Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Zmiany po socjalizmie 1.Koszty socjalizmu 2.Różnice w ewolucji systemów politycznych po transformacji 3.Ekonomiczne i pozaekonomiczne wyniki po socjalizmie.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Zmiany po socjalizmie 1.Koszty socjalizmu 2.Różnice w ewolucji systemów politycznych po transformacji 3.Ekonomiczne i pozaekonomiczne wyniki po socjalizmie."— Zapis prezentacji:

1 Zmiany po socjalizmie 1.Koszty socjalizmu 2.Różnice w ewolucji systemów politycznych po transformacji 3.Ekonomiczne i pozaekonomiczne wyniki po socjalizmie 4.Światowy kryzys finansowy a Europa Środkowo-Wschodnia 5.Perspektywy Leszek Balcerowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Warszawa, 26 luty 2010

2 1. Koszty socjalizmu

3 A. Szczególnie rozwinięty system nakazów i zakazów: prywatna przedsiębiorczość była zakazana, co wraz z przeprowadzoną w początkowych latach nacjonalizacją doprowadziło do monopolu sektora państwowego; przedsiębiorstwa państwowe podlegały centralnemu planowaniu, które dotyczyło produkcji, reglamentacji środków produkcji i walut obcych, cen i handlu zagranicznego; zakres aktywów finansowych dostępnych dla przedsiębiorstw i ludności był skrajnie ograniczony, ponieważ rynkowy system finansowy nie mógł istnieć obok centralnego planowania; tworzenie i funkcjonowanie wszelkich pozagospodarczych organizacji było poddane ostrej kontroli, tj. społeczeństwo obywatelskie było tłumione, a polityczna opozycja - zakazana; podróże zagraniczne były ograniczone; media podlegały cenzurze, bezpośredniej kontroli partii i polityce personalnej - mass media w znacznym stopniu były instrumentem socjalistycznej propagandy. Charakterystyka socjalistycznego systemu instytucjonalnego 3

4 B. Szczególnie rozwinięty system nakazów i zakazów współistniał z przerośniętym socjalistycznym państwem dobrobytu obejmującym: relatywnie wysokie transfery (edukacja, zdrowie, zasiłki socjalne); ochronę socjalną zapewnioną przez przedsiębiorstwa państwowe; ceny żywności, energii i mieszkań sztucznie podtrzymywane na niskim poziomie; zabezpieczenia społeczne typowe dla gospodarek rynkowych nie istniały, ponieważ zapotrzebowanie na nie było zredukowane poprzez ograniczenie możliwości i zagrożeń jednostek. C. Państwo socjalistyczne było wypaczone w dziedzinie tzw. dóbr publicznych: wydatki na obronę były nadmierne i wynikały z imperialnych aspiracji b. ZSRR; zwalczanie pospolitych przestępstw było stosunkowo skuteczne, ale kosztem praktyk typowych dla państwa policyjnego; system prawny i wymiar sprawiedliwości uznawały prywatną działalność gospodarczą oraz niezależną aktywność społeczną i polityczną za przestępstwo i były zasadniczo sprzeczne z systemem prawnym i wymiarem sprawiedliwości, jakie są potrzebne dla gospodarki rynkowej i społeczeństwa obywatelskiego. 4

5 PKB per-capita (w dolarach międzynarodowych z 1990) w 1950 i 1990: Polska vs. Hiszpania Węgry vs. Austria Dystans między krajami realnego socjalizmu a Europą Zachodnią zdecydowanie się powiększył. (102%) (98%) (42%) (239%) (67%) (149%) (38%) (261%) Źródło: Maddison Database. 5

6 PKB per-capita (w dolarach międzynarodowych z 1990) Chin w porównaniu do Europy Zachodniej (Europa Zachodnia = 100%) (100%) (100%) (1396%) (7%) (56%) (179%) (23%) (426%) 6 PKB per-capita (w dolarach międzynarodowych z 1990) w 1950 i 1990: Korea Pn. vs. Korea Pd. Kuba vs. Chile

