Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Religia i porządek społeczny. Miedzy modernizmem a ponowoczesnoscią Krzysztof Mądel SJ Religijność – wymiar prywatny i publiczny Konfrencja zorganizowana.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Religia i porządek społeczny. Miedzy modernizmem a ponowoczesnoscią Krzysztof Mądel SJ Religijność – wymiar prywatny i publiczny Konfrencja zorganizowana."— Zapis prezentacji:

1 Religia i porządek społeczny. Miedzy modernizmem a ponowoczesnoscią Krzysztof Mądel SJ Religijność – wymiar prywatny i publiczny Konfrencja zorganizowana przez Instytut Historii UJ Inicjatywę Małopolską im. Króla Władysława Łokietka i Towarzystwo Doktorantów UJ Kraków, 15 grudnia 2005

2 Religia i porządek społeczny: systematyka historyczna a) Premodernizm: Totalizm religijny cuius regio eius religio Paweł Włodkowic w polemice z Falkenbergiem, 1417: teza o nawracaniu siłą niewiernych, którą Krzyżacy wyznają, jest herezją b) Modernizm: Prywatyzacja i separacja tronu i ołtarza Rewolucja Francuska, 1789: Deklaracja praw człowieka i obywatela (preambuła Konstytucji): Nikt nie powinien być niepokojony z powodu wyznawanych poglądów, także religijnych, o ile ich wyznawanie nie zakłóca określonego prawem porządku społecznego; zasada wolności religii; katolicyzm przestaje być religią państwową; protestanci mogą pełnić urzędy państwowe, 24 XII 1789; przywrócenie praw cywilnych i majątku uchodźcom protestanckim, 10 VII, 9 XII 1790; nadanie praw Żydom, 28 I, 26 VII, 16 VIII 1790; naród dysponentem majątku kleru, 2 XI 1789 Konstytucja USA, 1787, Poprawka I, 1791: Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the government for a redress of grievances. c) Postmodernizm: Pluralizm i współzależność Konstytucja RP, 1997: My, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł... Orzeczenie 5-4 Sądu Najwyższego USA z 27 czerwca 2002: miejski program bonów edukacyjnych dla ubogich rodzin w Cleveland, Ohio (przyznający USD ze środków publicznych na dziecko) jest "neutral in all respects toward religion."

3 1960: wśród socjologów zajmujących się problematyką modernizacji i sekularyzacji w latach 60. dominuje przekonanie o stopniowym wygasaniu religii w erze nauki 1970: po roku 1968 ta tendencja ulega odwróceniu, socjologowie coraz częścije dostrzegają przejawy religijnego odrodzenia Więcej na ten temat: The Globalization of Religion and Politics by Darrell J. Fasching, University of South Florida, (maj 2003) Po zamachu terrorystycznym na World Trade Center 11 września 2002 r. często cytowanym autorem staje się Samuel Huntington, który kilka lat wcześniej postawił kontrowersyjną tezę There can be no true friends without true enemies, sugerując tym samym, że upadek wielkich ideologii i odrodzenie się starych tradycji religijnych w nowy sposób spolaryzuje społeczność międzynarodową, rodząc tym samym zagrożenie dla pokoju. Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, New York Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, New York Odrodzenie religijne

4 Kościół katolicki: od wolności religii czy wolności religijnej a) Niebezpieczna wolność religii Pius IX, Syllabus, 1864 potępia wolność publicznego kultu (nr 77; 78) Pius XII, Mowa o tolerancji, 1953 to, co nie odpowiada prawdzie ani prawu moralnemu, nie ma obiektywnie prawa do istnienia, propagowania i działania, a jeśli może być usprawiedliwione w imię wyższego dobra, tzn. np. pokoju, to jednak bez angażowania ustawodawstwa państwowego Edykt nantejski Henryka IV, 1598; religijny pokój Rzeszy w Augsburgu, 1555 a) istnienie wielu religii dopuszczalne za cenę pokoju społecznego b) istnienie fałszu możliwe tylko de facto, nigdy de iure b) Postulowana wolność religijna Sobór watykański II, Deklaracja o wolności religijnej, 1965: a) prawo do wolności religijnej trwale przysługuje również tym, którzy nie wypełniają obowiązku szukania prawdy i trwania przy niej; zaś korzystanie z tego prawa nie może napotykać przeszkód, jeśli tylko zachowany jest sprawiedliwy ład publiczny (DWR 2) b) Kościół rezygnuje z zajmowania uprzywilejowanej pozycji w państwie, a jeśli cieszy się jakimiś przywilejami, to tylko pod warunkiem, że nie uszczupla to wolności innych wspólnot i obywateli (DWR 6) c) samo państwo, jako że odpowiada za przestrzeganie praw, zobligowane jest do otoczenia opieką także wolności religijnej każdego z obywateli i stwarzania dobrych warunków do rozwoju życia religijnego (DWR 6)

