Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

P O S T Ę P O W A N I E K A R N E Jarosław Sypko.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "P O S T Ę P O W A N I E K A R N E Jarosław Sypko."— Zapis prezentacji:

1 P O S T Ę P O W A N I E K A R N E Jarosław Sypko

2 K A T E D R A P O S T Ę P O W A N I A K A R N E G O strona wydziałowa: 1.Kierownik – prof. dr hab. Jerzy Skorupka 2.dr Dagmara Gruszecka. 3.dr Karolina Kremens. 4.dr. Wojciech Jasiński. 5.dr Krzysztof Nowicki. 6.Doktoranci.

3 POJĘCIE PROCESU KARNEGO Prawo karne procesowe, zwane postępowaniem karnym lub procesem karnym, to ogół norm prawnych regulujących postępowanie stanowiące realizację prawa karnego materialnego. Normy te określają prawa i obowiązki organów procesowych, stron i innych uczestników postępowania karnego oraz tok czynności, których celem jest ujawnienie przestępstwa i wykrycie jego sprawcy, a także orzeczenie w kwestii odpowiedzialności sprawcy za to przestępstwo i doprowadzenie do wykonania kary. Charakter i konstrukcję modelu prawa karnego procesowego określają zasady procesowe przyjęte przez ustawodawcę jako kierunki wiodące.

4 W toku procesu karnego organy procesowe dokonują ustaleń faktycznych dotyczących zarzucanego przestępstwa i jego sprawcy według reguł postępowania dowodowego, dokonują oceny tego czynu, kwalifikacji prawnej i orzekają o odpowiedzialności karnej.

5 FUNKCJE PROCESU KARNEGO 1/ funkcja oskarżania – realizuje ją oskarżyciel publiczny, ma na celu ustalenie czy został popełniony czyn i czy stanowi on przestępstwo, wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy, wyjaśnienie sprawy poprzez postępowanie dowodowe, zebranie dowodów dla sądu, wniesienie do sądu aktu oskarżenia i popieranie go przed sądem. Czasami funkcje tą mogą sprawować oskarżyciele posiłkowy lub prywatny. 2/ funkcja obrony – polega na odpieraniu stawianych podejrzanemu czy też oskarżonemu zarzutów i dąży do uniewinnienia oskarżenia lub zmniejszenia zakresu jego odpowiedzialności. Funkcję tą wypełnia obrońca, czasami oskarżony poprzez składanie wniosków dowodowych na swoją korzyść, poprzez podważanie dowodów zebranych przez oskarżyciela.

6 3/ funkcja orzekania – na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego obejmuje wydanie decyzji w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego. Funkcje tą spełnia sąd. Postępowanie karne w sprawach należących do właściwości sądów toczy się według przepisów kodeksu postępowania karnego ( art. 1 k.p.k.)

7 CELE PROCESU KARNEGO 1/ sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba, której nie udowodniono winy, nie poniosła tej odpowiedzialności, 2/ trafne zastosowanie środków przewidzianych prawem karnym oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa. Sprzyja realizacji zadań postępowania karnego nie tylko w zwalczaniu przestępstw, lecz również w zapobieganiu im oraz umacnianiu poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego, 3/uwzględnienie prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego, przy jednoczesnym poszanowaniu jego godności, 4/ rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie.

8 ETAPY POSTĘPOWANIA KARNEGO 1/ informacja o przestępstwie, 2/ czynności sprawdzające, 3/ postępowanie przygotowawcze ( śledztwo, dochodzenie), 4/ faza in personam, in rem, 5/ akt oskarżenia, 6/ postępowanie sądowe, 7/ wyrok, 8/ postępowanie odwoławcze, 9/ wyrok, nadzwyczajne środki zaskarżania – kasacja, wznowienie postępowania.

9 ZASADY PROCESU KARNEGO Zasady procesu karnego to idee kształtujące model procesu. Określają ogólne, zasadnicze cechy danego procesu, wskazując na to, co dla tego procesu jest charakterystyczne. Z punktu widzenia praktyki zasady procesowe określają kierunek i stanowią dyrektywy pomagające w rozwiązaniu wątpliwości interpretacyjnych. Obowiązujące zasady procesowe mogą wynikać bezpośrednio z ustawy ( zasady skodyfikowane), a dokładnie z konkretnych przepisów ( np. zasada obiektywizmu w art. 4 k.p.k.) lub treść zasady wynika pośrednio z różnych przepisów ( np. zasada bezpośredniości).

