Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Skuteczna edukacja ekologiczna społeczności lokalnej i równoważenie wzorców konsumpcji i produkcji Jeśli chcemy dokonać zwrotu i realizować założenia zrównoważonego.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Skuteczna edukacja ekologiczna społeczności lokalnej i równoważenie wzorców konsumpcji i produkcji Jeśli chcemy dokonać zwrotu i realizować założenia zrównoważonego."— Zapis prezentacji:

1 Skuteczna edukacja ekologiczna społeczności lokalnej i równoważenie wzorców konsumpcji
i produkcji Jeśli chcemy dokonać zwrotu i realizować założenia zrównoważonego rozwoju, to konieczna jest zmiana światopoglądu i sposobu myślenia. Jest ona możliwa poprzez systematyczne uczenie młodego pokolenia myślenia holistycznego, globalnego i ekologicznego. Stefan Kozłowski Niniejsza prezentacja powstała w ramach projektu „Lokomotywa zrównoważonego rozwoju – partnerstwo na rzecz ekorozwoju w gminie” dofinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

2 Cele i zadania edukacji ekologicznej (1)
Podstawowym celem edukacji ekologicznej jest stworzenie mentalnych i kulturowych podstaw włączania jak najszerszych kręgów, środowisk i grup społecznych (społeczeństwa) do realizacji zrównoważonego rozwoju. Obecnie edukacja ekologiczna wykracza daleko poza aspekty biologiczne, obejmując również kwestie społeczne, gospodarcze, wzajemnych oddziaływań w systemie: człowiek-gospodarka-przyroda Celem edukacji ekologicznej społeczeństwa jest zapewnienie: właściwego postrzegania środowiska i miejsca w nim człowieka, jego działalności gospodarczej oraz aktywności społecznej, rozumienia procesów zachodzących w środowisku i ich zmian pod wpływem człowieka (antropopresja), znajomości systemu zarządzania środowiskiem, a szczególnie poznania narzędzi zarządzania i mechanizmów ich funkcjonowania, umiejętności zdobywania informacji o stanie środowiska. Podstawowym celem edukacji ekologicznej jest stworzenie mentalnych i kulturowych podstaw włączania jak najszerszych kręgów, środowisk i grup społecznych (społeczeństwa) do realizacji zrównoważonego rozwoju. Poziom i efektywność edukacji ekologicznej decyduje o stanie świadomości społecznej i gotowości jednostek i grup do czynnego uczestnictwa w realizacji programów i przedsięwzięć na rzecz ekorozwoju. Tradycyjnie przez edukację ekologiczną rozumiano edukację przyrodniczą w zakresie ochrony przyrody. Obecnie edukacja ekologiczna wykracza daleko poza aspekty biologiczne, obejmując również kwestie społeczne, gospodarcze, wzajemnych oddziaływań w systemie człowiek-gospodarka-przyroda, świadomościowych, kulturowych i mentalnych uwarunkowań stosunku człowieka do przyrody i jego zachowań konsumpcyjnych. Powstały również specjalne dyscypliny naukowe, jak ekologia społeczna czy filozofia i etyka ekologiczna, których przedmiotem jest problematyka stosunku człowieka i społeczeństwa do przyrody. Zdaniem B. Poskrobki celem edukacji ekologicznej społeczeństwa jest zapewnienie: - właściwego postrzegania środowiska i miejsca w nim człowieka, jego działalności gospodarczej oraz aktywności społecznej, - rozumienia procesów zachodzących w środowisku i ich zmian pod wpływem człowieka (antropopresja), - znajomości systemu zarządzania środowiskiem, a szczególnie poznania narzędzi zarządzania i mechanizmów ich funkcjonowania, umiejętności zdobywania informacji o stanie środowiska.

3 Cele i zadania edukacji ekologicznej (2)
Cel: wykształcenie szerokiej świadomości ekologicznej, jako podstawowego układu odniesienia dla dokonywanych wyborów konsumenckich. Proekologiczne zachowania konsumenckie będą miały charakter trwały, jeśli będą motywowane szeroko uzasadnionymi przekonaniami, co do ich słuszności i wpływu konsumentów, poprzez te wybory, na proekologiczną transformację systemu społeczno-gospodarczego w kierunku zgodnym z zasadami i celami ekorozwoju. Centralne miejsce edukacji ekologicznej w modelu funkcjonowania proekologicznego systemu produkcji i konsumpcji zajmuje świadomość ekologiczna, która warunkuje istnienie proekologicznych postaw, zachowań i wyborów konsumenckich. Edukacja ekologiczna (EE) powinna mieć zatem na celu wykształcenie szerokiej świadomości ekologicznej, jako podstawowego układu odniesienia dla dokonywanych wyborów konsumenckich. Proekologiczne zachowania konsumenckie będą miały charakter trwały, jeśli będą motywowane szeroko uzasadnionymi przekonaniami, co do ich słuszności i wpływu konsumentów, poprzez te wybory, na proekologiczną transformację systemu społeczno-gospodarczego w kierunku zgodnym z zasadami i celami ekorozwoju. Centralne miejsce edukacji ekologicznej w modelu funkcjonowania proekologicznego systemu produkcji i konsumpcji zajmuje świadomość ekologiczna, która warunkuje istnienie proekologicznych postaw, zachowań i wyborów konsumenckich. Jej rozwój uzależniony jest od efektywności prowadzonej edukacji ekologicznej.

4 Miejsce i rolę edukacji ekologicznej w działaniach na rzecz równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji pokazuje rysunek na slajdzie. Główną rolę w prowadzeniu działań edukacyjnych na poziomie lokalnym powinny odgrywać organizacje ekologiczne i konsumenckie. Istotna jest także funkcja lokalnego samorządu i mediów. Działania edukacyjne wpływają na kształtowanie postaw, preferencji, wyborów i zachowań konsumenckich, które z kolei stymulują rynek produktów zrównoważonych, pośrednio wpływając na kształtowanie się proekologicznych wzorców produkcji. Produkt ekologiczny i zrównoważony to taki produkt, w którego procesie wytwarzania aspekty ekologiczne i społeczne zostały uwzględnione na każdym etapie cyklu życia w zdecydowanie większym stopniu, niż w przypadku analogicznych produktów konwencjonalnych służących temu samemu celowi. Schemat pokazuje jak działania edukacyjne, czyli miękkie, mogą i powinny przekładać się na działania twarde, czyli ekologizację i zrównoważenie produkcji i świadczenia usług, a tym samym gospodarki.

