Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Ssaki leśne. Pod ochroną Niechronione Gacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouch Bóbr europejskiBóbr europejskiBóbr europejskiBóbr.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Ssaki leśne. Pod ochroną Niechronione Gacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouch Bóbr europejskiBóbr europejskiBóbr europejskiBóbr."— Zapis prezentacji:

1 Ssaki leśne

2 Pod ochroną Niechronione

3 Gacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouch Bóbr europejskiBóbr europejskiBóbr europejskiBóbr europejski GronostajGronostajGronostaj Je ż wschodniJe ż wschodniJe ż wschodniJe ż wschodni KozicaKozicaKozica ŁasicaŁasicaŁasica Mroczek pó ź nyMroczek pó ź nyMroczek pó ź nyMroczek pó ź ny Nied ź wied ź brunatnyNied ź wied ź brunatnyNied ź wied ź brunatnyNied ź wied ź brunatny Nocek du ż yNocek du ż yNocek du ż yNocek du ż y PopielicaPopielicaPopielica Ryjówka aksamitnaRyjówka aksamitnaRyjówka aksamitnaRyjówka aksamitna Ryjówka malutkaRyjówka malutkaRyjówka malutkaRyjówka malutka Ry śRy śRy śRy ś Rz ę sorek rzeczekRz ę sorek rzeczekRz ę sorek rzeczekRz ę sorek rzeczek Smu ż kaSmu ż kaSmu ż kaSmu ż ka Suseł perełkowanySuseł perełkowanySuseł perełkowanySuseł perełkowany Ś wistak Ś wistak Ś wistak Ś wistak Wiewiórka pospolitaWiewiórka pospolitaWiewiórka pospolitaWiewiórka pospolita WilkWilkWilk WydraWydraWydra Ż bik Ż bik Ż bik Ż bik ż ubr ż ubr ż ubr ż ubr

4 Gacek wielkouch Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządnietoperze Rodzinamroczkowate Gatunekgacek wielkouch Nazwa systematyczna Plecotus auritus Gacek wielkouch, Plecotus auritus, nietoperz z rodziny mroczkowatych. Długo ść ciała 4–5,2 cm, ogona 3,8–5 cm, rozpi ę to ść skrzydeł 22–26 cm, waga 5–11 g. Futerko br ą zowe do szarobr ą zowego, brzuch białawoszary; nienormalnie wielkie uszy stykaj ą si ę na ś rodku czoła; koziołek długi, spiczasty, cz ę sto prze ś wiecaj ą cy; skrzydła szerokie. Zamieszkuje otwarte tereny le ś ne, zaro ś la, parki, ogrody. Prowadzi aktywny tryb ż ycia o zmierzchu i w nocy; lot powolny; mało towarzyski. Zapada w sen zimowy od pa ź dziernika do kwietnia, zwykle pojedynczo w jaskiniach i piwnicach. Jego pokarm stanowi ą ć my, chrz ą szcze, g ą sienice, muchówki. Wyst ę puje w Europie poza Skandynawi ą, Islandi ą, Półwyspem Iberyjskim, północnymi Włochami i wyspami ś ródziemnomorskimi, w strefie klimatu umiarkowanego Azji; w Polsce pospolity.

5 Bóbr europejski Bobry przy pracy Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki PodgromadaSsaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządgryzonie Rodzinabobrowate Nazwa systematyczna Castor fiber Bóbr europejski (Castor fiber L.) dawniej wyst ę pował w całej strefie umiarkowanej Europy i Azji, obecnie wygin ą ł w wielu regionach Europy. W Polsce jest gatunkiem chronionym. W rzece Pasł ę ce wyst ę pował tak ż e bóbr kanadyjski (Castor canadensis Kuhl), zbiegły z hodowli. Na skutek migracji z terenów wschodnich, planowej introdukcji oraz naturalnych procesów migracji obecnie populacja bobra jest bardzo liczna. Gatunek w wielu miejscach jest pospolity. Długo ść ciała dorosłych osobników wynosi cm, ogona cm, waga kg. Ma małe oczy i uszy. Nogi ma krótkie, biega oci ęż ale, palce stopy tylnej pary nóg s ą zł ą czone błon ą, ułatwiaj ą ca pływanie, ogon jest szeroki, spłaszczony grzbietobrzusznie i pokryty łuskami, słu ż y jako ster reguluj ą cy gł ę boko ść zanurzenia. Futro koloru br ą zowego, ciemnobr ą zowego, a nawet czarne. Wyst ę puje głównie w lasach ł ę gowych nad strumieniami, rzekami, jeziorami.

6 Gronostaj Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Rząddrapieżne Rodzinałasicowate Gatunekgronostaj Nazwa systematyczna Mustela erminea W lecie jego sier ść jest koloru czekoladowobr ą zowego na grzbiecie, ż ółtobiałego na brzuchu, z czarnym ko ń cem ogona; w zimie futro zmienia na białe z czarnym ko ń cem ogona. Mieszka na obrze ż ach lasu, w zaro ś lach, jest zwierz ę ciem naziemnym, prowadz ą cym raczej nocny tryb ż ycia. Ż ywi si ę drobnymi owadami, kr ę gowcami, mi ę czakami. W zimie czasem atakuje te ż zwierz ę ta wi ę ksze od siebie np. zaj ą ce. W lutym i w marcu ma ruj ę i po 70 dniach ci ąż y rodzi od 2 do 13 młodych, które s ą ś lepe przez około 10 dni. Samica karmi młode przez 2 miesi ą ce. Gniazdo wy ś cieła mchem i sier ś ci ą.

