Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i praktycznym zastosowaniu na poziomie lokalnym. Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i w praktycznym zastosowaniu.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i praktycznym zastosowaniu na poziomie lokalnym. Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i w praktycznym zastosowaniu."— Zapis prezentacji:

1 Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i praktycznym zastosowaniu na poziomie lokalnym.
Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i w praktycznym zastosowaniu na poziomie lokalnym Niniejsza prezentacja powstała w ramach projektu „Lokomotywa zrównoważonego rozwoju – partnerstwo na rzecz ekorozwoju w gminie” dofinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

2 Koncepcja zrównoważonego rozwoju (1)
W rozwoju zrównoważonym zużywanie zasobów odnawialnych następuje wolniej, niż ich odtwarzanie, zaś zasobów nieodnawialnych wolniej, niż wprowadzanie ich substytutów. Zasada ta oznacza rozwój gospodarczy w zgodzie ze społecznym i przyrodniczym otoczeniem, a nie ich kosztem. Jest to rozwój pożądany społecznie, uzasadniony ekonomicznie i dopuszczalny ekologicznie. Polega na racjonalnym i efektywnym wykorzystywaniu zasobów (kapitałów): gospodarczych, społecznych i przyrodniczych. Zakłada realizację rozwoju „trójwymiarowego”, zintegrowanego i wielofunkcyjnego – SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO EKOLOGICZNEGO Pojęcie zrównoważonego rozwoju (Sustainable Development) wywodzi się z leśnictwa, gdzie pierwotnie oznaczało sposób gospodarowania lasem polegający na tym, że wycina się tylko tyle drzew, ile może w to miejsce urosnąć, tak aby mógł się on zawsze odbudować. W rozwoju zrównoważonym zużywanie zasobów odnawialnych następuje wolniej, niż ich odtwarzanie, zaś zasobów nieodnawialnych wolniej, niż wprowadzanie ich substytutów. Zasada ta oznacza więc rozwój gospodarczy w zgodzie ze społecznym i przyrodniczym otoczeniem, a nie ich kosztem. Jest to rozwój pożądany społecznie, uzasadniony ekonomicznie i dopuszczalny ekologicznie. Niektórzy autorzy używają pojęcia ekorozwój i rozwój zrównoważony zamiennie lub rozpatrywane są one w dwóch aspektach: ekologicznym i cywilizacyjnym. W ujęciu ekologicznym ekorozwój to wzrost gospodarczy z poszanowaniem i wykorzystaniem dóbr przyrody, a więc synonim rozwoju zrównoważonego. W ujęciu cywilizacyjnym jest pojęciem, gdzie gospodarka stoi na równi ze środowiskiem, gdzie te dwa komponenty nie ograniczają się nawzajem i działają na rzecz społeczności lokalnej w oparciu o zasoby występujące na danym terenie. Zatem ekorozwój jest pojęciem węższym od rozwoju zrównoważonego i oznacza proces ograniczania presji na środowisko i poprawę jego stanu poprzez ekologizację procesów gospodarczych oraz wdrażanie zintegrowanych systemów ochrony.

3 Koncepcja zrównoważonego rozwoju (2)
Przyczyny powstania koncepcji zrównoważonego rozwoju (ekorozwoju): Niekontrolowany wzrost gospodarczy Zanieczyszczenie środowiska Antropopresja Bieda, ubóstwo i wykluczenie społeczne Niezrównoważona konsumpcja Kurczenie się zasobów naturalnych Zagrożenie kryzysem ekologicznym Koncepcja rozwoju zrównoważonego powstała w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, jako alternatywa niekontrolowanego wzrostu gospodarczego, zagrażającego nie tylko środowisku przyrodniczemu, ale przede wszystkim człowiekowi. Zwrócono uwagę na to, że czynnikiem warunkującym jakość życia stało się również środowisko przyrodnicze. Należało zatem skierować uwagę na inny rodzaj działań gospodarczych, które niwelowałyby rosnące skutki antropopresji i groźbę globalnej katastrofy ekologicznej. Wysiłek ten musiały podjąć rządy wszystkich państw i zmienić dotychczasowe polityki rozwoju oparte za założeniach ekonomii klasycznej (zysk za wszelką cenę; brak opłat za wykorzystywane elementy środowiska i emisję zanieczyszczeń), które doprowadziły do niekontrolowanego wzrostu konsumpcji i wyczerpywania się zasobów. Zaobserwowano kurczenie się surowców, szczególnie nieodnawialnych, a będących podstawowym czynnikiem produkcji. Zaczęto zadawać sobie pytanie, co stanie się jeśli nadejdzie moment, gdy ich zabraknie lub kiedy jakość środowiska na skutek zanieczyszczeń będzie tak niska, że nie zdołają pełnić już swojej funkcji gospodarczej?

4 Kształtowanie się koncepcji zrównoważonego rozwoju
Raport Sekretarza Generalnego ONZ U Thanta „Człowiek i jego Środowisko” (1969) Konferencja ONZ w Sztokholmie – „Deklaracja Sztokholmska w sprawie Naturalnego Środowiska Człowieka” (1975 r.) Raport Światowej Komisji do spraw Środowiska i Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych pod przewodnictwem Gro Harlem Brundtland pt. „Nasza Wspólna Przyszłość” (1987) – stwierdzenie: ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY = rozwój który zaspokaja potrzeby obecne, nie pozbawiając przyszłych pokoleń możliwości zaspokajania ich potrzeb Zrównoważony rozwój jest drogą ku poprawie jakości życia – istnieje konieczność integracji działań w trzech obszarach: gospodarka, środowisko, społeczeństwo Wzrost gospodarczy musi być równomiernym podziałem korzyści. Konieczna jest ochrona zasobów naturalnych DLA PRZYSZŁYCH POKOLEŃ Podczas Konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Sztokholmie w 1972 roku zwrócono uwagę na konieczność wypracowania globalnej polityki ekologicznej odnoszącej się do zagadnień gospodarczych realizowanych w sposób dostosowany do działania naturalnych praw przyrody. Pierwsza zasada Deklaracji Sztokholmskiej głosiła, że człowiek ma prawo do wolności, równości i odpowiednich warunków życia w środowisku, które pozwoli mu zachować godność i osiągnąć dobrobyt. Nałożyła ona na rządy państw obowiązek ochrony i poprawy stanu środowiska, zarówno dla obecnie żyjących, jak i przyszłych pokoleń. Po Konferencji Sztokholmskiej wiele państw opowiedziało się za przyjęciem idei zrównoważonego rozwoju, w tym Polska. Taki sam obowiązek na poziomie lokalnym, a więc gminnym, spoczywa na wójtach i burmistrzach. W 1987 roku został opublikowany Raport Światowej Komisji do spraw Środowiska i Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych pod przewodnictwem Gro Harlem Brundtland, ówczesnej premier Norwegii. Zamieszczono w nim definicję zrównoważonego rozwoju jako „rozwoju stabilnego, który zaspokaja potrzeby obecne, nie pozbawiając przyszłych pokoleń możliwości zaspokajania ich potrzeb”. W dokumencie zwrócono szczególną uwagę na ścisły związek między środowiskiem a rozwojem. Rozwój ten nie może odbywać się bez uwzględnienia problemów środowiskowych i doprowadzić do wyeksploatowania zasobów naturalnych oraz nie może unikać kosztów zewnętrznych ich degradacji.