5 Edukacja formalna Edukacja nieformalna
Rodzaje edukacji ekologicznej Edukacja formalna Edukacja nieformalna Szkoły podstawowe i gimnazja Szkoły średnie i wyższe Przedszkola Pozarządowe organizacje ekologiczne Telewizje (krajowe i regionalne) Radio i prasa Edukacja ekologiczna może mieć charakter formalny, czyli być realizowana poprzez placówki oświatowe i edukacyjne w procesie kształcenia i wychowania od przedszkola do szkoły wyższej, oraz nieformalny, realizowana poprzez organizacje pozarządowe, środki masowego przekazu (media) w formie specjalnych programów, kampanii, akcji. Dobrym przykładem podejmowania zintegrowanych przedsięwzięć edukacyjnych w obszarze zrównoważonego rozwoju lokalnego, także z wykorzystaniem współpracy międzysektorowej są Szkoły dla Ekorozwoju– program wdrażany przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska od 2001 r.

6 Dokumenty strategiczne edukacji ekologicznej
Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej "Przez Edukację do Zrównoważonego Rozwoju" wraz z Programem Wykonawczym (2001 r.) Strategia Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju, opracowana przez Europejską Komisję Gospodarczą ONZ i przyjęta na spotkaniu przedstawicieli Ministerstw ds. Środowiska i Edukacji w 2005 r. Cele edukacji ekologicznej: Kształtowanie pełnej świadomości i budzenie zainteresowania społeczeństwa wzajemnie powiązanymi kwestiami ekonomicznymi, społecznymi, politycznymi i ekologicznymi. Umożliwienie każdemu człowiekowi zdobywania wiedzy i umiejętności niezbędnych dla poprawy stanu środowiska. Tworzenie nowych wzorców zachowań, kształtowanie postaw, wartości i przekonań jednostek, grup i społeczeństw, uwzględniających troskę o jakość środowiska. Podstawowy dokument strategiczny w obszarze edukacji ekologicznej, jakim jest Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej "Przez Edukację do Zrównoważonego Rozwoju" wraz z Programem Wykonawczym został opracowany w 2001 r. i jest nadal aktualny. Polskę obowiązuje również Strategia Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju, opracowaną przez Europejską Komisję Gospodarczą ONZ i przyjęta na spotkaniu przedstawicieli Ministerstw ds. Środowiska i Edukacji w 2005 r. Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej wyznaczyła cele i zadania w zakresie edukacji ekologicznej dla różnych grup podmiotów, w tym jednostek samorządu wojewódzkiego i lokalnego. Cele edukacji ekologicznej dla każdego jej poziomu są wspólne, a według Narodowej Strategii należą do nich w szczególności: kształtowanie pełnej świadomości i budzenie zainteresowania społeczeństwa wzajemnie powiązanymi kwestiami ekonomicznymi, społecznymi, politycznymi i ekologicznymi; umożliwienie każdemu człowiekowi zdobywania wiedzy i umiejętności niezbędnych dla poprawy stanu środowiska; tworzenie nowych wzorców zachowań, kształtowanie postaw, wartości i przekonań jednostek, grup i społeczeństw, uwzględniających troskę o jakość środowiska.

7 Warunki edukacji ekologicznej
Warunki realizacji celów edukacji ekologicznej: Uznania, że edukacja ekologiczna jest jednym z podstawowych warunków realizacji Polityki Ekologicznej Państwa. Wprowadzenia elementów edukacji ekologicznej do wszystkich sfer życia społecznego, respektując i wykorzystując wartości kulturowe, etyczne i religijne. Zapewnienia dostępu społeczeństwa do informacji o stanie środowiska przyrodniczego i edukacji ekologicznej. Uznania, że edukacja ekologiczna jest podstawowym warunkiem zmiany konsumpcyjnego modelu społeczeństwa. Według Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej realizacja celów edukacji ekologicznej wymaga: - Uznania, że edukacja ekologiczna jest jednym z podstawowych warunków realizacji Polityki Ekologicznej Państwa. - Wprowadzenia elementów edukacji ekologicznej do wszystkich sfer życia społecznego, respektując i wykorzystując wartości kulturowe, etyczne i religijne. - Zapewnienia dostępu społeczeństwa do informacji o stanie środowiska przyrodniczego i edukacji ekologicznej. - Uznania, że edukacja ekologiczna jest podstawowym warunkiem zmiany konsumpcyjnego modelu społeczeństwa.

8 Zadania samorządów lokalnych w edukacji ekologicznej
Na lokalne jednostki samorządu terytorialnego (gminy i powiaty) Strategia nakłada następujące zadania: Współdziałanie jednostek samorządowych, przy opracowywaniu i realizacji lokalnych programów edukacji ekologicznej, wynikających z Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej oraz lokalnej Agendy 21, z organizacjami, instytucjami, Kościołami i Związkami Wyznaniowymi, zakładami pracy, przedstawicielami społeczności lokalnych Utrzymywanie współpracy ze szkołami, zapewniając im warunki do prowadzenia edukacji ekologicznej. Zapewnienie społeczeństwu dostępu do niezbędnych informacji przydatnych w procesie podejmowania decyzji dotyczących zarządzania środowiskiem. Decyzje podejmowane na szczeblu lokalnym oddziaływują bezpośrednio na środowisko człowieka w miejscu jego zamieszkania. Umacnianie samorządności związane jest m.in. z odpowiedzialnością samorządu terytorialnego za sprawy ochrony środowiska i edukacji środowiskowej. Na lokalne jednostki samorządu terytorialnego (gminy i powiaty) Strategia nakłada następujące zadania: - współdziałanie jednostek samorządowych, przy opracowywaniu i realizacji lokalnych programów edukacji ekologicznej, wynikających z Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej oraz lokalnej Agendy 21, z organizacjami, instytucjami, Kościołami i Związkami Wyznaniowymi, zakładami pracy, przedstawicielami społeczności lokalnych; - utrzymywanie współpracy ze szkołami, zapewniając im warunki do prowadzenia edukacji ekologicznej; - zapewnienie społeczeństwu dostępu do niezbędnych informacji przydatnych w procesie podejmowania decyzji dotyczących zarządzania środowiskiem.

