Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

METODOLOGIA JAKOŚCIOWA W BADANIACH WSPÓŁCZESNEJ NAUKI O INFORMACJI Sabina Cisek Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ Konferencja Nauka.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "METODOLOGIA JAKOŚCIOWA W BADANIACH WSPÓŁCZESNEJ NAUKI O INFORMACJI Sabina Cisek Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ Konferencja Nauka."— Zapis prezentacji:

1 METODOLOGIA JAKOŚCIOWA W BADANIACH WSPÓŁCZESNEJ NAUKI O INFORMACJI Sabina Cisek Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ Konferencja Nauka o informacji (informacja naukowa) w okresie zmian 4-5 kwietnia 2011, Warszawa 1

2 Spis treści Co to jest metodologia i dlaczego warto się nią zajmować? Charakterystyka metodologii jakościowej w naukach społecznych (a zatem także w nauce o informacji) Metodologia jakościowa w nauce o informacji w XXI wieku – wyniki badań własnych Implikacje dla praktyki informacyjnej i bibliotekarskiej Wybrana literatura przedmiotu 2

3 Co to jest metodologia i dlaczego warto się nią zajmować? 3

4 Co to jest metodologia? Termin niejednoznaczny Tutaj używany na określenie sposobu poznawania świata, akceptowanego w danej dyscyplinie naukowej i obejmującego m.in.: paradygmat, podstawowe wytyczne, założenia, metody badawcze, techniki gromadzenia danych/materiału empirycznego, techniki analizy zgromadzonych danych empirycznych, formy i standardy prezentacji wyników, reguły uzasadniania oraz zapewniania rzetelności i intersubiektywnej sprawdzalności badań. 4

5 Co to jest metoda? Metoda = sposób lub schemat postępowania, wzorcowy dobór i układ elementarnych czynności – określony przez pewne dyrektywy, reguły, wytyczne, powtarzalny, systematyczny, stosowany celowo i świadomie (nakierowany na realizacje jakiegoś celu), wyuczalny, zawierający element normatywny, wartościujący (jak należy postępować). (Hajduk, 2001, s ), (Kamiński, 1992, s. 201), (Nowak, 1985, s. 19) 5

6 Co to jest metoda naukowa? Metoda naukowa = sam tok operacji przy stawianiu zagadnień, ich rozwiązywaniu oraz uzasadnianiu i systematyzowaniu odpowiedzi, bądź także zespół założeń przyjętych jako ramy lub wytyczne badania (…), bądź wreszcie ogół czynności i środków zastosowanych do sprawnego osiągnięcia rezultatów badania (Kamiński, 1992, s. 202) 6

7 Dlaczego warto zastanowić się nad metodologią badań nauki o informacji? Naukowcy badają świat, metodolog docieka (m.in.): jak to robią, czy ich sposoby postępowania poznawczego prowadzą do uzasadnionych wyników. Wiedza na temat uwarunkowań metodologicznych prowadzi do podniesienia jakości, w tym wiarygodności oraz intersubiektywnej sprawdzalności (= wiedza naukowa poddaje się kontroli) badań. 7

8 Dlaczego warto …? C.d. Jeżeli badania nie są intersubiektywnie komunikowalne i sprawdzalne, to nie są w ogóle naukowe (Frankfort-Nachmias, Nachmias, 2001, s. 30, 31). Intersubiektywna sprawdzalność pojawia się w wyniku jasnego określenia: w jaki sposób doszliśmy do takich a nie innych stwierdzeń, wniosków, przy użyciu jakich metod, na podstawie jakich danych empirycznych, jakiego rozumowania i jakich założeń, jak rozumiemy terminy, których używamy, słowem – zostawiamy ścieżkę sprawdzenia, jak inni mogą sprawdzić nasze koncepcje, tezy, wnioski – określona, wykonalna, potencjalnie – przez każdego chętnego, procedura. Nie da się spełnić tych wymogów, gdy brakuje samoświadomości metodologicznej. 8