7 Jeż wschodni Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządowadożerne Rodzinajeżowate Nazwa systematyczna Erinaceinae Je ż e s ą zwierz ę tami nocnymi i ż ywi ą si ę ś limakami, d ż d ż ownicami, jajami ptaków, małymi ssakami i płazami oraz owadami. Wbrew ludowym przes ą dom, je ż e nie jedz ą jabłek. Jako ssaki owado ż erne mog ą słu ż y ć w charakterze naturalnego ś rodka owadobójczego. Je ż jest w stanie podczas jednej nocy zje ść 200 gramów owadów. Kiedy jednak spo ż yje szkodniki zabite pestycydami, mo ż e ulec zatruciu. Wła ś ciciel ogrodu mo ż e zach ę ci ć kłuj ą cego konsumenta owadów do zamieszkania w ogrodzie przez dokarmianie go niewielkimi ilo ś ciami pokarmu dla psów lub kotów. Nie wolno dawa ć je ż om ani sera, ani mleka, bo nie toleruj ą laktozy. Je ż e s ą przystosowane do spo ż ywania wysokobiałkowych pokarmów, je ż eli jednak podaje si ę im za du ż o tłustego jedzenia, to zapadaj ą na niewydolno ść w ą troby oraz maj ą problemy z sercem. W klimacie umiarkowanym je ż e zapadaj ą w sen zimowy. Cz ę sto zagrzebuj ą si ę w stertach opadłych li ś ci, aby przespa ć chłodny okres roku.

8 Kozica Systematyka Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządparzystokopytne Rodzinakrętorogie Gatunek kozica Nazwa systematyczna Rupicapra rupicapra Ssak z rodziny kr ę torogich (Bovidae), zamieszkuj ą cy wysokie góry, takie jak Alpy, Kaukaz, Taurus, Bałkany, Karpaty Wschodnie oraz Tatry. Jeden z dwóch gatunków z rodzaju Rupicapra - drugi to Rupicapra pyrenaica o nieustalonej dot ą d polskiej nazwie, zamieszkuj ą cy Pireneje, Apeniny i Góry Kantabryjskie. Dojrzało ść płciow ą zwierz ę ta te osi ą gaj ą w wieku około 20 miesi ę cy, ale rozmna ż aj ą si ę dopiero po osi ą gni ę ciu 3-4 lat. Ż yj ą lat. Kozica zamieszkuje wy ż sze pi ę tra górskie, a ż do granicy ś niegu. Ż yje w niewielkich stadach, ze star ą samic ą na czele. Długo ść skoku osi ą ga niekiedy 8 metrów. Ż ywi si ę trawami i ziołami, zim ą porostami i kor ą. W Polsce obj ę ta ochron ą gatunkow ą.

9 Łasica Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Rząddrapieżne Rodzinałasicowate Gatunekłasica Nazwa systematyczna Mustela nivalis Długo ść ciała łasicy wynosi do 28cm (samce wi ę ksze od samic). Tułów ma smukły, gi ę tki. Ko ń czyny s ą krótkie o owłosionych podeszwach. Ogon jest te ż stosunkowo krótki - ok. 9cm. Podgatunek M. n. rixosa ż yj ą cy w Ameryce Północnej jest najmniejszym przedstawicielem rodziny. Ubarwienie letnie sier ś ci z wierzchu ciała jest br ą zoworude, na brzuchu białe, odgraniczone od barwy grzbietu lini ą falist ą. Cały ogon jest br ą zowy. Na białym futerku brzucha cz ę sto wyst ę puj ą br ą zowe c ę tki i plamki. W zimie futerko jest całkowicie białe (w górach północnej i wschodniej Europy) lub bieleje tylko cz ęś ciowo, albo pozostaje br ą zowe jak w lecie, tylko jest ja ś niejsze ( ś rodkowa Europa).

10 Mroczek późny Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządnietoperze Rodzinamroczkowate Gatunekmroczek późny Nazwa systematyczna Eptesicus serotinus Najwi ę kszy z lisów z rodzaju Vulpes. Zwierz ę dobrze znane, o wydłuzonym ciele, w ą skim pysku, spiczastych uszach i charakterystycznym długim i bardzo puszystym ogonie. Ko ń czyny krótkie, lecz wytrzymałe, u niektórych podgatunków bardzo cienkie. Barwa futra zale ż na od zamieszkiwanego rejonu i podgatunku, np. u podagatunku skandynawskiego intensywnie rude, a u kaukaskiego srebrzystoszare.

11 Niedźwiedź brunatny Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rząddrapieżne Rodzinaniedźwiedziowate Gatunek niedźwiedź brunatny Nazwa systematyczna Ursus arctos Drapie ż ny ssak z rodziny nied ź wiedziowatych. Dochodzi do 2 m długo ś ci, 1,25 m wysoko ś ci i do 400 kg wagi. Sier ść g ę sta, barwy rudej, brunatnej, czarnej lub srebrzystej. Zamieszkiwał pierwotnie cał ą Europ ę, obecnie w południowo-zachodniej Europie wyt ę piony. Wyst ę puje w niedost ę pnych lasach górskich, w Eurazji i Ameryce Północnej, a ż do północnego Meksyku. Ż ywi si ę nasionami, owocami, grzybami, d ż d ż ownicami, ś limakami, jajami ptaków, ch ę tnie zjada miód; z braku produktów naturalnych mo ż e wyrz ą dza ć znaczne szkody w ś ród bydła i zwierzyny le ś nej. Na człowieka napada tylko dra ż niony lub zach ę cony, np. przez karmienie. Na zim ę przygotowuje sobie legowisko zwane gawr ą i zapada w sen zimowy, z którego od czasu do czasu mo ż e si ę budzi ć.