5 Cechy zrównoważonego rozwoju
Deklaracja Sztokholmska wyodrębniła trzy podstawowe cechy tego rozwoju: RÓWNOWAŻENIE – podczas planowania i realizacji rozwoju utrzymuje właściwe proporcje między potrzebami gospodarczymi, potrzebami społeczeństw i potrzebami środowiska. TRWAŁOŚĆ – podejmowane dziś działania nie mogą ograniczać możliwości rozwoju w przyszłości. SAMOPOWSTRZYMYWANIE SIĘ – bazuje na wykorzystaniu zasobów odnawialnych i ich substytutów, tworząc rezerwy i bodźce dla przyszłego rozwoju. Deklaracja Sztokholmska wyodrębniła trzy podstawowe cechy tego rozwoju: Równoważnie – podczas planowania i realizacji rozwoju utrzymuje właściwe proporcje między potrzebami gospodarczymi, potrzebami społeczeństw i potrzebami środowiska. Trwałość – podejmowane dziś działania nie mogą ograniczać możliwości rozwoju w przyszłości. Samopodtrzymywanie się – bazuje na wykorzystaniu zasobów odnawialnych i ich substytutów, tworząc rezerwy i bodźce dla przyszłego rozwoju.

6 Dokumenty strategiczne zrównoważonego rozwoju (1)
Szczyt Ziemi w Rio de Janeiro (1992 r.) – przyjęte dokumenty: KARTA ZIEMI – zawierającą zbiór podstawowych zasad zrównoważonego rozwoju oraz praw, obowiązków państw i obywateli wobec środowiska naturalnego. AGENDA 21 – międzynarodowy program działań na rzecz ochrony środowiska realizowany na szczeblach krajowych i lokalnych. Konwencja w sprawie zmian klimatu – której pokłosiem są m.in.: Protokół z Kioto, Protokół Montrealski, coroczne konwencje klimatyczne dotyczące zmniejszania emisji gazów cieplarniach, czy też nowe ekonomiczne instrumenty ochrony powietrza, jak handel emisjami, czy system opłat za emisję. Zasady ogólne rozwoju zrównoważonego i dalsze kształtowanie się koncepcji były efektem słynnej już, międzynarodowej konferencji w Rio de Janeiro w 1992 r. To spotkanie rządów 172 państw istotnie zmieniło podejście do rozwoju i zaktywizowało różne podmioty, w celu urzeczywistniania jego założeń. Polska także miała tam reprezentanta i była jednym z dwóch krajów, które posiadało już swój dokument szczebla rządowego: Politykę ekologiczną Państwa (1991). Na konferencji hasłem przewodnim było „Środowisko i Rozwój”. Podczas obrad przyjęto 5 dokumentów – fundamentalnych zasad w polityce społeczno-gospodarczej uwzględniających ochronę środowiska. Były to: Karta Ziemi – zawierającą zbiór podstawowych zasad zrównoważonego rozwoju oraz praw, obowiązków państw i obywateli wobec środowiska naturalnego. Agenda 21 – międzynarodowy program działań na rzecz ochrony środowiska realizowany na szczeblach krajowych i lokalnych. Konwencja w sprawie zmian klimatu – której pokłosiem są m.in.: Protokół z Kioto, Protokół Montrealski, coroczne konwencje klimatyczne dotyczące zmniejszania emisji gazów cieplarniach, czy też nowe ekonomiczne instrumenty ochrony powietrza, jak handel emisjami, czy system opłat za emisję.

7 Dokumenty strategiczne zrównoważonego rozwoju (2)
Szczyt Ziemi w Rio de Janeiro (1992 r.) – przyjęte dokumenty cd.: Konwencja o zachowaniu różnorodności biologicznej – celem jest ochrona różnorodności biologicznej, zrównoważone użytkowanie jej elementów oraz uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści wynikających z wykorzystywania zasobów genetycznych. Deklaracja dotycząca kierunku rozwoju, ochrony i użytkowania lasów – wyznaczająca nowoczesne sposoby ochrony i użytkowania lasów wszystkich typów. W Polsce doprowadziła do wyodrębnienia polityki leśnej państwa, dążącej do postrzegania lasów jako podstawowego składnika środowiska naturalnego, wymagającego szczególnej troski i do wzrostu powierzchni lesistości kraju Kontynuacją Szczytu Ziemi w Rio były: XIX Sesja Specjalna Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych „Rio + 5” (Nowy York 1997 r.) Szczyt Ziemi w Johannesburgu w 2002 r. – Plan Działania. Czwartym dokumentem przyjętym na Szczycie Ziemi w Rio była Konwencja o zachowaniu różnorodności biologicznej. Celem jej ustanowienia była ochrona różnorodności biologicznej, zrównoważone użytkowanie jej elementów oraz uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści wynikających z wykorzystywania zasobów genetycznych. Najwyższą formą ochrony puli genowej roślin i zwierząt na terenie UE są obecnie obszary Natura 2000. Piątym przyjętym na Szczycie Ziemi dokumentem była Deklaracja dotycząca kierunku rozwoju, ochrony i użytkowania lasów – wyznaczająca nowoczesne sposoby ochrony i użytkowania lasów wszystkich typów. Z wymienionych dokumentów najważniejsza jest Agenda 21. Stanowi wezwanie społeczności międzynarodowej do wspierania wszelkich działań służących wdrażaniu w życie zrównoważonego rozwoju, który należy rozumieć, jako gospodarowanie dopuszczalne ekologicznie, pożądane społecznie i uzasadnione ekonomicznie. Kontynuacją tej inicjatywy były: XIX Sesja Specjalna Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych „Rio + 5” w Nowym Jorku w 1997 roku oraz Szczyt Ziemi w Johannesburgu w 2002 roku i przyjęty tam Plan Działania.

8 Dokumenty strategiczne zrównoważonego rozwoju (3)
2001 r. - „Zrównoważona Europa dla Lepszego Świata”: Strategia Zrównoważonego Rozwoju Unii Europejskiej (odnowiona w 2006 r.) 2010 r. -„Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu” – priorytety: wzrost inteligentny (ang. smart growth), czyli rozwój oparty na wiedzy i innowacjach, wzrost zrównoważony (ang. sustainable growth), czyli transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, efektywnie korzystającej z zasobów i konkurencyjnej, wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu (ang. inclusive growth), czyli wspieranie gospodarki charakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i zapewniającej spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną. Strategia Zielonego Wzrostu OECD (The OECD Green Growth Strategy) Przyjęta przez Unię Europejską w 2000 r. Strategia Lizbońska koncentrowała się bardziej na konwencjonalnym wzroście gospodarczym, niż rozwoju zrównoważonym. Dlatego też, pod naciskiem środowisk proekologicznych opracowana została rok później kolejna strategia – już zrównoważonego rozwoju – przyjęta w Goeteborgu w 2001 r. Została ona odnowiona w 2006 r. Obecnie obowiązującym dokumentem jest strategia UE „Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”. Strategia ta wyznaczyła trzy priorytety: 1. wzrost inteligentny (ang. smart growth), czyli rozwój oparty na wiedzy i innowacjach; 2. wzrost zrównoważony (ang. sustainable growth), czyli transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, efektywnie korzystającej z zasobów i konkurencyjnej; 3. wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu (ang. inclusive growth), czyli wspieranie gospodarki charakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i zapewniającej spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną. OECD, do których należy także Polska, przyjęły nową doktrynę rozwoju – Strategię Zielonego Wzrostu, precyzyjnie wyznaczającą rolę środowiska i jego zasobów, konieczność ich ochrony oraz racjonalnego wykorzystania w rozwoju.

9 Polityka ekologiczna państwa
1991 r. – Polityka ekologiczna państwa 2000 r. – II Polityka ekologiczna państwa 2002 r. – Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej państwa na lata 2002–2010 (2002) 2002 r. – Strategia zrównoważonego rozwoju Polski do 2025 roku 2003 r. – Polityka ekologiczna Państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007–2010 (2003) 2009 r. – Polityka ekologiczna Państwa w latach z perspektywą do roku 2016 (2009) Realizacja zasady zrównoważonego rozwoju na szczeblu krajowym odbywa się, w swoich założeniach, poprzez zapisy dokumentu rządowego: Polityka ekologiczna państwa (PEP). Polska jako pierwszy kraj opracowała Politykę ekologiczną już w 1991 r. Obecnie obowiązuje już czwarty taki dokument. Dokumenty strategiczne Polityki ekologicznej państwa wyznaczają priorytety, cele i kierunki działań na rzecz ochrony, kształtowania i korzystania ze środowiska zgodnie z wymogami i zasadami zrównoważonego rozwoju. Polityka ekologiczna, prowadzona również na poziomie gminy, przyczynia się do rozwiązywania problemów ekologicznych w skali lokalnej i regionalnej. Lokalna polityk ekologiczna nie powinna być jednak utożsamiana z gminnym Programem ochrony środowiska, który ma charakter techniczno-wdrożeniowy. Podobnie jak Lokalna Agenda 21, lokalna polityka ekologiczna i strategia zrównoważonego rozwoju powinny mieć charakter zintegrowany i całościowy i w sposób skoordynowany programować rozwiązywanie lokalnych problemów środowiskowych, społecznych i gospodarczych.

