Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

BIOLOGIA KOMÓRKI ( WYKŁAD 1, cz.2, BIOLOGIA Z GENETYKĄ, KIERUNEK FIZYKA MEDYCZNA ) Cykl komórkowy Podział komórki somatycznej - MITOZA Fazy cyklu komórkowego.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "BIOLOGIA KOMÓRKI ( WYKŁAD 1, cz.2, BIOLOGIA Z GENETYKĄ, KIERUNEK FIZYKA MEDYCZNA ) Cykl komórkowy Podział komórki somatycznej - MITOZA Fazy cyklu komórkowego."— Zapis prezentacji:

1 BIOLOGIA KOMÓRKI ( WYKŁAD 1, cz.2, BIOLOGIA Z GENETYKĄ, KIERUNEK FIZYKA MEDYCZNA ) Cykl komórkowy Podział komórki somatycznej - MITOZA Fazy cyklu komórkowego (G1, S, G2, M) Regulacja cyklu komórkowego (cykliny, kinazy zależne od cyklin, inhibitory i promotory przejścia z fazy do fazy) Skutki zaburzenia cyklu komórkowego (śmierć komórki, transformacja nowotworowa) Szlaki przekazywania sygnałów – Receptory powierzchniowe i ligandy – Receptory wewnątrzkomórkowe i ligandy Nekroza (czynniki pobudzające nekrozę) Apoptoza (szlaki apoptotyczne, czynniki blokujące i pobudzające apoptozę Aleksander L. Sieroń

2 BIOLOGIA KOMÓRKI ( WYKŁAD 1, cz.2, BIOLOGIA Z GENETYKĄ, KIERUNEK FIZYKA MEDYCZNA ) Platforma e-learning Klucz embrio318 Aleksander L. Sieroń

3 WYKŁAD 2 (BIOLOGIA MEDYCZNA; KIERUNEK LEKARSKI) CYKL KOMÓRKOWY FAZY CYKLU REGULATORY CYKLU AKTYWATORY BLOKERY APOPTOZA SZLAKI MEJOZA Aleksander L. Sieroń

4 Czynniki wzrostu Oncogeny Cykliny & CDK Bloker guzów geny, CDK Blokowanie Punkt zakazu (Niemożliwość powrotu) Nowa komórka siostrzana Mitoza (podział komórek)Początek cyklu Synteza, (Podwojenie DNA) Cykl komórkowy 0,5 DO 24 GODZIN Aleksander L. Sieroń 40% 10% 25%

5 Nowa komórka siostrzana Mitoza (podział komórek)Początek cyklu Czynniki wzrostu Onkogeny Cykliny & CDK Bloker guzów geny, CDK Blokowanie Synteza, (Podwojenie DNA) Punkt zakazu (Niemożliwość powrotu) Cykl komórkowy 0,5 DO 24 GODZIN Aleksander L. Sieroń

6 Cyclin levels CDK1 activity Replikacja DNA 2 (4C) Zawartość DNA 1 (2C) Segregacja chromosomów Podział komórki 2 Wielkość Komórki 1 CYKL KOMÓRKOWY Aleksander L. Sieroń

7 WYKŁAD 2 (BIOLOGIA Z GENETYKĄ; KIERUNEK FIZYKA MEDYCZNA) CYKL KOMÓRKOWY FAZY CYKLU REGULATORY CYKLU AKTYWATORY BLOKERY APOPTOZA SZLAKI MEJOZA Aleksander L. Sieroń

8 Stężenie Cyklin Aktywność CDK Replikacja DNA 2 Zawartość DNA 1 Segregacja chromosomów Podział komórki 2 Wielkość komórki 1 CYKL KOMÓRKOWY Aleksander L. Sieroń (kinaz cyklino-zależnych)

9 Cykl komórkowy jest regulowany przez CDK (kinazy zależne od cyklin). POCZĄTEK CYKLU

10 To Cykliny aktywują CDK POCZĄTEK CYKLU

11 Niskocząsteczkowe białka, p9cks i p15cdk-BP, ściśle wiążą się z CDK modulując ich aktywność POCZĄTEK CYKLU

12 Aktywatory kompleksów cyklina/CDK: fosfatazy białkowe (cdc25) i inne kinazy (cdk7/cyklina H, polo) również regulują aktywność kompleksów cykliny/CDK.