5 Sobór watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, 1965, nr 63 Słuszna autonomia rzeczy ziemskich. Wielu współczesnych ludzi zdaje się żywić obawy, aby ze ściślejszego połączenia ludzkiej aktywności z religią nie wynikły trudności dla autonomii ludzi, społeczeństw czy nauk. Jeśli przez autonomię w sprawach ziemskich rozumiemy to, że rzeczy stworzone i społeczności ludzkie cieszą się własnymi prawami i wartościami, które człowiek ma stopniowo poznawać, przyjmować i porządkować, to tak rozumianej autonomii należy się domagać; nie tylko bowiem domagają się jej ludzie naszych czasów, ale odpowiada ona także woli Stwórcy. Wszystkie rzeczy bowiem z samego faktu, że są stworzone, mają własną trwałość, prawdziwość, dobroć i równocześnie własne prawa i porządek, które człowiek winien uszanować, uznawszy właściwe metody poszczególnych nauk czy sztuk. (…) Dlatego niechaj wolno będzie wyrazić ubolewanie nad niektórymi postawami umysłowymi, jakich dawniej na skutek nie dość jasno rozumianej słusznej autonomii nauk nie brakowało także między samymi chrześcijanami, a które wywoławszy waśnie i spory doprowadziły umysły wielu do przeciwstawienia wiary i wiedzy.

6 Sobór watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, 1965, nr 63 Lecz jeśli słowom «autonomia rzeczy doczesnych» nadaje się takie znaczenie, że rzeczy stworzone nie zależą od Boga, a człowiek może ich używać bez odnoszenia ich do Boga, to każdy uznający Boga wyczuwa, jak fałszywymi są tego rodzaju zapatrywania. Stworzenie bowiem bez Stworzyciela zanika. Zresztą wszyscy wierzący, jakąkolwiek wyznawaliby religię, zawsze w mowie stworzeń słyszeli głos i objawienie Stwórcy. Co więcej, samo stworzenie zapada w mroki przez zapomnienie o Bogu.

7 Laickość, laicité, liberalizm Laicyzm – świeckość, a-, anty-, nie-religijność, a-, anty-, nie-klerykalność, aspekt humanistyczny i religijny, sens potoczny, gr. laos, lud, laik to ktoś nieobyty z czymś Laicité (fr.) – wyznaniowość, areligijność wielka rewolucja francuska nadaje temu pojęciu charakter ściśle prawny i czyni istotnym elementem nowożytnej konstytucji społecznej, przykłady: religia w szkole francuskiej, kontrowersje z chustam Liberalizm liberalny – właściwy człowiekowi należącemu do stanu wolnego, który posiadł artes liberales, czyli wykształcenie klasyczne, jest intelektualnie niezależny, światły, otwarty, wielkoduszny. później także stanowisko polityczno-ekonomiczne przeciwne absolutyzmowi i centralizmowi po rewolucji francuskiej również takie stanowisko religijne, koncepcja społeczna, polityczna lub ekonomiczna, która wyklucza jakiekolwiek odniesienie do Absolutu katolickie potępienie liberalizmu Sobór Watykański I, Konstytucja De Fide, 1870, potępia racjonalizm i naturalizm; dogmat Soboru o papieskiej nieomylności w sprawach wiary i moralności Pius IX, Encyklika Quanta cura, 8 XII 1864; oraz Syllabus Pius X, przemówienie z 17 IV 1907, oraz Dekret Świętego Oficjum, 3 VII 1907, wyliczający 64 błędy modernizmu Grzegorz XVI, Encyklika Mirari Vos, 15 VIII 1832, potępia polityczną formę liberalizmu oraz tzw. Liberalny katolicyzm Leon XIII potępia liberalizm w encyklikach: O ludzkiej wolności, 20 I 1888; O złu społeczeństwa współczesnego, 21 IV 1878; O sekcie socjalistów, komunistów i nihilistów, 28 XII 1878; O chrześcijańskiej filozofii, 4 VIII 1879; O małżeństwie, 10 II 1880, O pochodzeniu władzy cywilnej, 29 VII 1881; O masonerii, 20 IV 1884; O państwie chrześcijańskim, 1 XI 1885; O życiu chrześcijańskim, 25 XII 1888; O podstawowych obowiązkach obywatela chrześcijanina, 10 I 1890, O kwestii społecznej, 15 V 1891; O znaczeniu jedności wiary i jedności Kościoła dla zachowania fundamentów moralnych państwa, 20 I 1894, O prześladowaniu Kościoła na całym świecie,19 III 1902 katolicka pochwała liberalizmu J. E. E. Dalberg-Acton, Wykłady o rewolucji francuskiej ( ), wyd. 1910; tegoż History of Freedom, Jan Paweł II, Centesimus annus, 1991: Wydaje się, że zarówno wewnątrz poszczególnych narodów, jak i w relacjach międzynarodowych wolny rynek jest najbardziej skutecznym narzędziem wykorzystania zasobów i zaspokajania potrzeb. Dotyczy to jednak tylko tych potrzeb, za których zaspokojenie można zapłacić, to jest które dysponują siłą nabywczą, i tych zasobów, które nadają się do sprzedania, czyli mogą uzyskać odpowiednią cenę (nr 34). Literatura: katolicką interpretację laicite podaje: Joseph-Marie Verlinde, Chrześcijaństwo wiosną Europy, Warszawa, 2004; krytyczną systematykę liberalizmów podaje Jacek Bartyzel, Liberalizmy, 2005.