12 Nocek duży Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządnietoperze Rodzinamroczkowate Gatuneknocek duży Nazwa systematyczna Myotis myotis Długo ść ciała wynosi cm, rozpi ę to ść skrzydeł cm, masa ciała g. Uszy owalne, dosy ć szerokie. Ciało ma ubarwienie do ść zró ż nicowane u ró ż nych osobników. Grzbiet ciała ma barw ę od szarobrunatnej do ciemno br ą zowej., spód ciała jest ja ś niejszy; biały lub lekko brunatny, skrzydła s ą ciemnoszare. W Polsce wyst ę puje na południu oraz wschodzie kraju. Zachodnia granica jego zasi ę gu biegnie wzdłu ż Wisły i Sanu. Zamieszkuje głównie w osiedlach ludzkich, ś pi ą c na strychach, w stodołach, na wie ż ach ko ś cielnych i innych budowlach. Na nocleg zimowy przenosi si ę na południe, zimuj ą c w piwnicach, w opuszczonych kopalniach, w jaskiniach. Wybiera miejsca, gdzie temperatura nie spada w zimie powy ż ej kilku stopni Celsjusza. Sen zimowy trwa od wrze ś nia (lub pa ź dziernika, gdy jesie ń jest ciepła) do kwietnia.

13 Popielica Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządgryzonie Rodzinapopielicowate Gatunek popielica Nazwa systematyczna Glis glis Wyst ę puje w lasach li ś ciastych i mieszanych z g ę stym podszytem i podrostem. Aktywna jest tylko w nocy. Dzie ń sp ę dza w dziuplach drzew, rzadziej w gniazdach lub norach ziemnych albo budkach l ę gowych wywieszanych dla ptaków. Od ż ywia si ę głównie pokarmem ro ś linnym. Samica w połowie lata rodzi 4-5 młodych, które wychowuje bez pomocy samca. Pod koniec sierpnia popielice intensywnie si ę od ż ywiaj ą i wła ś nie wtedy najłatwiej je wykry ć w terenie. Zim ę sp ę dza w specjalnych norach ziemnych zapadaj ą c w stan hibernacji. Sen zimowy ma bardzo długi (mo ż e on trwa ć kilka do nawet 11 miesi ę cy) i wychodzi na zewn ą trz dopiero kiedy jest ju ż całkowicie ciepło

14 Ryjówka aksamitna Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządowadożerne Rodzinaryjówkowate Rodzajryjówki Gatunekryjówka aksamitna Nazwa systematyczna Sorex araneus Długo ść ciała 6,5 - 8 cm, ogona: ok. 4 cm. Kolor sier ś ci zmienia si ę zale ż nie od sezonu: zim ą ma barw ę prawie czarn ą, a latem brunatno-szaro- kasztanow ą. Ryjówka jest bardzo ż arłocznym zwierz ę ciem, ż eruje cał ą dob ę i zjada w tym czasie ilo ść pokarmu przekraczaj ą c ą jej ci ęż ar. Bez po ż ywienia ginie w ci ą gu 10 godzin. W Polsce nale ż y do najpospolitszych ssaków. Ż yje w ró ż nych ś rodowiskach: w ogrodach, lasach li ś ciastych i mieszanych, na zakrzewionych ł ą kach. Gniazda buduje pod ziemi ą lub przy próchniej ą cych pniach. Jest niezwykle po ż yteczna ze wzgl ę du na swoj ą owado ż erno ść i dlatego podlega ochronie.

15 ryjówka malutka Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządowadożerne Rodzinaryjówkowate Rodzajryjówka Gatunekryjówka malutka Nazwa systematyczna Sorex minutus Jest to najmniejszy ssak ż yj ą cy w Polsce. Długo ść ciała 4 – 6 cm, długo ść ogona 3,2 – 4,4 cm, masa ciała 3 – 7 g. Posiada charakterystyczny, wydłu ż ony ryjek z du ż ymi włosami czuciowymi. Ubarwieniem ciała zbli ż ona jest do ryjówki aksamitnej. Grzbiet ciała ma brunatno- szary, brzuch ż ółto-szary. Mi ę dzy tymi barwami brak ostrej granicy – ciemniejsze ubarwienie grzbietu łagodnie przechodzi w ja ś niejsze ubarwienie brzucha. Lubi przebywa ć w wilgotnym terenie. Typowym ś rodowiskiem jej ż ycia s ą obrze ż a podmokłych lasów, wilgotne ł ą ki, k ę py krzewów na ł ą kach i bagnach, ż ywopłoty, ogródki działkowe. Mo ż na j ą spotka ć tak ż e w obr ę bie zabudowa ń (szczególnie w zimie).

16 ryś Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rząddrapieżne Rodzinakotowate Gatunekryś Nazwa systematyczna Lynx lynx Najwi ę kszy z rysi. Wierzch czaro ż ółtorudy z brunatnymi plamkami (wyra ź niejsze u populacji górskich, i mniej wyra ź ne u nizinnych), brzuch i bokobrody białe. Uszy zako ń czone charakterystycznym p ę dzelkiem, ogon ciemniejszy na czubku. Prowadz ą samotniczy, nocny tryb ż ycia. Rewiry samców s ą wi ę ksze ni ż rewiry samic; rewir jednego samca mo ż e zachodzi ć na rewiry 2-3 samic. W trakcie poszukiwania jedzenia rysie przemierzaj ą ś rednio 7 km w czasie jednej nocy; wbrew utartym pogl ą dom ry ś nie czatuje na ofiar ę na gał ę zi, ale aktywnie jej poszukuje. Samice z młodymi mog ą polowa ć równie ż za dnia.

17 Rzęsorek rzeczek Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządowadożerne Rodzinaryjówkowate Gatunekrzęsorek rzeczek Nazwa systematyczna Neomys fodiens Zamieszkuje biotopy wilgotne, zarówno na ni ż u jak w górach. Mał ż owiny uszne zredukowane, prawie niewidoczne. Mieszka w norach, które wygrzebuje w mi ę kkim gruncie, w bezpo ś rednim s ą siedztwie wody lub pod korzeniami drzew. Wyst ę powanie: Europa i Azja. W Polsce - na całym obszarze kraju. Sier ść g ę sta, ciemna na stronie grzbietowej; wyra ź na granica mi ę dzy ciemn ą sier ś ci ą na grzbiecie i ja ś niejsz ą (prawie biał ą ) sier ś ci ą na brzuchu. Powierzchnia palców tylnych łap pokryta sztywnym, dłu ż szym włosem (przystosowanie do pływania).