7 2. Różnice w ewolucji systemów politycznych po transformacji

8 Wolność polityczna (Polity IV)

9 Wolność polityczna 2008 (Polity IV)

10 Zmiany instytucjonalna po socjalizmie I. Porządek prawny SocjalizmUstrój w 2009Zmiany instytucjonalne 1.Prawa klasyczne (negatywne) Zasadniczo ograniczone. Próby korzystania z tych praw uznane za przestępstwa przeciw socjalizmowi Pełny katalog, podobnie jak na Zachodzie Liberalizująca (wolnościowa) legislacja 2. Prawa socjalne (pozytywne) Rozległy katalog Po-socjalistyczna legislacja, włącznie z konstytucją, na ogól utrwaliła rozległe prawa socjalne

11 I. Porządek prawny (2) SocjalizmUstrój w 2009Zmiany instytucjonalne 3.Prawo gospodarcze -Zapewniało monopol własności państwowej i państwowe monopole -Tworzyło podstawę dla centralnego planowania i zakazywało rynku -Uznanie prywatnej własności i rynku. Pełny katalog ustaw niezbędnych dla rynku -Eliminacje regulacji zapewniających monopol własności państwa i tworzących państwowe monopole -Masowa legislacja prorynkowa 4. Prawo cywilne odnoszące się do społeczeństwa obywatelskiego Uniemożliwiało tworzenie niezależnych stowarzyszeń I fundacji Prawo wyborcze, umożliwiające pluralizm polityczny Tworzenie podstaw prawnych dla demokracji 5. Prawa regulujące politykę Prawo wyborcze, które zapewniało monopol mono- partii Prawo wyborcze umożliwiające pluralizm polityczny Tworzenie podstaw prawnych dla demokracji

12 SocjalizmUstrój w 2009Zmiana instytucjonalna 6. System partyjny Monopartie mające monopol na władzę w antyliberalnym państwie System wielopartyjnyTransformacja odziedziczonych partii, tworzenie nowych 7. Parlament FasadowyOdbija pluralizm politycznyOd instytucji fasadowej do autentycznej 8. Administracja publiczna Kontrolowana przez aparat partyjny. Wiele branżowych ministerstw :obsługujących centralne planowanie W zasadzie oddzielone od systemu partyjnego – zdecydowanie mniej ministerstw Eliminacja kontroli partii, reorganizacja tworzenie nowych urzędów regulacyjnych (nadzór finansowy, telekomunikacja, itp.) 9. Samorząd lokalny BrakIstnieje – jako jeden z mechanizmów dekoncentracji władzy politycznej Dekoncentracja władzy politycznej w przekroju: centrum – rejony - gminy II. System organizacji

13 II. System organizacji (2) SocializmUstrój w 2009Zmiana instytucjonalna 10. Aparat bezpieczeństwa Rozległy, dominujący nad zwykłym aparatem ścigania dla ścigania przestępstw przeciw socjalizmowi Zasadniczo zredukowana rola wewnętrzna Demontaż starego, budowa nowego aparatu 11. Armia Kontrolowana przez mono- partię. Ostateczne narzędzie utrzymywania socjalizmu Oddzielona od systemu partyjnego, poddana nowej formie cywilnej kontroli Różny zakres restrukturyzacji i przeszkolenia 12. Policja Kontrolowana przez aparat partyjny, słabo ograniczona w działaniach wobec ludzi spoza elity władzy, różny zakres efektywności w ściganiu pospolitych przestępstw Oddzielona od systemu partyjnego, silniej ograniczona – przez prawa obywatelskie – w działaniach wobec ludzi. Różna efektywność w ściganiu pospolitych przestępstw Różny zakres restrukturyzacji i przeszkolenia