9 Lokalny program edukacji ekologicznej
Programy edukacji ekologicznej opracowywane są najczęściej w ramach gminnych Programów Ochrony Środowiska, do których opracowania zobowiązała wszystkie jednostki samorządu terytorialnego ustawa Prawo Ochrony Środowiska. Lokalny program edukacji ekologicznej powinien obejmować praktycznie wszystkie podmioty i instytucje lokalne, w szczególności: sołectwa Szkoły i przedszkola, Domy Kultury i Biblioteki Publiczne zakłady pracy i przedsiębiorstwa (firmy) indywidualne gospodarstwa domowe i rolne. Według Strategii na samorządach spoczywa również obowiązek określania celów i form tej edukacji, uwzględniających specyfikę regionu, lokalną tożsamość i tradycję kulturową. Programy edukacji ekologicznej opracowywane są najczęściej w ramach gminnych Programów Ochrony Środowiska, do których opracowania zobowiązała wszystkie jednostki samorządu terytorialnego ustawa Prawo Ochrony Środowiska. Program ten powinien obejmować praktycznie wszystkie podmioty i instytucje lokalne, w szczególności: sołectwa; szkoły i przedszkola; Domy Kultury i Biblioteki Publiczne; zakłady pracy i przedsiębiorstwa (firmy); indywidualne gospodarstwa domowe i rolne. W wielu gminach działają centra edukacji ekologicznej, które powinny pełnić funkcje koordynacyjne, organizacyjne i monitoringowe działań edukacyjno-ekologicznych na terenie gminy. Ważnym instrumentem edukacji ekologicznej jest współcześnie Internet. Strona internetowa urzędu gminy powinna posiadać zakładkę poświęconą tematyce ekologicznej, w szczególności problematyce równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji. Zakładka powinna być stale aktualizowana, zawierać przydatne materiały merytoryczne, linki do stron internetowych. Zasadniczą odpowiedzialność za organizację edukacji ekologicznej Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej ceduje na władze wojewódzkie i lokalne, choć istotną rolę w tym zakresie przyznaje również organizacjom społecznym (pozarządowym). CENTRA EDUKACJI EKOLOGICZNEJ przykład:

10 Współpraca z organizacjami ekologicznymi na polu ekoedukacji społeczności lokalnej

11 Rodzaje organizacji ekologicznych
Pozarządowe ruchy obrony: praw człowieka praw zwierząt praw konsumentów środowiska naturalnego Typ organizacji Przykład organizacji Główne cechy Organizacje sieciowe Polski Klub Ekologiczny, Liga Ochrony Przyrody hierarchiczny sposób podejmowania decyzji centralizacja i unifikacja Sieci (Porozumienia) organizacji Federacja Zielonych, Polska Zielona Sieć relatywnie wysoki stopień niezależności działań poszczególnych organizacji; współpraca jedynie w zakresie porozumienia Organizacje wspierające Instytut na rzecz Ekorozwoju, Centrum Prawa Ekologicznego, Biuro Wspierania Lobbingu Ekologicznego Organizacje eksperckie: merytoryczne i organizacyjne wspieranie ruchu ekologicznego Koalicje "Teraz Wisła", "Dzika Polska" Organizacje powołane w celu rozwiązywania konkretnych problemów ekologicznych Zmiany ustrojowe RP początku lat 90-tych umożliwiły dynamiczny rozwój, obok instytucji samorządu terytorialnego, organizacji drugiego i trzeciego sektora: firm prywatnych i organizacji pozarządowych. Można wyróżnić cztery nurty trzeciego sektora – ruchy obrony: praw człowieka, praw zwierząt, praw konsumentów i środowiska przyrodniczego. Ilość, jakość (profesjonalizacja), skala i zakres działania organizacji pozarządowych świadczą o poziomie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Z uwagi na strukturę organizacyjną organizacji ekologicznych można wyróżnić kilka form funkcjonowania pozarządowych organizacji ekologicznych. Na slajdzie wyszczególniono ich cztery rodzaje wg. typologii Dariusza Szweda.

12 Formy działań organizacji ekologicznych
Rodzaje działań organizacji ekologicznych: kampanie informacyjne i lobbingowe bojkoty konsultacje ekspertyzy szkolenia konferencje lobbing legislacyjny i konsumencki Sposoby działań: kształtowanie świadomości ekologicznej osób zaangażowanych w działania społeczne. przybliżanie społeczeństwu istoty i znaczenia problemów ekologicznych. wpływ na osoby i instytucje odpowiedzialne za podejmowanie decyzji dotyczących zarządzania środowiskiem. propagowanie humanistycznego i kulturowego wzorca ekologii. Przykładowe rodzaje i sposoby działań pozarządowych organizacji ekologicznych wymieniono na slajdzie. Organizacje społeczne, w tym te działające na rzecz ochrony środowiska, mają zróżnicowany zakres i formy działania, a także różnorodne powiązania ze sferą polityki, ekonomii i kultury. Działania pozarządowych organizacji ekologicznych polegają najczęściej na: kształtowaniu świadomości ekologicznej osób zaangażowanych w działania społeczne; przybliżaniu społeczeństwu istoty i znaczenia problemów ekologicznych; wpływie na osoby i instytucje odpowiedzialne za podejmowanie decyzji dotyczących zarządzania środowiskiem; propagowaniu humanistycznego i kulturowego wzorca ekologii. W wielu organizacjach edukacja ta przekracza ramy standardowej edukacji środowiskowej. Pojawiają się w niej elementy religijne, filozoficzne, etyczne, zdrowotne, społeczne, polityczne, prawne i ekonomiczne. Można zatem uznać, iż w sektorze POE rezyduje istotna odpowiedzialność za stan środowiska i realizację ekorozwoju, co daje mu istotną legitymację do wskazywania kierunków proekologicznych zmian społeczno-gospodarczych i pełnienia istotnych funkcji w przedsięwzięciach na rzecz realizacji zrównoważonego rozwoju. Partnerstwo międzysektorowe stwarza szansę na rozwój organizacji trzeciego sektora i wykorzystanie ich potencjału.