9 Charakterystyka metodologii jakościowej w naukach społecznych (a zatem także w nauce o informacji) 9

10 Typy metodologii w naukach społecznych i w nauce o informacji Metodologia ilościowa (pozytywistyczna), badania ilościowe = Quantitative research Metodologia jakościowa (interpretatywna), badania jakościowe = Qualitative research Metodologia mieszana = MMR = Mixed Methods Research Na podstawie literatury z zakresu nauk społecznych i z zakresu nauki o informacji, m.in.: (Cibangu, 2010), (Fidel, 2008), (Johnson and Christensen, 2007), (Pickard, 2007) 10

11 Silna polska tradycja metodologii jakościowej w naukach społecznych Twórcy metodologii jakościowej w ogóle (w skali nauki światowej) Bronisław Malinowski (badania etnograficzne) Florian Znaniecki (badania społeczne, współczynnik humanistyczny) Odrodzenie tej tradycji – w XXI wieku (Podemski, 2009) 11

12 Badania jakościowe – charakterystyka ogólna i problemy terminologiczne Badanie jakościowe jest usytuowaną aktywnością, która umieszcza obserwatora w świecie. (…) badania jakościowe to interpretatywne, naturalistyczne podejście do świata. Oznacza to, że badacze jakościowi badają rzeczy w ich naturalnym środowisku, próbując nadać sens lub interpretować zjawiska przy użyciu terminów, którymi posługują się badani ludzie. (Denzin, Lincoln, 2009, s. 23) Terminy jakościowe i ilościowe mają znaczenie wyłącznie symboliczne, ponieważ w badaniach jakościowych stosuje się także pewne obliczenia, a w ilościowych dokonuje jakościowej analizy danych …. (Pilch, Bauman, 2001, s. 267) 12

13 Badania jakościowe – charakterystyka ogólna i problemy terminologiczne Badanie jakościowe badanie jakości (np. serwisów WWW, usług bibliotecznych etc.) Badanie jakościowe badanie bez liczenia 13

14 Badania ilościowe i jakościowe – porównanie AspektMetodologia ilościowaMetodologia jakościowa ParadygmatPozytywistyczny, post- pozytywistyczny Interpretatywny Założenia epistemolo- giczne i ontologicz-ne Badacz i rzeczywistość badana są zewnętrzne wobec siebie, niezależne od siebie – albo – przynajmniej – można przyjąć takie założenie na użytek dociekań. Badacz dąży do obiektywności, aczkolwiek wie, iż nie jest to w pełni osiągalne. Badacz i rzeczywistość badana są nierozerwalnie powiązani, warunkują się wzajemnie – i to DOBRZE, bo tylko dzięki temu badacz jest w stanie zrozumieć badanych (np. wspólny język, kontekst kulturowy). Badacz zgadza się na istnienie elementu subiektywnego i stara się go kontrolować np. poprzez jawną autoanalizę własnych uwarunkowań różnego typu. 14

15 Badania ilościowe i jakościowe – porównanie AspektMetodologia ilościowaMetodologia jakościowa Założenia metodologic zne Zjawiska społeczne być może różnią się od fizycznych, ale wszystkie mogą być badane takimi samymi metodami. Zjawiska społeczne różnią się od fizycznych, dlatego muszą być badane odmiennymi metodami. Cel badańOpis, wyjaśnienie, przewidywanie Uchwycenie zależności (najchętniej przyczynowo- skutkowych), sformułowanie generalizacji dotyczących CAŁEJ badanej populacji, a najlepiej – odkrycie praw i stworzenie teorii Opis, eksploracja, odkrycie Zrozumienie ludzi działających w swoim naturalnym środowisku, interpretacja ich motywacji, potrzeb, zachowań. Bogaty, wieloaspektowy opis, narracja, historia. 15