10 Wytyczne aktualnej Polityki ekologicznej państwa wobec samorządów
Polityka ekologiczna państwa w latach z perspektywą do roku precyzuje zadania dla samorządów terytorialnych. Należą do nich: wzmocnienie systemu zarządzania środowiska poprzez utworzenie struktur organizacyjnych realizujących publiczne zadania w zakresie tzw. planowania ekologicznego, przy szerokim udziale społecznym, planów i programów rozwoju; gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie informacji o środowisku; rozwijanie dialogu między instytucjami administracji a biznesem w ramach dobrowolnych porozumień ekologicznych; uwzględnienie w metodyce prac planistycznych potrzeb ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju – zweryfikowanie lub opracowanie nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego; wzmocnienie etatowe służb ochrony środowiska i gospodarki wodnej; wzmocnienie pozycji gminy przy ustalaniu lokalizacji inwestycji – uczestnictwo w procedurze ocen oddziaływania na środowisko; Polityka ekologiczna państwa w latach z perspektywą do roku precyzuje zadania dla samorządów terytorialnych. Należą do nich: wzmocnienie systemu zarządzania środowiska poprzez utworzenie struktur organizacyjnych realizujących publiczne zadania w zakresie tzw. planowania ekologicznego, przy szerokim udziale społecznym, planów i programów rozwoju; gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie informacji o środowisku; rozwijanie dialogu między instytucjami administracji a biznesem w ramach dobrowolnych porozumień ekologicznych; uwzględnienie w metodyce prac planistycznych potrzeb ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju – zweryfikowanie lub opracowanie nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego; wzmocnienie etatowe służb ochrony środowiska i gospodarki wodnej; wzmocnienie pozycji gminy przy ustalaniu lokalizacji inwestycji – uczestnictwo w procedurze ocen oddziaływania na środowisko.

11 Wytyczne aktualnej Polityki ekologicznej państwa wobec samorządów – cd.
Polityka ekologiczna państwa w latach z perspektywą do roku precyzuje zadania dla samorządów terytorialnych. Należą do nich (cd.): wprowadzenie procedur umożliwiających gminie występowanie w charakterze inicjatora ustanawiania pomników przyrody, rezerwatów, parków, tworzenia parków wiejskich i miejskich oraz innych obiektów chronionych, leżących całkowicie lub w części na terytorium gminy; zaostrzenie normatywów oraz powiększenie opłat i kar ponad wielkości przyjęte dla całego kraju lub województwa; przygotowanie planów inwestycyjnych i rozwoju w dziedzinie wykorzystania energii odnawialnej; zwiększenie stopnia zalesiania, przygotowanie strategii i planów gospodarowania odpadami, programów ochrony środowiska; opracowanie programu informowania społeczeństwa o nadzwyczajnych zagrożeniach środowiska; podjęcie działań na rzecz wzrostu świadomości ekologicznej; wzmocnienie gminnych wydziałów rolnictwa w związku z potrzebami wdrożenia kodeksu dobrych praktyk rolniczych. Polityka ekologiczna państwa w latach z perspektywą do roku precyzuje zadania dla samorządów terytorialnych. Należą do nich (cd.): wprowadzenie procedur umożliwiających gminie występowanie w charakterze inicjatora ustanawiania pomników przyrody, rezerwatów, parków, tworzenia parków wiejskich i miejskich oraz innych obiektów chronionych, leżących całkowicie lub w części na terytorium gminy; zaostrzenie normatywów oraz powiększenie opłat i kar ponad wielkości przyjęte dla całego kraju lub województwa; przygotowanie planów inwestycyjnych i rozwoju w dziedzinie wykorzystania energii odnawialnej; zwiększenie stopnia zalesiania, przygotowanie strategii i planów gospodarowania odpadami, programów ochrony środowiska; opracowanie programu informowania społeczeństwa o nadzwyczajnych zagrożeniach środowiska; podjęcie działań na rzecz wzrostu świadomości ekologicznej.

12 Definicja prawna zrównoważonego rozwoju
Prawo ochrony środowiska (art. 3, pkt 50): „Zrównoważony rozwój jest to taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń”. Obecnie obowiązująca definicja zrównoważonego rozwoju znajduje się w ustawie Prawo ochrony środowiska (art. 3, pkt 50). Zgodnie z nią „zrównoważony rozwój jest to taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń”. W takim ujęciu zrównoważony rozwój uwzględnia pokoleniową sprawiedliwość ekologiczną, trwale utrzymuje kapitał przyrodniczy, nie uszczupla go w długim okresie, a więc pozwala na stworzenie rezerw i bodźców do dalszego rozwoju. Pozwala również utrzymać właściwe proporcje między poziomem konsumpcji i wynikającej z niej antropopresji a potrzebą ochrony środowiska.

13 Ujęcie zrównoważonego rozwoju w Konstytucji RP
Konstytucja RP z 1997 roku w Art. 5. odwołuje sie do zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska: „Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolność i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju”. W art. 74 Konstytucja RP stwierdza, że: Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom. Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych. Każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska. Władze publiczne wspierają działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska. Konstytucja RP z 1997 roku odwołuje sie do zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska. Art. 5. ustawy zasadniczej mówi, że Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolność i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Ważne są także dwa inne artykuły, mianowicie art. 74 i 86. W pierwszym z nich jest mowa o tym, że władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom, a ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych. Wprowadzenie rozwoju zrównoważonego do ustawy zasadniczej spowodowało, ze stała się ona podstawową zasadą, która musi być uwzględniana w innych aktach normatywnych. Wszystkie podmioty zobowiązane są do uwzględniania założeń rozwoju zrównoważonego przy kształtowaniu i wdrażaniu własnych polityk, strategii i planów rozwojowych.

14 Zrównoważony rozwój na poziomie lokalnym
Na poziomie gminy trwały i zrównoważony rozwój powinien uwzględniać zapewnienie trwałości w odniesieniu do: rozwoju lokalnego społeczności poprzez ciągłość pokoleniową, wyższy poziom intelektualny następnego pokolenia oraz rozwój indywidualny każdego z mieszkańców gminy, trwałości użytkowania środowiska, a w szczególności funkcjonowania i produktywności podstawowych ekosystemów: lasów, jezior, łąk oraz gleb uprawnych, trwałości gospodarowania, gdzie nie można dopuścić do sytuacji, że jakaś gmina będzie żyć kosztem pozostałych podatników kraju, równoważenie między wydatkami na inwestycje i pozainwestycyjne formy rozwoju. LOKALNA AGENDA 21 – LOKALNA STRATEGIA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Na poziomie gminy trwały i zrównoważony rozwój powinien uwzględniać zapewnienie trwałości w odniesieniu do: – rozwoju lokalnego społeczności poprzez ciągłość pokoleniową, wyższy poziom intelektualny następnego pokolenia oraz rozwój indywidualny każdego z mieszkańców gminy, – trwałości użytkowania środowiska, a w szczególności funkcjonowania i produktywności podstawowych ekosystemów: lasów, jezior, łąk oraz gleb uprawnych, – trwałości gospodarowania, gdzie nie można dopuścić do sytuacji, że jakaś gmina będzie żyć kosztem pozostałych podatników kraju, – równoważenia między wydatkami na inwestycje i pozainwestycyjne formy rozwoju. Na szczeblu gminy największą trudność sprawia przełożenie zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju na cele i zadania realizacyjne. Społeczności lokalne oczekują szybkich efektów zapewniających podniesienie poziomu życia. Opracowywanym dokumentem strategicznym, w sposób całościowy ujmującym kwestie zrównoważonego rozwoju jest tzw. Lokalna Agenda 21, jak również lokalna strategia zrównoważonego rozwoju. Zostaną one bliżej omówione w kolejnych modułach szkoleniowych.