18 Smużka Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządgryzonie Rodzinasmuzkowate Gatunek smużka Nazwa systematyczna Sicista betulina Charakteryzuje si ę jedwabist ą sier ś ci ą. Wzdłu ż ciała si ą gnie si ę ciemny pas o szeroko ś ci ok. 3 mm. Smu ż ka ż yje w Europie (od Skandynawii i Niemiec) po ś rodkow ą Azj ę. W Polsce mo ż na j ą spotka ć w północno wschodnich rejonach oraz w Karpatach Wspina si ę sprawnie po trawie i gał ę ziach, chodzi tak ż e po ziemi. Gniazdo z trawy i mchu buduje w spróchniałych pniach. Jesieni ą schodzi na siedem miesi ę cy pod ziemi ę, do nory, gdzie zapada w sen zimowy -hibernacj ę. Po przebudzeniu, w maju, rozpoczyna okres godowy. Samica wydaje młode na ś wiat tylko raz w roku, w czerwcu. Smu ż ka jest aktywna głównie i najcz ęś ciej w nocy.

19 Suseł perełkowany Systematyka Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządgryzonie Rodzinawiewiórkowate Gatunek Suseł perełkowany Nazwa systematyczna Citellus suslicus Gryzo ń, ssak z rodziny wiewiórkowatych. Długo ść ciała cm, ogona cm, ci ęż ar g. Futro od zółtawobr ą zowego do czerwonawobr ą zowego. Cech ą odró ż niaj ą c ą go od susła mor ę gowanego s ą jasne, wyra ź ne plamki na grzbiecie i ogonie. Pokarmem susła perełkowanego s ą trawy, zioła, bulwy, nasiona, jagody oraz owady i jaja ptaków naziemnych. W ci ą gu dnia prowadzi aktywny tryb ż ycia. Zapada w długi sen zimowy - do 7 miesi ę cy. Miot raz w roku: 2-11 młodych. Ci ąż a trwa dni. Niegdy ś licznie wyst ę pował na obszarach le ś nostepowych i półpustynnych północnej pólkuli (m.in. Polska, Ukraina, Mołdawia, Rosja, itd.). Coraz rzadszy z powodu zalesiania lub przeznaczania terenów obejmuj ą cych siedliska na cele rolnicze. Od 1984 roku obj ę ty całkowit ą ochron ą gatunkow ą. Jako gatunek gin ą cy umieszczony jest w Czerwonej Ksi ę dze zagro ż onych gatunków. W Polsce wyst ę puje jeszcze w południowej Lubelszczy ź nie i na Zamojszczy ź nie.

20 Świstak Systematyka Królestwozwierzęta Typstrunowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządgryzonie Rodzinawiewiórkowate Gatunek świstak Nazwa systematyczna Marmota marmota Długo ść ciała: cm, długo ść ogona cm, waga ciała: 2,3 - 5,7 kg; samce wi ę ksze od samic. Barwa zmienna - od ż ółtawobr ą zowej do czerwonawej lub szarej. Wierzch głowy zawsze czarny, boki ciała i nogi ż ółtawoszare. Zamieszkuje Alpy i niektóre pasma Karpat, sztucznie został wprowadzony w Pirenejach. W Polsce zamieszkuje jedynie wysokie rejony Tatr w niewielkiej liczbie osobników. Gatunek wysokogórski. Przebywa w pi ę trze hal i turni w miejscach trudno dost ę pnych. Unika okolic ruchliwych szlaków turystycznych. Kopie nory, gł ę bokie na ok. 1m i osi ą gaj ą ce długo ść do 10 m. Słu żą mu one jako komora l ę gowa, do ucieczki w razie zagro ż enia, a w zimie sp ę dza w nich sen zimowy. Prowadzi stadny tryb ż ycia. Jest bardzo ostro ż ny i płochliwy. W czasie ż erowania stada zawsze jaki ś osobnik stoi na czatach. Zwykle zajmuje wtedy pozycj ę, z której dobrze wida ć na wszystkie strony i staje "na słupka". W razie zagro ż enia wydaje gło ś ny ś wist, od którego pochodzi wła ś nie nazwa gatunku. Tak zaalarmowane stado błyskawicznie kryje si ę w doskonale sobie znanych wej ś ciach do nor.

21 Wiewiórka pospolita Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządgryzonie Rodzinawiewiórkowate Gatunek wiewiórka posolita Nazwa systematyczna Sciurus vulgaris Osi ą ga długo ść ciała 19,5 - 29,0 cm, ogona cm. Jest typowym zwierz ę ciem nadrzewnym. Grzbiet ubarwiony ma na kolor od rudego do ciemnobr ą zowego, spód ciała jest biały. Wiewiórki ż yj ą ce w Karpatach. Sudetach i Beskidzie maj ą ubarwienie ciemniejsze - ciemnobr ą zowe. W zimie wszystkie wiewiórki zmieniaj ą ubarwienie na popielate (szata zimowa). Jest pospolita na terenie całej Polski. Wyst ę puje w lasach li ś ciastych i iglastych, a tak ż e w parkach i zadrzewieniach. Zamieszkuje dziuple, zajmuje gniazda ptaków lub buduje je sama. Gniazda te buduje w koronach drzew, zwykle w rozwidleniu gał ę zi. Buduje je z trawy i drobnych gał ą zek i wy ś ciela mchami. Gniazda te maj ą jeden wej ś ciowy otwór. Długi, puszysty ogon odgrywa wa ż n ą rol ę podczas skoków. Jest aktywna w dzie ń. Jej po ż ywienie stanowi ą nasiona, p ę dy, grzyby, owoce, ale tak ż e owady, jaja i piskl ę ta. Gromadzi zapasy ż ywno ś ci, np. zakopuj ą c nasiona – przyczynia si ę w ten sposób do rozsiewu nasion drzew. Obserwowano te ż, ż e na gał ę ziach drzew suszyła grzyby.

