Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

LHC– pierwsze 3 lata AGH, Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej, Katedra Oddziaływań i Detekcji Cząstek Agnieszka Obłąkowska-Mucha Noc Naukowców 27.09.20131.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "LHC– pierwsze 3 lata AGH, Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej, Katedra Oddziaływań i Detekcji Cząstek Agnieszka Obłąkowska-Mucha Noc Naukowców 27.09.20131."— Zapis prezentacji:

1 LHC– pierwsze 3 lata AGH, Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej, Katedra Oddziaływań i Detekcji Cząstek Agnieszka Obłąkowska-Mucha Noc Naukowców

2 2 Dlaczego lubimy fizyk ę ? FIZYKA nauka wyjaśniająca, z czego zbudowana otaczająca nas materia, wyrażająca za pomocą matematycznych zależności sposób funkcjonowania Wszechświata Fizyka Wysokich Energii = Fizyka Cząstek Elementarnych gałąź fizyki opisująca najmniejsze składniki materii i zależności pomiędzy nimi, wyjaśniająca najwcześniejsze chwile istnienia Wszechświata Laboratorium FWE akcelerator naładowanych cząstek (protonów, elektronów) detektory

3 Noc Naukowców Przyrz ą dy optyczne Materia składa się atomów, atom budują elektrony i jądro, w jądrze są protony i neutrony, które składają się z KWARKÓW. tylko……. jak to można zobaczyć? m m m 1cm=10 -2 m oko i mikroskop – światło widzialne o długości m. Mikroskop tunelowy- fala o mniejszej długości ? reakcje jądrowe Przedmioty widzimy ponieważ rejestrujemy światło, które się od nich odbija. Ale jest to możliwe tylko wtedy, gdy rozmiar przedmiotu jest podobny do długości fali światła

4 Noc Naukowców Fale materii Skąd zatem wziąć światło o długości m (pm)? Fala materii stowarzyszona z rozpędzonym elektronem może oświetlić wnętrze protonu – widoczne są co najmniej trzy kwarki! proton

5 Noc Naukowców Rozbi ć to w drzazgi! Drugi sposób sprawdzenia, z czego zbudowany jest przedmiot, polega na… … rozbiciu go na drobne kawałki! ? ? ? W obydwu metodatch mieliśmy do czynienia z rozpędzaniem materii do jak największych prędkości. W FWE mówimy raczej o najwyższych energiach, bo w naszej skali wszystkie cząstki poruszają się z c. Tylko czasem trudno odtworzyć pierwotny kształt i znaleźć zasady działania!

6 Noc Naukowców Wysokie energie- powód III Obecnie przyjmuje się, że Wszechświat powstał w spektakularnym akcie Wielkiego Wybuchu. Cała nasza historia zaczęła się, gdy bardzo wielka i bardzo gęsta energia zaczęła zamieniać się w materię. Wszechświat powstał prawie 14 mld temu z osobliwie gęstego i gorącego (10 32 K) 10-wymiarowego obiektu, w którym istniała pełna symetria i jedno oddziaływanie, Inflacja – gwałtowny wzrost objętości Wszechświata (10 78 krotne) i stygnięcie. Faza gorącego Wszechświata – stan równowagi pomiędzy cząstkami, antycząstkami i fotonami (tyle samo cząstek znika, co jest produkowanych). Po s zaczynają różnicować się oddziaływania. Większość par już tylko anihiluje (mała energia). Po s pozostała niewielka nadwyżka protonów i neutronów. Bariogeneza – proces, w którym powstały nukleony. Problem – jaki proces spowodował, że z początkowo idealnie symetrycznego stanu Wszechświata powstał układ złożony tylko z cząstek? Brak antymaterii!!!