15 Wskaźniki zrównoważonego rozwoju
Opracowano wiele zestawów mierników zrównoważonego rozwoju. Dotyczą one obszarów i dziedzin: środowiskowego i przestrzennego (stopień zanieczyszczenia i jakość środowiska – powietrza, wody, gleby; bioróżnorodność; ilość obszarów chronionych; sposób i jakość zagospodarowania przestrzeni); gospodarczego (energetyka, transport, gospodarka odpadami, infrastruktura, dostęp do usług, przedsiębiorczość, stopień informatyzacji, innowacyjność); społecznego (dostęp do oświaty i edukacji, demografia, zatrudnienie, mieszkalnictwo, opieka społeczna i zdrowotna, wykształcenie i kwalifikacje ludności); instytucjonalno-politycznego (stopień rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, kultura, partycypacja społeczna, zarządzanie ryzykiem i bezpieczeństwo publiczne, jakość i skuteczność lokalnej polityki rozwoju). Wskaźniki: PRESJI – STANU - REAKCJI W celu monitorowania postępów w realizacji zrównoważonego rozwoju na każdym poziomie jego wdrażania konieczne jest stosowanie wskaźników. Badania naukowe nad takimi wskaźnikami prowadzone są od lat 80-tych przez wiele organizacji ponadnarodowych – ONZ, OECD, UE, Europejską Agencję Środowiskową i dotyczą skali globalnej, krajowej, regionalnej i lokalnej. Wskaźniki zrównoważonego rozwoju odnoszą się w sposób zintegrowany do czterech ładów: środowiskowo-przestrzennego, gospodarczego, społecznego i instytucjonalno-politycznego i wielu dziedzin, przykładowo wymienionych na slajdzie. Na poziomie lokalnym najbardziej uniwersalne wydają się wskaźniki presji, stanu i reakcji, które można stosować do każdego z ładów. W przypadku np. jakości powietrza wskaźnikiem presji jest „poziom emisji zanieczyszczeń do powietrza”, wskaźnikiem stanu „średnia ilość dni z nieprzekroczoną normą imisji”, a wskaźnikiem reakcji „nakłady inwestycyjne na ochronę powietrza/na mieszkańca i udział terenów zieleni ogólnodostępnej”. Dane umożliwiające interpetację wskaźników zrównoważonego rozwoju gromadzone są, choć jeszcze w ograniczonym zakresie, w systemie statystyki publicznej GUS, jakim jest Bank Danych Lokalnych.

16 Przykładowy zestaw wskaźników na poziomie lokalnym
W tabeli pokazano zestaw przykładowych wskaźników możliwych do zastosowania na poziomie lokalnym. Obok wskaźników dziedzinowych istnieją też wskaźniki zintegrowane. Do najbardziej popularnych należy wskaźnik ekologicznego odcisku stopy (Ecological Footprint). Służy on ocenie skuteczności ekologicznej działań na rzecz ekorozwoju. Wskaźnik ten oceniający presję na środowisko jest możliwy do wykorzystania w każdej skali – od międzynarodowej do indywidualnego konsumenta. Jest on miarą konsumpcji zasobów ekologicznych, a jego wartość jest szacowana na podstawie obserwacji codziennych zachowań ludzi, jak np. ilości wytwarzanych odpadów, zużycia energii, wody czy papieru, jak również jest wynikiem badań produktywności ekosystemu. Ekologiczny ślad jest definiowany jako „całkowita ilość biologicznie produktywnej powierzchni ziemi niezbędna do zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych danej populacji oraz asymilacji odpadów przez nią generowanych.” Do obliczenia wskaźnika wykorzystuje się, zgodnie z obraną metodologią ustalone kategorie zasobów: obszary zabudowane, grunty orne, łąki i pastwiska, lasy i in. Ecological footprint jest użytecznym narzędziem kształtowania świadomości ekologicznej i wzorców zachowań. Zestawy wskaźników zrównoważonego rozwoju powinny być uwzględniane w zapisach dokumentów programowych, sporządzanych przez gminy (np. POŚ, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, ekofizjografia, strategie rozwoju), jak również włączane w dobrowolne porozumienia ekologiczne i lokalne partnerstwa na rzecz ekorozwoju.

17 Zasady zrównoważonego rozwoju

18 Zasada przezorności, prewencji (1)
Zasada ta oznacza, że: odpowiednie działania powinny być podejmowane już wtedy, gdy pojawia się uzasadnione prawdopodobieństwo, że problem wymaga rozwiązania, a nie dopiero wtedy, kiedy istnieje pełne tego naukowe potwierdzenie. przeciwdziałanie negatywnym skutkom środowiska powinno być podejmowane na etapie planowania i realizacji przedsięwzięcia na podstawie posiadanej wiedzy, wdrożonych procedur ocen oddziaływania na środowisko oraz monitorowania prowadzonych przedsięwzięć. Zasada prewencji, zwana jest także inaczej: zasadą zapobiegania lub zasadą aktywnej polityki, a także w węższym rozumieniu zasadą likwidacji zanieczyszczeń u źródła. Zasada przezorności jest stosowana powszechnie w polityce ekologicznej krajów rozwiniętych. Oznacza, że odpowiednie działania powinny być podejmowane już wtedy, gdy pojawia się uzasadnione prawdopodobieństwo, że problem wymaga rozwiązania, a nie dopiero wtedy, kiedy istnieje pełne tego naukowe potwierdzenie. Czyli rozwiązywanie pojawiających się problemów powinno następować po tzw. „bezpiecznej stronie”. Pozwala to unikać zaniechań wynikających z czasochłonnych badań, braku środków lub zachowawczego działania dopowiedzilanych osób bądź instytucji.  Zasada prewencji, zwana jest także inaczej: zasadą zapobiegania lub zasadą aktywnej polityki, a także w węższym rozumieniu zasadą likwidacji zanieczyszczeń u źródła. Zakłada ona, że przeciwdziałanie negatywnym skutkom dla środowiska powinno być podejmowane na etapie planowania i realizacji przedsięwzięcia na podstawie posiadanej wiedzy, wdrożonych procedur ocen oddziaływania na środowisko oraz monitorowania prowadzonych przedsięwzięć.

19 Zasada przezorności, prewencji (2)
Zasada ta zakłada, że przy podziale dostępnych środków na ochronę środowiska, preferencje będą uzyskiwały działania w następującym porządku hierarchicznym: zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń i innych uciążliwości, tj. działanie na rzecz przebudowy produkcji i konsumpcji w kierunki zmniejszania presji na środowisko przez stosowanie najlepszych dostępnych technik (BAT), recykling, czyli zamykanie obiegu materiałów i surowców, odzysk energii, wody i surowców ze ścieków oraz z odpadów, a także gospodarcze wykorzystanie odpadów, zamiast ich składowania, zintegrowane podejście do ograniczania i likwidacji zanieczyszczeń – to realizacja Dyrektywy Rady 91/61/WE w sprawie zintegrowanego zanieczyszczania i kontroli (tzw. Dyrektywa IPPC), wprowadzanie zintegrowanych systemów zarządzania i kontroli według standardów EMAS lub ISO 14001, programów czystszej produkcji oraz programu Responsibility and Care. Wynika z tego, że lepiej jest i taniej jest minimalizować emisję zanim wyrządzi ona znaczne skutki środowiskowe, niż likwidować powstałe szkody środowiskowe. Zasada prewencji oznacza także, że przy wyborze środków zapobiegawczych oraz sposobów likwidacji skutków procesów lub zdarzeń, a także przy podziale dostępnych środków na ochronę środowiska, preferencje będą uzyskiwały działania w następujących porządku hierarchicznym: zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń i innych uciążliwości, tj. działanie na rzecz przebudowy produkcji i konsumpcji w kierunki zmniejszania presji na środowisko przez stosowanie najlepszych dostępnych technik (BAT), recykling, czyli zamykanie obiegu materiałów i surowców, odzysk energii, wody i surowców ze ścieków oraz z odpadów, a także gospodarcze wykorzystanie odpadów, zamiast ich składowania, zintegrowane podejście do ograniczania i likwidacji zanieczyszczeń – to realizacja Dyrektywy Rady 91/61/WE w sprawie zintegrowanego zanieczyszczania i kontroli (tzw. Dyrektywa IPPC), wprowadzanie zintegrowanych systemów zarządzania i kontroli według standardów EMAS lub ISO 14001, programów czystszej produkcji oraz programu Responsibility and Care. Wynika z tego, że lepiej i taniej jest minimalizować emisję zanim wyrządzi ona znaczne skutki środowiskowe, niż likwidować powstałe szkody środowiskowe.