22 Wilk Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Rząddrapieżne Rodzinapsowate Gatunek wilk Nazwa systematyczna Canis lupus Wilki s ą ewolucyjnie młodym gatunkiem (ok. 2 mln lat), który wywodzi si ę (prawdopodobnie) z Canis davisi, a nie jak pierwotnie przyjmowano bezposrednio z Tomarctus czy z bocznej gał ę zi do której nale ż ał wcze ś niej wyst ę puj ą cy Canis dirus który wygin ą ł ok. 16 tys. lat temu. Na terenie Polski kopalne szcz ą tki przodków współcze ś nie wyst ę puj ą cego wilka znaleziono w okolicach Wy ż yny Krakowsko-Wielu ń skiej, Sudetów, Tatr, na Rzeszowszczy ź nie, gdzie znajdowano w osadach plejstoce ń skich wraz z ró ż nymi ś ladami ż ycia i bytno ś ci tam człowieka. Podobnym znaleziskiem mog ą pochwali ć si ę wczesno ś redniowieczne stanowiska archeologiczne Gniezna, Gda ń ska i Opola. Z Eurazji wilk migrował podczas jednego ze zlodowace ń ok. 750 tys. lat temu do Ameryki Północnej. Z tej samej co wilk odnogi ewolucyjnej pochodzi tak ż e pies domowy canis familiaris. Wi ą zany z wilkiem (Canis lupus) jest tak ż e potocznie wymarły obecnie wilk workowaty (Thylacinus cynocephalus) zwany wilkiem tasma ń skim, który jednak wywodzi si ę od zupełnie innych przodków, nale ż y do torbaczy i nie jest skojarzony genetycznie z wilkiem (Canis lupus). Innym gatunkiem wi ą zanym potocznie z wilkiem Canis lupus jest wilk grzywiasty (Chrysocyon brachyurus).

23 Wydra europejska Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Rząddrapieżne Rodzinałasicowate Gatunekwydra europejska Nazwa systematyczna Lutra lutra Długo ść ciała: cm, ogona cm, masa ciała - około 10 kg. Górna cz ęść ciała ubarwiona na brunatno, spód ciała du ż o ja ś niejszy. Wyst ę puje na terytorium całej Polski, ale wsz ę dzie jest bardzo rzadka. Zwi ą zana jest ze ś rodowiskiem wodnym. Spotka ć j ą mo ż na nad brzegiem Bałtyku, nad brzegami rzek, potoków, stawów i jezior. Buduje na ich brzegu nory, wej ś cie do których znajduje si ę pod powierzchni ą wody. Oprócz tego otworu wej ś ciowego, nory wydry posiadaj ą jeszcze otwory wentylacyjne, znajduj ą ce si ę pod korzeniami drzew. Czasami zajmuje te ż gotowe nory wykonane przez lisa, czy borsuka. Doskonale pływa. Główny jej pokarm stanowi ą ryby, ale uzupełnia po ż ywienie tak ż e gryzoniami, ptakami wodnymi i błotnymi. Na polowania wychodzi noc ą. Od wody oddala si ę bardzo niech ę tnie. Je ś li jednak głód zmusi j ą do szukania po ż ywienia, potrafi podejmowa ć nawet dalekie w ę drówki, w czasie których mo ż e czyni ć szkody równie ż w gospodarstwach rolniczych, poluj ą c na drób domowy. Obecnie s ą to jednak bardzo rzadkie przypadki.

24 Żbik Systematyka Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rząddrapieżne Rodzinakotowate Gatunek żbik Nazwa systematyczna Felis silvestris Przedstawiciel kotowatych, po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku (pod nazw ą Felis catus), na podstawie wygl ą du kota domowego. Obecn ą nazw ę nadał ż bikowi w 1775 roku niemiecki przyrodnik Schreber, który w Niemczech obserwował zwierz ę w naturze. Zamieszkuje g ę ste lasy obszarów górskich. Najlepiej czuj ą si ę na skraju kompleksów le ś nych. Znajduj ą c schronienie w ś ród drzew, a poluj ą c na terenach otwartych: ł ą kach, ś ródle ś nych polach, na polach. Szacuje si ę, ż e w Polsce we wschodniej cz ęś ci Karpat ż yje nie wi ę cej ni ż 200 ż bików.

25 Żubr Systematyka Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządparzystokopytne Rodzinakrętorogie Gatunek żubr Nazwa systematyczna Bison bonasus Ssak ło ż yskowy z rodziny kr ę torogich, rz ę du parzystokopytnych. Aktualnie populacja ż ubrów na ś wiecie liczy ok osobników, z czego 630 ż yje w Polsce na terenie Puszczy Białowieskiej, Puszczy Boreckiej, Puszczy Pilskiej, Puszczy Knyszy ń skiej oraz w Bieszczadach. Ż ubr nizinny (Bison bonasus bonasus) - przed I wojn ą ś wiatow ą zamieszkiwał w stanie dzikim jedynie Puszcz ę Białowiesk ą. W wyniku działa ń wojennych i kłusownictwa do 1918 nie dotrwał ż aden osobnik tej populacji. Odtworzono j ą dzi ę ki osobnikom trzymanym w niewoli. Ż ubr kaukaski (górski) (Bison bonasus caucasicus) - mniejszy od ż ubra nizinnego. Zamieszkiwał niegdy ś Kaukaz. Ostatni osobnik padł w Obecnie trwaj ą prace nad odtworzeniem podgatunku na podstawie ż yj ą cych miesza ń ców z ż ubrem nizinnym. Do podgatunku zalicza si ę osobniki fenotypowo odpowiadaj ą ce cechom ż ubra górskiego. Bison bonasus hungarorum - ż ył na terenie południowych Karpat i Siedmiogrodu. Wymarł około 1790 roku.

