Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Ewolucja Wszechświata Wykład 6 Mikrofalowe promieniowanie tła Powstawanie galaktyk.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Ewolucja Wszechświata Wykład 6 Mikrofalowe promieniowanie tła Powstawanie galaktyk."— Zapis prezentacji:

1 Ewolucja Wszechświata Wykład 6 Mikrofalowe promieniowanie tła Powstawanie galaktyk

2 Fluktuacje temperatury promieniowania tła – fotografia rozkładu materii we Wszechświecie w wieku lat.

3 Przed fazą rekombinacji istniały w ośrodku fluktuacje gęstości energii (i temperatur). Eksperyment WMAP Obszary o gęstości większej niż średnia, kurczyły się pod wpływem grawitacji i nagrzewały. Jednocześnie wzrastające z temperaturą ciśnienie promieniowania prowadziło do zahamowania kolapsu i do rozszerzania. Obszar taki oscylował z amplitudą i częstością, które związane były z warunkami fizycznymi ośrodka.

4 Fluktuacje W chwili przed rozpoczęciem inflacji: t = s, kT GeV Maksymalna odległość między punktami połączonymi przyczynowo: ct m Fluktuacje temperatury i gęstości: Zasada nieoznaczoności spowoduje wystąpienie różnic temperatury rzędu:

5 Fluktuacje Kwantowe fluktuacje pola inflatonowego, wzmocnione ekpansją inflacji, utworzyły początkowe zaburzenia o amplitudach w przybliżeniu jednakowych we wszystkich skalach. Inflacja wywołała wszystkie zaburzenia jednocześnie. Fazy fal dźwiękowych były zsynchronizowane. Powstało widmo podobne do widma dźwięków instrumentów muzycznych

6 Świat Nauki

7 Wyższe harmoniczne oscylowały 2, 3 i więcej razy szybciej niż fala podstawowa W epoce rekombinacji maksima i minima temperatury pojawiły się w mniejszych obszarach.

8 Eksperyment WMAP Analiza statystyczna fluktuacji

9 Eksperyment WMAP Analiza statystyczna fluktuacji

10 Eksperyment WMAP Analiza statystyczna fluktuacji

11 Eksperyment WMAP 0,2 0 0,

12 Pierwszy (największy) pik odpowiada modom fluktuacji o rozmiarach porównywalnych z rozmiarami horyzontu akustycznemu w czasie ostatniego rozproszenia. droga jaką może przebiec dźwięk w ciągu ok lat Obszary największych odchyleń zajmują na niebie około 1 0 łuku (2 średnice Księżyca) w momencie rekombinacji obszary te miały rozmiar około miliona lat świetlnych - teraz miliard l. ś.

13 Eksperyment WMAP Kątowe rozmiary fluktuacji Typowa amplituda fluktuacji Dwie krzywe teoretyczne obliczone dla różnych gęstości materii Wszechświata.

14 Typowe rozmiary fluktuacji odpowiadają horyzontowi akustycznemu czyli rozmiarowi, jaki może przebiec dźwięk w ciągu ok lat. Rozmiar takiego horyzontu można teoretycznie oszacować i policzyć, jakie powinny być rozmiary kątowe takiego horyzontu, rzutowane dzisiaj na sferę niebieską. Rozmiary te zależą od geometrii Wszechświata. Eksperyment WMAP płaski zamkniętyotwarty

15 Eksperyment WMAP Precyzyjny pomiar korelacji kątowych w promieniowaniu tła umożliwił jednoczesne dopasowanie wielu parametrów. Dominują fluktuacje o rozmiarach kątowych rzędu 0,8 0. Wszechświat jest płaski!

16 Po inflacji gęstsze obszary ciemnej materii wciągają siłami grawitacji bariony i fotony. W epoce rekombinacji efekty grawitacji i fali akustycznej sumują się. Pierwsze maksimum: Ciemna materia moduluje sygnały akustyczne w promieniowaniu tła.

17 Drugie maksimum: Skupiska ciemnej materii odpowiadające fali drugiego maksimum na długo przed rekombinacją maksymalizują temp. promieniowania w dolinach. Jest to punkt zwrotny – ciśnienie gazu zaczyna wypychać bariony i fotony z dolin. Efekt – drugie maksimum jest niższe.

18 Efekt ten wyjaśnia dlaczego pierwsze maksimum jest wyższe niż drugie. Porównując amplitudy maksimów można wyznaczyć gęstość materii barionowej i ciemnej materii.