20 Zasada integracji działań lokalnych i polityk sektorowych (1)
Zasada ta oznacza: uwzględnianie w politykach sektorowych, takich jak np. energetycznej, transportowej, czy planistycznej, celów ekologicznych na równi z celami gospodarczymi i społecznymi. integrację kwestii środowiskowych z procesami decyzyjnymi na rożnych szczeblach zarządzania: od rządowego, poprzez wojewódzki, do lokalnego. przenikanie zapisów Polityki Ekologicznej Państwa do polityk sektorowych, do planów i programów szczebla wojewódzkiego oraz gminnego. Zasada integracji działań lokalnych i polityk sektorowych oznacza uwzględnienie w politykach sektorowych, takich jak np. energetycznej, transportowej, czy planistycznej, celów ekologicznych na równi z celami gospodarczymi i społecznymi. To również integracja kwestii środowiskowych z procesami decyzyjnymi na rożnych szczeblach zarządzania: od rządowego, poprzez wojewódzki, do lokalnego. Jest to ważna zasada, ponieważ gospodarka, społeczeństwo, jak i środowisko przyrodnicze muszą być ujmowane systemowo i wielopłaszczyznowo w długiej perspektywie czasowej. W praktyce oznacza to przenikanie zapisów PEP do polityk sektorowych, do planów i programów szczebla wojewódzkiego oraz gminnego. Dokumenty różnych szczebli muszą być kompatybilne. Spójność dotyczy także zapisów prawa, w tym prawa ochrony środowiska i ustaw pochodnych. Jeśli np. państwo zobowiązuje się do ograniczenia emisji, to zapisy takie muszą dotyczyć podmiotów odpowiedzialnych za nią, a wiec instalacji, czy prywatnych użytkowników samochodów. Właściciele przedsiębiorstw zobowiązują się do używania technologii BAT, a państwo przygotowuje dla nich instrumenty finansowego wsparcia; producenci wprowadzają ekoinnowacje i obniżają koszty produkcji samochodów elektrycznych, na gaz bądź hybrydowych, a konsumenci korzystając z nich zmniejszają emisję; władze lokalne poprawiają system transportu miejskiego i stwarzają instrumenty zachęty bardziej powszechnego korzystania z niego przez mieszkańców.

21 Zasada integracji działań lokalnych i polityk sektorowych (2)
integracja polityk i strategii lokalnych powinna opierać się na współpracy władz ze społecznością, na stworzeniu tzw. lobby ekologicznego, składającego się z rożnych przedstawicieli mieszkańców, reprezentujących wielorakie interesy, ale umiejących ze sobą rozmawiać, w celu stworzenia wspólnej wizji rozwoju gminy. Powinni znaleźć się tu lokalni przedsiębiorcy, przedstawiciele organizacji pozarządowych, nauczyciele, artyści, rolnicy, itd. Dokumenty, które będą tworzone w gminie, a szczególnie długookresowe strategie, powinny zawierać odniesienia do innych dokumentów cząstkowych (np. Programu Ochrony Środowiska) i być poddane szerokiej konsultacji społecznej - wtedy uda się uniknąć rozbieżności interesów, jak i zapisów. Uda się realizować przez kolejne dekady obraną wizję rozwoju gminy, nieżalenie od zmieniających się władz i ugrupowań politycznych. Podobnie, integracja polityk i strategii lokalnych powinna opierać się na ścisłej współpracy władz ze społecznością, na stworzeniu tzw. lobby ekologicznego, składającego się z rożnych przedstawicieli mieszkańców, reprezentujących wielorakie interesy, ale umiejących ze sobą rozmawiać, w celu stworzenia wspólnej wizji rozwoju gminy. Powinni znaleźć się tu lokalni przedsiębiorcy, przedstawiciele organizacji pozarządowych, nauczyciele, artyści, rolnicy, itd. Dokumenty, które będą tworzone w gminie, a szczególnie długookresowe strategie, powinny zawierać odniesienia do innych dokumentów cząstkowych (np. Programu Ochrony Środowiska) i być poddane szerokiej konsultacji społecznej. Pomocą w wypracowaniu konsensusu, zanim będziemy pracować nad dokumentami i strategiami, powinno być sporządzenie analizy SWOT. Koordynacja polityk winna uwzględniać trzy wymiary działa na rzecz zrównoważonego rozwoju: gospodarczy, społeczny i środowiskowy.

22 Zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego i zasobów
Zasada ta związana jest z kategorią zrównoważonego rozwoju nawiązującą do sprawiedliwości międzypokoleniowej. Polega na zaspokajanie potrzeb materialnych i cywilizacyjnych obecnego pokolenia z tworzeniem i utrzymaniem warunków do zaspokojenia potrzeb przyszłym pokoleniom. To także zaspokojenie potrzeb grup i jednostek ludzkich do sprawiedliwego dostępu do ograniczonych zasobów przyrodniczych (np. wody, ziemi, kopalin). Istotne jest także uwzględnianie w dokumentach programowych, szczególnie szczebla niższego, potrzeb rozwojowych lokalnych społeczności przez zachowanie trwałości podstawowych procesów przyrodniczych ze stałą ochroną różnorodności przyrodniczej. Zasada ta związana jest z kategorią zrównoważonego rozwoju nawiązującą do sprawiedliwości międzypokoleniowej. Chodzi o zaspokojenie potrzeb materialnych i cywilizacyjnych obecnego pokolenia z tworzeniem i utrzymaniem warunków do zaspokojenia potrzeb przyszłym pokoleniom. To także zaspokojenie potrzeb grup i jednostek ludzkich do sprawiedliwego dostępu do ograniczonych zasobów przyrodniczych (np. wody, ziemi, kopalin). Istotne jest także uwzględnianie w dokumentach programowych, szczególnie szczebla niższego, potrzeb rozwojowych lokalnych społeczności przez zachowanie trwałości podstawowych procesów przyrodniczych ze stałą ochroną różnorodności przyrodniczej.