14 II. System organizacji (3) SocjalizmUstrój w 2009 r.Zmiana instytucjonalna 13. Prokuratura Kontrolowana przez aparat partyjny, używana do ścigania przestępstw przeciw socjalizmowi. Dominująca wobec sądów Generalnie oddzielona od systemu partyjnego Skoncentrowana na ściganiu przestępstw pospolitych: większa równowaga w relacjach z sądami Różny zakres restrukturyzacji i przeszkolenia 14. Sądy W razie potrzeby kontrolowane przez mono-partię Niezależne. Różny zakres trafności orzeczeń i efektywności działania Przyznanie prawnej niezależności. Różny zakres reform w zakresie efektywności 15. Organizacja egzekwujące orzeczenia sądów Więziennictwo słabo ograniczone przez prawa jednostki. Brak specjalistów egzekwujących prawa wierzycieli, np. komorników, bo brak upadłości Silniejsze choć różne ograniczenia w formie praw jednostki. Zwiększona liczba specjalistów egzekwujących prawa wierzycieli Różny zakres restrukturyzacji. Rozwój nowych organizacji i zawodów egzekwujących prawa wierzycieli

15 II. System organizacji(4) SocjalizmUstrój w 2009 r.Zmiana instytucjonalna 16. Media Politycznie kontrolowane przez formalną i nie formalną cenzurę Wolne od politycznej kontroli z ewentualnym wyjątkiem mediów publicznych Eliminacja politycznej kontroli. Rozwój nowych prywatnych mediów 17. Społeczeństwo obywatelskie Zdławione. Oficjalne organizacje społeczne poddane ostatecznej kontroli aparatu mono-partii Możliwy rozwój niezależnych stowarzyszeń i fundacji. Zrestrukturyzowane i zredukowane co do skali Spontaniczny rozwój Restrukturyzacja 18. Organizacje gospodarcze Sektor finansowy: monobank podporządkowany centralnemu planowaniu. Niewymienialny pieniądz Sektor niefinansowy: bezwzględna dominacja mono- politycznych organizacji państwowych Niezależny bank centralny. Głównie prywatne banki komercyjne w inne organizacje finansowe. Wymienialny pieniądz. Wiele konkurujących głównie prywatnych firm Wydzielenie banku centralnego. Prywatyzacja banków państwowych, wejście nowych. Wprowadzenie wymienialności pieniądza. Eliminacja przymusowych zgrupowań, prywatyzacja firm państwowych, wchodzenie nowych..

16 II. System organizacji (5) SocjalizmUstrój w 2009 r.Zmiana instytucjonalna 19. Oświata podstawowa i średnia Monopol państwa. Polityczna kontrola w zakresie wrażliwych przedmiotów (nauki społeczne) W zasadzie zachowany. Ograniczony udział szkół niepublicznych. Zmienione programy odbijające przejście do demokracji i kapitalizmu Ograniczone wejście szkół niepaństwowych Zmiany w programach 20. Szkolnictwo wyższe, sektor B+ R Monopol państwa. Badania i edukacja w naukach społecznych poddane kontroli politycznej B+R w naukach technicznych ograniczone przez antyinnowacyjny wpływ socjalizmu Dość duży, choć mniejszościowy udział szkół niepublicznych. Odpolitycznione programy w naukach społecznych. Różny zakres przekształceń odziedziczonych ośrodków B+R. Nowe ośrodki w ramach firm prywatnych Znaczące wejście szkół niepublicznych, pewna restrukturyzacja publicznych. Liberalizacja badań i edukacji w naukach społecznych. Różny zakres restrukturyzacji. Tworzenie nowych ośrodków B+R

17 II. System organizacji (6) SocjalizmUstrój w 2009 r.Zmiana instytucjonalna 21. System socjalny Na ogół rozległy repartycyjny system emerytalny. Rozległy zakres innych świadczeń Dominacja państwa w świadczeniu i finansowaniu usług zdrowotnych Na ogół zachowany. W niektórych krajach tworzenie dodatkowych systemów kapitałowych. Różny zakres zreformowania. Dodano zasiłki od bezrobocia. Zwiększona rola prywatnych świadczeniodawców. Nadal dominacja publicznego finansowani Różny zakres reform emerytalnych. Różny zakres reform. Pewne reformy zwiększające rolę prywatnych świadczeniodawców i zmiana formy publicznego płatnika