13 Obszary działań organizacji ekologicznych
Obszary działań POE: pozyskiwanie kompleksowej informacji o stanie środowiska i oddziaływaniu na niego poszczególnych rodzajów działalności i przedsięwzięć gospodarczych (dostęp do informacji środowiskowej); uczestniczenie w procesie podejmowania decyzji, mających wpływ na stan środowiska i otoczenia społeczno-przyrodniczego, na poziomie strategiczno-programowym (międzysektorowe ciała konsultacyjne i opiniodawczo-doradcze), jak i poszczególnych przedsięwzięć gospodarczych – procedury Ocen Oddziaływania na środowisko, także Strategiczne OOS (partycypacja społeczna), współpraca z administracją publiczną (w szczególności z samorządami) i firmami (organizacjami gospodarczymi) na rzecz przedsięwzięć zrównoważonego rozwoju (kooperacja międzysektorowa). Obecnie otwierają się przed POE możliwości prowadzenia wielu konstruktywnych działań na rzecz zrównoważonego rozwoju, polegające na współpracy międzysektorowej. Funkcjonujące obecnie rozwiązania prawne umożliwiają pozarządowym organizacjom ekologicznym i społecznym podejmowanie wielu inicjatyw proekologicznych i demokratyczną partycypację w procesie realizacji zrównoważonego rozwoju. Dotyczy to w szczególności: możliwości pozyskiwania kompleksowej informacji o stanie środowiska i oddziaływaniu na niego poszczególnych rodzajów działalności i przedsięwzięć gospodarczych (dostęp do informacji środowiskowej); możliwości uczestniczenia w procesie podejmowania decyzji, mających wpływ na stan środowiska i otoczenia społeczno-przyrodniczego, na poziomie strategiczno-programowym (międzysektorowe ciała konsultacyjne i opiniodawczo-doradcze), jak i poszczególnych przedsięwzięć gospodarczych – procedury Ocen Oddziaływania na środowisko, także Strategiczne OOS; możliwość współpracy z administracją publiczną (w szczególności z samorządami) i firmami na rzecz przedsięwzięć zrównoważonego rozwoju.

14 Koncepcja równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji

15 Definicja zrównoważonej konsumpcji
Zrównoważona konsumpcja to: optymalne, świadome i odpowiedzialne korzystanie z dostępnych zasobów naturalnych, dóbr i usług na poziomie jednostek, gospodarstw domowych, wspólnot i społeczności lokalnych, środowisk biznesowych, samorządów terytorialnych, rządów krajowych i struktur międzynarodowych, zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju. Ma ona na celu zaspokojenie potrzeb i podniesienie jakości życia dla wszystkich w wymiarze lokalnym i globalnym, przy jednoczesnym przestrzeganiu praw człowieka i praw pracowniczych, uwzględnianiu możliwości zaspokojenia potrzeb innych ludzi, w tym przyszłych pokoleń, oraz zachowania i odtworzenia dla nich kapitału przyrodniczego. Postawa zrównoważonej konsumpcji uwzględnia ograniczenie marnotrawstwa, produkcji odpadów i zanieczyszczeń oraz wybór wyrobów i usług, które w największym stopniu spełniają określone kryteria etyczne, społeczne i ekologiczne. Definicja przyjęta przez Grupę ds. Zrównoważonej Konsumpcji, działającą od 2009 r. w ramach Zespołu ds. Społecznej Odpowiedzialności Biznesu przy Ministrze Gospodarki i Premierze RP Obecnie ważną dziedziną edukacji ekologicznej są aspekty związane z upowszechnianiem i wdrażaniem tzw. wzorców trwałej i zrównoważonej konsumpcji i produkcji. Według OECD zrównoważona konsumpcja to: użytkowanie dóbr i usług odpowiadające podstawowym potrzebom, przyczyniające się do podniesienia jakości życia z równoczesnym minimalizowaniem zużycia zasobów naturalnych, szkodliwych dla zdrowia substancji oraz emisji zanieczyszczeń i odpadów w trakcie całego cyklu życia produktów, bez stwarzania zagrożeń dla zaspakajania potrzeb życiowych przyszłych generacji. Istnieje wiele koncepcji zrównoważonej konsumpcji, ujmowanej zazwyczaj łącznie ze zrównoważoną produkcją, jako metodą osiągania celów trwałego i zrównoważonego rozwoju. Na slajdzie przytoczono definicję przyjętą w 2010 r. przez Grupę ds. Zrównoważonej Konsumpcji, działającą od 2009 r. w ramach Zespołu ds. Społecznej Odpowiedzialności Biznesu działającego przy Ministrze Gospodarki i Premierze RP.

16 Obszary równoważenia konsumpcji
Stwierdza się potrzeby równoważenia: sposobów robienia zakupów, sposobów użytkowania produktów, stylu i trybu życia, w tym odżywiania się, sposobu prowadzenia gospodarstw domowych, sposobów komunikowania się i transportu, sposobu pozbywania się odpadów sposobów wytwarzania (produkcji), pakowania i dystrybucji produktów Badania naukowe nad koncepcją, modelem i wskaźnikami zrównoważonej konsumpcji trwają od lat 80-tych i prowadzone są przez wiele organizacji ponadnarodowych – ONZ, OECD, UE, Europejską Agencję Środowiskową. Obecnie mówi się o potrzebie równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji, czyli dominujących w społeczeństwie sposobów robienia zakupów, użytkowania produktów, stylu życia, odżywiania się, prowadzenia gospodarstw domowych, transportu, pozbywania się odpadów. Działania na rzecz zwiększenia stopnia ekologicznego i społecznego zrównoważenia konsumpcji dotyczą zmiany świadomości, postaw i zachowań konsumenckich, jak również łańcucha dostaw i systemu dystrybucji produktów konsumpcyjnych, obejmując zarówno podmioty prywatne, jak i publiczne, konsumentów indywidualnych i zbiorowych. Podstawowe kierunki działań związane z wprowadzaniem zrównoważonych wzorców konsumpcji i produkcji omówiono w broszurze podanej na slajdzie.