13 Strukturalny mechanizm aktywacji Cdk Chapter 3 The Cell-Cycle Control System© 2007 New Science Press Ltd

14 WYKŁAD 2 (BIOLOGIA MEDYCZNA; KIERUNEK LEKARSKI) CYKL KOMÓRKOWY FAZY CYKLU REGULATORY CYKLU AKTYWATORY BLOKERY APOPTOZA SZLAKI MEJOZA Aleksander L. Sieroń

15 Blokery aktywności CDK: Liczne białka blokują aktywność CDK wiążąc się z nimi, stechiometrycznie (CIP1, INK4) lub przez modyfikacje enzymatyczne (wee1, KAP, etc.) POCZĄTEK CYKLU BRCA1

16 nieaktywny aktywny PROFAZA MITOZA nieaktywny aktywny PROFAZA MITOZA Przejście do mitozy: liczne enzymy utrzymują w G2 nieaktywny kompleks cdk1/cyklina B nieaktywny aktywny G2 MITOZA (M)

17 nieaktywny aktywny MITOZA (M) G2 Przejście profaza/metafaza: Uszkodzenie DNA zatrzymuje komórki w G2 przez wpływ na aktywność cdc25

18 G2 MITOZA (M) Przejście profaza/metafaza: Inne czynniki regulatorowe!

19 Oznaczanie aktywności kinazowej CDK1/cyklina B Histon H P-ATP 32 P-Histon H1 + ADP Pomiar aktywności kinazowej cdk1/cyklina B

20 Potencjalne miejsca blokowania aktywności CDK Miejsca fosforylowane Miejsca oddziaływania CDC25 Miejsca wiązania blokerów białkowych Kieszeń wiązania ATP Miejsca wiązania substratu Pętla fosfotreoniny Domena wiązania CKS Domena wiązania CYKLIN Skrzynka rozpadowa Komórkowa lokalizacja domen

21 Partnerzy CDK

22 Onkogeny (np. E1A, Myc) Uszkodzenie DNA (UV, leki) p19 ARF Kinazy (np. ATM, DNAPK) p53 Zatrzymanie cyklu komórkowego lub apoptoza Aleksander L. Sieroń

23 p53 USZKODZENIE DNA (UV, PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE, LEKI, ITP.) p21 CYKLINA-CDK CYKLINA + CDK * CYKLINA E/CDK2 Rb:E2F ATP ADP ppRb * E2F G1 S A.L. SIEROŃ; 2005/06 Blok MDM4 Blok MDM2 stabilizacja p53 ARESZT W

24 USZKODZENIA W KOMÓRCE ATM/ATR (ataxia telangiectasia mutated/ATM and Rad3-related) BRCA1 Chk1 – Kinaza regulatorowa hCds1/Chk2 ? Cdc25C Kinaza Wee1 Cyklina B/Cdk1 G2M ATM, ATR i hCds1/Chk2 są białkami odpowiadającymi na uszkodzenia w komórce zmieniając fosforylację produktu genu BRCA Aleksander L. Sieroń ARESZT W

25 Nowa komórka siostrzana Mitoza (podział komórek)Początek cyklu Czynniki wzrostu Oncogeny Cykliny & CDK Bloker guzów geny, CDK Blokowanie Synteza, (Podwojenie DNA) Punkt zakazu (Niemożliwość powrotu) Cykl komórkowy cdk2, 4 i 6 cykliny A, E i D p53 p21 pRB cdk 1 cykliny A i B Wyjście do G 0 pRB/RIZ1 Wejście do Apoptozy Wejście do Apoptozy Aleksander L. Sieroń

26 WYKŁAD 2 (BIOLOGIA MEDYCZNA; KIERUNEK LEKARSKI) CYKL KOMÓRKOWY FAZY CYKLU REGULATORY CYKLU AKTYWATORY BLOKERY APOPTOZA SZLAKI MEJOZA Aleksander L. Sieroń

27 Śmierć komórek następuje przez jeden z dwóch mechanizmów: ŚMIERĆ KOMÓRKI I APOPTOZA 1.NEKROZĘ - następującą w wyniku działania uszkadzających czynników zewnętrznych np.: ciężkie oparzenia urazy mechaniczne 2.APOPTOZĘ - czyli zaprogramowaną śmierć komórek - będącą wynikiem następujących kolejno po sobie reakcji na bodźce biochemiczne lub fizyczne. Aleksander L. Sieroń

28 APOPTOZA Jest złożonym sposobem pozbywania się przez organizm niechcianych lub uszkodzonych komórek. Większość komórek organizmu ma z góry określoną długość życia. Śmierć komórki jest normalnie, ściśle regulowanym procesem, w którym komórki nieustannie odpowiadają na sygnały chemiczne pochodzące od innych komórek lub ze swojego otoczenia. Jest zaangażowana w homeostazę tkanek i różnicowanie komórek. Aleksander L. Sieroń

