Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Wstęp do językoznawstwa synchronicznego 3003-11A1WS Filologia polska, I rok * 2015/2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Wstęp do językoznawstwa synchronicznego 3003-11A1WS Filologia polska, I rok * 2015/2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego."— Zapis prezentacji:

1 Wstęp do językoznawstwa synchronicznego A1WS Filologia polska, I rok * 2015/2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka Polskiego UW Konsultacje w pok. 1: wtorek Strona przedmiotu — szukaj pod:

2 2 Program 1.Przedmiot językoznawstwa. 2.Cechy definicyjne języka naturalnego. 3.Struktura języka I: słownik i morfologia. 4.Struktura języka II: składnia. 5.Formalne rozumienie języka. Lingwistyka formalna i informatyczna. 6.Komunikacja językowa. 7.Podstawy leksykologii. Leksykografia. 8.Słowniki – analiza zawartości, klasyfikacja. 9.Zróżnicowanie języków świata. Podstawy typologii. 10.Typy badań lingwistycznych. 11.Kolokwium.

3 3 Program 1.Przedmiot językoznawstwa. 2.Cechy definicyjne języka naturalnego. 3.Struktura języka I: słownik i morfologia. 4.Struktura języka II: składnia. 5.Formalne rozumienie języka. Lingwistyka formalna i informatyczna. 6.Komunikacja językowa. 7.Podstawy leksykologii. Leksykografia. 8.Słowniki – analiza zawartości, klasyfikacja. 9.Zróżnicowanie języków świata. Podstawy typologii. 10.Typy badań lingwistycznych. 11.Kolokwium.

4 4 Jaka to klasa gramatyczna? KTOKOLWIEK WOLNO ZAJĘTY SIÓDMY DUŻO GRZMIEĆ ŻE NIEOPODAL OWSZEM

5 5 Idiosynkrazje Marek Świdziński, Magdalena Derwojedowa Idiosynkrazja na przecięciu idiosynkrazyj, czyli o poprzyimkowości i liczebnikach Studia z gramatyki i semantyki języka polskiego. Red. A. Moroz i M. Wiśniewski. Toruń […] przez idiosynkrazję rozumieć chcemy, zdroworozsądkowo, oso­bliwość systemową gramatyczną (nie: słownikową) w ramach jednego języka (nie: wobec innych języków).

6 Temat 4 Struktura języka II: składnia 6

7 1.Znajomość języka A: znajomość słówek i reguł budowy / rozbioru wyrażeń. 2.Słownik to zbiór leksemów (= haseł słownikowych). 3.Morfologia – gramatyka słów. składnia – gramatyka wyrażeń 4.Polski – język wysoce fleksyjny (HIL = Highly Inflected Language). 5.Terminy: słowo – forma wyrazowa – leksem. 6.Fleksja głębinowa: po co odmieniamy? Rozbiór gramatyczny: części mowy, kategorie fleksyjne, paadygmaty. 7.Fleksja powierzchniowa: jak odmieniamy? Budowa formy fleksyjnej: tematy, końcówki, alternacje. Wzorce odmiany. 7 Przypomnienie

8 Składnia — podstawowy fragment gramatyki: zbiór konstrukcji morfologicznych — zamknięty, zbiór konstrukcji składniowych — otwarty. Podstawowy komunikat: wypowiedzenie. Składnia jako fragment gramatyki — zbiór reguł budowania wypowiedzeń. Składnia jako część opisu danego języka — opis budowy wypowiedzeń i, po drodze, składników wypowiedzeń: zdań i fraz różnych typów. 8 Składnia a morfologia

9 jak się buduje wypowiedzenie (synteza) i jak się je rozkłada (analiza); z jakiego surowca tworzy się wypowiedzenia (składniki); co stanowi spoiwo wyrażeń językowych (mechanizmy zdaniotwórcze). 9 Podstawowe problemy składni