19 Szybki spadek fluktuacji poza trzecim maksimum można wytłumaczyć tłumieniem fal dżwiękowych. W ośrodku nie mogą rozchodzić się fale o długości mniejszej niż średnia droga swobodna cząsteczek. W pierwotnej plazmie wynosiła ona około 10 tys. lat świetlnych. Tłumienie zaczynało się w skalach 10 razy większych – dziś odpowiadają im odległości rzędu 100 mln lat świetlnych.

20 Eksperyment WMAP Stwierdzono polaryzację promieniowania mikrofalowego w dużych skalach kątowych na niebie. Polaryzacja spowodowana rozpraszaniem na cząstkach naładowanych. Kilkaset milionów lat po Wielkim Wybuchu około 17% fotonów promieniowania reliktowego było rozpraszanych przez zjonizowany gaz. Powstał on w wyniku powtórnej jonizacji kosmicznego wodoru i helu przez promieniowanie pochodzące z pierwszego pokolenia bardzo masywnych i gorących gwiazd. Pierwsze gwiazdy w epoce mln lat po Wielkim Wybuchu. Wniosek:

21 Eksperyment WMAP Wyniki: Atomy (bariony) wypełniają tylko 4% Wszechświata. 23% stanowi ciemna materia 73% to ciemna energia, którą opisujemy przez stałą kosmologiczną. Wiek Wszechświata –13,7 mld lat (z dokł. 1%) Promieniowanie reliktowe pochodzi z okresu lat po Big Bang Ciemna energia powoduje przyspieszenie ekspansji Wszechświata! Polaryzacja promieniowania – dodatkowy dowód teorii inflacji. Pierwsze gwiazdy powstawały 200 mln lat po Big Bang

22 Eksperyment Planck Planowany na rok 2007 dostarczy jeszcze dokładniejszych danych o promieniowaniu reliktowym: Mapa promieniowania z rozdzielczością minut kątowych z dokładnością do K Polaryzacja promieniowania – test teorii inflacji.

23 200 – 300 milionów lat Fluktuacje gęstości materii i siła grawitacji powodują powstawanie coraz większych zgęszczeń materii - powstają pierwsze galaktyki i gwiazdy lat - rekombinacja Powstają atomy – materia staje się przezroczysta- promieniowanie oddziela się od materii. Promieniowanie nie oddziałuje z materią – nie przeciwdziała powstawaniu zagęszczeń materii.

24 W momencie rekombinacji: Fluktuacje gęstości rzędu Bariony i ciemna materia dokładnie wymieszane. Obecnie: Gęstości centralnych części galaktyk przewyższają razy średnią gęstość Wszechświata. Zwykła materia tworzy gęste skupiska (galaktyki) wewnątrz olbrzymich halo ciemnej materii Ciemna materia oddzieliła się od materii barionowej.

25 Zwykła i ciemna materia dochodzą do równowagi w różny sposób.

26

27

28

29

30 Zmiany nachylenia widma mocy świadczą o zmianach w dynamice Wszechświata Widmo mocy Tu dominowało promieniowanie Istnienie fluktuacji w małej skali świadczy o istnieniu zimnej ciemnej materii (gorąca ciemna materia wygładza te fluktuacje)

31 Modele tworzenia się struktur potrzebują zimnej ciemnej materii. Gorąca ciemna materia (neutrina) nie tworzy zagęszczeń.

32 5 mln lat św. Symulacje powstawania struktur z uwzględnieniem zimnej ciemnej materii.

33

34

35 140 mln lat św.

36 Miliard lat po Wielkim Wybuchu Wszechświat był sceną gwałtownych zdarzeń, które doprowadziły między innymi do powstania czarnych dziur w centrach galaktyk. Tempo procesów gwiazdotwórczych

37 Typy galaktyk Istnieje wiele systemów klasyfikowania galaktyk, stosujących różne kryteria: wygląd zewnętrzny (budowa morfologiczna, stopień zwartości) widmo (kolor, obecność, rodzaje i kształt linii emisyjnych) Powszechnie stosowany system wykorzystujący morfologiczne kryteria budowy został wprowadzony w 1936 r. przez Edwina P. Hubble'a. Klasyfikacja morfologiczna stosuje się do galaktyk normalnych, tj. takich, których świecenie pochodzi wyłącznie od gwiazd. Galaktyki eliptyczne E Galaktyki spiralne S Galaktyki nieregularne Irr (Irregular) Typy galaktyk:

38 Galaktykę otacza sferyczne halo ciemnej materii o rozmiarach znacznie większych niż rozmiary galaktyki. Galaktyka Gromady kuliste gwiazd otaczające galaktykę Galaktyka

39 Galaktyki eliptyczne Określając typ galaktyki eliptycznej, podajemy zazwyczaj jej spłaszczenie, stosując oznaczenie En, gdzie n jest liczbą naturalną, będącą zaokrągleniem liczby 10 s. Obrazy galaktyk eliptycznych są z dobrym przybliżeniem elipsami. a b Spłaszczenie elipsy definiujemy jako stosunek: Na przykład: E0 - galaktyka eliptyczna o równych półosiach (koło), E1, E2... oznaczają galaktyki o coraz większym spłaszczeniu. Nie obserwujemy galaktyk o spłaszczeniu większym niż E7. Rozpatrywane jako twory przestrzenne, galaktyki te są elipsoidami

40 Galaktyki eliptyczne Galaktyki eliptyczne są pozbawione wewnętrznej struktury. Ich obrazy na zdjęciach nie mają wyraźnych granic - są rozmytymi plamkami. Zbudowane są wyłącznie z gwiazd starych o stosunkowo małych masach (z reguły poniżej masy Słońca) Prawie nie zawierają gazu i pyłu. Najmniejsze:zawierają kilka milionów gwiazd Największe:masa rzędu M (mas Słońca) Charakterystyczna wielkość: masa M NGC 4555 (kolor żółty - promieniowanie widzialne niebieski – promieniowanie rentgenowskie). NGC 4621

41 Galaktyki eliptyczne Typowe odległości między sąsiednimi gwiazdami - dziesiątki milionów razy większe niż ich średnice Niezwykle rzadkie spotykania tak bliskie, aby wskutek grawitacyjnego przyciągania znacząco zmienić swoją orbitę Gwiazdy w galaktyce tworzą tzw. gaz bezzderzeniowy. Ruch gwiazd w galaktykach jest określony przez wypadkowe pole grawitacyjne wytworzone przez wszystkie gwiazdy (przez całkowitą masę układu). Orbity gwiazd w galaktykach eliptycznych są zorientowane w przestrzeni chaotycznie Izotropowy rozkład prędkości. Nawet w obiektach typu E7(spłaszczenie rotacja) prędkości chaotyczne dominują nad prędkościami uporządkowanymi związanymi z rotacją.

42 Galaktyki spiralne Galaktyka spiralna zbudowana z jądra i ramion spiralnych. Układ ramion tworzy dysk galaktyczny Galaktyka spiralna NGC Tak prawdopodobnie wygląda nasza Galaktyka widziana z zewnątrz. Galaktyka spiralna M100 w Warkoczu Bereniki Duże spłaszczenie i charakterystycznie wygięte ramiona wskazują, że obiekty te wirują wokół własnej osi.

43 Galaktyki spiralne NGC galaktyka spiralna, w środku zdjęcia jądro galaktyki, wokół niego spiralnie ułożone ramiona. Galaktyka ta zawiera setki miliardów gwiazd, dużo ciemnej materii, a ostatnio wykryto w niej supernową. Znajduje się w pobliżu gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy 25 mln lat świetlnych od nas. Autor: NASA.

44 Galaktyki spiralne Rozmiary ramion w stosunku do wielkości jądra stanowią podstawę podziału galaktyk S na podtypy: a, b, c i d. Sa - jądro dominuje rozmiarami i jasnością, ramiona zaś są słabo zarysowane, gładkie i ciasno nawinięte wokół jądra. Sd - jądro jest ledwie widoczne, natomiast ramiona - rozbudowane i obdarzone bogatą strukturą. Sb i Sc – podtypy pośrednie Galaktyka Sombrero w Pannie (typ Sa) Galaktyka M51 (typ Sc) Galaktyka Irr II Centralne części M51

45 Galaktyki spiralne SaSbScSd Rosnący udział ramion w wyglądzie galaktyki. Wzrost ilości materii międzygwiazdowej (gazu i pyłu). W ramionach znajduje się dużo jasnych, niebieskich gwiazd. Zachodzi tam wciąż proces tworzenia gwiazd z materii rozproszonej. Masy niekarłowatych galaktyk spiralnych mieszczą się w zakresie od poniżej M do kilka x M

46 Galaktyki nieregularne Nieregularna galaktyka NGC 6240 zawiera obszary, w których obserwujemy gwałtowne powstawanie gwiazd. Badania przeprowadzone na falach radiowych, w podczerwieni i świetle widzialnym ujawniły, że NGC 6240 ma dwa jasne jądra. Fot. NASA/STScI. Być może jest to wynik zderzenia dwóch galaktyk.