8 Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, New York S. Huntington: Zachód i reszta świata, 1920 Pod panowaniem Zachodu Kraje realnie lub nominalnie niezależne od Zachodu

9 Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, New York S. Huntington: Zimna wojna, 1960 Wolny świat Blok komunistyczny Inne państwa

10 Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, New York S. Huntington: Świat podziałów cywilizacyjnych, 1990 Zachodnia Latynoska AfrykańskaIslamskaChińskaHinduskaPrawosławnaBuddyjskaJapońska

11 Jeden naród, dwie kultury Gertrude Himmelfarb, One Nation, Two Cultures, grudzień 1999 (George Bush otrzymuje wtedy nominację Republikanów): społeczeństwo USA składa się z dwóch odrębnych kultur: pierwsza wywodzi się z lat 1960 jest hedonistyczna, indywidualistyczna i zsekularyzowana druga z 1950 jest purytańskia, religijna i skupiona wokół rodziny Ten podział ma swoje początki w XVIII-wiecznej Anglii. Adam Smith nazwał te grupy mianem utracjuszy i dziwaków (the loose and theaustere); Michael Barone: the Beautiful and the Dutiful Alan Wolfe, One Nation. After All, 1998 (George Bush zastanawiał się czy wrócić do polityki): w USA dominuje dość homogeniczna klasa średnia, której kardynalną cnotą jest tolerancja. Klasa ta żyje w kraju cichej wiary, zwykłych obowiązków i nieokreślonej moralności. Wojna ma charakter wewnętrznego zmagania. Neither beautiful nor dutiful. Mutable, perhaps. W wyborach do Kongresu 2001 obie partie uzyskały podobny wynik, ok % głosów każda. Wcześniej Bill Clinton został powtórnie prezydentem z poparciem 49%. One nation, fairly divisible, under God, The Economist Jan 18th 2001

12 World Values Survey, University of Michigan, Por. Living with a superpower, The Economist, 2 Jan Narody i wartości Japonia Szwecja Norwegia Dania Rosja Holandia Szwajcaria Niemcy Finlandia Bułgaria Chiny Korea Płd. Irlandia USA Australia Luksemburg Austria Islandia Francja Belgia Ukraina Estonia Litwa Białoruś Czarnogóra Kanada Węgry Iran Tanzania Rumunia Macedonia Kolumbia Wenezuela Meksyk Chile Gruzja Jordania Puerto Rico Salwador Polska Indonezja Uganda Argentyna Dominikana Egipt Maroko Zimbabwe Ghana wartości egzystencjalne wartości auto-ekspresyjne Hiszpania Nigeria Włochy RPA Nowa Zelandia A f r y k a A z j a K a t o l i c k a E u r o p a A m e r y k a Ł a c i ń s k a A n g l o s a s k i e E u r o p a Ś r o d k o w o – W s c h o d n i a P r o t e s t a n c k i e P o k o m u n i s t y c z n e wartości tradycyjne wartości laickie K o n f u c j a ń s k i e Tajwan Mołdawia Łotwa Serbia Albania Słowacja Chorwacja Bośnia Słowenia Czechy Azerbejdżan Armenia Indie Turcja Brazylia Peru Filipiny Wietnam Wielka Brytania Światopogląd (pionowo) Wartości tradycyjne to religia, rodzina, ojczyzna, silne poczucie tożsamości narodowej. Rodzice domagają się od dzieci posłuszeństwa, chcą, żeby dzieci spełniały ich ocze- kiwania, odrzucają aborcję, eutanazję, rozwody, samobój- stwo. Wartości laickie zawierają katalog wartości przeciwnych. Jakość życia (poziomo) Wartości egzystencjalne są istotne dla ludzi walczących na co dzień o przetrwanie, o bezpieczeństwo fizyczne i ekonomiczne. Ludzie żyjący w poczuciu zagrożenia z reguły okazują niechęć wobec cudzoziemców, mniejszości seksualnych, osób chorych na AIDS, stronią także od aktywności politycznej, nawet od pisania petycji, uważają, że mężczyźni są lepszymi liderami politycznymi niż kobiety. Wartości auto- ekspresyjne zawierają katalog wartości przeciwnych. Oprac. na podstawie setek kwestionariuszy wysyłanych w ciągu ostatnich 25 lat do mieszkańców 78 krajów (85% populacji).