16 Badania ilościowe i jakościowe – porównanie AspektMetodologia ilościowaMetodologia jakościowa Główna metoda Hipotetyczno-dedukcyjna Zaczyna się od sformułowania hipotezy, następnie się ją operacjonalizuje i testuje (potwierdza lub obala). Badacz zakłada, że wie co jest istotne, o co warto pytać (a priori formułuje zmienne zależne i niezależne). Indukcyjna Zaczyna się od ogólnego, roboczego (nieostatecznego) sformułowania problemu i gromadzenia materiału empirycznego. Nie należy przystępować do badań z gotową hipotezą lub siatką pojęć, dlatego, by: - nie narzucać badanym swoich kategorii, obrazu świata (to ich wizja rzeczywistości jest ważna) - zminimalizować niebezpieczeństwo samopotwierdzania się teorii, to jest sytuacji, w której odpowiedź (wynik dociekań) jest już de facto zawarta w zadawanym pytaniu. Materiał empiryczny decyduje o ostatecznej treści, zakresie i wyniku badań. Formułowanie problemu ma charakter iteracyjny, jest a posteriori. Hipoteza może (ale nie musi) pojawić się w rezultacie badań. 16

17 Badania ilościowe i jakościowe – porównanie AspektMetodologia ilościowaMetodologia jakościowa Kogo badamy, kogo dotyczą wyniki Pewna populacja, zbiór złożony z jednorodnych – pod jakimś względem – elementów. Bada się albo całą populację, jeżeli jest skończona i niewielka, albo dobraną losowo próbę reprezentatywną. Wyniki się generalizuje na całą populację. Niewielkie grupy, jednostki, context- limited studies Bada się konkretne przypadki dobrane celowo (reprezentują tylko siebie). Wyników nie można generalizować, ewentualnie można w innej, niebadanej sytuacji zastosować rozumowanie przez analogię (ostrożnie). Miejsce badania Środowisko naturalne lub sztuczne Środowisko naturalne 17

18 Badania ilościowe i jakościowe – porównanie AspektMetodologia ilościowaMetodologia jakościowa Preferowane metody badań Badania sondażowe Metody statystyczne Badanie w działaniu (Action research) Etnografia Metoda historyczna Metoda Sense-Making Studium przypadku Teoria ugruntowana Preferowane techniki gromadzenia materiału empirycznego Ankieta Wywiad Obserwacja Gromadzimy dane – wartości zmiennych Obserwacja uczestnicząca Materiały audiowizualne Pamiętniki Wywiady – grupowy, narracyjny, pogłębiony, zogniskowany (fokusowy) Gromadzimy opowieści, słowa, obrazy, kategorie 18

19 Badania ilościowe i jakościowe – porównanie AspektMetodologia ilościowa Metodologia jakościowa Uzasadnia- nie Uzasadnione jest to, co jest zgodne z rzeczywistością Uzasadnione jest to, co jest dokładnie i przekonująco opowiedziane. Rzetelność, wiarygod- ność badań Intersubiektywna sprawdzalność osiągnięta poprzez powtarzalność metod i wyników Intersubiektywna sprawdzalność osiągnięta poprzez pozostawienie ścieżki sprawdzenia (audit trial), czyli rygorystyczne i szczegółowe opisanie własnego postępowania badawczego 19

20 Metodologia jakościowa w nauce o informacji w XXI wieku – wyniki badań własnych 20

21 Prekursorzy badań/metodologii jakościowej w nauce o informacji w XX wieku Brenda Dervin (zob. np. Cisek, 2008) Tom Wilson – zob. np. artykuł Recent trends in user studies: action research and qualitative methods (2000) 21

22 Wyszukiwanie publikacji informatologicznych z XXI wieku związanych z metodologią jakościową Baza LISTA, dostawca – EBSCO Publishing, wyszukiwanie w dniu , 40 rekordów w rezultacie Wyrażenie wyszukiwawcze (DE "QUALITATIVE research") AND ((DE "INFORMATION behavior") OR (DE "INFORMATION science") OR (DE "INFORMATION science -- Research")) Lata

