych Niska cena (możliwość powszechnego stosowania)

19 Drogi podania szczepionki Najczęstsze: injekcja domięśniowa lub podskórna Podanie doustne: szczepionka przeciwko polio OPV (Sabina), szczepionka przeciwko rotawirusom Podanie donosowe (historyczne-ospa prawdziwa); grypa – zarejestrowana w USA)

20 Program szczepień ochronnych na rok 2012 Ogłaszany w formie załącznika do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego zawiera zasady przeprowadzania szczepień ochronnych przeciwko chorobom zakaźnym w 2012 roku. PODSTAWY PRAWNE

21

22

23 I.A. Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży według wieku I.B. Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenie II.A. Szczepienia zalecane – nie finansowane z budżetu państwa, KALENDARZ SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH: punkty I.A. oraz I.B. PSO

24 Rodzaje szczepionek - w zależności od budowy składników antygenowych 1. Żywe drobnoustroje, rozmnażające się w organizmie człowieka a. Naturalne (wirus krowianki) b. Atenuowane (BCG, MMR, ospa wietrzna) 2. Pełne drobnoustroje, niezdolne do rozmnażania w organizmie człowieka a. Pełnokomórkowe, zabite bakterie (krztusiec) b. Inaktywowane wirusy (WZW A)

25 Podział szczepionek w zależności od ilości antygenów Monowalentne - zawierające jeden antygen drobnoustroju np. szczepionka przeciw WZW B. Poliwalentne - zawierają kilka serotypów tego samego gatunku drobnoustroju np. szczepionka przeciwko poliomyelitis (typ 1, 2 i 3); przeciwko pneumokokom, grypie.

26 Podział szczepionek w zależności od ilości zawartych gatunków drobnoustrojów Pojedyncze (jeden gatunek drobnoustroju) Skojarzone (kilka gatunków w jednej strzykawce np. szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa (DTP), szczepionka przeciwko WZW A i WZW B (TWINRIX), odra+świnka+różyczka (MMR)

27 Szczepionki bakteryjne pełnokomórkowe - martwe (zabite) lub żywe (atenuowane) Szczepionki z zabitych bakterii produkuje się z hodowanych drobnoustrojów, które zostały zabite przez wysoką temperaturę lub odczynniki chemiczne (aceton, formalinę, tiomersal, fenol). Sposób zabicia musi być tak dobrany, aby zachować immunogenność preparatu czyli jego zdolność do wywołania swoistej odpowiedzi immunologicznej) Żywe, atenuowane szczepionki przygotowuje się przez częste pasażowanie na sztucznych pożywkach

28 Próby zapobiegania gruźlicy - szczepienie prątkiem bydlęcym metodą Kocha

29 Atenuacja jest to proces pozbawiania właściwości chorobotwórczych drobnoustroju (zjadliwości bakterii, wirulencji wirusów) przy zachowaniu wszystkich składników antygenowych warunkujących immunogenność

30 Ludwik Pasteur - zastosowanie sztucznych pożywek do hodowli bakterii, utrata zjadliwości (atenuacja)

31 Rodzaje szczepionek - w zależności od budowy składników antygenowych 3. Fragmenty drobnoustrojów a. Wielocukry otoczki b. Antygen powierzchniowy (WZW B) 4. Toksoidy bakterii (błonica, tężec) 5. Rekombinanty DNA a. Gen klonowany w komórkach (WZW A) b. Geny wyrażane w wektorach c. DNA (goły)

32 Co to jest otoczka bateryjna? Otoczka to sztywna struktura zewnętrzna komórki bakteryjnej Otoczki są zbudowane z wielocukrów Otoczki chronią przed fagocytozą, zapobiegają aktywacji dopełniacza na drodze alternatywnej Ważną rolę w niszczeniu tych bakterii odgrywają komórki żerne śledziony (pochłanianie bez uprzedniej opsonizacji)

33 Produkty pochodzenia bakteryjnego stosowane w szczepieniach - wielocukry otoczki Wielocukry otoczki Haemphilus influenzae to bardzo małe antygeny, tzw. antygeny niekompletne: hapteny Hapteny mogą reagować z wytworzonymi przeciwciałami, ale same nie są immunogenne Immunogenność uzyskuje się przez połączenie (skonjugowanie) z nośnikiem Nośnikami w szczepionkach przeciwko HiB mogą być: toksoid błoniczy, toksoid tężcowy (Hiberix, Act Hib), białko błony zewnętrznej meningokoków (Pedvax HiB)

34 Szczepionki pneumokokowe Polisacharydowa 23v PPV dla dorosłych i dzieci z grup ryzyka Koniugowana 13v PCV dla dzieci

35 Streptocccus pneumoniae szczepionka 23 -walentna nieskoniugowana Jednakowe ilości (po 25 g) wielocukrów otoczki pochodzących z 23 serotypów S. pneumoniae: 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19F, 19A, 20, 22F, 23F, 33F

36 Streptocccus pneumoniae szczepionka 13-walentna skoniugowana - Prevenar 13 serotypów wielocukrów otoczki, najczęściej powodujących choroby inwazyjne u małych dzieci 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F, 23F