13 Świat podziałów cywilizacyjnych Współczesny konflikt nie rozgrywa się między islamem i Zachodem islamem i chrześcijaństwem islamem i judaizmem Prawdziwy konflikt współczesności rozgrywa się między dwiema alternatywnymi wizjami przyszłości w obrębie danej kultury i religii. Tu i na kolejnych sześciu stronach cytuję Darrell J. Fasching, The Globalization of Religion and Politics, nd%20Politics%204a.ppt (maj 2003). nd%20Politics%204a.ppt

14 Odrodzenie religijne i konflikty globalne Dwie formy odrodzenia religijnego: Fudamentalizm religijny Religijny postmodernizm Dwa modele: Przedmodernistyczny totalizm Ponowoczesny pluralizm Dwa przykłady Osama bin Laden Gandhi

15 Odrodzenie religijne i konflikty globalne Dwie formy odrodzenia religijnego: fudamentalizm religijny religijny postmodernizm Wojna toczy się między dwoma wizjami religii i cywilizacji w ponowoczesnym świecie: dwie grupy zwolenników dwa sposoby (formuły) obecności w świecie Dwie grupy ludzi ci, którzy wierzą, że istnieją dwie grupy ludzi i ci, który w to nie wierzą Those who say there are two kinds of people and those who dont Dwie drogi do globalizacji: podbój wzajemne zrozumienie

16 Wojna bin Ladena z dominacją Zachodu 1957: ur. w Ryadh, w Arabii Saudyjskiej 1981: zdobywa wykształcenie w zakresie administracji publicznej poddany wpływom radykalnego islamu 1980s: walczy z Rosjanami w Afganistanie 1990: władze saudyjskie odrzucają jego propozycję obrony kraju przed inwazją iracką u boku oddziałów USA 1994: traci obywatelstwo saudyjskie 1990s: działa w Sudanie, dzięki doświadczeniu wojennemu staje się liderem światowego terroryzmu zorganizowanego na wzór międzynarodowego holdingu 1996: wraca do Afganistanu i wypowiada jihad Ameryce i Zachodowi

17 Wojna Gandhiego z zachodnim kolonializmem Mohandas K. Gandhi, ur. 2 X 1869 w Porbandar, Gujarat, Indie 1890: zdobywa wykształcenie prawnicze w Anglii studiuje Bhagavad Gita 1893: przełom – upokorzenie w RPA 1906: jako sanitariusz wojskowy bierze udział w powstaniu Zulusów : kształci zwolenników cywilnego nieposłuszeństwa bez użycia przemocy jako narzędzia politycznego nacisku w obozach w RPA, Phoenix Farm, później Tolstoy Farm 1915: w wieku 45 lat powraca do Indii, aby pokierować ruchem na rzecz zniesienia brytyjskiego panowania kolonialnego i zjednoczenia Indii 15 VIII 1947: sukces i porażka 30 I 1948: ginie w zamachu

18 Gandhi i bin Laden: podobieństwa Obaj kształcą się z myślą o karierze urzędniczej w sektorze publicznym. Obaj doznają religijnego przebudzenia w czasie studiów. Obaj nie lękają się śmierci z powodu religijnej przemiany. Obaj wzywają do partyzanckiej walki z kolonializmem i dominacją Zachodu. Obaj odrzucają modernistyczną prywatyzację religii, obaj doceniają polityczne znaczenie religii dla zmiany porządku społecznego. Obaj sięgają do piśmiennych zabytków własnej kultury w poszukiwaniu inspiracji dla swoich rewolucyjnych planów. Obaj są charyzmatycznymi mówcami. Obaj są mistrzami organizacji i strategii politycznej. Obaj zyskują zwolenników także za granicą, organizują międzynarodowy ruch i zagraniczne obozy szkoleniowe. Obaj dla osiągnięcia swojego celu wykorzystają globalne strategie medialne. Obaj w mistrzowski sposób wykorzystują systemy wroga.

19 Gandhi i bin Laden: różnice Edukacja Gandhiego była między-kulturowa, zaś bin Ladena nie. Religijne przebudzenie bin Ladena cechował religijny dualizm, zaś u Gandhiego dominowało przekonanie o jedności całego rodzaju ludzkiego. Bin Laden odrzucał wszystkie wartości społeczne Zachodu, zaś Gandhi uznawał za swoje te, które afirmują jedność rodzaju ludzkiego. Obaj nawiązują do militarnych narracji rodzimych tradycji religijnych dla uzasadnienia swoich rewolucji, ale bin Laden rozumie wojnę jako terroryzm (siły), natomiast Gandhi spirytualizuje ją (siła ducha) w postaci idei obywatelskiego nieposłuszeństwa bez użycia przemocy. Gandhi posługuje się globalnymi mediami w celu obudzenia sumień i uświadomienia ludziom jedności rodzaju ludzkiego, bin Laden używa ich dla budzenia wzajemnej niechęci i podziałów. Gandhi dąży do przekształcenia społeczeństwa przez własne cierpienie, bin Laden przez cierpienie innych. Dla bin Ladena sukces sprowadzał się do geograficznej separacji społeczności wiernych i pogan (dar al Islam vs. dar al harb). Dla Gandhiego sukces oznaczał współpracę i współzależność w pluralistycznym świecie.