10 Opis składniowy wyrażenia językowego to: przypisanie mu struktury, ujawnienie oddziaływań gramatycznych między składnikami. Problem porządku linearnego 10 Podstawowe problemy składni

11 The nice boy hit the black girl. 11 Przykłady do analizy

12 12 Katarzyna Wielka rozkazała wtedy zamurować kochanka w wieży koło cerkwi. Kupiono tam telewizor, ale ekran wysiadł tuż po przyjeździe do szkoły. Gallia est omnis divisa in partes tres quarum unam incolunt Belgae aliam Aquitani. Sometimes Mary lets him go but gives him no advice where to go. Tylko pięciu facetów zostało poproszonych o przygotowanie materiałów na wewnętrzne szkolenia w zakresie pierwszej pomocy. Przykłady do analizy

13 Dwie teorie strukturalne gramatyka zależnościowa: Tesniére, Mel’čuk, Czesi, szkoła podstawowa w Polsce gramatyka składników bezpośrednich: dystrybucjonizm amerykański, lingwistyka formalna i informatyczna Obie teorie posługują się drzewami. 13 Gramatyka zależnościowa i składnikowa

14 14 Drzewo zależności

15 15 Drzewo składników bezpośrednich

16 Trzy typy konstrukcji składniowych: 1.konstrukcje podrzędne: redukowalne do dokładnie jednego składnika; ten składnik to nadrzędnik i reprezentant zarazem; 2.konstrukcje współrzędne: redukowalne do dowolnego składnika niespójnikowego; składniki te to reprezentanty (ale nie nadrzędniki); 3.konstrukcje egzocentryczne: nieredukowalne; konstrukcje takie nie mają reprezentanta. 16 Typologia konstrukcji składniowych

17 Emerytowany nauczyciel na zastępstwie bardzo elegancko i efektownie wytłumaczył nam indukcję, bo miała być wizytacja. 17 Typologia konstrukcji składniowych

18 18 Typologia konstrukcji składniowych

19 19 Typologia konstrukcji składniowych

20 1.Konstrukcje podrzędne: emerytowany nauczyciel na zastępstwie nauczyciel na zastępstwie wytłumaczył nam elegancko i efektownie wytłumaczył nam miała być nauczyciel wytłumaczył 20 Typologia konstrukcji składniowych

21 2.konstrukcje współrzędne: elegancko i efektownie 3.konstrukcje egzocentryczne: na zastępstwie bo miała być wizytacja 21 Typologia konstrukcji składniowych

22 22 Drzewo składników (PS-tree)

23 23 Drzewo składników (PS-tree)

24 Zdanie — sekwencja składników z siecią powiązań. Trzy typy oddziaływań składniowych: wymaganie składniowe (UNIWERSALNE), uzgodnienie (OGRANICZONE), uporządkowanie linearne (UNIWERSALNE). 24 Mechanizmy zdaniotwórcze

25 W wyrażeniach są: składniki konieczne (najważniejszy: CENTRUM) składniki usuwalne. Są terminale samodzielne składniowo. 25 Wymaganie składniowe

26 Jednostki tekstu – zwłaszcza terminale – są niesamodzielne (składniowo, a także semantycznie). Wymaganie składniowe — warunek konieczny pełności (nieeliptyczności) wyrażenia. człon wymagany Uzupełnienie konieczne — człon wymagany (= podmiot, dopełnienie). człony luźne Składniki swobodnie pomijalne (bez szkody dla struktury) — człony luźne (= adjuncts). To m.in. szkolne okoliczniki i przydawki. 26 Wymaganie składniowe

27 Intuicja „pustych miejsc”, slotów: __________ umarł. > To było w _________. > ____ dała ________ ___________. > Jaś biegnie i ___________. > Oni _________ przewyższyli. > _______ kissed _________. > 27 Wymaganie składniowe