29 APOPTOZA jest bezpośrednio zaangażowana w degeneracji; np. choroby: Alzheimera, Huntigtona, Parkinsonizm. w autoimmunoagresji: odczyny reumatyczne w choroby wirusowe: AIDS w przemianach nowotworowych Aleksander L. Sieroń

30 S T A R T Apoptoza zaczyna się w komórkach nie dających się naprawić, lub które zakończyły swoją zaprogramowaną funkcję biologiczną. Inna morfologia komórek wynika z zaburzeń w budowie błon komórkowych. Aleksander L. Sieroń

31 WYKŁAD 2 (BIOLOGIA MEDYCZNA; KIERUNEK LEKARSKI) CYKL KOMÓRKOWY FAZY CYKLU REGULATORY CYKLU AKTYWATORY BLOKERY APOPTOZA SZLAKI MEJOZA Aleksander L. Sieroń

32 DOMENA BŁONOWA DOMENA ZEWN Ą TRZ KOMÓRKOWA DOMENACYTOPLAZMATYCZNA Complex

33 Complex ZEWNĄTRZ CYTOPLAZMA

34 SZLAKI APOPTOZY RECEPTOROWY MITOCHONDRIALNY A P O P T O Z A A.L. SIEROŃ; 2005/06

35 FasL Domena zewnątrz- komórkowa pro-kaspaza-8 pro--Bid cytochrom c kaspaz-9/cytochrom c Kaspazy wykonawcze & inne substraty mitochondria p15tBid Fas/CD95 FADD Błona komórkowa Szlak receptorowy Szlak mitochondrialny Aleksander L. Sieroń

36 (Cys-Proteazy) ODCZYNY ZAPALNE A P O P T O Z A

37 pro--Bid pro-kaspaza-8 cytochrom c kaspaza-9/cytochrom c Kaspazy wykonawcze & inne substraty mitochondria p15tBid Domena zewnątrz- komórkowa FasL Fas/CD95 Błona komórkowa FADD kaspaza 8 Szlak receptorowy Szlak mitochondrialny Po przyłączeniu ligandu (np..: Fas) Aleksander L. Sieroń

38 Kaspazy wykonawcze & inne substraty kaspaza 3 pro-kaspaza-8 pro--Bid kaspaza 8 cytochrom c kaspaza-9/cytochrom c mitochondria p15tBid Domena zewnątrz- komórkowa FasL Fas/CD95 Błona komórkowa FADD Szlak receptorowy Szlak mitochondrialny Aleksander L. Sieroń

39 pro-kaspaza-8 Domena zewnątrz- komórkowa FasL Fas/CD95 Błona komórkowa FADD Jądro komórkowe Bcl2 MUTACJE NIEAKTYWNA KASPAZA 8 Kaspazy wykonawcze & inne substraty kaspaza 3 cytochrom c kaspaz-9/cytochrom c p15tBid mitochondria p53 Bax MUTACJE NIEAKTYWNE RECEPTORY MUTACJE NIEAKTYWNE LIGANDY MUTACJE NIEAKTYWNE KINAZY Aleksander L. Sieroń

40 Villunger A. et al. (2003) Science, 302: Model apoptotycznej odpowiedzi komórek na cytotoksyny, napromieniowanie i niedobór cytokin. Białka BH3-tylko Puma, Noxa i Bim pośredniczą, zarówno w zależnej, jak i niezależnej od p53 odpowiedzi na stres. Odpowiedzi te są aktywowane jednakowo przez stres wymuszony (niedobór cytokin, cytotoksyny i promieniowanie), jak i sygnały o stresie, takie które powstają w czasie tumorogenezy od aktywowanych onkogenów, zaniku telomerów i w hypoksji. Aktywacja kinazy ATM lub białka Arf blokuje białko Mdm2, co wywołuje wzrost stężenia p53 w komórkach. P53 indukuje transkrypcję genów p21, Puma i Noxa, a także innych o słabo poznanym znaczeniu (pola zakreskowane). Aktywowanie Bcl-2 (i innych pokrewnych mu białek) przez białka BH3-tylko powoduje aktywację Bax i Bak co wzbudza apoptozę. Skróty: STS - staurosporyna; dex - deksametazon. Uszkodzenie DNA ? Zanik Telomerów Onkogeny ATM Arf Hypoksja Mdm2 ? p53 Zatrzymanie Cyklu komórkowego Bim Puma Noxa Apoptoza PIG3, PIG8, PERP P53AIP1, p53DINP1 ? Wypływ Ca 2+ Taksol Niedobór cytokin PMA STS dex Bax/ Bak Bcl-2 p21 MDM4 i 2