17 Dokumenty strategiczne zrównoważonej konsumpcji i produkcji (1)
Plan Działania z Johannesburga (2002) Strategia zmian wzorców konsumpcji i produkcji na sprzyjające realizacji zasad trwałego, zrównoważonego rozwoju (2003): „Zasadniczym celem zmian w sferze konsumpcji powinno być takie oddziaływanie na społeczeństwo, które pozwoliłoby na uniknięcie, niekorzystnego dla środowiska, zjawiska "nadkonsumpcji" i przejście od razu do konsumpcji zrównoważonej. Wykształcenie w społeczeństwie wzorców trwałej,  zrównoważonej konsumpcji wynikających ze świadomych decyzji jednostek i opartych na wewnętrznym przekonaniu, będzie procesem długim, gdyż poziom świadomości ekologicznej jest jeszcze relatywnie niski. Z tego powodu, bardzo istotna jest edukacja prowadząca do podnoszenia poziomu świadomości ekologicznej. Musi ona obejmować zarówno konsumentów jak i producentów". Od czasu ostatniego Szczytu Ziemi, który miał miejsce w Johannesburu w 2002 r. i przyjętego tam Planu Działania, podkreśla się coraz częściej potrzebę działań na rzecz równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji, jak również podejmowania międzysektorowych, partnerskich przedsięwzięć w tym zakresie. Powstało w związku z tym wiele dokumentów strategicznych i opracowań naukowych. W 2003 r. została w Polsce opracowana (przez resort gospodarki) i przyjęta przez Radę Ministrów Strategia zmian wzorców konsumpcji i produkcji na sprzyjające realizacji zasad trwałego, zrównoważonego rozwoju. Stwierdzono w niej, że efektywność gospodarowania zasobami środowiska w polskiej gospodarce jest znacząco mniejsza, niż w krajach zachodnich UE. Dotyczy to w szczególności: przemysłu, energetyki, transportu, rolnictwa i gospodarki żywnościowej, gospodarki odpadami i konsumpcji. Strategia określiła dotychczasowy model konsumpcji jako niezrównoważony, uznając za negatywny fakt szerokiego przyjmowania przez społeczeństwo polskie szkodliwych dla zdrowia i środowiska wzorców zachowań konsumpcyjnych. Zasadniczy kierunek zmian sfery konsumpcji Strategia upatruje w równoważeniu zarówno poziomu (ilości) konsumpcji jak i jej struktury (zwiększenia konsumpcji produktów proekologicznych). Działania edukacyjne na rzecz równoważenia wzorców konsumpcji powinny być prowadzone zarówno w skali makro (regionalnej, krajowej, europejskiej i globalnej), jak również w skali mikro (gminy i powiatu). Obecnie coraz większą wagę przykłada się do tworzenia tzw. zrównoważonych społeczności lokalnych, których główną cechą jest praktykowanie zrównoważonych ekologicznie i społecznie wzorców konsumpcji i produkcji (w tym świadczenia lokalnych usług).

18 Dokumenty strategiczne zrównoważonej konsumpcji i produkcji (2)
Plan działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej KOM(2008) 397 Strategia działań na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji w UE opiera się na grupie wielu polityk i instrumentów: Zintegrowana Polityka Produktowa – Integrated Product Policy (IPP); Strategia tematyczna dotycząca zrównoważonego wykorzystywania zasobów naturalnych – Thematic Strategy on the Sustainable Use of Natural Resources; Strategia tematyczna w sprawie zapobiegania powstawaniu odpadów i ich recyklingu – Thematic  Strategy on Waste Prevention and Recycling; Plan działań na rzecz technologii środowiskowych – Environmental Technologies Action Plan (ETAP); Program Wsparcia Zgodności Środowiskowej dla MŚP – European Compliance Assistance Programme (ECAP) - Environment & SMEs; - Zielone zamówienia publiczne – Green Public Procurement (GPP); - Dyrektywa Eco-design w sprawie produktów zużywających energię – Eco-design of Energy Using Products Directive (EuP); - System Ekozarządzania i Audytu – Eco-Management and Audit Scheme (EMAS); - Oznakowanie ekologiczne Ecolabel – Ecolabel Scheme. W UE strategiczne kierunki działań na rzecz równoważenia konsumpcji i produkcji wyznaczył ogłoszony w 2008 r. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów dotyczący planu działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej. Podkreślono w nim znaczenie edukacji konsumentów, zarówno dzieci, jak i dorosłych, w procesie ułatwiania im zrównoważonych i odpowiedzialnych wyborów konsumenckich i zakupów. Strategia działań na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji w UE opiera się na grupie wielu polityk i strategii, wymienionych na slajdzie.

19 Dokumenty strategiczne zrównoważonej konsumpcji i produkcji (3)
Polityka Ekologiczna Państwa w latach 2009 – 2012 z perspektywą do roku wytyczne: promowanie etykiet znakujących aspekt środowiskowy produktów w celu ułatwienia konsumentom zachowań proekologicznych; zapewnienie udziału pozarządowych organizacji ekologicznych we wszystkich gremiach podejmujących decyzje dotyczące ochrony środowiska; intensyfikacja edukacji ekologicznej promującej minimalizację powstawania odpadów (np. opakowań, toreb foliowych) i ich preselekcję w gospodarstwach domowych; edukacja rolników (np. w wielu gospodarstwach rolnych ma miejsce niechlubna praktyka wylewania zawartości szamb na pola i do lasów, jak również spalanie odpadków z tworzyw sztucznych w piecach domowych). Choć wdrożenie pełnego modelu zrównoważonej konsumpcji i produkcji (jak również koncepcji zrównoważonego rozwoju) nie jest możliwe, postępy w tym obszarze decydują o większym lub mniejszym stopniu osiągania jego celów. Pomocne w tym są wielorakie wskaźniki poziomu zrównoważenia, pozwalające na monitorowanie i ewaluację skuteczności podejmowanych działań. Polityka Ekologiczna Państwa w latach 2009 – 2012 z perspektywą do roku obok potrzeby rozwoju szkolnej edukacji w zakresie ochrony środowiska, dostępu do informacji o środowisku oraz kształtowania zachowań zgodnych z zasadą zrównoważonego rozwoju (akcje, szkolenia dla nauczycieli i szkół), podkreśla potrzebę: - promowania etykiet znakujących aspekt środowiskowy produktów w celu ułatwienia konsumentom zachowań proekologicznych; - zapewnienia udziału pozarządowych organizacji ekologicznych we wszystkich gremiach podejmujących decyzje dotyczące ochrony środowiska; - intensyfikacji edukacji ekologicznej promującej minimalizację powstawania odpadów (np. opakowań, toreb foliowych) i ich preselekcję w gospodarstwach domowych; - edukację rolników (np. w wielu gospodarstwach rolnych ma miejsce niechlubna praktyka wylewania zawartości szamb na pola i do lasów, jak również spalanie odpadków z tworzyw sztucznych w piecach domowych).