10 ZASADA LEGALIZMU -oznacza obowiązek ścigania i wnoszenia oskarżenia do sądu ( dotyczy przestępstw publicznoskargowych), -na organy powołane do ścigania przestępstw zasada ta nakłada obowiązek wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego w sprawach publicznoskargowych, -na oskarżyciela publicznego zasada legalizmu nakłada obowiązek wniesienia i popierania oskarżenia przed sądem, -zasada legalizmu nie obowiązuje w przypadku przestępstw prywatnoskargowych, prokurator może wszcząć lub uczestniczyć w takim postępowaniu, jeżeli uzna, że wymaga tego interes społeczny ( przejaw zasady oportunizmu oznaczającej uprawnienie do oceny celowości ścigania).

11 ZASADA POSTĘPOWANIA Z URZĘDU Zasada ta oznacza, że organy procesowe prowadzą postępowanie i dokonują czynności z urzędu, chyba, że ustawa uzależnia to od wniosku określonej osoby, instytucji lub organu albo od zezwolenia władzy. Zasada ta wyrażona jest w art. 9 § 1 k.p.k. Dotyczy ona organów procesowych prowadzących postępowanie, a także organów prowadzących czynności procesowe. Czynnościami procesowymi dokonywanymi z urzędu są np. przeprowadzenie oględzin miejsca zdarzenia, powołanie biegłego, przesłuchanie świadka, wyznaczenie obrońcy z urzędu. Wnioski o dokonanie czynności, które organ procesowy podejmuje z urzędu, mogą składać również strony i inne osoby bezpośrednio zainteresowane.

12 ZASADA DOMNIEMANIA NIEWINNOŚCI - oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. -domniemanie prawne wzruszalne dopiero przez prawomocny wyrok stwierdzający winę oskarżonego. Winę oskarżonego stwierdza wyrok skazujący lub wyrok warunkowo umarzający postępowanie, -domniemanie niewinności jest obligatoryjne przy ponownym rozpoznaniu sprawy w razie uchylenia prawomocnego wyroku w trybie nadzwyczajnych środków zaskarżenia (kasacja, wznowienie postępowania),

13 ZASADA IN DUBIO PRO REO -wątpliwości, których nie usunięto w postępowaniu dowodowym, rozstrzyga się na korzyść oskarżonego, art. 5§2 k.p.k., -zasada ma zastosowanie tylko wtedy, gdy wszystkie dopuszczalne przez prawo środki dowodowe zostały wykorzystane, -wątpliwości z reguły dotyczą faktów, -wątpliwości dotyczące prawa należy usunąć w drodze interpretacji prawa, -obowiązywanie tej zasady może stanowić podstawę wyroku uniewinniającego, gdyż nie usunięte wątpliwości - domniemanie niewinności nie zostało obalone.

14 ZASADA PRAWDY MATERIALNEJ -nadrzędna zasada w procesie karnym, gdyż istotą postępowania karnego jest dążenie do ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzenia będącego przedmiotem procesu, -przepisy k.p.k. w taki sposób kształtują postępowanie karne, aby podstawę wszelkich rozstrzygnięć stanowiły prawdziwe ustalenia faktyczne ( art. 2 § 2 k.p.k.), -prawda w procesie jest poznawalna, odtworzenie zdarzenia przeszłego następuje w postępowaniu dowodowym poprzez realizację zasad procesowych, -ograniczenia w poznawaniu prawdy wynikają m.in. z zakazów dowodowych ( np. immunitety procesowe, zakaz przesłuchania duchownych w charakterze świadków).

15 ZASADA SWOBODNEJ OCENY DOWODÓW -skodyfikowana, art. 7 k.p.k.- organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy, doświadczenia życiowego, -swobodna ocena dowodów nie oznacza dowolności w ocenie, gdyż podlega ona kontroli przez wyższą instancję przy rozpoznawaniu środka odwoławczego, -sąd w uzasadnieniu wyroku powinien wskazać, jakie fakty uznał za udowodnione lub jakie fakty nie zostały udowodnione, na jakich dowodach oparł się i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych.

16 ZASADA PRAWA DO OBRONY - obrona w aspekcie materialnym – obejmuje całokształt uprawnień oskarżonego w procesie karnym, a także nakaz przestrzegania tych uprawnień przez organy procesowe. Prawo do obrony to prawo do czynności konwencjonalnych dających oskarżonemu możliwość obrony w procesie karnym ( prawo do składania wyjaśnień, uczestnictwa w postępowaniu, do uczestnictwa w określonych czynnościach, prawo do zaskarżania rozstrzygnięć, inicjatywy dowodowej). Oskarżony nie jest karany za składanie fałszywych wyjaśnień. Odpowiedzialności karnej może podlegać jedynie wtedy, gdy fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie przestępstwa lub w drodze podstępnych zabiegów kieruje przeciwko określonej osobie ściganie karne.