23 Zasada regionalizacji
Zasada regionalizacji polega na modyfikacji instrumentów polityki ekologicznej w zależności od lokalnych uwarunkowań. Poszerza kompetencje samorządów do ustanawiania regionalnych opłat, kar i wymogów ekologicznych wobec jednostek gospodarczych. Kompetencje te są zwiększone na takich obszarach jak: – na terenach zagrożonych degradacją i silnie przekształconych; – na terenach o wysokich walorach przyrodniczych (z przewagą funkcji ochronnych, naukowych, rekreacyjnych, z dużym odsetkiem zalesień lub upraw ekologicznych); – na obszarach pośrednich, z przewagą intensywnego rolnictwa i umiarkowanie rozwijanego przemysłu, głównie przetwórczego. Zasada regionalizacji polega na modyfikacji instrumentów polityki ekologicznej w zależności od lokalnych uwarunkowań, a przez to rozszerzenie kompetencji samorządów do ustanawiania regionalnych opłat, kar i wymogów ekologicznych wobec jednostek gospodarczych. Kompetencje te są zwiększone na takich obszarach jak: – na terenach zagrożonych degradacją i silnie przekształconych; – na terenach o wysokich walorach przyrodniczych (z przewagą funkcji ochronnych, naukowych, rekreacyjnych, z dużym odsetkiem zalesień lub upraw ekologicznych); – na obszarach pośrednich, z przewagą intensywnego rolnictwa i umiarkowanie rozwijanego przemysłu, głównie przetwórczego. W szerszym ujęciu zasada regionalizacji oznacza skoordynowanie polityki regionalnej z regionalnymi ekosystemami europejskimi, jak np. Morze Bałtyckie, tereny górskie, doliny rzek, czy obszary wodno-błotne, zwłaszcza w strefach przygranicznych. Tu odpowiedzią są porozumienia w ramach np. euroregionów, czy rezerwatów biosfery MAB.

24 Zasada uspołecznienia i partnerstwa (1)
Zasada ta: zakłada udział społeczeństwa w programowaniu rozwoju, interpretacji i wdrażaniu koncepcji zrównoważonego rozwoju. jest realizowana poprzez stworzenie instytucjonalnych i prawnych warunków do udziału obywateli, grup społecznych i organizacji pozarządowych, w tym działających na rzecz ochrony środowiska. Podstawy prawne zawarte są przede wszystkim w: ustawie zasadniczej, ustawie Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150) ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowiska (Dz. U. z 7 listopada 2008, Nr 199, poz. 1227). Zasada ta jest wspierana przez system edukacji ekologicznej, kształtowanie nowego wzorca konsumpcji i etyki wobec środowiska. Zasada ta zakłada udział społeczeństwa w programowaniu rozwoju, interpretacji i wdrażaniu koncepcji trwałości. Realizowana jest przez stworzenie instytucjonalnych i prawnych warunków do udziału obywateli, grup społecznych i organizacji pozarządowych, w tym działających na rzecz ochrony środowiska. Podstawy prawne takiej działalności zawarte są przede wszystkim w ustawie zasadniczej, ustawie Prawo ochrony środowiska oraz ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Zasada ta jest wspierana przez system edukacji ekologicznej, kształtowanie nowego wzorca konsumpcji i etyki wobec środowiska.

25 Zasada uspołecznienia i partnerstwa (2)
Wyrazem zasady jest: zachęcenie społeczeństwa do włączania się w tworzenie i opiniowanie opracowań lokalnych, takich jak: program ochrony środowiska, plan gospodarki odpadami, czy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, jak również udział w procedurze ocen oddziaływania na środowisko i udzielenia pozwolenia zintegrowanego. Tylko aktywne i świadome społeczeństwo będzie umiało stworzyć wizję środowiska, w tym swojego miejsca zamieszkania, jeśli samo włączy się w jego kreację, Społeczność lokalna musi zdawać sobie sprawę z tego, że dokumenty strategiczno-planistyczne są przede wszystkim tworzone dla niej, a nie po to aby zdobić półki. Społeczność lokalna powinna włączać się w świadomy monitoring środowiska i zgłaszać nadużycia. Tym sposobem będzie także realizować założenia lokalnej Agendy 21. Bardzo istotną rzeczą jest zachęcenia społeczeństwa do włączania się w tworzenie i opiniowanie opracowań lokalnych, takich jak: program ochrony środowiska, czy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, jak również udział w procedurze ocen oddziaływania na środowisko i udzielenia pozwolenia zintegrowanego. Tylko aktywne i świadome społeczeństwo będzie umiało stworzyć wizję środowiska, w tym swojego miejsca zamieszkania, jeśli samo włączy się w jego kreację, ponieważ to ludność miejscowa wie czego najbardziej potrzebuje, jakie ma problemy i jak może chronić środowisko, nie rezygnując z rozwoju. Musi zdawać sobie sprawę z tego, że dokumenty strategiczno-planistyczne są przede wszystkim tworzone dla niej, a nie po to aby zdobić półki. W taki sposób będzie także wstanie włączyć się w świadomy monitoring środowiska, zgłaszać nadużycia. Stworzy aktywne lokalne lobby ekologiczne, występujące z inicjatywni na rzecz ZR. Tym sposobem będzie także realizować założenia lokalnej Agendy 21.

26 Zasada stosowania najlepszych dostępnych technik BAT (1)
BAT – Best Available Techniques Zgodnie z zaleceniami Dyrektywy IPPC (Integrated Pollution Prevention and Control), podmioty gospodarcze muszą w danej kategorii branżowej zastosować i pracować na najlepszej dostępnej technice. Najlepsze Dostępne Techniki w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska (art. 3) to „najbardziej efektywny oraz zaawansowany poziom rozwoju technologii i metod prowadzenia danej działalności, wykorzystywany jako podstawa ustalania granicznych wielkości emisyjnych, mających na celu eliminowanie emisji lub, jeżeli nie jest to praktycznie możliwe, ograniczanie emisji i wpływu na środowisko jako całość”. Zadaniem BAT-ów jest przede wszystkim umożliwienie wywiązania się przedsiębiorcom z dotrzymania norm i standardów emisyjnych, a tym samym obniżenie kosztów funkcjonowania zakładu, poprzez zmniejszenie obciążeń finansowych opłat i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Zasada stosowania najlepszych dostępnych technik BAT to obowiązek skierowany przede wszystkim do przedsiębiorców. Zgodnie z zaleceniami wspomnianej Dyrektywy IPPC, podmioty gospodarcze muszą w danej kategorii branżowej zastosować i pracować na najlepszej dostępnej technice. Najlepsze Dostępne Techniki w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska to najbardziej efektywny oraz zaawansowany poziom rozwoju technologii i metod prowadzenia danej działalności, wykorzystywany jako podstawa ustalania granicznych wielkości emisyjnych, mających na celu eliminowanie emisji lub, jeżeli nie jest to praktycznie możliwe, ograniczanie emisji i wpływu na środowisko jako całość. Zatem BAT to taka technologia, która na obecnym stanie wiedzy, postępu technologicznego jest najmniej emisyjna i uciążliwa w określonej branży przemysłowej; która równocześnie jest najbardziej ekonomiczna – daje oczekiwany efekt ekologiczny za rozsądne pieniądze – czyli koszty zakupu i funkcjonowania tej technologii nie przewyższają kosztów ekologicznych; która jest powszechna – czyli korzysta z niej z sukcesem przynajmniej jeden podmiot na świecie.

27 Zasada stosowania najlepszych dostępnych technik BAT (2)
Wymagania dyrektywy IPPC, a zatem konieczność stosowania BAT, odnoszą się do następujących głównych kategorii działalności przemysłowej: – przemysłu energetycznego (elektrowni i ciepłowni), produkcji i obróbki metali (instalacji do produkcji i obróbki żelaza i metali nieżelaznych), przemysłu mineralnego (instalacji do produkcji cementu i wapna, hut szkła, zakładów ceramicznych), przemysłu chemicznego (instalacji wytwarzających produkty chemii organicznej i nieorganicznej, tworzyw sztucznych, rafinerii ropy i gazu), obiektów odzysku i unieszkodliwiania odpadów (m.in. składowisk opadów i spalarni odpadów), innych rodzajów działalności (m. in. papiernie, garbarnie, rzeźnie, instalacje przemysłu spożywczego, instalacje do intensywnej hodowli zwierząt). Dzięki technologiom BAT zapewnione jest zintegrowane zapobieganie i ograniczanie zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza, wody i ziemi tak, aby zapewnić możliwie jak najwyższy stopień ochrony środowiska jako całości. Wymagania dyrektywy IPPC, a zatem konieczność stosowania BAT, odnoszą się do nastepujących głównych kategorii działalności przemysłowej: – przemysłu energetycznego (elektrowni i ciepłowni), produkcji i obróbki metali (instalacji do produkcji i obróbki żelaza i metali nieżelaznych), przemysłu mineralnego (instalacji do produkcji cementu i wapna, hut szkła, zakładów ceramicznych), przemysłu chemicznego (instalacji wytwarzających produkty chemii organicznej i nieorganicznej, tworzyw sztucznych, rafinerii ropy i gazu), obiektów odzysku i unieszkodliwiania odpadów (m.in. składowisk opadów i spalarni odpadów), innych rodzajów działalności (m. in. papiernie, garbarnie, rzeźnie, instalacje przemysłu spożywczego, instalacje do intensywnej hodowli zwierząt).