41 Lindenboim L., et al. Cell Death and Differentiation (2005) 12, 713–723 Rycina 6 Model wpływu Bcl-xS w fibroblastach zarodków mysich (MEFs). Ekspresja Bcl-xS w MEFs eksponuje N-koniec (NT) Bak, co prowadzi do aktywacji Bak. Zaktywowany Bak może indukować aż trzy ścieżki sygnałowe: główna ścieżka prowadzi do uwolnienia cytochromu c, który aktywuje apoptosom i nastepczą śmierć komórki na drodze zależnej od kaspaz; druga ścieżka, prowadzi do Apaf-1- i niezależnej od kaspazy-9 śmierci komórki; a trzecia ścieżka wzbudza ekspozycję NT Nax aktywując go na obydwu drogach zależnej- i niezależnej od caspazy-9. Pierwsze dwie ścieżki mają udział w procesach śmierci. Znaczenie trzeciej ścieżki jest dotychczas słabo poznane.

42 PRZEBIEG APOPTOZY W jądrze komórkowym (mózgu komórki) chromatyna ulega zagęsz- czeniu, a DNA fragmentacji. Komórka w apoptozie jest otaczana przez sąsiadujące normalne komór- ki, które pochłaniają jej fragmenty i zużywają je na własne potrzeby. Aleksander L. Sieroń

43 Główne ścieżki prowadzące do śmierci kaspozo -zależnej i –niezależnej. Zidentyfikowano dwie ścieżki apoptotyczne kaspazo-zależne: ścieżkę zewnętrzną pobudzaną przez czynniki należące do nadrodziny typu receptora TNF- NGF (czynnik wzrostu nerwu), takie jak receptor TNF (TNFR), CD95 (Fas)-APO-1 receptor lub receptor typu TRAIL (receptory śmierci) oraz ścieżkę wewnętrzną z udziałem MOMP prowadzącym do formowania kompleksów aktywujących kaspazy pomiędzy kaspazą 9 i Apaf-1 (apoptosom). Pobudzenie receptora śmierci prowadzi zwykle do rekrutacji i aktywacji kaspazy 8 za pośrednictwem białek adaptorowych FADD i TRADD, tworzących DISC, który rozprzestrzenia sygnał śmierci dwiema drogami: przez proteolizę białka BH3-only protein Bid, co wywołuje przemieszczenie tego ostatniego do mitochondrium i MOMP oraz przez bezpośrednią proteolizę następnych kaspaz, która powoduje ich aktywację. Na ścieżce wewnętrznej białka BH3-only działają tylko w odpowiedzi na stres komórkowy, uszkodzenie lub infekcję i mogą być mobilizowane do pobudzania MOMP w drodze modyfikacji potranslacyjnych. Białka BH3-only najprawdopodobniej wzbudzają MOMP poprzez zapoczątkowanie oligomeryzacji Bax i/lub Bak w zewnętrznej błonie mitochondrialnej, w której tworzą kanały, przez które uciekają liczne białka z przestrzeni międzybłonowej. W odniesieniu do uszkodzenia DNA stabilizacja białka supresora guzów p53 może prowadzić do aktywacji transkrypcji białek BH3- only, Puma i Noxa promujących MOMP poprzez kanał Bax-Bak. Alternatywna ścieżka apoptozy zależnej od p53 proponuje mechanizm z udziałem transkrypcyjnej nadregulacji białka PIDD. PIDD może promować tworzenie kompleksu własnego z RAIDD i kaspazą 2 (piddosomu). Nie wiadomo dokładnie, jak piddosom może promować śmierć komórki, ale może w tym procesie uczestniczyć MOMP zależny od kaspazy 2. Niektóre białka mitochondrialne uwolnione przez MOMP (AIF, HtrA2/Omi, endonukleaza G) mogą promować śmierć komórki niezależną od kaspazy poprzez jeszcze bardzo słabo poznany mechanizm. Śmierć komórki niezależna od kaspaz może być także wynikiem pobudzeń prowadzących do zwiększonej przepuszczalności błony lizosomalnej (LMP) i zwiększonego uwalniania proteaz katepsynowych.