18 SocjalizmUstrój w 2009 r.Zmiana instytucjonalna 22. Mechanizm nakazowo- rozdzielczy Głównie rynek, otwarty na świat Demontaż aparatu centralnego planowania, spontaniczny rozwój transakcji rynkowych 23. Brak autonomicznych negocjacji zbiorowych, bo brak niezależnych pracodawców i związków zawodowych Zwiększona, choć rożna rola negocjacji zbiorowych wskutek pojawienia się niezależnych związków zawodowych i organizacji pracodawców Pojawienie się niezależnych związków zawodowych i organizacji pracodawców III. Mechanizmy masowego i regularnego współdziałania

19 krajWolność gospodarcza (1) Wolność polityczna (2) liderzy Dania Finlandia Nowa Zelandia Szwajcaria kraje postsocjalistyczne Bułgaria Czechy701 Estonia Węgry701 Łotwa501 2 Litwa502 1 Polska Rumunia302 Słowacja502 1 Słowenia Białoruś Rosja Ukraina304 3 Chiny porównywalne kraje OECD Grecja Włochy Portugalia701 Hiszpania701 ( 1) Heritage Foundation, Index of Economic Freedom, 2009 (2) Freedom House, Freedom in the World, 2009 Źródło Leszek Balcerowicz Institutional Change after Socialism and the Rule of Law, Hague Journal on the Rule of Law, 1: 215–240, 2009 Wolność polityczna i gospodarcza,

20 KrajSądownictwo (1) Bezstronność sądów (2) Egzekwowanie kontraktów – dni (3) Egzekwowanie kontraktów – koszt (% długu) (4) liderzy w wolnościach gospodarczych i politycznych Dania Finlandia98, Nowa Zelandia98, Szwajcaria8, kraje postsocjalistyczne Bułgaria Czechy Estonia76, Węgry5, Łotwa4, Litwa Polska4, Rumunia Słowacja44, Słowenia Białoruś Rosja2,52, Ukraina2, ,5 Chiny44, porównywalne kraje OECD Grecja5, Włochy4,553,54, Portugalia7,5855, Hiszpania4,5555, (1) i (2) Fraser Institute, Economic Freedom of the World: 2008 Annual Report (3) i (4) World Bank Niezależność, bezstronność i efektowność sądownictwa Źródło Leszek Balcerowicz Institutional Change after Socialism and the Rule of Law, Hague Journal on the Rule of Law, 1: 215–240, 2009

21 3. Ekonomiczne i pozaekonomiczne wyniki po socjalizmie

22 Źródło: EBRD Transition Report 2008; EU Commision Wzrost PKB (1989=100%) PKB 2008 najniższy poziom PKB odnotowany w latach (rok odnotowania)

23 Źródło: EBRD Transition Report 2008; WB WDI, IMF WEO PKB per capita (1989=100%)

24 PKB per capita krajów transformujących się w stosunku do PKB Niemiec (Niemcy= 100%, GK$, 1990, PPP) Nowe kraje członkowskie=Bulgaria, Czech R., Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Slovak R., Romania WNP=Armenia, Azerbaijan, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan,Moldova, Russia, Turkmenistan, Tajikistan,Uzbekistan Ukraine Źródło: The Conference Board and Groningen Growth and Development Centre, Total Economy Database, January 2009 Polska Nowe kraje członkowskie WNP

25 Źródło: WB WDI Inflacja 2008 Deflator PKB (roczna zmiana)

26 Źródło: WB World Development Indicators 26 Oczekiwana długość życia w momencie narodzin (lata)

27 27 Źródło: WB World Development Indicators Śmiertelność dzieci poniżej 5 roku życia (na 1000)

28 28 Źródło: WB World Development Indicators Emisja CO2 (tony metryczne per capita)

29 Źródło: UNCTAD, FDI Online Skumulowane zagraniczne inwestycje bezpośrednie (%PKB) Poza skalą 2007: Sing: 159% HK: 577%