26 BB oooo rrrr ssss uuuu kkkk DD zzzz iiii kkkk JJ eeee llll eeee ńńńń s s s s zzzz llll aaaa cccc hhhh eeee tttt nnnn yyyy J eeee nnnn oooo tttt KK uuuu nnnn aaaa d d d d oooo mmmm oooo wwww aaaa K uuuu nnnn aaaa l l l l eeee śśśś nnnn aaaa K rrrr eeee tttt LL iiii ssss ŁŁ oooo śśśś SS aaaa rrrr nnnn aaaa TT cccc hhhh óóóó rrrr zzzz ZZ aaaa jjjj ąąąą cccc s s s s zzzz aaaa rrrr aaaa kkkk

27 Borsuk Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Rząddrapieżne Rodzinałasicowate Gatunekborsuk Nazwa systematyczna Meles meles Borsuk jest wszystko ż erny. Jego główne po ż ywienie to korzonki, grzyby, ż oł ę dzie, ś limaki, d ż d ż ownice oraz wszelkiego rodzaju owady i ich larwy. Zjada tak ż e młode króliki, zaj ą ce, ptaki i jaja ptasie, jak równie ż marchew, buraki, wszelkie owoce i jagody. Borsuk wyst ę puje w lasach Eurazji (w całej Polsce). Za ostoj ę obiera okolice lesiste, w szczególno ś ci lasy mieszane i li ś ciaste z bogatym podszytem, otoczone urodzajnymi polami.Uwielbia przebywa ć w pobli ż u terenów podmokłych i wody. Okres godowy borsuka trwa od lutego do pa ź dziernika. Najcz ęś ciej do kopulacji dochodzi w sierpniu. W grudniu jajeczka zagnie ż d ż aj ą si ę w macicy, a w lutym nast ę pnego roku rodz ą si ę młode ( od 1 do 4). Narodziny odbywaj ą si ę w specjalnie przygotowanej norze. Tutaj młode borsuki pozostaj ą przez 8 tygodni. Karmione s ą mlekiem matki, a ssa ć przestaj ą po 4 miesi ą cach ż ycia.

28 Dzik Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządparzystokopytne Rodzinaświniowate Gatunekdzik Nazwa systematyczna Sus scrofa Gatunek ssaka ło ż yskowego z rz ę du parzystokopytnych. Pierwotnie wyst ę pował w Azji, Europie i północnej Afryce. Jako zwierzyna łowna został introdukowany w Australii, obu Amerykach, południowej Afryce i na wielu wyspach oceanicznych. W Polsce dzik jest pospolity, podlega sezonowej ochronie (lochy od 16 stycznia do ko ń ca sierpnia, a ody ń ce, wycinki, przelatki i warchlaki przez cały marzec). Jest w Polsce jedynym przedstwawicielem tzw. zwierzyny czarnej. Samce kg; samice kg. W Karpatach najwi ę ksze samce mog ą osi ą ga ć prawie 350 kg, natomiast dziki południowoeuropejskie nie dorastaj ą do połowy tej masy. Ubarwienie dzika jest zmienne. Mo ż e przechodzi ć od niemal czarnego przez br ą zowo- czerwone po płowe. Z powodu zwyczaju tarzania si ę w błocie jest zbli ż one do barwy gleby wystepuj ą cej w rejonie ż ycia osobnika. Niekiedy sier ść na bokach jest tak pozlepiana na bokach ż ywic ą, ż e tworzy pancerz zwany usmołem. Młode dzika, warchlaki, do 3-4 miesi ą ca ż ycia maj ą wzdłu ż tułowia czarne pasy.

29 Jeleń szlachetny Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządparzystokopytne Rodzinajeleniowate Gatunekjeleń szlachetny Nazwa systematyczna Cervus elaphus Gatunek jeleniowatych; jego liczne podgatunki zamieszkuj ą Europ ę, Azj ę i zachodni ą cz ęść Ameryki Północnej. W Afryce ż yj ą tylko na północy, dochodz ą c na południe do Sahary. Wszystkie podgatunki jelenia szlachetnego charakteryzuj ą si ę du ż ym poro ż em o okr ą głym pniu i du ż ej liczbie odrostków. Jelenie ubarwione s ą zazwyczaj jednolicie, tylko młode s ą plamiste. Na szyi maj ą dłu ż sze włosy tworz ą ce rodzaj grzywy. Grandle s ą rozwini ę te słabo, siekaczy brak. Jele ń szlachetny wyst ę puj ą cy w Polsce mo ż e osi ą ga ć 2,5 m długo ś ci i wysoko ść w kł ę bie do 1,5 m. Waga du ż ego jelenia dochodzi do 350 kg. Jele ń szlachetny pokryty jest krótkim i przylegaj ą cym włosem. Sier ść jelenia szlachetnego jest w zimie siwobrunatna, a w lecie rdzawobrunatna, wierzch głowy, szyja, podbrzusze i nogi s ą barwy ciemniejszej od reszty ciała. Ogon dochodzi do 15 cm długo ś ci.