7 Noc Naukowców

8 8 Akceleratory Przekonaliśmy się już, że do wyjaśnienia zarówno z czego składa się materia oraz jak powstał Wszechświat nieodzowne jest przyspieszanie cząstek. Do przyspieszania nadają się obiekty naładowane elektrycznie, czyli elektrony, protony, jony lub miony (na fotony i neutrony również są metody, ale tu o nich nie będzie). Metoda jest prosta: np. elektron przechodząc od ujemnego bieguna baterii, do dodatniego, ulega przyspieszeniu o wartość energii = eU. Jak ustawimy takich baterii kilka (lub kilkaset), dodamy mu energii o znacznej wartości. Przechodząc przez akceleratory elektron zwiększa prędkość, ale również… masę

9 Noc Naukowców Akceleratory ko ł owe Znacznie oszczędniej będzie, jeśli zamiast budowania kolejnych stacji baterii zmusimy cząstkę, aby zawróciła i przeszła ponownie przez te same elementy przyspieszające (D). Do zakrzywienia toru naładowanej elektrycznie cząstki służą magnesy (B). Zbudowaliśmy w ten sposób akceleratory kołowe. A jeszcze lepiej, gdy wykorzystamy te same elementy do przyspieszania jednocześnie cząstek i antycząstek (elektronów i pozytonów, protonów i antyprotonów).

10 Noc Naukowców Zderzamy! Po rozpędzeniu cząstek do wymaganych energii – zderzamy je! rys:L.Gorlich. W centrum mamy podwojoną energię wiązek. Baaaardzo ogromne gęstości energii! Naszym następnym zadaniem jest złapanie wszystkich powstałych fragmentów i odtworzenie, co stało się podczas zderzenia elektrony są cząstkami punktowymi, zderzają się jak piłki protony składają się z kwarków, zderzają się jak worki z piaskiem Wystarczy teraz pokazać, że wśród zarejestrowanych cząstek są te najbardziej poszukiwane. pp

11 Noc Naukowców Produkcja nowych cz ą stek Nowe reguły: Zamiana energii w materię: przy zderzeniu protonów o bardzo dużej energii powstają cząsteczki o masie większej niż masa początkowych protonów p p u + E=mc 2 μ+μ+ μ-μ- d b W-W- W+W+ H0H0 Zasada zachowania masy: W stanie końcowym są dokładnie takie same cząsteczki, co na początku (chociaż inaczej związane) 11 c p p p p p p

12 Noc Naukowców LHC- Wielki Zderzacz Hadronów Zespół akceleratorów protonów, zbudowany pod Genewą, w ośrodku CERN Największy pierścień ma 27 km obwodu, urządzenia zbudowane są w tunelu, na głębokości do 100 metrów.

13 Noc Naukowców LHC- krótka historia 1980 – pomysł budowy akceleratora protonów. W tym czasie budowany był tunel pod akcelerator elektron-pozyton (LEP) ukończona budowa 4 detektorów i LHC 18 września 2008 pierwsze wiązki protonów w LHC Rada CERNu zatwierdziła projekt, 1998 – prace budowlane (5 lat) 1998 – prototyp nadprzewodzącego magnesu dipolowego (8 T)

14 Noc Naukowców LHC dzia ł a! 19 września 2008 – przy podnoszeniu energii do 5 TeV – awaria jednego z połączeń elektrycznych – wybuch i wyciek helu z systemu chłodzenia, zniszczone ok. 40 magnesów, 20 października 2009 – LHC przyspiesza protony do 3.5 TeV, 28 września 2012 – LHC działa, energia wiązek – 4 TeV, najwyższe energie osiagane w ziemskich laboratoriach wymiana części elementów LHC (upgrade) konieczna do dalszego podnoszenia energii energia protonów - 14 TeV – zwiększenie gęstości cząstek (świetlności), >2035 energia > 30 TeV

15 Noc Naukowców luty 2013 LHC zostało zamkniete. Pierwszy okres zbierania danych (Run I) zakończył się, Przystapiono do modernizacji akceleratora. Planowanie uruchomienie – wiosna 2015

16 Noc Naukowców Magnesy LHC Do zakrzywienia toru protonów konieczne jest pole magnetyczne. Im większy pęd, tym pola musi być większe. Pole magnetyczne wytwarzane jest przez prąd – żeby utrzymać 4 TeV-owe protony na orbicie indukcja pola musi być ponad 8 Tesli, a natężenie prądu ponad Amperów! NADPRZEWODZĄCE cewki magnesu

17 Noc Naukowców LHC same naj… Największy akcelerator kiedykolwiek zbudowany. Największe laboratorium na świecie. Największe i najbardziej skomplikowane detektory. Komputery o największych mocach obliczenowych. Najzimniejsze miejsce w przestrzeni kosmicznej (cewki nadprzewodzące chłodzone są nadciekłym helem o temp °C (1.9K) – km włókiem) Najcieplejszy punkt Wszechświata – przy zderzeniu temp razy niż Słońca Najniższa próżnia w Układzie Słonecznym atm, Najwięcej zderzeń na sekundę Koszt LHC: 3 mld Euro LHC nominalnie ma zderzać wiązki protonów o energii 7 TeV, poruszjące się w dwóch kierunkach i zderzane w 4 miejscach otoczonych systemami detektorów.