17 -obrona w aspekcie formalnym – to prawo do korzystania z pomocy obrońcy. Obrońcą w procesie karnym może osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych, -występowanie obrońcy w procesie karnym może być obligatoryjne lub fakultatywne, -obrona obligatoryjna – oskarżony nie ukończył 18 lat, jest głuchy, niemy lub niewidomy, zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona, zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny,

18 -oskarżony musi mieć obrońcę również wtedy, gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę, -oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem okręgowym, jeżeli zarzucono mu zbrodnię. W takim wypadku udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy, -na wniosek oskarżonego, który nie ma obrońcy z wyboru, prezes sądu, sąd lub referendarz sądowy wyznacza w postępowaniu sądowym obrońcę z urzędu, -podejrzany, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać, aby wyznaczono obrońcę z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

19 Zasada skargowości ( art. 14 k.p.k.) Wszczęcie postępowania sądowego następuje na żądanie uprawnionego oskarżyciela lub innego uprawnionego podmiotu. Oskarżyciel publiczny może cofnąć akt oskarżenia do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. W toku przewodu sądowego przed sądem I instancji cofnięcie aktu oskarżenia tylko za zgodą oskarżonego. Ponowne wniesienie aktu oskarżenia przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn jest niedopuszczalne. -zasada ta dotyczy każdego postępowania sądowego, nie tylko postępowania w I instancji ( żądanie oskarżyciela, żądanie stron w postępowaniu odwoławczym), -oznacza, że żądanie uprawnionego podmiotu winno zakreślać granice postępowania sądowego, sąd z zasady nie wykracza poza tą granicę, chyba, że ustawa na to pozwala ( art. 433 § 1 k.p.k. - sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje),

20 -przestępstwa ścigane z urzędu – uprawniony oskarżyciel to oskarżyciel publiczny, przede wszystkim prokurator. Inne organy mogą być uprawnione na mocy przepisu szczególnego i tylko w określonym zakresie np. organy urzędów skarbowych, organy straży leśnej, Państwowa Straż Łowiecka, Straż Graniczna. Uprawnionym oskarżycielem o przestępstwa ścigane z urzędu jest także oskarżyciel posiłkowy, subsydiarny ( pokrzywdzony), gdy działa w warunkach art. 55 k.p.k. -przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego – uprawniony oskarżyciel to pokrzywdzony lub osoba działająca w jego imieniu. Może to być prokurator, jeżeli obejmie ściganie takiego przestępstwa z uwagi na ważny interes społeczny.

21 -zasadę tą realizuje się poprzez wniesienie skargi, która może być w postaci aktu oskarżenia publicznego, prywatnego aktu oskarżenia. Surogatem aktu oskarżenia jest wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania. Zasada informacji prawnej – lojalności organów ścigania ( art. 16 k.p.k.) Organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników postępowania o ciążących obowiązkach i o przysługujących im prawach. Brak takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywołać ujemnych skutków procesowych dla uczestnika postępowania lub innej osoby, której dotyczy. Organ powinien ponadto w miarę potrzeby udzielić uczestnikom postępowania informacji o ciążących obowiązkach i o przysługujących uprawnieniach także w wypadkach, gdy ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie nakłada.

22 Czego m.in. mogą dotyczyć pouczenia: -o prawie zaskarżenia orzeczenia bądź braku takiej możliwości ( uczestników postępowania), -o skutkach niestawiennictwa na wezwanie ( adresata wezwania), -o prawie składania wyjaśnień, prawie do odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania, o prawie zadawania pytań, składania wyjaśnień do każdego dowodu ( oskarżonego), -o prawach j.w. oraz o prawie do korzystania z obrońcy, składania wniosków dowodowych, zapoznania się z materiałem dowodowym, o obowiązku stawiania się na każde wezwanie ( podejrzanego na piśmie przed pierwszym przesłuchaniem), -o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy ( art.233 k.k.), o prawie do odmowy zeznań ( świadka),

23 -o prawie żądania postanowienia o zatwierdzeniu czynności przeszukania lub zatrzymania rzeczy, jeżeli czynności te zostały przeprowadzone bez wcześniejszego postanowienia sądu lub prokuratora, -pouczenie na piśmie o przysługujących prawach ( zatrzymanego), -o zasadach przepadku poręczenia ( poręczyciela majątkowego), -o prawie żądania podania ustnie lub pisemnie podstaw zarzutów ( podejrzanego po przedstawieniu zarzutów).