20 Krajowe Centrum Referencyjne ds. Zrównoważonej Produkcji i Konsumpcji
ttp://scp.eionet.europa.eu/ Krajowe Centra Referencyjne ds. Zrównoważonej Produkcji i Konsumpcji (ang. National Reference Centres on Sustainable Consumption and Production) Krajowe Punkty Kontaktowe (National Focal Points, NFP) Europejskie Centra Tematyczne (European Topic Centres, ETC) W ramach sieci EIONET, zapewniającej współpracę między Europejską Agencją Środowiska a państwami członkowskimi, w 2009 r. zostały utworzone Krajowe Centra Referencyjne ds. Zrównoważonej Produkcji i Konsumpcji (ang. National Reference Centres on Sustainable Consumption and Production). Współpracują one z Krajowymi Punktami Kontaktowymi (National Focal Points, NFP) oraz z Europejskimi Centrami Tematycznymi (European Topic Centres, ETC). W Polsce za koordynację współpracy z Europejską Agencją Środowiska odpowiedzialny jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska, natomiast Minister Gospodarki odpowiada za prowadzenie spraw związanych z funkcjonowaniem m.in. Krajowego Centrum Referencyjnego ds. Zrównoważonej Produkcji i Konsumpcji.

21 Efektywność edukacji ekologicznej – zadania podmiotów sektorowych

22 Efektywność edukacji ekologicznej - założenia
Zwiększenie efektywności edukacji ekologicznej i jej skuteczności w obszarze równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji wymaga: akcentowania możliwości wpływania na poprawę stanu i jakości środowiska poprzez konkretne postawy, wybory i zachowania konsumenckie w codziennym życiu, w trakcie zakupów i prowadzenia gospodarstwa domowego – unaocznianie związków między codziennymi, praktycznymi zachowaniami a rodzajem i stopniem oddziaływania na środowisko (np. zakup opakowań z folią PCV i trudności w odzysku tego opakowania) podejmowania aktywnych działań na szczeblu lokalnym, adresowanych do lokalnych społeczności, uwzględniających specyfikę społeczną (w tym wiek, wykształcenie), gospodarczą (stopień zamożności) i jakość środowiska, w którym te społeczności żyją integrowania i koordynowania działań edukacyjnych podejmowanych przez organizacje pozarządowe, jednostki samorządowe i przedsiębiorstwa (prowadzone np. w ramach projektów społecznej odpowiedzialności biznesu CSR) współdziałania i partnerstwa między podmiotami sektora publicznego, pozarządowego i biznesu, jak również włączenia do tego placówek oświatowych i edukacyjnych oraz mediów. Zwiększenie efektywności edukacji ekologicznej i jej skuteczności w obszarze równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji wymaga: - akcentowania możliwości wpływania na poprawę stanu i jakości środowiska poprzez konkretne postawy, wybory i zachowania konsumenckie w codziennym życiu, w trakcie zakupów i prowadzenia gospodarstwa domowego – unaocznianie związków między codziennymi, praktycznymi zachowaniami a rodzajem i stopniem oddziaływania na środowisko (np. zakup opakowań z folią PCV i trudności w odzysku tego opakowania) - podejmowania aktywnych działań na szczeblu lokalnym, adresowanych do lokalnych społeczności, uwzględniających specyfikę społeczną (w tym wiek, wykształcenie), gospodarczą (stopień zamożności) i jakość środowiska, w którym te społeczności żyją - integrowania i koordynowania działań edukacyjnych podejmowanych przez organizacje pozarządowe, jednostki samorządowe i przedsiębiorstwa (prowadzone np. w ramach projektów społecznej odpowiedzialności biznesu CSR) - współdziałania i partnerstwa między podmiotami sektora publicznego, pozarządowego i biznesu, jak również włączenia do tego placówek oświatowych i edukacyjnych oraz mediów.

23 Zadania jednostek samorządowych
Zadania samorządu obejmują: opracowanie lokalnego programu edukacji ekologicznej uwzględniającego problematykę równoważenia wzorców konsumpcji i włączenie go do programów współpracy z organizacjami pozarządowymi, prowadzenie lokalnych kampanii informacyjno-promocyjnych we współpracy z organizacjami społecznymi, mediami i firmami w zakresie ekologizacji codziennej konsumpcji i stylu życia, organizowanie lokalnych proekologicznych imprez i festynów, rozpowszechnianie informacji o stronach internetowych i organizacjach działających w obszarze edukacji ekologicznej na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji, certyfikacja urzędu gminy wg. normy ISO lub systemu EMAS. prowadzenie "Zielonego biura" w urzędzie gminy segregacja odpadów na potrzeby recyklingu w urzędzie gminy i jednostkach komunalnych wprowadzanie zielonych zamówień publicznych. Zadania samorządu lokalnego w zakresie wspierania działań na rzecz lokalnej edukacji ekologicznej obejmują: - opracowanie lokalnego programu edukacji ekologicznej uwzględniającego problematykę równoważenia wzorców konsumpcji i włączenie go do programów współpracy z organizacjami pozarządowymi, - prowadzenie lokalnych kampanii informacyjno-promocyjnych we współpracy z organizacjami społecznymi, mediami i firmami w zakresie ekologizacji codziennej konsumpcji i stylu życia, - organizowanie lokalnych proekologicznych imprez i festynów, - rozpowszechnianie informacji o stronach internetowych i organizacjach działających w obszarze edukacji ekologicznej na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji, - certyfikacja urzędu gminy wg. normy ISO lub systemu EMAS. - prowadzenie "Zielonego biura" w urzędzie gminy - segregacja odpadów na potrzeby recyklingu w urzędzie gminy i jednostkach komunalnych - wprowadzanie zielonych zamówień publicznych.