47 Zderzenia galaktyk W wyniku zderzenia dwóch galaktyk w obiekcie po lewej stronie została zdeformowana struktura spiralna, a w pierścieniu okalającym centrum rozpoczął się proces intensywnego powstawania gwiazd. Fot. HST/NASA. Obszar centralny w zbliżeniu.

48 Zderzenia galaktyk Masywniejsza galaktyka spiralna NGC 2207 (po lewej) deformuje kształt i wysysa gwiazdy oraz pył z mniej masywnej IC 2163 podczas początkowej fazy kolizji galaktycznej.

49 Zderzenia galaktyk Obraz z teleskopu naziemnego Obraz z teleskopu Hubblea Spiralne ramiona utworzone z gromad młodych, niebieskich gwiazd. Burzliwa działalność gwiazdotwórcza wywołana zderzeniem.

50 Zderzenia galaktyk Kolizja galaktyk - duża, niegdyś spiralna galaktyka NGC 6745 koliduje od setek milionów lat z mniejszą, oddalającą się galaktyką (znajdującą się poniżej prawego dolnego rogu, poza zdjęciem). Prawdopodobnie żadna z gwiazd obu galaktyk bezpośrednio nie zderzyła się z inną gwiazdą, natomiast gaz, pył i otaczające pole magnetyczne galaktyk oddziałują bezpośrednio. Pomiędzy galaktykami widoczny białoniebieski obłok, miejsce tworzenia się nowych gwiazd. NCG 6745 rozciąga się na przestrzeni 80 tysięcy lat świetlnych, a znajduje się w odległości 200 milionów lat świetlnych. Autor: NASA

51 Wynik zderzenia galaktyk Układ galaktyk NGC 4650A leży 165 mln lat świetlnych od nas, w gwiazdozbiorze Centaura. Na zdjęciu widoczne: spłaszczony dysk gwiazd z gęstym jasnym rdzeniem oraz rzadki, znacznie nachylony pierścień gazu, pyłu i gwiazd. Dysk i pierścień poruszają się w dwóch prawie prostopadłych płaszczyznach. Prawdopodobnie układ ten powstał na skutek kolizji dwóch galaktyk. Ruch w obrębie dysku i pierścienia sugeruje obecność w nich czarnej dziury. Autor: NASA.

52 Pierwszy dowód na istnienie ciemnej materii Zderzenie gromad galaktyk obserwowane w świetle widzialnym, promieniowaniu rentgenowskim i za pomocą soczewkowania grawitacyjnego.

53 Zderzające się klastry galaktyk w świetle widzialnym

54

55 Gromady galaktyk w promieniowaniu rengenowskim

56 Gromady galaktyk w świetle widzialnym i prom. rentg.

57 Soczewkowanie grawitacyjne

58 Ciemna i widzialna materia rozdzieliły się w zderzeniu. Ciemna materia Gorący gaz

59 Typy galaktyk Typ galaktykiGwiazdyMateriaProcent całej międzygwiazdowapopulacji spiralne stare (w centrum) pył i gazok. 77% młode (w dysku) eliptycznestaregaz (mało)ok. 20% nieregularnemłodepył i gazok. 3%

60 Galaktyki aktywne Typowe cechy aktywnych galaktyk: Duża ilość wypromieniowanej energii, głównie w zakresie radiowym, podczerwonym, rentgenowskim i gamma. Szybka zmienność jasności w różnych zakresach widma Niewielkie rozmiary źródła promieniowania. Dziwny wygląd: często z jądra wybiegają strugi materii (dżety), obserwowane w zakresie radiowym, optycznym i rentgenowskim. Galaktyk aktywnych nie traktuje się jako osobnej klasy obiektów lecz raczej jako przejściowy etap ewolucji normalnych galaktyk.