24 Zasada „ne bis in idem” ( nieskodyfikowana) -gwarancja niewzruszalności orzeczeń prawomocnych, -niedopuszczalne jest ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem przy tożsamości czynu i osoby, -ochrona stałości stosunków prawnych, -wyjątki od tej zasady to nadzwyczajne środki zaskarżenia ( kasacja, wznowienie postępowania). Prawo również zezwala na możliwość wznowienia postępowań zakończonych prawomocnymi orzeczeniami poprzez podjęcie umorzonych postępowań przygotowawczych.

25 Zasada bezpośredniości -dyrektywa, aby sąd orzekał na podstawie jak najmniejszej liczby ogniw pośrednich w postępowaniu dowodowym, -sąd powinien bezpośrednio stykać się z przeprowadzanymi na sali sądowej dowodami stanowiącymi podstawę ustaleń faktycznych (obecność przy przesłuchaniu świadków, biegłych, oskarżonego, bezpośrednie zapoznanie się z dowodami rzeczowymi, treścią dokumentów). Taka sytuacja daje możliwość zadawania pytań, obserwowania reakcji osób, -dyrektywa nakazu korzystania z dowodów pierwotnych ( np. bezpośredni świadek ), a nie pochodnych ( np. świadek ze słyszenia).

26 Zasada jawności procesu 1/ jako element rzetelnego procesu karnego, 2/ oznacza, że postępowanie przed sądem jest jawne ( art.45 konstytucji RP – każdy ma prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy przez sąd), 3/ dwa aspekty jawności w procesie karnym: -jawność wewnętrzna ( wobec stron), -jawność zewnętrzna ( wobec publiczności, społeczeństwa), 4/ postępowanie sądowe jest jawne dla stron, akta sprawy sądowej udostępnia się stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym ( ograniczenie – ujawnienie tajemnicy państwowej )

27 5/ jawność w postępowaniu przygotowawczym w ograniczonym zakresie dotyczy stron ( nie dotyczy publiczności). Sprowadza się do udostępnienia akt sprawy, sporządzania odpisów, kserokopii, ale za zgodą prowadzącego postępowanie. Strony ( na ich żądanie) mogą być dopuszczone do udziału w czynnościach. Odmowa może nastąpić ze względu na ważny interes postępowania. Niejawność postępowania przygotowawczego wobec publiczności wynika z samej istoty tego postępowania ( czynności zatrzymania, przeszukania, oględzin itp.), a także z przepisów prawa ( art. 241 k.k.), 6/ rozprawa z zasady jest jawna dla publiczności – każdy może wejść i przysłuchiwać się czynnościom na sali sądowej,

28 7/ jawność rozprawy sądowej zostaje wyłączona: -rozpatrywanie wniosku prokuratora o umorzenie postępowania ze względu na niepoczytalność sprawcy, -rozpatrywanie spraw o pomówienia lub znieważenia, -jeżeli może dojść do zakłócenia spokoju publicznego, obrażenia dobrych obyczajów, -może dojść do ujawnienia okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa powinny być zachowane w tajemnicy ( sprawy o szpiegostwo, możliwość ujawnienia metod operacyjnych), -możliwość naruszenia ważnego interesu prywatnego ( sprawy o podłożu seksualnym), -może nastąpić częściowe wyłączenie jawności – przesłuchanie osób obowiązanych do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych ( tajne, ściśle tajne),

29 8/ ogłoszenie wyroku jest jawne dla publiczności, 9/ sąd wyjątkowo może zezwolić na jawność rozprawy głównej poprzez udostępnienie jej przebiegu za pośrednictwem radia, telewizji, prasy. Przesłankami takiej jawności są: -uzasadniony interes społeczny, -brak wystąpienia okoliczności utrudniających prowadzenie rozprawy, -ważny interes uczestnika procesu karnego się temu nie sprzeciwia.

30 Zasada kontroli orzeczeń ( instancyjności) -postępowanie sądowe jest dwuinstancyjne, wynika to z konstytucji RP, -gwarancja dla stron weryfikacji orzeczenia wydanego przez sąd I instancji, -celem tej zasady jest wyeliminowanie błędów w stosowaniu prawa oraz w dokonywaniu ustaleń faktycznych w postępowaniu dowodowym, -realizowana jest przez uruchomienie środków zaskarżenia przyznanych stronom postępowania ( przede wszystkim apelacja od wyroków, zażalenie na postanowienie),

31 Cechy środka zaskarżenia -uprawnienie strony do ich składania ( np. zażalenie do sądu na zatrzymanie osoby), -dewolutywność – przeniesienie sprawy do wyższej instancji, -suspensywność – wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia, -zakaz pogarszania sytuacji oskarżonego, jeżeli środek został wniesiony na jego korzyść ( zakaz reformationis in peius ).


Pobierz ppt "P O S T Ę P O W A N I E K A R N E Jarosław Sypko."

Podobne prezentacje


Reklamy Google