30 Przyczyny różnic w osiągniętych wynikach gospodarczych w świecie posocjalistycznym Główne czynniki tłumaczące różnice w dynamice wzrostu gospodarczego: warunki początkowe, czynniki zewnętrzne (np. kryzys w Rosji), - w tym dostęp do rynków zagranicznych, lokalizacja, zasięg reform rynkowych oraz jakość polityki makroekonomicznej. 30

31 Wnioski te znajdują potwierdzenie w badaniach empirycznych przytaczanych w obszernej literaturze poświęconej krajom transformującym się Polanec, Saŝo (2004) (…) nasze wyniki wskazują, że reformy w późniejszych etapach transformacji silnie (choć z pewnym opóźnieniem, średnio 4-letnim) oddziaływają na wzrost produktywności. Wyniki te potwierdzają wagę reform w podnoszeniu produktywności. Krueger, Anne O. (2004) (…) jest warte odnotowania, że te spośród krajów transformujących, które najszybciej podjęły strukturalne reformy, w zdecydowanej większości też rozwijały się najszybciej. Przykładem mogą być kraje bałtyckie. W ostatnich latach także Rosja rozwijała się szybciej – w znacznej mierze dzięki reformom wprowadzonym w latach 90. Fischer, Stanley; Sahay, Ratna (2004) Podstawowy wniosek to stwierdzenie, że wpływ warunków początkowych, choć dość silny na początku transformacji, z czasem słabnie (…). Ponadto, waga polityki fiskalnej (mierzonej wielkością deficytu/nadwyżki budżetowej) wzrasta wraz z wydłużeniem badanego okresu. Współczynniki przy indeksach mierzących zakres reform (…) są istotne przez cały okres, niezależnie od długości badanego podokresu. Falcetti, Elisabetta; Lysenko, Tatiana; Sanfey, Peter (2006) W okresie transformacji można zaobserwować dodatnią korelację między postępem pro-rynkowych reform a skumulowanym wzrostem gospodarczym dla większości badanych krajów. Wyniki te potwierdzają słuszność tych, którzy działali na rzecz pogłębiania reform. Jednocześnie stanowią one ostrzeżenie przed sytuacją, gdy zaczyna dominować zmęczenie reformami obserwowane w niektórych krajach regionu (….). Badania wskazują też, że w raz z upływem czasu rola warunków początkowych jako źródła wzrostu malała, natomiast nadwyżki budżetowe pozostają silnie powiązane z wyższym tempem wzrostu. 31

32 Ownership structure Źródło: EBRD Transition Report Udział sektora prywatnego w tworzeniu PKB (%)

33 Źródło: World Bank, World Development Indicators Otwartość handlowa (eksport i import jako % PKB) Poza skalą 2007: Sing: 336% HK: 347%

34 Dlaczego lepsze wyniki gospodarcze wiążą się z poprawą pozaekonomicznych warunków życia (zdrowie, środowisko, itd.)? Niektóre podstawowe czynniki prowadzące do długookresowego wzrostu gospodarczego prowadzą również do poprawy stanu środowiska naturalnego i zdrowotności społeczeństwa, np. 34 reformy gospodarcze ograniczenie marnotrawstwa mniejsza degradacja środowiska oraz poprawa zdrowotności zdrowsza żywność staje się łatwiej dostępna i relatywnie tańsza prywatyzacja (oddzielenie przedsiębiorstw od państwa) przepisy dotyczące ochrony środowiska są lepiej egzekwowane jakość i egzekwowanie prawa

35 4. Światowy kryzys finansowy a Europa Środkowo-Wschodnia A. Sytuacja przed kryzysem

36 Źródło: IMF, World Economic Outlook Inflacja (CPI, %)

37 Źródło: IMF, World Economic Outlook Rachunek obrotów bieżących (%PKB)

38 38 Źródło: EBRD Transition Report 2008, EC Spring 2009 forecast Nadwyżka/deficyt sektora publicznego (% PKB)

39 39 Źródło: EBRD Transition Report 2008, EC Spring 2009 forecast Wydatki publiczne (%PKB)

40 40 Źródło: EBRD Transition Report 2008 N/A Krajowy kredyt dla sektora prywatnego (%PKB) 2007 średnia: 60% 2005 średnia: 41%