30 Kuna domowa Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Rząddrapieżne Rodzinałasicowate Gatunekkuna domowa Nazwa systematyczna Martes foina Niewielki ssak drapie ż ny z rodziny łasicowatych, rodzaju Martes. Podobnie jak wi ę kszo ść małych łasicowatych charakteryzuje si ę długim gi ę tkim ciałem i krótkimi nogami. Sier ść br ą zowa, na piersi biała rozwidlona plama; jej rozwidlenia si ę gaj ą a ż do nasady przednich łap zwierz ę cia. Jest to najprostszy sposób odró ż nienia kuny domowej od kuny le ś nej (Martes martes), która wprawdzie te ż ma łat ę na piersi, ale ż ółt ą i nie rozwidlon ą. W odró ż nieniu od kuny le ś nej, kuna domowa ma nagie opuszki palców i stóp. Wyst ę puje w południowej i ś rodkowej Europie oraz w Azji, a ż po Himalaje i Chiny. W Polsce wyst ę puje na całym obszarze kraju, zwykle w okolicach ludzkich siedzib, ruinach, lasach, a tak ż e w centrach du ż ych miast.

31 Jenot Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rząddrapieżne Rodzinapsowate Gatunekjenot Nazwa systematyczna Nyctereutes procyonoides Ssak nale żą cy do rz ę du drapie ż nych i rodziny psowatych. Inne nazwy: szop usuryjski, junat, lis japo ń ski. Długo ść ciała 49 – 70 cm, długo ść ogona 13 – 20 cm, masa ciała 5,5 – 9 kg. Futro puszyste o szarym zabarwieniu, z ciemn ą pr ę g ą wzdłu ż grzbietu. Bardzo charakterystyczne s ą odstaj ą ce pasma włosów po bokach głowy – bokobrody. Pysk czarny. Z wygl ą du przypomina szopa pracza, ale jenot ma ledwo przylegaj ą ce do futra uszy i bardziej puszyste futro. Wyst ę puje w Azji i Europie, cho ć jego pierwotnym obszarem wyst ę powania był Daleki Wschód. Nie jest to nasz rodzimy gatunek, w Polsce wyst ę puje od stosunkowo niedawna. Ze wzgl ę du na swoje warto ś ciowe futro został aklimatyzowany na Ukrainie, Białorusi i Litwie. St ą d samorzutnie rozprzestrzenił si ę po Polsce i Europie. Obecnie spotykany równie ż w Skandynawii, Rumunii i Niemczech. W Polsce zanotowano jego obecno ść w ś rodowisku naturalnym po raz pierwszy w roku Wyst ę puje na terenie całego kraju, najliczniej w północno-wschodnich województwach.

32 Kuna leśna Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Rząddrapieżne Rodzinałasicowate Gatunekkuna leśna Nazwa systematyczna Martes martes Niewielki ssak drapie ż ny z rodziny łasicowatych, rodzaju Martes. Kuna le ś na wyst ę puje w całej niemal Europie oraz w Azji, a ż po Iran i zachodni ą Syberi ę. W Polsce wyst ę puje, cho ć niezbyt licznie, na całym obszarze kraju, a zasieg jej wyst ę powania cz ę sto pokrywa si ę z wyst ę powaniem kuny domowej. Opis Podobnie jak wi ę kszo ść małych łasicowatych charakteryzuje si ę długim gi ę tkim ciałem i krótkimi nogami. Sier ść jednolicie ciemnobr ą zowa (łapy i ogon w podobnym kolorze co grzbiet). Strona brzuszna ja ś niejsza; na szyi kremowa lub ż ółtawa plama - nie rozwidlona - co odró ż nia j ą łatwo od jej bliskiej krewniaczki kuny domowej. Opuszki palców i stóp owłosione. Pysk w ą ski, nos czarny.

33 Lis Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rząddrapieżne Rodzinapsowate Gatuneklis pospolity Nazwa systematyczna Vulpes vulpes Najwi ę kszy z lisów z rodzaju Vulpes. Zwierz ę dobrze znane, o wydłuzonym ciele, w ą skim pysku, spiczastych uszach i charakterystycznym długim i bardzo puszystym ogonie. Ko ń czyny krótkie, lecz wytrzymałe, u niektórych podgatunków bardzo cienkie. Barwa futra zale ż na od zamieszkiwanego rejonu i podgatunku, np. u podagatunku skandynawskiego intensywnie rude, a u kaukaskiego srebrzystoszare. Aktywny po zmroku i w nocy, ale zachowania te mog ą si ę zmienia ć w zale ż no ć i od sytuacji. W biegu mo ż e osi ą ga ć szybko ść 40 km/h. W wysokiej trawie wyskakuje w gór ę, by móc sie rozejrze ć. Ż yje samotniczo lub w parach ł ą cz ą cych si ę na całe ż ycie lub tylko na czas rozrodu. Zajmuje rewir o wielko ś ci od 1-10 km2. Swoje terytorium znakuje moczem i kałem. Czasem obserwuje si ę rodziny lisie zorganizowane haremowo, z samcem i kilkoma samicami, przy czym miot daje tylko samica α czyli dominuj ą ca; u pozostałych dochodzi do zahamowania rui.

34 Łoś Systematyka Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządparzystokopytne Rodzinajeleniowate Gatunek Alces alces Nazwa systematyczna Alces alces Ssak kopytny z rodziny jeleniowatych. Ż yje w podmokłych lasach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. W Polsce rzadki i chroniony. Jest najwi ę ksz ą ż yj ą c ą w Polsce zwierzyn ą łown ą. Byk (samiec) osi ą ga mas ę kg, a wysoko ść cm. Kl ę pa (łosza, samica) osi ą ga mas ę kg. Suknia łosia jest jednolicie ciemnobr ą zowa, pod łbem na szyi ma naro ś l tłuszczow ą z długim czarnym włosem, tzw. brod ę. Ma poro ż e i krótki ogon. Ma dobry w ę ch, a słaby słuch i wzrok. Jego pokarm to w lecie ro ś liny zielone, li ś cie, p ę dy, ro ś liny wodne, w zimie gał ę zie, igły, kora.