24 Zadania organizacji pozarządowych
Zadania pozarządowych organizacji ekologicznych i konsumenckich: udzielanie konsumentom aktualnych i rzetelnych informacji na temat ekologicznych aspektów konsumpcji monitorowanie dynamiki ekologizacji lokalnej konsumpcji i produkcji analiza możliwości wprowadzenia rozwiązań ekoinnowacyjnych i udoskonaleń w lokalnej polityce i gospodarce komunalnej i funkcjonowaniu gminy. organizacja społecznych inicjatyw na rzecz odzysku surowców i recyklingu materiałowego i organicznego, zdobywanie i doskonalenie wiedzy przez członków organizacji w zakresie zrównoważonej konsumpcji, wprowadzania dokumentów strategicznych (na poziomie globalnym, UE, krajowym, regionalnym) realizacja projektów edukacyjnych adresowanych do społeczności lokalnej rozpoznawanie rynku usług eksperckich i możliwości mobilizowania funduszy na lokalne przedsięwzięcia odmaterializowania produkcji, organizowanie kampanii na rzecz określonych celów odmaterializowania konsumpcji, zwłaszcza racjonalizacji i oszczędnego użytkowania energii cieplnej i elektrycznej, wody i użytkowania surowców na terenie gminy. Z kolei spektrum zadań, które mogą wykonywać POE w ramach przedsięwzięć na rzecz równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji jest bardzo szerokie. Spośród zadań, wytypowanych przez W. Stodulskiego, które mogą być wykonywane w ramach międzysektorowych inicjatyw partnerskich i które powinny być wspierane przez sektor publiczny należą: - udzielanie konsumentom aktualnych i rzetelnych informacji na temat ekologicznych aspektów konsumpcji; - monitorowanie dynamiki ekologizacji lokalnej konsumpcji i produkcji; - analiza możliwości wprowadzenia rozwiązań ekoinnowacyjnych i udoskonaleń w lokalnej polityce i gospodarce komunalnej i funkcjonowaniu gminy; - organizacja społecznych inicjatyw na rzecz odzysku surowców i recyklingu materiałowego i organicznego; - zdobywanie i doskonalenie wiedzy przez członków organizacji w zakresie zrównoważonej konsumpcji, wprowadzania dokumentów strategicznych (na poziomie globalnym, UE, krajowym, regionalnym; - realizacja projektów edukacyjnych adresowanych do społeczności lokalnej; - rozpoznawanie rynku usług eksperckich i możliwości mobilizowania funduszy na lokalne przedsięwzięcia odmaterializowania produkcji; - organizowanie kampanii na rzecz określonych celów odmaterializowania konsumpcji, zwłaszcza racjonalizacji i oszczędnego użytkowania energii cieplnej i elektrycznej, wody i użytkowania surowców na terenie gminy. Reasumując, zdaniem organizacji ekologicznych i konsumenckich rola organizacji pozarządowych w równoważeniu wzorców konsumpcji i produkcji powinna zasadniczo polegać na pełnieniu – obok funkcji opiniodawczo-doradczych i monitorująco-kontrolnych, co zakłada zasada partycypacji – funkcji edukacyjnych w kształtowaniu proekologicznej świadomości i postaw. Działalność ta pociąga za sobą aktywne uczestnictwo w życiu publicznym – prowadzenie dialogu społecznego, politycznego i gospodarczego – uczestnictwo w akcjach i kampaniach ekologicznych. Podkreśla się potrzebę właściwego przygotowania kompetencyjnego działaczy ekologicznych i konsumenckich, potrafiących umiejętnie sprzedawać argumentację.

25 Lokalne przedsięwzięcia partnerskie na rzecz równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji

26 Partnerstwo dla zrównoważonej konsumpcji
Celem partnerskiej koordynacji działań – zapobieżenie sytuacjom: sytuacji, w której istnieje podaż produktów zrównoważonych, dostarczanych przez odpowiedzialne społecznie i ekologicznie przedsiębiorstwa, lecz występuje brak popytu ze strony konsumentów; sytuacji, w której konsumenci poszukują produktów zrównoważonych, lecz oferta rynkowa nie zaspokaja tych potrzeb na poziomie pragnień (alienacja konsumencka); sytuacji, w której istnieją publiczne (rządowe lub samorządowe) programy promujące zrównoważoną konsumpcję i produkcję, lecz brak jest odzewu ze strony sektora przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych (co w przypadku tych ostatnich jest wszakże mało prawdopodobne, z uwagi na najwyższy stopień obywatelskiej aktywności w tym sektorze); sytuacji, w której sektor pozarządowy (organizacje ekologiczne i konsumenckie) domaga się tworzenia warunków polityczno-prawnych do podejmowania działań na rzecz równoważenia konsumpcji, lecz występuje brak zrozumienia i bierność ze strony administracji publicznej. Zasadniczym celem zawiązywania partnerstwa międzysektorowego jest koordynacja działań organizacji poszczególnych sektorów, celem osiągnięcia lepszej efektywności oraz efektu synergii. Rozwój zintegrowanej, skoordynowanej i długofalowej – współpracy jest potrzebny w celu zminimalizowania prawdopodobieństwa pojawienia się następujących sytuacji społeczno-gospodarczych: - sytuacji, w której istnieje podaż produktów zrównoważonych, dostarczanych przez odpowiedzialne społecznie i ekologicznie przedsiębiorstwa, lecz występuje brak popytu ze strony konsumentów; - sytuacji, w której konsumenci poszukują produktów zrównoważonych, lecz oferta rynkowa nie zaspokaja tych potrzeb na poziomie pragnień (alienacja konsumencka); - sytuacji, w której istnieją publiczne (rządowe lub samorządowe) programy promujące zrównoważoną konsumpcję i produkcję, lecz brak jest odzewu ze strony sektora przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych (co w przypadku tych ostatnich jest wszakże mało prawdopodobne, z uwagi na najwyższy stopień obywatelskiej aktywności w tym sektorze); - sytuacji, w której sektor pozarządowy (organizacje ekologiczzne i konsumenckie) domaga się tworzenia warunków polityczno-prawnych do podejmowania działań na rzecz równoważenia konsumpcji, lecz występuje brak zrozumienia i bierność ze strony administracji publicznej.