20 Pomocniczość na forum zjednoczonej Europy Traktat o Unii Europejskiej, zwany Traktatem z Maastricht, 1992, nazywa integrację europejską nowym etapem w procesie tworzenia ściślejszego związku między narodami Europy, w którym decyzje są podejmowane (w sposób możliwie najbardziej otwarty – poprawka z Amsterdamu, 1997) na szczeblu jak najbliższym obywatelowi (Artykuł A). Traktat o Wspólnocie Europejskiej, zwany Amsterdamskim, 1997, postanawia w, iż w zakresie, który nie podlega wyłącznej kompetencji Wspólnoty, Wspólnota podejmuje działania, zgodnie z zasadą subsydiarności, tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim cele proponowanych działań nie mogą być skutecznie zrealizowane w odpowiedni sposób przez państwa członkowskie, natomiast z uwagi na skalę lub skutki tych działań, mogą być lepiej zrealizowane przez Wspólnotę. Żadne działanie Wspólnoty nie wykracza poza to, co jest konieczne do zrealizowania celów określonych w niniejszym traktacie (Artykuł 3B).

21 Pomocniczość: jak chronić się przed Brukselą Konstytucja nie decentralizuje de facto dotychczasowych kompetencji Unii, ale otwiera taką możliwość na przyszłość. Artykuł 9.3 stwierdza, iż Unia może podejmować działania tylko wtedy i tylko w takim zakresie, w jakim zamierzone cele nie mogą być osiągnięte przez same państwa członkowskie, a zarazem mogą być lepiej osiągnięte na poziome Unii. Osobny protokół zawarty w Konstytucji nt. respektowania zasady pomocniczości i proporcjonalności stwierdza, że Komisja Europejska zobowiązana jest wykazać, że proponowane przez nią rozwiązania są zgodne z zasadą pomocniczości, a zarazem spełniają kryteria jakościowe, a jeśli to możliwe także kryteria ilościowe. Parlamenty narodowe mogą zakwestionować propozycje Komisji w ciągu sześciu tygodni, jeśli ustalą, że propozycje te naruszają pomocniczość. Jeśli jedna trzecia parlamentów zgłosi takie zastrzeżenia, Komisja jest zobowiązana do zrewidowania, aczkolwiek nie do całkowitego wycofania swoich propozycji. Parlamenty i rządy krajów członkowskich mogą także odwoływać się do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w tej sprawie. Podczas prac nad Konstytucją W. Brytania opowiadała się za stworzeniem urzędu prezydenta Rady Europejskiej, który wraz z ministrem spraw zagranicznych mógłby reprezentować Unię na arenie międzynarodowej. Propozycja miała charakter anty- federalistyczny, wzmacniała bowiem ciało złożone z szefów rządów krajów członkowskich. W. Brytania, Francja, Hiszpania i Włochy opowiadały się za zastąpieniem dotychczasowego modelu rotacyjnego przewodnictwa w Radzie UE urzędem stałego prezydenta Rady, co jednak spowodowało sprzeciw mniejszych krajów, dlatego w ostatecznym, kompromisowym rozwiązaniu kompetencje prezydenta Rady zostały znacznie ograniczone.

22 Pomocniczość: jak bronić się przed Brukselą Zachowaniu zasad pomocniczości i równości sprzyja nowy układ wpływów w obrębie Komisji Europejskiej. Konstytucja określa, że skład Komisji tworzy 15 komisarzy z teką i prawem głosu oraz 15 innych komisarzy nie posiadających żadnych kompetencji ani prawa głosu, ale wyposażonych w pełne zaplecze logistyczne. Poszczególne kraje będą posiadać własnego komisarza zgodnie ze ściśle określoną regułą rotacji. Konstytucja modyfikuje ustalenia przyjęte w Nicei w 2000 r. określające, że Francja, W. Brytania i Niemcy posiadają 29 mandatów w Radzie Europejskiej, zaś dwukrotnie mniejsze Hiszpania i Polska aż 27 mandatów. W r lub 2011 te dysproporcje zostaną usunięte przez przyjęcie zasady, iż większość w głosowaniach będzie tworzyć zwykła większość głosów tych państw, których populacja równa jest co najmniej 60% populacji całej Unii. Z punktu widzenia katolickiej nauki społecznej zasada pomocniczości nie jest uwzględniona przez Konstytucję Europejską w stopniu wystarczającym. Zapisy Konstytucji sprawiają wrażenie, jakby ustawodawca chciał jedynie zabezpieczyć interesy państw członkowskich wobec monopolitstycznych zapędów Brukseli, a tymczasem pomocniczość domaga się czegoś więcej. Tylko takie rozwiązania ustrojowe, w których kompetencje przekazane wyższej instancji wykonywane są przez tę instancję w taki sposób, aby mogła ona jak najszybciej zwrócić je właściwym podmiotom, zasługują na miano pomocniczych. W zapisach Konstytucji ta dynamika nie została uwzględniona. Konstytucja nie definiuje wystarczająco jasno strategicznych celów wspólnych polityk Unii ani też nie przewiduje takiego trybu ich oceny, który z osiągania samodzielności przez państwa członkowskie czyniłby wartość podstawową.