35 Sarna Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządparzystokopytne Rodzinajeleniowate Gatuneksarna Nazwa systematyczna Capreolus capreolus Ssak z rodziny jeleniowatych, o smukłym ciele, wysokich nogach, sier ś ci rudawej w lecie, brunatnoszarej w zimie, z biał ą plam ą na po ś ladkach; ż yje w małych stadach w lasach Europy oraz znacznej cz ęś ci Azji, w Polsce pospolity w całym kraju; łowny. Wysoko ść w kł ę bie ok. 90 cm, poro ż e samców (parostki) zwykle z trzema odnogami. Na samic ę mówimy koza na samca kozioł a ich potomstwo to ko ź l ę ta.

36 Kret Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządowadożerne Rodzinakretowate Gatunekkret Nazwa systematyczna Talpa europaea Ssak z rodzaju Talpa, rodziny kretowatych, zaliczanej do rz ę du owado ż ernych. Zamieszkuje ł ą ki i pola Europy i Azji Ś rodkowej, w Polsce jest chroniony. Ci ęż ar walcowatego ciała do 120 g, długo ść ciała do cm. Pysk o ryjkowatym kształcie, zaopatrzony w 44 z ę by. Oczy uwstecznione (o ś rednicy ok. 1 mm, prawdopodobnie niewra ż liwe na ś wiatło). Uszy, cofni ę te na tył czaszki nie posiadaj ą mał ż owin zewn ę trznych, s ą natomiast zaopatrzone w fałd skórny i specjalne włosy zamykaj ą ce otwory słuchowe. Sier ść czarna, charakteryzuj ą ca si ę wyj ą tkow ą g ę sto ś ci ą włosów dwojakiego rodzaju: puchowych i pokrywowych (200 włosków na 1 mm ² ), przy dotkni ę ciu daj ą ce wra ż enie "aksamitnych". Silne, łopatowate łapy z mocnymi zagi ę tymi do tyłu pazurami s ą przystosowane do kopania podziemnych tuneli. Szczególnie silne i du ż e s ą łapy przednie o zredukowanych ko ś ciach przedramienia.

37 zając szarak Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rządzajęczaki Rodzinazającowate Gatunekzając szarak Nazwa systematyczna Lepus europaeus (Pallas) Ma długo ść 75 cm, wysoko ść ok. 30 cm, a jego ogon (omyk) ma 8-10 cm. Wa ż y 3-6 kg. Ogon zaj ą ca jest od góry czarny, spodem biały. Uszy s ą dłu ż sze od głowy. Nogi zaj ą ca nazywa si ę skokami, natomiast uszy - słuchami. Łapy jego s ą w ą skie i twarde, przystosowane do biegania po twardym terenie. Nogi tylne s ą znacznie dłu ż sze od przednich. Jego futro (turzyca) ma szary kolor - upodabniaj ą cy go do podło ż a - ubarwienie ochronne. W zimie futro staje si ę ja ś niejsze i g ę stsze ni ż w lecie. Wyst ę puje pospolicie na terenie całej Polski. Jest typowo stepowym gatunkiem. Wyst ę puje głównie na otwartych terenach upraw rolniczych i ł ą k, w zagajnikach ś ródpolnych. W du ż ych lasach wyst ę puje rzadko. Nie lubi terenów bagiennych i podmokłych. Zim ą, zmuszone głodem cz ę sto ż eruj ą w nieogrodzonych sadach.

38 Tchórz Systematyka Domenaeukarioty Królestwozwierzęta Typstrunowce Podtypkręgowce Gromadassaki Podgromadassaki żyworodne Szczepłożyskowce Rząddrapieżne Rodzinałasicowate Gatunektchórz zwyczajny Nazwa systematyczna Mustela putorius L. Długo ść ciała cm, ogona cm, masa ciała zró ż nicowana; u samców kg, u samic 0,6 - 0,8 kg. Wierzch ciała ma ubarwienie ciemno brunatne, spód ciała i nogi ciemnobr ą zowe, niemal czarne, wargi i ko ń ce uszu białe. U młodych ubarwienie ciała jest bardzo jasne, niemal białe. Jest pospolity na terenie całej Polski. Wyst ę puje na brzegach lasów, na polach uprawnych oraz w zaro ś lach nadrzecznych, bardzo cz ę sto spotka ć go mo ż na w s ą siedztwie zabudowa ń. Najcz ęś ciej zakłada gniazda w stogach zbo ż a, w opuszczonych norach borsuków i lisów. Zim ą cz ę sto zamieszkuje w zabudowaniach ludzkich, pod stodołami, szopami, w ró ż nego rodzaju przybudówkach gospodarczych. Jest typowym drapie ż nikiem. Ze wzgl ę du na niedu ż e rozmiary ciała poluje głównie na drobne ptaki, gady, płazy, gryzonie, a tak ż e ryby. Wyrz ą dza czasami du ż e szkody w hodowlach rolniczych, zwłaszcza w ś ród drobiu. Je ś li jednak hodowle s ą dobrze zabezpieczone, tchórz jest zwierz ę ciem po ż ytecznym- t ę pi zawzi ę cie drobne gryzonie (myszy szczury i nornice), b ę d ą ce dokuczliwymi szkodnikami. Prowadzi nocny tryb ż ycia, przesypiaj ą c dzie ń w ró ż nych kryjówkach.

39 Literatura: Wilhelm i Dorothee Eisenreich, Przewodnik ro ś lin i zwierz ą t Wydawnictwo Mulico, Warszawa 1994r. Strony Internetowe: Muzyka: Vangeils: Opera sauvage - Hymne

40 Wykonała: Magdalena Siraga kl. III e


Pobierz ppt "Ssaki leśne. Pod ochroną Niechronione Gacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouchGacek wielkouch Bóbr europejskiBóbr europejskiBóbr europejskiBóbr."

Podobne prezentacje


Reklamy Google