28 > Jaś umarł. > To było w Łodzi. > Ona dała mu forsę. > Jaś biegnie i Marysia się cieszy. > Oni Piotra przewyższyli. > John kissed Mary. 28 Wymaganie składniowe

29 Semantycznie: 29 Wymaganie składniowe

30 Składniowo: (a) Zdanie za pełne: Kot pił wódkę duszkiem wczoraj w moim domu na stole. (b) Zdania pełne: Kot pił mleko.PIĆ => FNO, FNO Kot pił. (c) Zdanie niepełne: Pił. 30 Wymaganie składniowe

31 Uzgodnienie – mechanizm tekstotwórczy typowy dla języków fleksyjnych: dostosowanie charakterystyki gramatycznej jednej jednostki składniowej do oczekiwań innej jednostki. 31 Uzgodnienie

32 Zgoda Jednostka składniowa A dziedziczy po jednostce B jej własną wartość pewnej kategorii fleksyjnej: emerytowany nauczyciel: ZGODA emerytowany(mian) nauczyciel(mian) ZGODA emerytowany(poj) nauczyciel(poj) 32 Uzgodnienie

33 uczniowi 33 dobrydobra dobre dobregodobrej dobrych dobremudobrej dobrym dobregodobrą dobre Uzgodnienie

34 Rząd: Jednostka składniowa A narzuca jednostce składniowej B określoną wartość jakiejś cechy składniowej — ale nie wartość własną kategorii fleksyjnej. emerytowany nauczyciel: nauczycielemerytowany RZĄD nauczyciel(MOS) emerytowany(mos) na zastępstwie: nazastępstwie RZĄD na(MJS) zastępstwie(mjs) 34 Uzgodnienie

35 na 35 zastępstwozastępstwa zastępstw zastępstwiezastępstwom zastępstwiezastępstwach Uzgodnienie

36 chcieli 36 pijępiłempiłam pitopić pijeszpiłeśpiłaś pijepiłpiła pijemypiliśmypiłyśmy Uzgodnienie

37 Uporządkowanie linearne — wzajemne usytuowanie składników danej jednostki składniowej. Jaś ma grypę. Jaś grypę ma. Ma grypę Jaś. Ma Jaś grypę. Grypę Jaś ma. Grypę ma Jaś. Mary kissed Peter. Peter kissed Mary. *Peter Mary kissed. *Kissed Mary Peter. 37 Uporządkowanie linearne

38 Standardowa postać wyrażenia samodzielnego (= wypowiedzenia): zdanie. A. Zdanie to konstrukcja oparta na jednej formie finitywnej — o strukturze wyznaczonej przez wymagania składniowe tej formy. Jest to konstrukcja podrzędna. CENTRUM: fraza finitywna. Jaś ma grypę. 38 Zdanie

39 Czego wymagają poniższe czasowniki? PIĆ:fraza nominalna (FNO) ZALEŻEĆ:??? BYĆ: ??? UCHODZIĆ:??? MIESZKAĆ:??? ZACZĄĆ:??? WIEDZIEĆ:??? 39 Zdanie „pojedyncze”

40 Reprezentacja struktury zdania elementarnego przez zbiór fraz wymaganych — schemat zdaniowy. W tradycji anglosaskiej: verb pattern subcategorization (frame) 40 Schemat zdaniowy

41 Schematy zdaniowe dla polszczyzny Czasownikowe Zeromiejscowe V-0N I C[Jan]. Jednomiejscowe V-1.1FNO[Kowalscy] (dom). V-1.2FPN[One] (o Marię). V-1.3FPM(Głupi) [ten Jan]. V-1.4FPP[Jan] (na zmęczonego). V-1.5FPS (w Krakowie). V-1.6FWB[Ewa] (spać). V-1.7FZD(Że oni tu byli, ). 41 Schemat zdaniowy