23 Wyszukiwanie publikacji informatologicznych z XXI wieku związanych z metodologią jakościową Baza LISTA, dostawca – EBSCO Publishing, charakterystyka deskryptora QUALITATIVE RESEARCH w tezaurusie Here are entered works on research methods that seek insights through loosely structured data, written or spoken, rather than specific measurements, resulting in analysis that is interpretative, subjective, impressionistic and diagnostic. Works on specific strategies used in service of qualitative research are entered under such narrower terms as "Conversation analysis" or "Interviews". Works on research methods that examine phenomenon through the numerical representation of observations and statistical analysis are entered under "Quantitative research." 23

24 Wyszukiwanie publikacji informatologicznych z XXI wieku związanych z metodologią jakościową Baza Social Sciences Citation Index (Web of Science® – with Conference Proceedings), dostawca Thomson Reuters, wyszukiwanie w dniu , 96 rekordów w rezultacie Wyrażenie wyszukiwawcze Topic=(qualitative) AND Topic=(information science) Refined by: Subject Areas=( INFORMATION SCIENCE & LIBRARY SCIENCE ) AND Document Type=( ARTICLE OR PROCEEDINGS PAPER ) AND Languages=( ENGLISH ) Timespan= Databases=SSCI. 24

25 Wyszukiwanie publikacji informatologicznych z XXI wieku związanych z metodologią jakościową Internet – Google, wyszukiwanie w dniu , ok rezultatów Wyrażenie wyszukiwawcze "information science" "qualitative research Internet – Google Scholar, wyszukiwanie w dniu , ok rezultatów Wyrażenie wyszukiwawcze "information science" "qualitative research" 25

26 Wyszukiwanie publikacji informatologicznych z XXI wieku związanych z metodologią jakościową Repozytorium E-LIS wyszukiwanie w dniu , 475 rezultatówhttp://eprints.rclis.org/ Wyrażenie wyszukiwawcze qualitative (method* OR research) 26

27 Serwisy www związane z badaniami/metodologią jakościową w nauce o informacji Qualitative Research in Information Systems 27

28 Tematyka artykułów związanych z metodologią jakościową w nauce o informacji w XXI wieku Refleksja metodologiczna, np. Suarez, Doug (2010). Evaluating Qualitative Research Studies for Evidence Based Library and Information Practice. EBLIP, vol. 5, issue 2. P/article/view/7418/6964 P/article/view/7418/6964 Badania użytkowników informacji – wiele (zob. Cisek, 2009b) 28

29 Stosowane metody i techniki jakościowe Analiza zawartości Badania długookresowe Etnografia Etnometodologia Mapowanie Meta-synteza Pamiętniki Studium przypadku Teoria ugruntowana Wywiady … 29

30 Implikacje dla praktyki informacyjnej i bibliotekarskiej 30

31 Wdrożenie wyników badań jakościowych Wyniki dociekań prowadzonych metodami jakościowymi przypuszczalnie łatwiej – niż rezultaty badań ilościowych – zastosować w działalności informacyjnej (praktyce), zarządzaniu etc. ponieważ: z reguły dotyczą konkretnej, określonej grupy ludzi (użytkownicy informacji, pracownicy) lub organizacji, usługi, systemu, niektóre z nich, np. badanie w działaniu (Action research) z definicji zawierają element wdrożeniowy. 31

32 Wybrana literatura przedmiotu 32

33 Wybrana literatura przedmiotu Cibangu, S. K. (2010). Paradigms, methodologies and methods. Library and Information Science Research, vol. 32, p Cisek, S. (2008). Badanie zachowań informacyjnych użytkowników bibliotek: metodologia Sense-Making. W: Kocójowa, M. (red.). Biblioteka: klucz do sukcesu użytkowników. [CD-ROM]. Kraków: Instytut INiB UJ. [Pełny tekst dostępny w repozytorium E-LIS Cisek, S. (2010). Metoda analizy i krytyki piśmiennictwa w nauce o informacji i bibliotekoznawstwie w XXI wieku. Przegląd Biblioteczny t. 78 nr 3, s Cisek, S. (2009a). Metoda delficka w badaniach nauki o informacji i bibliotekoznawstwa w XXI wieku. Zagadnienia Informacji Naukowej nr 1 (93), s Cisek, S. (2009b). Metodologia badań użytkowników informacji w XXI wieku w świetle anglojęzycznej literatury przedmiotu. Praktyka i Teoria Informacji Naukowej i Technicznej 2009 nr 4 s [Preprint dostępny online uzytkownikow-inf-21-wiek]http://www.slideshare.net/sabinacisek/metodologia-badan- uzytkownikow-inf-21-wiek Cisek, S. (2010). Metodologia mieszana w badaniach nauki o informacji i bibliotekoznawstwa. W: Kocójowa, Maria (red.). Biblioteki, informacja, książka: interdyscyplinarne badania i praktyka w 21. wieku. [CD-ROM]. Kraków: Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ. [Pełny tekst dostępny w repozytorium E-LIS Cisek, S. (2008 – ). Methodology and Philosophy of Information Science [online]. 33