37 Wrażliwa populacja

38 Odporność gromadna: szczepienie zmniejsza częstość zachorowań x xx

39 Udowodniony mechanizm odporności gromadnej, szczepionki: Pneumokokowa dla dzieci 6 tyg – 5 lat Menigokokowa dla niemowląt Rotawirusowa dla dzieci do 6 miesiąca życia

40 Szczepionki chroniące przed sepsą meningokokową Podobnie jak pneumokoki – wielocukry otoczki skonjugowane (sprzężone z białkami) Tylko wielocukier serogrupy C Lub wielocukry serogrup A, C, Y W135

41 Występowanie różnych grup serologicznych N. meningitidis na świecie

42 Epidemiologia w Europie Serogroupy B i C stanowią 90% Reference: EU-IBIS Network. Invasive Neisseria Meningitidis in Europe 2006 Health Protection Agency London Available from

43 Dystrybucja grup serologicznych Neisseria meningitidis wśród pacjentów z IChM w Polsce 2005-VI.2008 (n=628) Dane KOROUN/BINet Opr. A.Skoczyńska

44 Reakcje krzyżowe wykazane in vitro Pomiędzy monoklonalnymi przeciwciałami przeciwko glikoproteinom otoczki meningokoków serogrupy B a: glikoproteinami centralnego układu nerwowego glikoproteinami mięśnia sercowego glikoproteinami wątroby glikoproteinami nerek Robbins i wsp. 2008

45 Czynniki wirulencji jako składniki szczepionek meningokokowych OMV outer membrane vesicle Otoczka

46 Produkty pochodzenia bakteryjnego stosowane w szczepionkach - toksoidy bakteryjne Toksoidy są to preparaty toksyn (trucizn) bakteryjnych pozbawione właściwości toksycznych, ale o zachowanych własnościach immunogennych. Toksoid przygotowuje stosując wysoką temperaturę lub formalinę. Podanie toksoidu = wytworzenie przeciwciał tylko przeciw tej toksynie

47 Znaczenie szczepionek zawierających toksoidy bakteryjne Uodpornienie toksoidem jest skuteczne przez rok lub dłużej. Konieczne są szczepienia przypominające. Przedłużenie działania bodźca antygenowego i wzmocnienie jego immunogenności uzyskuje się poprzez dodanie adiuwantów (łac. adiuvare -pomagać). Przykład: anatoksyna błonicza i tężcowa adsorbowane na wodorotlenku glinu szczepionki DT lub Td

48 Antygeny bakterii Bordetella pertussis zawarte w szczepionkach bezkomórkowych (aP)

49 Liczba iniekcji wg kalendarza szczepień u dzieci w krajach EU 7- 8 Polska - 15 Szczepionki skojarzone

50 Wiele chorób – jedno ukłucie Szczepionki skojarzone przeciwko: błonicy, błonicy, tężcowi, tężcowi, krztuścowi (acellularna) krztuścowi (acellularna) polio (inaktywowana) polio (inaktywowana) Haemeophilus infuenzae typu b Haemeophilus infuenzae typu b

51 wysoka efektywność i bezpieczeństwo redukcja liczby iniekcji, zwłaszcza w pierwszym roku życia dziecka mniej bólu i stresu dla niemowląt i rodziców Nowoczesne szczepionki skojarzone z acellularną komponentą krzuścową INFANRIX –IPV-HiB, Pentaxiom, DTaP (SSI)

52 Szczepionki chroniące małe dzieci przed biegunką rotawirusową

53 Drogi szerzenia się Rotawirusów Fekalno-oralna u Na rękach do kilku godzin u Na stałych powierzchniach do kilku tygodni u W wodzie do kilku tygodni Inne drogi szerzenia u Kropelkowa

54 Zmienność antygenowa rotawirusów Genom rotawirusów to podwójna nić RNA złożona z 11 segmentów (każdy z nich koduje odrębne białko VP) W przypadku współzakażenia łatwo dochodzi do reasortacji genów między szczepami rotawirusów (ludzkich ale także ludzkich i zwierzęcych)

55 Szczepionki przeciw biegunkom rotawirusowym dostępne w Polsce Żywa,doustna, pięciowalentna - zawierająca atenuowany wirus bydlęcy + wirus ludzki (PRV) Żywa,doustna, monowalentna – zawierająca atenuowany szczep ludzki- RIX 4414 < 24h 2 mż3-4 mż5-6 mż7 mż8-12 mż13-14 mż mż 2-5 lat6 lat10 lat11-12 lat14 lat19 lat20-54 lat55-64 lat>65 lat RV PCV PPV Ospa wietrzna

56 Źródła informacji Zarządzenia ogólne Ministra Zdrowia, coroczne komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego Dane liczbowe na temat realizacji kalendarza szczepień ochronnych w Polsce: Państwowy Zakład Higieny

57 Źródła informacji Rekomendacje AAP dotyczące szczepień Centers for Disease Control and Prevention– (MMWR Recommendations and Reports) Zalecenia dotyczące szczepień i zalecenia profilaktyczne dla wyjeżdżających za granicę World Health Organisation (international travel and public health)www.who.int


Pobierz ppt "Postępy wakcynologii dr hab. n. med. Ewa Majda-Stanisławska Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi."

Podobne prezentacje


Reklamy Google