44 Proponowany mechanizm regulacji apoptozy z udziałem TRAIL. (Lewy schemat) Niska aktywność wewnątrzkomórkowego PKCK2 (1) lub wysoka aktywność wewnątrzkomórkowego PKCK2 jest obniżana przez specyficzny inhibitor (1), defosforylowane monomery prokaspazy-2. Prokaspaza-2 jest następnie aktywowana w wyniku jej dimeryzacji (2), a zaktywowana kaspaza-2 tnie monomer prokaspazy-8 pomiędzy większą i mniejszą podjednostką (3). W takiej sytuacji dochodzi do wzbudzenia apoptozy zależnej od TRAIL w komórkach nowotoworowych. Jeżeli TRAIL nie jest połączony z receptorami TRAIL-śmierć, cięta prokaspaza-8 jest kierowana do proteasomu celem degradacji (4). W przypadku przeciwnym TRAIL jest wiązany do swego receptora, przecięta prokaspaza-8 jest rekrutowana przez receptory śmierci TRAIL, czego wynikiem jest utworzenie DISC (4). Drugie cięcie między prodomeną i podjednostką większą może być wykonane efektywnie w wyniku dimeryzacji ciętych prokaspaz-8, która zachodzi z udziałem DISC (5), co prowadzi do aktywacji prokaspazy-8 (6), a następnie apoptozy za pośrednictwem TRAIL (7). (Prawy schemat) Gdy wewnątrzkomórkowa aktywność PKCK2 jest wysoka prokaspaza-2 nie może być aktywowana; a zatem prokaspaza-8 nie może być przekształcana. Nawet z zaangażowaniem TRAIL, prokaspaza-8 w DISC nie może być aktywowana w pełni i w związku z tym nie wystąpi apoptoza z udziałem TRAIL. Shin S. et al. EMBO J. (2005) 24, 3532–3542

45 Związki między kaspazo-zależnością i morfotypem śmierci komórki Wpływ blokerów kaspaz Wyznaczone ścieżki Śmierć kaspazo-zależna Śmierć kaspazo-niezależna Śmierć z aktywacją kaspaz Przeżycie Apoptoza Apoptyczna śmierć komórki Niapoptyczna śmierć komórki Śmierć z aktywacją kaspaz Śmierć bez aktywacji kaspaz Śmierć apoptozo-podobna Śmierć autofagowa Nekroza

46 WYKŁAD 2 (BIOLOGIA I BIOLOGIA Z GENETYKĄ; KIERUNEK LEKARSKI) CYKL KOMÓRKOWY FAZY CYKLU REGULATORY CYKLU AKTYWATORY BLOKERY APOPTOZA SZLAKI MEJOZA Aleksander L. Sieroń

47 MEJOZA – Profaza

48 MEJOZA chromatyda centromer Budowa chromosomu

49 MJOZA – Profaza

50 chromatydy siostrzane Budowa tetrady (Biwalentu) chromatydy niesiostrzane Liczba Chromosomów = 2n Ilość DNA = 4C

51 Metafaza I Włókno wrzeciona Płytka metacentryczna Liczba Chromosomów = 2n Ilość DNA = 4C

52 Anafaza I Liczba Chromosomów = 2n Ilość DNA = 4C

53 Telofaza I Liczba Chromosomów = 1n Ilość DNA = 2C PAMIĘTAĆ – 1-szy podział mejotyczny to podział REDYKCYJNY

54 Profaza II Liczba Chromosomów = 1n Ilość DNA = 2C

55 Metafaza II Liczba Chromosomów = 1n Ilość DNA = 2C

56 Anafaza II Liczba Chromosomów = 1n Ilość DNA = 1C

57 Telofaza II Liczba Chromosomów = 1n Ilość DNA = 1C 2-gi podział mejotyczny, to podział wyrównawczy

58 centromery widełki replikacyjne przyleganie mejotyczne Synaptotyczny kompleksotecomowe białka b tubule wrzeciona 2n & 2C 2n & 4C 2x(1n & 2C) 4x(1n & 1C) Aleksander L. Sieroń

59 K O N I E C WYKŁADU 2 K O N I E C WYKŁADU 2 DZIĘKUJĘ DZIĘKUJĘ


Pobierz ppt "BIOLOGIA KOMÓRKI ( WYKŁAD 1, cz.2, BIOLOGIA Z GENETYKĄ, KIERUNEK FIZYKA MEDYCZNA ) Cykl komórkowy Podział komórki somatycznej - MITOZA Fazy cyklu komórkowego."

Podobne prezentacje


Reklamy Google