18 Noc Naukowców Detektory Następnym zadaniem jest rejestracja powstałych w zderzeniu cząstek. Fizycy zajmują się opracowaniem kryterów wyboru przypadków, które zostały przewidziane przez nową teorię lub które podważają obecnie istniejące poglądy. W wyniku zderzeń wysokoenergetycznych protonów powstaje kilka tysięcy cząstek wtórnych – naładowanych (pionów, kaonów, protonów, elektronów, mionów) oraz neutralnych (fotonów, neutronów, neutrin). Ich detekcja jest możliwa dzięki rejestracji depozytów energii straconej przy przejściu cząstek przez materiał czynny detektora. Energia ta jest następnie zamieniana na sygnały elektryczne przetwarzane dalej przez oprogramowanie. Najciekawsze przypadki są zapisywane do dalszej obróbki.

19 Noc Naukowców Detektory

20 Noc Naukowców Detektory pp

21 Noc Naukowców

22 Noc Naukowców

23 Noc Naukowców

24 Noc Naukowców

25 Noc Naukowców

26 Noc Naukowców

27 Noc Naukowców Odkrycia na LHC Przypomnijmy jakie mieliśmy zadania: 1.Zbadać najmniejsze składniki materii (Model Standardowy). 2.Odkryć brakujące cząstki (z MS). 3.Poszukać śladów Nowej Fizyki (zaprzeczającej MS). 4.Wyjaśnić pochodzenie Wszechświata (w ramach lub poza MS). Sukces jest połowiczny - obecnie doświadczenia potwierdzają postulaty MS: znamy najmniejsze składniki i potrafimy wyjaśnić dlaczego tworzą one materię. BRAK jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających istnienie Fizyki Poza Modelem Standardowym (BSM).

28 Noc Naukowców Model Standardowy Zawiera naszą wiedzę budowaną od lat 30-tych o cegiełkach materii i łączących ich spoiwach. Przez dwa sezony zbierania danych, fizycy z LHC potwierdzili postulaty MS, wyznaczyli jego parametry z wyższą precyzją i nałożyli nowe ograniczenia. Najlżejsze leptony (elektron, neutrino) i kwarki u, d tworzą ziemską materię Trochę cięższe leptony (miony) i kwarki s przylatują z kosmosu Najcięższe leptony (tau) i kwarki c,b, t, powstały podczas Wielkiego Wybuchu (i się rozpadły)

29 Noc Naukowców Hadrony Leptony są najmniejszymi składnikami i można bezpośrednio obserwować. Kwarki są zawsze związane w PARACH lub TRÓJKACH. HADRONY to stany związane pary kwark-antykwark lub trzech kwarków

30 Noc Naukowców Oddzia ł ywania Cztery typy odddziaływań (potocznie opisywane przez siły): - grawitacyjne, - elektromagnetyczne, - silne (jądrowe) - słabe (np. produkcja energii na Słońcu) Przenoszenie oddziaływań przez bozony można porównać do wymiany piłki- obiekt A rzuca – B łapie (lub odwrotnie). Za każdym razem doznają one odrzutu – zmienia się ich pęd. Wyobraźmy sobie, że nie widzimy rzucanej piłki, ale obserwujemy oddziaływanie pomiędzy A i B – i już jasne jest co oznacza oddziaływanie między elektronem i protonem zachodzi poprzez wymianę fotonu (wirtualnego)

31 Noc Naukowców Spoiwa Wszyskie oddziaływania przenoszone są przez BOZONY pośredniczące Wszyskie odkryte z wyjątkiem bozonu Higssa