23 Ile państwa? Nowoczesne państwo powinno być inteligentne, tzn. przede wszystkim mieć silną metabolikę informacyjną, a nie energetyczną, winno zatem być zdolne do: absorbcji informacji o stanie środowiska identyfikacji punktów krytycznych wykorzystania tej informacji do stworzenia strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Strategie inteligentnego państwa: Stabilizacja makroekonomiczna Konkurencyjność na rynku wewnętrznym Stabilność polityczna Praworządność Rozbudowa infrastruktury materialnej Troska o kapitał społeczny Literatura: Antoni Z. Kamiński, Bartłomiej Kamiński, Korupcja rządów. Państwa pokomunistyczne wobec globalizacji, Warszawa 2003, s. 238nn.

24 Fordyzm Negocjacje zbiorowe Negocjacje zbiorowe Uspołecznienie bogactwa (państwo dobrobytu) Uspołecznienie bogactwa (państwo dobrobytu) Centralizacja Centralizacja Państwo lub miasto subsydiujące Państwo lub miasto subsydiujące Krajowa polityka regionalna Krajowa polityka regionalna Badania i rozwój finansowane przez przedsiębiorstwa Badania i rozwój finansowane przez przedsiębiorstwa Wiodąca rola przemysłu w tworzeniu innowacji Wiodąca rola przemysłu w tworzeniu innowacjiPost-fordyzm Negocjacje prowadzone na szczeblu lokalnym lub firmy Negocjacje prowadzone na szczeblu lokalnym lub firmy Prywatyzacja potrzeb zbiorowych oraz zabezpieczenia społecznego; pomoc charytatywna Prywatyzacja potrzeb zbiorowych oraz zabezpieczenia społecznego; pomoc charytatywna Decentralizacja i zaostrzająca się konkurencja międzyregionalna Decentralizacja i zaostrzająca się konkurencja międzyregionalna Państwo lub miasto przedsiębiorcze Państwo lub miasto przedsiębiorcze Terytorialne (sub-krajowe) polityki regionalne Terytorialne (sub-krajowe) polityki regionalne Badania i rozwój finansowane przez sektor publiczny Badania i rozwój finansowane przez sektor publiczny Wiodąca rola sektora publicznego w tworzeniu innowacji Wiodąca rola sektora publicznego w tworzeniu innowacji Stara i nowa ekonomia. Rola państwa Źródło: Grzegorz Gorzelak, Reforma terytorialnej organizacji kraju: geneza, założenia, uzasadnienie, w: Idem (ed.), Decentralizacja terytorialnej organizacji kraju: założenia, przygotowanie, ustawodawstwo, Raporty CASE nr 21, Warszawa 1999, ss

25 Fordyzm Negocjacje zbiorowe Negocjacje zbiorowe Uspołecznienie bogactwa (państwo dobrobytu) Uspołecznienie bogactwa (państwo dobrobytu) Centralizacja Centralizacja Państwo lub miasto subsydiujące Państwo lub miasto subsydiujące Krajowa polityka regionalna Krajowa polityka regionalna Badania i rozwój finansowane przez przedsiębiorstwa Badania i rozwój finansowane przez przedsiębiorstwa Wiodąca rola przemysłu w tworzeniu innowacji Wiodąca rola przemysłu w tworzeniu innowacjiPost-fordyzm Negocjacje prowadzone na szczeblu lokalnym lub firmy Negocjacje prowadzone na szczeblu lokalnym lub firmy Prywatyzacja potrzeb zbiorowych oraz zabezpieczenia społecznego; pomoc charytatywna Prywatyzacja potrzeb zbiorowych oraz zabezpieczenia społecznego; pomoc charytatywna Decentralizacja i zaostrzająca się konkurencja międzyregionalna Decentralizacja i zaostrzająca się konkurencja międzyregionalna Państwo lub miasto przedsiębiorcze Państwo lub miasto przedsiębiorcze Terytorialne (sub-krajowe) polityki regionalne Terytorialne (sub-krajowe) polityki regionalne Badania i rozwój finansowane przez sektor publiczny Badania i rozwój finansowane przez sektor publiczny Wiodąca rola sektora publicznego w tworzeniu innowacji Wiodąca rola sektora publicznego w tworzeniu innowacji Stara i nowa ekonomia. Rola państwa Źródło: Grzegorz Gorzelak, Reforma terytorialnej organizacji kraju: geneza, założenia, uzasadnienie, w: Idem (ed.), Decentralizacja terytorialnej organizacji kraju: założenia, przygotowanie, ustawodawstwo, Raporty CASE nr 21, Warszawa 1999, ss

26 Fordyzm Masowa konsumpcja dóbr trwałego użytku Masowa konsumpcja dóbr trwałego użytku Modernizm Modernizm Państwo narodowe Państwo narodowe Uspołecznienie UspołecznieniePost-fordyzm Konsumpcja zindywidualizowana Konsumpcja zindywidualizowana Postmodernizm Postmodernizm Lokalizm i regionalizm Lokalizm i regionalizm Indywidualizacja Indywidualizacja Stara i nowa ekonomia. Ideologia Źródło: Grzegorz Gorzelak, Reforma terytorialnej organizacji kraju: geneza, założenia, uzasadnienie, w: Idem (ed.), Decentralizacja terytorialnej organizacji kraju: założenia, przygotowanie, ustawodawstwo, Raporty CASE nr 21, Warszawa 1999, ss