42 Dwumiejscowe V-2.1FNO + FNO[Profesor] (nam) (książki). V-2.2FNO + FPN[Kasjer] (procenty) (do mojego rachunku). V-2.3FNO + FPM [Jan] (Marii) (miły). V-2.4FNO + FPM [Dziadkowie] (Marię) (dość młodziutką). V-2.5FNO + FPP[Ten obraz] (krytykom) (na nieautentyczny). V-2.6FNO + FPP# [Jan] (swoją młodszą siostrę) (za wykształconą). 42 Schemat zdaniowy

43 V-2.7FNO + FPS[Detektyw] (to) (tak). V-2.8FNO + FWB (nam) (tutaj spać). V-2.9FNO + FZD(Żebyście tam pojechały, ) (matce). V-2.10FPN + FPN (do sądu) (z wnioskiem o przesłuchanie świadka). V-2.11FPN + FPS(Na to wszystko) (z dezaprobatą). V-2.12 FPN + FZD[Jan] (od Marii) (, gdzie Piotr mieszka). V-2.13FPS + FPS[Ten samolot] (stąd) (do Berlina). 43 Schemat zdaniowy

44 Quasi-czasownikowe Zeromiejscowe Q-0N I C. Jednomiejscowe Q-1.1FNO(Ciężarną). Q-1.2FPN (na spacerek). Q-1.3FPS (zimno). Q-1.4FWB (wracać). Q-1.5FZD (, co Jan powie). 44 Schemat zdaniowy

45 Dwumiejscowe Q-2.1FNO + FNO (ci) (czegoś nowego)? Q-2.2FNO + FPN(O wszystko) (sędziemu). Q-2.3FNO + FPS(Janowi) (dobrze). Q-2.4FNO + FWB(Niepodobieństwem) (wygrać). Q-2.5FNO + FZD(Janowi) (, że Maria uciekła). Q-2.6 FWB + FPS (Wygrywać) (dosyć łatwo). 45 Schemat zdaniowy

46 Statystyka słownikowa schematów (w %) V V V V V Dlaczego się nie sumuje do 100%??? PRZEKRACZA 100% Schemat zdaniowy

47 Frekwencja tekstowa schematów (w %) V V V V V Dlaczego się nie sumuje do 100%??? MNIEJ NIŻ 100% Schemat zdaniowy

48 LDOCE (1978) 48 Schematy zdaniowe w słownikach

49 ISJP (2001) 49 Schematy zdaniowe w słownikach

50 Baza danych LISTA.MDB, Warszawa Schematy zdaniowe w słownikach

51 Baza danych programu VERBASE (2000). 51 Schematy zdaniowe w słownikach

52 Inny typ zdania: B. Zdanie to konstrukcja zorganizowana wokół jednego spójnika współrzędnego — o strukturze wyznaczonej przez wymagania składniowe tego spójnika. Jest to konstrukcja współrzędna. CENTRUM: spójnik współrzędny. Jaś śpi, a Maria czuwa. Te dwa typy zdań wyczerpują uniwersum. 52 Zdanie „złożone”

53 1.Składnia jako fragment gramatyki — zbiór reguł budowania wypowiedzeń. 2.Opis składniowy wyrażenia: przypisanie mu struktury (drzewa) oraz ujawnienie powiązań między składnikami. 3.Gramatyka zależnościowa a gramatyka składników bezpośrednich. 4.Trzy klasy konstrukcji: podrzędne – współrzędne – egzocentryczne. 5.Trzy mechanizmy zdaniotwórcze: wymaganie – uzgodnienie – uporządkowanie linearne. 6.Schemat zdaniowy: zbiór fraz wymaganych dla danego czasownika. 7.Uzgodnienie: zgoda – rząd. 8.Dwa typy zdań: pojedyncze – złożone. 53 Podsumowanie


Pobierz ppt "Wstęp do językoznawstwa synchronicznego 3003-11A1WS Filologia polska, I rok * 2015/2016 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego."

Podobne prezentacje


Reklamy Google