32 Noc Naukowców Bozon Higgsa Jego istnienie zostało przewidziane przez teorię oddziaływań elektrosłabych. Poszukiwania trwały od lat 80-tych, a program fizyczny LHC został dostosowany na potrzeby tego odkrycia. Dlaczego istnienie bozonu Higgsa jest takie ważne? Peter Higgs Dobra teoria powinna spełniać dwa podstawowe warunki: - opisywać rzeczywistość, - przewidywać nowe zjawiska (które zostają potem odkryte). Teoria elektrosłaba wyjaśnia istnienie trzech pokoleń leptonów i kwarków oraz oddziaływanie poprzez wymianę bozonów, ale nie potrafi wyznaczyć masy cząstek. Pomysł Petera Higgsa (1964) – próżnia wypełniona jest bozonami - jak wpadnie w nią np. elektron, to próbując przeciskać się przez gęsty tłum, nabierze masy. Pole wokół niego się zagęściło i coraz trudniej jest się mu poruszać. Zamieńmy teraz elektron, na Bardzo Znaną Celebrytkę….

33 Noc Naukowców Mechanizm Higgsa … nawet wtedy, gdy jedynie dowiemy się, że będzie ona przechodzić, powstanie plotka, wokół której również będą gromadzić się tłumy. W ten sposób pole pokazało nam swoją gęstość – zobaczyliśmy cząstkę Higgsa. Poszukajmy zatem bozonu Higgsa wśród produktów zderzeń na LHC.

34 Noc Naukowców Rozpady bozonu Higgsa Bozon Higgsa może rozpaść się na kilkanaście sposobów, w zależności od swojej masy (której nie znamy). Poszukiwaliśmy go zatem w rozpadach, które można łatwo zidentyfikować:

35 Noc Naukowców Rozpady bozonu Higgsa Bozon Higgsa może rozpaść się na kilkanaście sposobów, w zależności od swojej masy (której nie znamy). Poszukiwaliśmy go zatem w rozpadach, które można łatwo zidentyfikować:

36 Noc Naukowców Rozpady bozonu Higgsa Bozon Higgsa może rozpaść się na kilkanaście sposobów, w zależności od swojej masy (której nie znamy). Poszukiwaliśmy go zatem w rozpadach, które można łatwo zidentyfikować:

37 Noc Naukowców Odkrycie? Fizycy są bardzo ostożni. Przeprowadzono bardzo drobiazgową analizę, setki naukowców sprawdza analizę. Opublikowano wynik. Analiza danych zebranych na LHC obejmuje dziesiątki innych tematów – np. próba wyjaśnienia braku antymaterii (LHCb), fizyka kwarka t, czy zderzenia ciężkich jąder. Jego interpretacja – odkryliśmy stan, pasujący na przewidziany przez Model Standardowy bozon Higgsa (nazywamy go Higgs- like particle). Następne dane i analizy pozwolą na zbadanie jego własności.

38 Noc Naukowców Dominacja materii czy antymaterii?

39 Noc Naukowców Spo ł eczno ść CERNu CERN jest również ośrodkiem edukacyjnym – organizuje szkoły, kursy, szkolenia. Gromadzi społecznośc międzynarodową, umożliwia transfer wiedzy i technologii. Budowa i praca przy akceleratorach, zbieraniu danych przyczyniła się do znaczącego postępu w wilelu dziedzinach, głównie związanych z elektroniką i informatyką.

40 Noc Naukowców Polacy w CERNie W CERNie pracuje ok. 260 Polaków, z czego 90 osób zatrudnionych jest na etatach. Na stażach dyplomowych przebywa 47 osób, a każdego roku latem, 3-4 studentów (fizyki, informatyki, elektroniki) uczestniczy w programach Summer Students. Ponad 30 osób z WFiIS pracowało przy budowie LHC. Zajmowali się oni systemami chłodzenia magnesów, połączeniami elektrycznymi, zasilaczami, wnieśli mnóstwo nowatorskich idei. Obecnie 30 fizyków i elektroników z Katedry Oddziaływań i Detekcji Cząstek pracuje przy projekcie, budowie i modernizacji oraz analizie danych doświadczalnych zebranych przez dwa detektory: ATLAS i LHCb. Wynikiem tej pracy są liczne publikacje, doktoraty, prace magisterskie i inżynierskie.

41 Noc Naukowców Dziękuję za uwagę! Zapraszam do dyskusji…


Pobierz ppt "LHC– pierwsze 3 lata AGH, Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej, Katedra Oddziaływań i Detekcji Cząstek Agnieszka Obłąkowska-Mucha Noc Naukowców 27.09.20131."

Podobne prezentacje


Reklamy Google