27 Personalizm Jana Pawła II Transcendecja osoby Inspiracja chrześcijańska i schlolastyka (Augustyn, Akwinata, Jan od Krzyża), egzystencjalizm, fenomenologia, kantyzm i jego krytycy (M. Blondel), filozofia dialogu (Levinas, Buber) godność osoby, niepowtarzalność (hecceitas), odpowiedzialność Podmiotowość Wolność jako stawanie się i jako zadanie, wymiar wewnętrzny i zewnętrzny Miłość i odpowiedzialność, osoba wobec innych osób Kontekst: psychologia, filozofia języka (podmiot-przedmiot), teorie społeczne Teoria wartości Zasada preferencji wartości M. Schellera, filozofia wartości (status ontologiczny) Teologia pracy Podmiotowy (homo creator) i przedmiotowy wymiar pracy (człowiek jako tworzywo) Kontekst kultury kultura symboliczna i materialna, kultura jako oswajanie świata (zadomowienie) i jego przekształcanie, wiara i kultura, sztuka, edukacja i wykształcenie, własność i praca

28 Człowiek wobec rzeczywistości ekonomicznej Prymat pracy nad kapitałem Podmiotowość w relacji własność-praca-kapitał Przedsiębiorczość Człowiek pozbawiony wszystkiego, co mógłby «nazwać swoim» oraz możliwości zarabiania na życie dzięki własnej przedsiębiorczości, staje się zależny od machiny społecznej i od tych, którzy sprawują nad nią kontrolę, a to znacznie utrudnia mu zrozumienie swej godności jako osoby i zamyka drogę do tworzenia autentycznej ludzkiej wspólnoty CA Wolność stowarzyszania się...tworzenie wspólnot gospodarczych, społecznych, politycznych i kulturalnych CA Sprawiedliwość i solidarność Formy sprawiedliwość, struktury grzechu, kultura życia, cywilizacja miłości, Brat naszego Boga i Książę niezłomny Rozwój przez współpracę i konkurencję Kultura przedsiębiorczości, edukacja i badania naukowe, porządek prawny Preferencyjna opcja na rzecz ubogich wyobraźnia miłosierdzia, cywilizacja miłości

29 Solidarność Karl Ranher SJ...jedność w różnorodności stworzeń duchowych (...), która sprawia, że oddziałują one na siebie nawzajem nie tylko w sferze materialnej i fizycznej, i to uprzednio do zgody wyrażonej w sposób wolny przez tych, którzy podlegają takiemu oddziaływaniu, ale także w sferze specyficznie ludzkiej (...); decyzja każdej jednostki współokreśla duchową i osobową sytuację każdej innej". Jan Paweł II Inspiracje: Brat naszego Boga i Książę niezłomny a solidarność świata pracy Solidarność, wolność i konkurencja (Redemptor hominis 1979) Solidarność jako dialog i współpraca (Laborem exercens 1981) Solidarność i przedsiębiorczość, edukacja, innowacja, stowarzyszanie się (Centesimus anns 1991) Solidarność w obronie życia (Evangelium vitae 1995) Jestem z wami, bracia... (Częstochowa 1979) «Solidarność» otworzyła bramy wolności w krajach zniewolonych systemem totalitarnym, zburzyła mur berliński i przyczyniła się do zjednoczenia Europy rozdzielonej od czasów drugiej wojny światowej [na dwa bloki]. (...) Słyszałem wtedy w Gdańsku od was: «nie ma wolności bez solidarności». Dzisiaj trzeba powiedzieć: «nie ma solidarności bez miłości». (Sopot 1999)...pamięć o moralnych przesłaniach 'Solidarności', a także o naszych, jakże często tragicznych doświadczeniach historycznych, winna dziś oddziaływać w większym stopniu na jakość polskiego życia zbiorowego, na styl uprawiania polityki czy jakiejkolwiek działalności publicznej, zwłaszcza takiej, która jest sprawowana na mocy społecznego wyboru i zaufania. Sejm RP, Warszawa 1999

30 Czy współczesnych gospodarkach może być zrealizowana zasada personalizmu? Gospodarka oparta na wiedzy ceni innowacje Konieczna jest nowa organizacja edukacji, badań naukowych i rozwoju Globalna gospodarka pozwala na szybszy rozwój ½ ludzkości rozwija się w tempie 5-8% PKB Globalizacja domaga się inteligentnej, efektywnej i dyskretnej organizacji życia społecznego rola państwa i samorządów lokalnych, organizacji społecznych, mediów i kultury Walka z korupcją, inteligentne zarządzanie Ekonomia podaży domaga się samodzielności ekonomicznej obywateli Dominacja sektora usług, otwarty rynek pracy, swobodny przepływ kapitału i usług Nowoczesne technologie pozwalają efektywne zarządzanie usługami społecznymi Zasada negatywnej identyfikacji celów może być zastąpiona identyfikacją pozytywną Personalizacja usług społecznych, czynnik kulturowy i etyczny Przeciwdziałanie bezradności społecznej jest priorytetem ekonomicznym