61 Galaktyki aktywne Aktywne jądro galaktyki Centaur A. Widoczne zgromadzenia młodych gwiazd (kolor niebieski), chmury świecącego gazu i sznury ciemnego pyłu, otaczające środkowy obszar galaktyki. W środku - jądro aktywne galaktyki, gdzie ukryte są dyski pyłowe zmierzające ruchem spiralnym w kierunku czarnej dziury, o masie miliard razy większej od masy Słońca. Galaktyka Centaur A powstała w wyniku zderzenia dwóch galaktyk i pozostałości po tej kolizji są nadal wchłaniane przez czarną dziurę. Autor: NASA. Aktywne jądra z czarnymi dziurami są źródłami promieniowania fal radiowych, rentgena i gamma, wysyłanymi przez Centaur A i inne aktywne galaktyki.

62 Ewolucja galaktyk Różnice w obecnym wyglądzie między galaktykami eliptycznymi a spiralnymi odzwierciedlają różne drogi ewolucyjne tych obiektów. Wzrost fluktuacji gęstości materii Wyłonienie się gęstych obłoków - protogalaktyk W protogalaktykach lawinowo tworzą się gwiazdy. Protogalaktyki łączą się w większe obiekty.

63 Ewolucja galaktyk Ewolucja galaktyk silnie zależała od momentu pędu układu. Mały moment pędu - siła odśrodkowa w niewielkim stopniu równoważy przyciąganie grawitacyjne. Szybkie kurczenie się obłoku gazu i gwałtowne powstawanie gwiazd. Duży moment pędu - siła odśrodkowa przeciwdziała przyciąganiu grawitacyjnemu. Gwiazdy powstają wolniej i początkowo tylko w jądrze, pozostaje sporo gazu, formuje się dysk.

64 Ewolucja galaktyk Gwiazdy powstały stosunkowo wcześnie i w krótkim czasie. Formowanie się gwiazd doprowadziło do niemal kompletnego zużycia gazu protogalaktycznego. Od tej chwili gwiazdy mogły zacząć poruszać się swobodnie, a ich ruchy zostały określone przez początkowe prędkości i położenia oraz przez wypadkowe pole grawitacyjne układu. W całej początkowej objętości pojawiły się gwiazdy, a znikła materia rozproszona. Mały moment pędu - galaktyki eliptyczne

65 Ewolucja galaktyk Obłok wirował i nie mógł wskutek tego silnie skurczyć się w obszarze jądra - materia skupiła się w jednej płaszczyźnie, tworząc przyszły dysk. Jedynie centralna część obłoku zamieniła się w układ gwiazd - powstało jądro galaktyki. Proces powstawania gwiazd zachodził mało wydajnie i nie doszło do wyczerpania gazu. Duży moment pędu - galaktyki spiralne Wizerunek Drogi Mlecznej

66 Ewolucja galaktyk Według tej koncepcji gwiazdy w galaktykach eliptycznych i zgrubieniach centralnych galaktyk spiralnych powstały w wyniku kolapsu we wczesnych epokach Wszechświata. Inna teoria: galaktyki eliptyczne powstały później w wyniku łączenia się galaktyk spiralnych. Symulacje komputerowe zderzeń galaktyk spiralnych: Gwałtowne zmiany pola grawitacyjnego zmieniają strukturę dysków. Gwiazdy nie zderzają się – analogia do gwałtownej relaksacji ciemnej materii podczas tworzenia się halo – tworzy się jednorodne skupisko gwiazd o własnościach przypominających galaktykę eliptyczną Większość gazu z galaktyk spiralnych traci pierwotny moment pędu i zapada się do środka – gwałtowne procesy gwiazdotwórcze.

67 Ewolucja galaktyk

68 Galaktyki eliptyczne nie zawierają gazu – w trakcie zderzenia zostaje on zużyty w gwałtownych procesach gwiazdotwórczych. Model ten wyjaśnia korelację między typami galaktyk a ich lokalną gęstością. W gromadach galaktyki eliptyczne stanowią większość, natomiast galaktyki spiralne dominują wśród galaktyk pozbawionych sąsiadów. Przy większej gęstości galaktyki częściej się zderzają.

69 Najstarsze galaktyki Dla uniknięcia niepewności, do jakiego momentu odnosi się pomiar odległości, odległość galaktyk określa się przez przesunięcie widma ku czerwieni: Metoda poszukiwania najdalszych galaktyk (Chuck Steidel): porównanie zdjęć uzyskanych z użyciem filtrów: czerwonego, zielonego i ultrafioletowego.