27 Wkład organizacji sektorowych w partnerstwo (1)
Podstawowym wkładem organizacji poszczególnych sektorów w partnerstwo jest: o sektor biznesu – zapewnienie efektywności ekonomicznej partnerstwa, o sektor publiczny (samorządowy) – zapewnienie zgodności działań partnerstwa z lokalną polityką, strategią i programem rozwoju, o sektor pozarządowy – zgodność celów i działań partnerstwa z wartościami, zasadami i celami zrównoważonego rozwoju. Podstawowym wkładem organizacji poszczególnych sektorów w partnerstwo jest w przypadku sektora biznesu – zapewnienie efektywności ekonomicznej partnerstwa; w przypadku sektora publicznego (samorządowego) – zapewnienie zgodności działań partnerstwa z lokalną polityką, strategią i programem rozwoju; sektora pozarządowego – zgodność celów i działań partnerstwa z wartościami, zasadami i celami zrównoważonego rozwoju.

28 Wkład organizacji sektorowych w partnerstwo (2)
sektor biznesu – tworzenie modelu produkcji i świadczenia usług spełniającego wysokie i progresywne wymogi ochrony środowiska (system zarządzania środowiskowego) – oferowanie produktów ekologicznych; sektor publiczny (samorządowy) – promowanie i stymulowanie rozwoju firm posiadających wdrożony i progresywnie doskonalony system zarządzania środowiskowego – ekologizacja kryteriów zamówień publicznych; sektor pozarządowy – podejmowanie zintegrowanych działań z zakresu edukacji ekologicznej, promowania proekologicznego modelu konsumpcji i produktów proekologicznych. Dla zwiększenia efektywności międzysektorowych inicjatyw partnerskich na rzecz zrównoważonego rozwoju wzorców produkcji i konsumpcji powinny się one cechować: skoordynowaniem działań, długofalową perspektywą i powiązaniem z głównym profilem działalności danej organizacji: - sektor biznesu – tworzenie modelu produkcji i świadczenia usług spełniającego wysokie i progresywne wymogi ochrony środowiska (system zarządzania środowiskowego) – oferowanie produktów ekologicznych; - sektor publiczny (samorządowy) – promowanie i stymulowanie rozwoju firm posiadających wdrożony i progresywnie doskonalony system zarządzania środowiskowego – ekologizacja kryteriów zamówień publicznych; - sektor pozarządowy – podejmowanie zintegrowanych działań z zakresu edukacji ekologicznej, promowania proekologicznego modelu konsumpcji i produktów proekologicznych.

29 Wkład organizacji sektorowych w partnerstwo (3)
Aspekt systemu społeczno- gospodarczego Funkcja sektora biznesu Funkcja sektora pozarządowego Funkcja sektora samorządowego Marketing i sprzedaż Konwencjonalne kanały sprzedaży Niekonwencjonalne kanały sprzedaży: ·      budowa struktur marketingu bezpośredniego oraz e-marketingu produktów ekoefektywnych ·      tworzenie zespołów agentów (przedstawicieli handlowych) eko- marketingu dla celów praktyki handlowej Preferencje dla ofert proekologicznych w procedurze zamówień publicznych. Edukacja ekologiczna społeczeństwa w zakresie proekologicznego (zrównoważonego) modelu konsumpcji Reklama produktów ekoinnowacyjnych/ ekoefektywnych ·         rozwój świadomości ekologicznej poprzez bezpośredni kontakt ze społecznością (społeczeństwem) i systematyczny dialog edukacyjny ·         stymulowanie proekologicznych postaw, wyborów, zachowań i praktyk konsumenckich ·         informowanie o proekologicznych formach inwestowania oszczędności Organizacja imprez i akcji edukacyjnych, materiały informacyjne Przedsięwzięcia partnerstwa międzysektorowego mogą być praktykowane w dowolnym sektorze gospodarczym i przez każde przedsiębiorstwo, we współpracy z podmiotem publicznym (samorządowym) i pozarządowym (organizacją ekologiczną/społeczną). Funkcje poszczególnych sektorów (ich organizacji), wyznaczane przez koncepcję równoważenia wzorców produkcji i konsumpcji w odniesieniu do poszczególnych aspektów cyklu produkcji-konsumpcji zostały przedstawione w tabeli na slajdzie.

30 Wkład organizacji sektorowych w partnerstwo (3) cd.
Aspekt systemu społeczno- gospodarczego Funkcja sektora biznesu Funkcja sektora pozarządowego Funkcja sektora samorządowego Techniki i technologie produkcji i dystrybucji Wprowadzenie rozwiązań ekoinnowacyjnych (ekoefektywnych) w sferze produkcji i dystrybucji produktów; system zarządzania środowiskowego i jego permanentne doskonalenie Inspirowanie i informowanie w zakresie proekologicznych rozwiązań systemowych, planistycznych, lokalizacyjnych, organizacyjnych Promocja lokalna i regionalna firm cechujących się ekoinnowacyjnością (ekoefektywnością), posiadających wdrożony system zarządzania środowiskowego (odpowiedzialności ekologicznej), systematycznie udoskonalany i wykraczający poza przyjęte standardy Produkty/usługi Dostarczanie produktów (usług) ekoinnowacyjnych, o zminimalizowanym stopniu negatywnego oddziaływania na środowisko w całym cyklu ich życia Promocja produktów ekoinnowacyjnych; przygotowanie edukacji konsumenckiej i marketingu w zakresie promowania tych produktów Promocja lokalnych eko-produktów. Preferencje dla ich zakupów i dystrybuc Na slajdzie przedstawiono ciąg dalszy tabeli ilustrującej wkład organizcji sektorowych w partnerstwo na rzecz równoważenia wzorców konsumpcji i produkcji.

31 Dziękujemy za uwagę! Zapraszamy do zadawania pytań autorowi wykładu!
Niniejsza prezentacja powstała w ramach projektu „Lokomotywa zrównoważonego rozwoju – partnerstwo na rzecz ekorozwoju w gminie” dofinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.


Pobierz ppt "Skuteczna edukacja ekologiczna społeczności lokalnej i równoważenie wzorców konsumpcji i produkcji Jeśli chcemy dokonać zwrotu i realizować założenia zrównoważonego."

Podobne prezentacje


Reklamy Google