31 Korupcja na świecie Kenneth Murphy and Marek Hessel, Stealing the State, and Everything Else - A Survey of Corruption in the Postcommunist World, Project Syndiate at (2003).http://www.project-syndicate.org

32 Szara strefa gospodarki a korupcja Kenneth Murphy and Marek Hessel, Stealing the State, and Everything Else - A Survey of Corruption in the Postcommunist World, Project Syndiate at (2003).http://www.project-syndicate.org Stopień skorumpowania Szara strefa, %PKB Rosja Ukraina Kolumbia Bułgaria Łotwa Rumunia Węgry Polska Grecja Francja Austria USA Estonia Szwecja Włochy Hiszpania Niemcy Dania Czechy Słowacja Meksyk

33 Arbitralność administracji Stopień skorumpowania Korupcja a arbitralność administracji Rosja Ukraina Niemcy Czechy Honduras W. Brytania Węgry Polska Słowacja Grecja Włochy Francja Wenezuela Portugalia Irlandia USA Hiszpania Szwecja Japonia niska wysoka Kenneth Murphy and Marek Hessel, Stealing the State, and Everything Else - A Survey of Corruption in the Postcommunist World, Project Syndiate at (2003).http://www.project-syndicate.org niski wysoki

34 Zawłaszczenie państwa a korupcja administracyjna (state capture versus administrative corruption) Kenneth Murphy and Marek Hessel, Stealing the State, and Everything Else - A Survey of Corruption in the Postcommunist World, Project Syndiate at (2003).http://www.project-syndicate.org Rosja Ukraina Rumunia Czechy Bułgaria Węgry Armenia Polska Słowacja Gruzja Kirgistan Chorwacja Estonia Azerbejdżan Mołdawia Albania Łotwa Słowenia Japonia Litwa Albania wysoki średni wysoki

35 Korupcja a postęp przemian ustrojowych, 1999 Opracowanie autorskie na podstawie European Bank of Reconstruction and Development, Transition Report, London 2001; World Bank, Anti-Corruption in Transition: A Contribution to the Policy Debate, Washington DC 2000; Transparency International web site; Joel Hellman, Geraint Jones, Daniel Kaufman, Seize the State, Size the Day: State Capture, Corruption and Influence in Transition, Policy Research Working Paper, nr 2444, World Bank Institute, Antoni Z. Kamiński, Bartłomiej Kamiński, Korupcja rządów. Państwa pokomunistyczne wobec globalizacji, Warszawa 2003, s Przemiany strukturalne w gospodarce Korupcja (wskaźnik zagregowany) Węgry Azerbejdżan Chorwacja Rosja Słowenia Białoruś Mołdawia Kirgistan Ukraina Albania Kazachstan Armenia Litwa Czechy Estonia Bułgaria Słowacja Łotwa Polska Gruzja Rumunia Uzbekistan

36 Globalnie, solidarnie, rynkowo? Podsumowanie Globalna wymiana na rynku kapitału, towarów i usług służy tylko tym krajom, które aktywnie w niej uczestniczą. Największą korzyść z globalizacji mogą odnieść kraje najbiedniejsze, one także mogą najwięcej stracić. W latach PKB liczony na osobę 24 krajów rozwijających się (3 mld mieszkańców) przyrastał co roku średnio o 5%, a więc znacznie szybciej niż krajów uprzemysłowionych, jednak PKB pozostałych krajów rozwijających się (2 mld ludzi) spadał średnio o 1%. Na globalnym rynku lepiej zorganizowani, lepiej wykształceni i bardziej innowacyjni wygrywają bogatymi, lecz nieuporządkowanymi i biernymi. Postulat inteligentnego państwa jako promotora zrównoważonego rozwoju. Aktywna polityka edukacyjna, zwiększenie nakładów na badania i rozwój, walka z korupcją, doskonalenie infrastruktury, zwłaszcza administracyjnej, wycofywanie się z bezpośredniej aktywności na rynku usług publicznych i ubezpieczeń na rzecz funkcji kontrolnych, a wreszcie formułowanie długofalowych strategii rozwoju i decentralizacja kompetencji wykonawczych. Globalna wymiana wymusza na wielkich korporacjach międzynarodowych zachowanie minimalnych, stale rosnących standardów etycznych. Korporacje międzynarodowe płacą robotnikom więcej niż rodzimi przedsiębiorcy, zapewniają także napływ kapitału i nowych technologii. Zagwarantowanie innych wartości (np. zapobieganie narastaniu nierówności społecznych, odpływowi kapitału, dewastacji środowiska) leży w gestii państwa.


Pobierz ppt "Religia i porządek społeczny. Miedzy modernizmem a ponowoczesnoscią Krzysztof Mądel SJ Religijność – wymiar prywatny i publiczny Konfrencja zorganizowana."

Podobne prezentacje


Reklamy Google