70 Najstarsze galaktyki Obserwacje spektroskopowe, prowadzone głównie z użyciem teleskopu Kecka, potwierdziły odkrycie w roku , w 1997 ponad 250, a wkrótce potem już kilku tysięcy galaktyk o przesunięciu ku czerwieni przekraczającym wartość z = 3. W 2002 roku przekroczono wartość z = 6 Teleskop Subaru (Subaru Deep Field), kwiecień i w maj 2002 r.: sfotografowano 50 tys. obiektów, z których wyselekcjonowano 70 kandydatek.

71 Najstarsze galaktyki Dwie z nich to odległe galaktyki, dla których z wynosi 6,54 i 6,58, co odpowiada odległości 12,9 mld lat świetlnych i oznacza, że widzimy obiekty z epoki 900 mln lat po Wielkim Wybuchu (galaktyka oddala się z prędkością v = 0,9666c ). Przesunięcie ku czerwieni powoduje,że linię Lymana (nadfiolet) obserwuje się w oknie bliskiej podczerwieni. Możliwe obserwacje z powierzchni Ziemi

72 Sprzymierzeńcem astronomów w badaniu najodleglejszych galaktyk jest zjawisko soczewkowania grawitacyjnego. Najstarsze galaktyki Zdjęcie gromady galaktyk w gwiazdozbiorze Rysia. Na tle jej galaktyk są widoczne obrazy będące efektem soczewkowania grawitacyjnego odległych obiektów. Zbadanie ich przyniosło sensacyjny wynik! Niewielki świetlny łuk okazał się największym, najjaśniejszym i najgorętszym obszarem powstawania gwiazd, jaki do tej pory zaobserwowano.

73 Najstarsze galaktyki Obszar liczący około miliona jasnych, gorących gwiazd, powstał około 2 mld lat po Wielkim Wybuchu. Temperatury na powierzchni gwiazd sięgają K, a masy przekraczają 100 mas Słońca. Tylko z pierwotnej materii Wszechświata mógł powstać tak gigantyczny gwiazdotwórczy fajerwerk.

74 Najstarsze galaktyki Odkrycie z 2004 r. Wykonane teleskopem Hubble'a obserwacje dwóch obrazów soczewkowanych przez gromadę Abell 2218 wskazują na przesunięcie ku czerwieni z przedziału 6,6 - 7,1 Niewielki (2000 lat świetlnych) obiekt, promieniujący niezwykle silnie w ultrafiolecie, z epoki 750 mln lat po Wielkim Wybuchu, gdy Wszechświat liczył sobie zaledwie 5% obecnego wieku.

75 Najstarsze galaktyki 1 marca ujawniono odkrycie obrazu galaktyki o wartości z = 10! (teleskop VLT ) Jest to obiekt odległy o 13,23 mld lat świetlnych, powstał zaledwie 470 mln lat po Wielkim Wybuchu, gdy Wszechświat liczył sobie 3% obecnego wieku). Niewielki rozmiar: 300 lat świetlnych, masa razy mniejsza niż masa Drogi Mlecznej Bardzo intensywnie produkuje młode, masywne gwiazdy Protogalaktyka, niewielki składnik - cegiełka, która będzie podstawowym budulcem istniejących do dziś galaktyk.

76 Odkrycia te potwierdzają wnioski z eksperymentu WMAP (polaryzacja promieniowania reliktowego) 200 mln lat po Wielkim Wybuchu rodziły się bardzo masywne gwiazdy (o masach dochodzących do kilkuset mas Słońca). Powstawanie galaktyk odbywało się nieco później i najpierw obejmowało struktury niewielkie, które dopiero wskutek grawitacyjnych oddziaływań zlepiały się w większe twory - o rozmiarach znanych nam współcześnie galaktyk. Najstarsze galaktyki Model hierarchiczny

77 Najstarsze galaktyki Hubble Space Telescope Wilkinson Microwave Anizotropy Probe James Webb Space Telescope

78 Powstawanie gwiazd Tempo pojawiania się formacji gwiazd począwszy od Wielkiego Wybuchu. A. Feild (STScI).


Pobierz ppt "Ewolucja Wszechświata Wykład 6 Mikrofalowe promieniowanie tła Powstawanie galaktyk."

Podobne prezentacje


Reklamy Google