28 Zasada stosowania najlepszych dostępnych technik BAT (3)
Stosowana technologia powinna spełniać wymagania, przy których określaniu uwzględnia się w szczególności: stosowanie substancji o małym potencjale zagrożeń, efektywne wytwarzanie oraz wykorzystanie energii, zapewnienie racjonalnego zużycia wody i surowców oraz materiałów i paliw, stosowanie technologii bezodpadowych i małoodpadowych oraz możliwość odzysku powstających odpadów, rodzaj, zasięg oraz wielkość emisji, wykorzystanie porównywalnych procesów i metod, które zostały skutecznie zastosowane na skale przemysłową, wykorzystanie analizy cyklu życia produktów, postęp naukowo-techniczny. Zakłady, które muszą uzyskać licencję na prowadzenie działalności gospodarczej w postaci pozwolenia zintegrowanego oraz biorące udział w handlu emisjami muszą obligatoryjnie posiadać technologie BAT. Stosowana technologia powinna spełniać wymagania, przy których określaniu uwzględnia się w szczególności: stosowanie substancji o małym potencjale zagrożeń, efektywne wytwarzanie oraz wykorzystanie energii, zapewnienie racjonalnego zużycia wody i surowców oraz materiałów i paliw, stosowanie technologii bezodpadowych i małoodpadowych oraz możliwość odzysku powstających odpadów, rodzaj, zasięg oraz wielkość emisji, wykorzystanie porównywalnych procesów i metod, które zostały skutecznie zastosowane na skale przemysłową, wykorzystanie analizy cyklu życia produktów, postęp naukowo-techniczny. Zakłady, które muszą uzyskać licencję na prowadzenie działalności gospodarczej w postaci pozwolenia zintegrowanego oraz biorące udział w handlu emisjami muszą obligatoryjnie posiadać technologie BAT.

29 Zasada „zanieczyszczający płaci” (1)
Polluter Pays Principle – zasada sprawcy – zanieczyszczający płaci Mówi o tym, że podmiot gospodarczy korzystający z zasobów środowiska i wprowadzający doń zanieczyszczenia jest podporządkowany zasadzie płacenia za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Zasada jest wyrażona w art. 174 Traktatu Wspólnoty Europejskiej mówiącym o obowiązku „pokrywania kosztów naprawy szkód ekologicznych przez ich sprawcę”. Klasyfikacja tych kosztów jest następująca: – koszty działań prewencyjnych, ograniczania i likwidacji zanieczyszczeń, w tym koszty dostosowania się do standardów ekologicznych; – koszty szkód spowodowanych przez zanieczyszczającego i działań rekompensacyjnych – koszty wpłat dokonanych przez zanieczyszczającego władzom publicznym z tytułu powodowanych zanieczyszczeń – część kosztów administracyjnych związanych z zarządzaniem środowiskiem. Zasada ta jest nazywana inaczej zasadą sprawcy. W języku angielskim funkcjonuje jako: Polluter Pays Principle. Uważana jest za jedną z najważniejszych zasad ZR. Mówi ona o tym, ze podmiot gospodarczy korzystający z zasobów środowiska i wprowadzający doń zanieczyszczenia jest podporządkowany zasadzie płacenia za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Zasada jest wyrażona w art. 174 Traktatu Wspólnoty Europejskiej mówiącym o obowiązku „pokrywania kosztów naprawy szkód ekologicznych przez ich sprawcę”. Ogólnie, zasada ta wyraża nałożenie na podmiot działający (sprawcę szkody) pełnej odpowiedzialności, w tym materialnej, za skutki zanieczyszczenia, a także za stworzenie innych zagrożeń dla środowiska. Sprawca odpowiada zatem nie tylko za bezpośrednie negatywne dla środowiska skutki, ale także za uciążliwości powstałe w wyniku prowadzonej przez niego działalności lub powodowane procesami konsumpcji wytworzonych przez niego dóbr. Klasyfikacja tych kosztów przedstawia się następująco: – koszty działań prewencyjnych, ograniczania i likwidacji zanieczyszczeń, w tym koszty dostosowania się do standardów ekologicznych; – koszty szkód spowodowanych przez zanieczyszczającego i działań rekompensacyjnych (tzn. koszty odszkodowań dla osób dotkniętych takimi działaniami oraz restytucji zanieczyszczonego środowiska); – koszty wpłat dokonanych przez zanieczyszczającego władzom publicznym z tytułu powodowanych zanieczyszczeń (mandaty, wpłaty kompensacyjne, kary, opłaty, podatki, kupno licencji); – część kosztów administracyjnych związanych z zarządzaniem środowiskiem (opłaty administracyjne za wydanie pozwolenia, opłaty eksploatacyjne). Zasada „zanieczyszczający płaci” jest wyrazem indywidualnej odpowiedzialności prawnej, dlatego powyższa klasyfikacja nie obejmuje kosztów spowodowanych przez innych zanieczyszczających, którzy np. dopuścili się w przeszłości skażenia gleb, wód czy niszczenia krajobrazu. Zasada ograniczona jest więc do nałożenia na zanieczyszczającego odpowiedzialności za skutki jego własnych działań, a nie obciążanie go ex post odpowiedzialnością za wrogie wobec środowiska działania innych osób.

30 Zasada „zanieczyszczający płaci” (2)
Zasada ta umożliwiła wprowadzenie kilku rodzajów regulacji funkcjonowania przedsiębiorstwa, są to: regulacja ekonomiczna (opłaty i kary, w tym opłaty produktowe, depozytowe, recyklingowe, koncesyjne), regulacja prawna (normy i standardy jakości środowiska, pozwolenia sektorowe i zintegrowane, koncesje, akty prawa), regulacja technologiczna (stosowanie najlepszych dostępnych technik – BAT). Na zasadzie „Zanieczyszczający płaci” opiera się system finansowania inwestycji w dziedzinie ochrony środowiska w Polsce od początku lat 90. ubiegłego stulecia. Stąd głównym jego filarem są środki własne przedsiębiorstw, zaliczane w ciężar działalności (inwestycje ochronne plus opłaty za korzystanie ze środowiska). W przypadku przedsiębiorstw komunalnych środki na inwestycje pochodzą z opłat użytkowych za sprzedaż usług odbiorcom (dostawa wody, odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów stałych) – w myśl zasady „użytkownik płaci”. Odstępstwem od zasady jest dopuszczenie subwencjonowania przedsięwzięć z obszaru ochrony środowiska. W Polsce system ten realizują przede wszystkim fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Zasada ta umożliwiła wprowadzenie kilku rodzajów regulacji funkcjonowania przedsiębiorstwa, są to: – regulacja ekonomiczna (opłaty i kary, w tym opłaty produktowe, depozytowe, recyklingowe, koncesyjne), – regulacja prawna (normy i standardy jakości środowiska, pozwolenia sektorowe i zintegrowane, koncesje, akty prawa), – regulacja technologiczna (stosowanie najlepszych dostępnych technik – BAT).