34 Wybrana literatura przedmiotu Cisek, S. (2007). Teoria ugruntowana w nauce o informacji – wybrane aspekty. W: Próchnicka, M.; Korycińska- Huras, A. (red.). Między przeszłością a przyszłością. Książka, biblioteka, informacja naukowa – funkcje społeczne na przestrzeni dziejów. Kraków: Wydaw. UJ, s Denzin, N. K., Lincoln, Y. S. (red.). Metody badań jakościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, t.1-2. Eldredge, J. D. (2004). Inventory of research methods for librarianship and informatics [online]. Journal of the Medical Library Association, vol. 92, p Fidel, R. (2008). Are we there yet?: Mixed methods research in library and information science. Library and Information Science Research, vol. 30, p Frankfort-Nachmias, Ch., Nachmias, D. (2001). Metody badawcze w naukach społecznych. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo s.c. Given, L. M. (ed.) (2008). The SAGE Encyclopedia of Qualitative Research Methods. SAGE. Hajduk, Z. (2001). Ogólna metodologia nauk. Wydanie II zmienione. Lublin: KUL. Johnson, B., Christensen, L. (2007). Educational Research: Quantitative, Qualitative, and Mixed Approaches [online]. Kamiński, S. (1992). Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Wydanie IV poprawione. Lublin: KUL. 34

35 Wybrana literatura przedmiotu Konecki, K. (2000). Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: PWN [fragmenty dostępne online Myers, M. D. (1997 – ). Qualitative Research in Information Systems [online]. Nowak, S. (1985). Metodologia badań społecznych. Warszawa: PWN. Pickard, A. J. (2007). Research Methods in Information. London: Facet Publishing. Pilch, T., Bauman, T. (2001). Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Wydanie drugie poprawione i rozszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak. Podemski, K. (2009). Przedmowa do polskiego wydania. W: Denzin, N. K., Lincoln, Y. S. (red.). Metody badań jakościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, t.1, s. XXI-XXVIII. Soroko, E. (2008). Jak pisać dysertację jakościową? Wybrane zasady raportowania badań jakościowych [online]. Suarez, D. (2010). Evaluating Qualitative Research Studies for Evidence Based Library and Information Practice. EBLIP, vol. 5, issue 2. Weber, R. (2004). The Rhetoric of Positivism Versus Interpretivism: A Personal View. MIS Quarterly, vol. 28 no. 1, p. iii-xiii. 35

36 Wybrana literatura przedmiotu Inne prezentacje dotyczące metodologii i naukoznawstwa bibliotek-metodologia-sensemaking bibliotek-metodologia-sensemaking wieku wieku problematyki problematyki platformach-dzielenia-si-wiedz-knowledgesharing-communities-wybrane-aspekty- presentation platformach-dzielenia-si-wiedz-knowledgesharing-communities-wybrane-aspekty- presentation informacji-w-bezpatnych-zasobach-www informacji-w-bezpatnych-zasobach-www 36


Pobierz ppt "METODOLOGIA JAKOŚCIOWA W BADANIACH WSPÓŁCZESNEJ NAUKI O INFORMACJI Sabina Cisek Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ Konferencja Nauka."

Podobne prezentacje


Reklamy Google