41 Źródło: EBRD Transition Report średnia: 23% 2005 średnia: 14% Krajowy kredyt dla gospodarstw domowych (%PKB)

42 Share of FX Denominated Bank Loans in Loans to the Private Sector (%, ) Źródło: World Bank EU10 Report, II 2009 Kredyty do depozytów, 2008 Udział denominowanych kredytów w kredytach dla sektora prywatnego ogółem (%, )

43 43 Źródło: EBRD Transition Report 2008 Zadłużenie zagraniczne (%PKB) 2007 średnia: 80% 2001 średnia: 50%

44 Changes in FX rate heavily affect external debt to GDP ratio Średni kurs z 2008 roku Członkowie strefy Euro N/A Zmiany kursów walutowych silnie wpływają na stosunek zadłużenia zagranicznego do PKB Zadłużenie zagraniczne stan na 31 XII 2008 w USD (Źródło: Joint BIS, WB, IMF database); PKB stan na 2008 w walucie krajowej (Źródło: IMF WEO 2009) Kurs walutowy: Średnie kursy z 2008 i prognozowane na 2009 (Źródło: IMF WEO 2009) Zadłużenie zagraniczne, stan na 31 XII 2008 (% PKB) Kraje o sztywnym kursie Prognoza średniego kursu na 2009 rok (IMF)

45 B. Determinanty wrażliwości krajów Europy Środkowo- Wschodniej na skutki światowego kryzysu finansowego 4. Światowy kryzys finansowy a Europa Środkowo-Wschodnia

46 46 Źródło: WB World Development Indicators 1.Zależność od handlu międzynarodowego Otwartość gospodarki (eksport + import jako % PKB)

47 2. Zależność od eksportu surowców Ukraina W 2008 eksport stali (przy cenach światowych znacznie powyżej wieloletniej średniej) tworzył 15% ukraińskiego PKB i 40% eksportu. 4Q2008 i początek 2009: PKB -20%, stal – 15%, oba poza skalą Rosja W 2007 surowce (w tym gaz i ropa) stanowiły 80% rosyjskiego eksportu i niemal jedną czwartą PKB. Maszyny stanowiły tylko 6% eksportu, ale aż 50% importu. Źródło: Ukraiński Urząd Statystyczny Źródło: Urząd Statystyczny Federacji Rosyjskiej Wzrost PKB (lewa skala) Ceny stali (prawa skala) Minerały, ropa, gaz Metale Chemikalia Maszyny i środki transportu Inne

48 PL 3. Zależność od kredytów Kraje przeżywające boom kredytowy (w znaczniej mierze finansowany napływem kapitału zagranicznego do sektora bankowego) w latach rozwijały się najszybciej, jednak obecnie są najsilniej dotknięte kryzysem. Źródło: EBRD Transition Report 2008,ECB, banki centralne, WB EU10 Report PL Im szybszy wzrost kredytów w latach tym szybszy wzrost PKB w tych latach, ale także większe załamanie w Wzrost w 1 połowie 2009 roku a napływ kapitału do sektora bankowego 2Q2007-1Q2008 Napływ kapitału do sektora bankowego (2Q007- 1Q2008) jako % PKB z roku 2008 Wzrost PKB w pierwszej połowie 2009

49 C. Aktualna sytuacja w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 4. Światowy kryzys finansowy a Europa Środkowo-Wschodnia

50

51

52 Zmieniające się prognozy wzrostu na 2009 (Międzynarodowy Fundusz Walutowy)

53 5. Perspektywy

54

55 Źródło: Eurostat

56 Dodać Singapur Źródło: World Bank Doing Business Report 2010 Egzekwowanie kontraktów czas (dni)

57 Źródło: Eurostat


Pobierz ppt "Zmiany po socjalizmie 1.Koszty socjalizmu 2.Różnice w ewolucji systemów politycznych po transformacji 3.Ekonomiczne i pozaekonomiczne wyniki po socjalizmie."

Podobne prezentacje


Reklamy Google