31 Zasada „zanieczyszczający płaci” (3)
Zasada ta: jest formą regulacji bezpośredniej, administracyjno-prawnej i ekonomicznej ilości wprowadzanych substancji polutogennych do środowiska przez emitentów. odgrywa ogromną rolę w internalizacji (uwzględnieniu) kosztów zewnętrznych środowiska (obciążenie podmiotów wywołujących powstanie strat ekologicznych kosztami ich wyeliminowania lub zrekompensowania). pokazuje prawdziwe koszty wyprodukowania towarów i usług (uwzględnia zewnętrzne koszty środowiskowe). umożliwia przestrzeganie zasady sprawiedliwości społecznej (płaci tylko ten, który zanieczyszcza, a nie cale społeczeństwo). pełni funkcję bodźcową, ponieważ przedsiębiorcy przez inwestowanie w nowe technologie, obniżają koszty funkcjonowania przedsiębiorstwa, a tym samym cen produktów i usług. pełni funkcję dochodową przez pozyskanie dodatkowych pieniędzy na działania w ochronie środowiska i gospodarce wodnej (centralizacja środków i ich wtórna redystrybucja do funduszy celowych). Zasada „zanieczyszczający płaci” jest formą regulacji bezpośredniej, administracyjno-prawnej i ekonomicznej ilości wprowadzanych substancji polutogennych do środowiska przez emitentów. Odgrywa ogromną rolę w internalizacji kosztów zewnętrznych środowiska - obciążeniu podmiotów wywołujących powstanie strat ekologicznych kosztami ich wyeliminowania lub zrekompensowania. Uwidacznia prawdziwe koszty wyprodukowania towarów i usług (uwzględnia zewnętrzne koszty środowiskowe). Dzięki niej jest możliwe przestrzeganie zasady sprawiedliwości społecznej (płaci tylko ten, który zanieczyszcza, a nie cale społeczeństwo). Pełni ponadto funkcję bodźcową, ponieważ przedsiębiorcy przez inwestowanie w nowe technologie, obniżają koszty funkcjonowania przedsiębiorstwa, a tym samym cen produktów i usług. Pełni ona również funkcję dochodową przez pozyskanie dodatkowych pieniędzy na działania w ochronie środowiska i gospodarce wodnej (centralizacja środków i ich wtórna redystrybucja do funduszy celowych).

32 Zasada uwzględniania wymogów ochrony środowiska w działalności planistycznej
Planowanie przestrzenne ogrywa dużą rolę w prawidłowym gospodarowaniu kapitałem naturalnym. W planach przestrzennego zagospodarowania, szczególnie gminy, konieczne jest uwzględnienie potrzeb ochrony różnorodności biologicznej, krajobrazowej i zasobów. W jego zapisach powinny znaleźć się ostatecznie zapisy takich dokumentów lokalnych jak: ekofizjografia czy program ochrony środowiska Dobrze przyjęte założenia planu i wykonane nad nim konsultacje społeczne pozwolą w przyszłości uniknąć nieporozumień i sporów dotyczących wymagań ochrony środowiska w kontekście procedur inwestycyjnych i konieczności rozwoju infrastruktury. Pozwala na szybkie sprawdzenie dopuszczalności danego rodzaju inwestycji na etapie wydawania decyzji o pozwoleniu na budowę, szczególnie inwestycji uciążliwych dla środowiskowa. Zasada ta mówi o tym, że planowanie przestrzenne musi odgrywać dużą rolę w prawidłowym gospodarowaniu kapitałem naturalnym. W planach przestrzennego zagospodarowania, szczególnie gminy, konieczne jest uwzględnienie potrzeb ochrony różnorodności biologicznej, krajobrazowej i zasobów. Tylko w taki sposób faktycznie można chronić przestrzeń przed nadmierną defragmentacją oraz dbać o zasoby, gdyż to miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego posiada moc prawną i jako jedyny jest przepisem gminnym, do którego muszą stosować się wszystkie podmioty i obywatele. To w jego zapisach powinny znaleźć się ostatecznie zapisy takich dokumentów lokalnych jak: ekofizjografia, program ochrony środowiska czy plan gospodarki odpadami. Zadanie miejscowego planu sprowadza się do funkcji regulacyjnej, polegającej na odpowiednim przeznaczeniu zagospodarowania terenu. Dzięki temu, że jest dokumentem jawnym, każdy ma prawo do jego wglądu, wnoszenia uwag, a tym samym także ma wpływ na kształtowanie i ochronę przestrzeni oraz projektowanie przeznaczenia terenu pod określone inwestycje. Dobrze przyjęte założenia planu i wykonane nad nim konsultacje społeczne pozwolą w przyszłości uniknąć nieporozumień i sporów dotyczących wymagań ochrony środowiska w kontekście procedur inwestycyjnych i konieczności rozwoju infrastruktury. Pozwala to na szybsze sprawdzenie dopuszczalności danego rodzaju inwestycji na etapie wydawania decyzji o pozwoleniu na budowę, szczególnie inwestycji uciążliwych dla środowiskowa.

33 Zasada ekonomizacji ochrony środowiska
Zasada ekonomizacji = zasada efektywności ekonomicznej. Prowadzenie polityki ekologicznej w tai sposób, aby cele ekologiczne były osiągane minimalnym kosztem społecznym i finansowym. Dotyczy wykorzystania mechanizmu rynkowego z zachowaniem minimalnego interwencjonizmu państwa Polega na wprowadzaniu: preferencyjnych kredytów i subwencji inwestycyjnych (np. Bank Ochrony Środowiska), opłat depozytowych, produktowych i recyclingowych; stosowanie opłat koncesji i związanych z wydaniem określonych pozwoleń, Zasada ma zachęcić przedsiębiorców do działań proekologicznych w sposób rynkowy i najbardziej ekonomiczny. Zasada ekonomizacji, zwana jest inaczej zasadą efektywności ekonomicznej. Postuluje ona realizację takiej polityki, aby cele ekologiczne były osiągane minimalnym kosztem społecznym i finansowym. Zasada dotyczy wykorzystania mechanizmu rynkowego z zachowaniem minimalnego interwencjonizmu państwa (np. regulowane odgórnie stawki opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska). Mechanizm przewiduje ponadto wprowadzanie preferencyjnych kredytów i subwencji inwestycyjnych (po to m.in. powołano Bank Ochrony Środowiska), wykorzystanie opłat depozytowych, produktowych i recyclingowych; stosowanie opłat koncesji i związanych z wydaniem określonych pozwoleń itp., czy też stosowanie narzutów ekologicznych do paliw. Wszystkie te zabiegi mają na celu zachętę przedsiębiorców do działań ekologicznych, ale w taki sposób, aby im się to opłacało i aby nie odbiło się zbyt na konsumentach.

34 Zasada współpracy ponadnarodowej
Wspólne rozwiązywanie europejskich i globalnych problemów ochrony środowiska. Konieczność ściślej współpracy rządów wszystkich państw i wzajemna pomoc. Wspólne uchwalanie konwencji i prawa międzynarodowego i ich wspólne przestrzeganie dla dobra ilości i jakości zasobów środowiska. Ścisła i konsekwentna kooperacja, oznaczająca dążenie do współpracy i konsensusu rozwiązywania globalnych i transgranicznych problemów ochrony środowiska. To zasada nawiązująca do wspólnego rozwiązywania europejskich i globalnych problemów ochrony środowiska. Oznacza konieczność ściślej współpracy rządów wszystkich państw i wzajemną pomoc. To wspólne uchwalanie konwencji i prawa międzynarodowego, ale także później jego wspólne przestrzeganie dla dobra ilości i jakości zasobów środowiska. Najlepszym przykładem są tu wspólne wysiłki w ramach konwencji klimatycznych i ochrony bioróżnorodności. Innymi słowy to ścisła i konsekwentna kooperacja, oznaczająca dążenie do współpracy i konsensusu rozwiązywania globalnych i transgranicznych problemów ochrony środowiska.

35 Wykaz przydatnych linków i publikacji podano w wykładzie głównym.
Dziękujemy za uwagę ! Przydatne linki


Pobierz ppt "Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i praktycznym zastosowaniu na poziomie lokalnym. Zasady zrównoważonego rozwoju w teorii i w praktycznym zastosowaniu."

Podobne prezentacje


Reklamy Google