Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

1 Pamiętasz? Y (PKB) Czas Cykl koniunkturalny Recesja Dno Szczyt Ekspansja Recesja Ekspansja.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "1 Pamiętasz? Y (PKB) Czas Cykl koniunkturalny Recesja Dno Szczyt Ekspansja Recesja Ekspansja."— Zapis prezentacji:

1

2 1 Pamiętasz? Y (PKB) Czas Cykl koniunkturalny Recesja Dno Szczyt Ekspansja Recesja Ekspansja

3 2 Poznaliśmy już dotyczące bardzo długiego okresu modele wzrostu gospodarczego (neoklasyczny i endogeniczny). Wyjaśniają one zmiany wielkości produkcji potencjalnej, Y P, które zachodzą np. w ciągu kilkudziesięciu lat. Teraz zajmiemy się analizą krótkookresowych zmian wielkości produkcji, Y, czyli np. jej odchyleń od poziomu produk- cji potencjalnej, Yp. Wykorzystamy przy tym MODEL IS-LM.

4 3 Badamy wpływ wahań zagregowanych wydatków, AE PL, na wiel- kość produkcji W KRÓTKIM OKRESIE. Przyczyną tych wahań mogą być m. in. DZIAŁANIA PAŃSTWA (np. polityka budżetowa i pieniężna, czyli – polityka stabilizacyjna, a także zachowania konsumentów i inwestorów.

5 4 Zakładamy, co odpowiada rzeczywistości, że w krótkim okresie gospodarka jest keynesowska (istnieją WOLNE MOCE PRO- DUKCYJNE, CENY SĄ STABILNE). W tej sytuacji o poziomie produkcji w gospodarce decyduje właśnie wielkość planowanych wydatków zagregowanych, AE PL.

6 5 WOLNE MOCE PRODUKCYJNE. Założenie o nie w pełni wykorzystanych mocach wytwórczych dob- rze odpowiada rzeczywistości. Nawet wtedy, gdy produkcja jest bliska produkcji poten- cjalnej, NA PRZECIĄG KRÓTKIEGO OKRESU firmy mogą zwiększyć produkcję, intensywniej wykorzystując czynniki produk- cji (np. praca ludzi i maszyn w godzinach nadliczbowych).

7 6 STABILNOŚĆ CEN Oto przyczyny stabilności cen w krótkim okresie (one się uzupeł- niają). 1) Nominalne płace często są ustalane RAZ NA DŁUGI CZAS w trakcie ZDECENTRALIZOWANYCH (toczonych gałąź po gałęzi, a nie naraz w całej gospodarce) negocjacji. W efekcie ŚREDNI po- ziom płac w gospodarce zmienia się wolno. 2) Stabilność płac nominalnych, tzn. jednostkowych kosztów osobo- wych, które są główną częścią jednostkowych kosztów produkcji, sprawia, że ceny też są stabilne. Przecież zmiany cen powodowa- łyby nadzwyczajne zyski i straty, co – jak wiemy - w warunkach KONKURENCJI nie jest prawdopodobne. 3) W dodatku ten producent, który - korzystając ze wzrostu popytu - pierwszy podnosi ceny, ryzykuje utratą części udziału w rynku. (Jego konkurenci mogą nie podnieść cen). Powstrzymuje to firmy przed podniesieniem ceny. (W takiej sytuacji monopol podniósłby cenę. Jednak na konkurencyjnym rynku nikt nie koordynuje dzia- łań pojedynczych producentów. To się nazywa PROBLEM KOOR- DYNACJI)...

8 7 Częściami modelu ISLM są: linia IS i linia LM (zob. rysunek). Opiszemy je po kolei. 1. MODEL IS-LM Y*Y* LM 0 Y=AE PL IS E i* i Oznaczenia: i – stopa procentowa. Y – wielkość produkcji. AE PL – wielkość zagregowanych wydatków.

9 8 Linia IS składa się z punktów, czyli kombinacji stopy procentowej, i, oraz poziomu produkcji, Y, przy których RYNEK DÓBR jest w równowadze (planowane wydatki, AE PL, są równe wielkości produk- cji, Y; AE PL =Y). Y1Y1 0 Y=AE PL IS E1E1 i1i1 i i2i2 Y2Y2 E2E LINIA IS Zależność stopy procentowej, i, oraz produkcji jest odwrotna, bo stopa procentowa wyznacza m. in. cenę kredytu inwestycyjnego.

10 9 Oto funkcja prywatnych inwestycji: I = I A - bi. b > 0, gdzie: I – inwestycje planowane. I A – autonomiczna część planowanych inwestycji. b – współczynnik, który mierzy wrażliwość planowanych wydat- ków inwestycyjnych na zmiany stopy procentowej. i – stopa procentowa.

11 10 A oto funkcja prywatnej konnsumpcji: C PL = C A + KSK(1 – t)Y, gdzie: C PL – planowane wydatki konsumpcyjne, C A – autonomiczne wydatki konsumpcyjne, KSK to krańcowa skłonność do konsumpcji (z dochodu do dyspozycji), t to stopa opodatkowania netto [(Td-B)/Y] (Td to podatki bezpośrednie, a B to zasiłki; zakładamy, że podatki pośred- nie, T E, a także dochody państwa z własności wynoszą zero).

12 11 WYPROWADZAMY WZÓR LINII IS: AE PL = Y AE PL = C + I + G + NX. AE PL = Y AE PL = C A + KSK(1 – t) Y + (I A – bi) + G A + NX Y = C A + KSK(1 – t)Y + (I A – bi) + G A + NX

13 12 WYPROWADZAMY WZÓR LINII IS Cd...: A zatem: Y = C A +KSK(1–t)Y+(I A –bi)+G A +NX. Y = C A +KSK(1–t)Y+(I A –bi)+G A +X A -KSIY.* Y = C A +I A +G A +X A +[KSK(1–t)Y–KSIY]–bi. Y = C A +I A +G A +X A +Y[KSK(1–t)–KSI]–bi. Y = A + KSKY - bi, gdzie A to wszystkie planowane wydatki AUTONOMICZNE w gos- podarce, a KSK = [KSK(1 – t) – KSI]. A zatem: Y (1 – KSK) = A – bi. Mnożąc to równanie stronami przez mnożnik dla gospodarki otwar- tej [M = 1/(1-KSK)], dostajemy szukane równanie linii IS: Y = MA–Mbi * Zakładamy, że importowane są tylko dobra konsumpcyjne; KSI to stała tzw. krańcowa skłonność do importu (ΔZ/ΔY=Z/Y=KSI, gdzie Z to import).

14 13 IS: Y = MA–Mbi, Interpretacja wykresu: rola parametrów A, b, M. 1. PARAMETR b OKREŚLA NACHYLENIE LINII IS. - Wrażliwość wydatków inwestycyjnych na zmiany stopy procento- wej decyduje o nachyleniu linii IS. 2. PARAMETR A DECYDUJE O POŁOŻENIU LINII IS. - Zmiany wielkości wydatków autonomicznych w gospodarce przesu- wają linię IS. 3. PARAMETR M (KSK) OKREŚLA JEDNOCZEŚNIE I NA- CHYLENIE I POZYCJĘ LINII IS. - Zmiany mnożnika przesuwają i zmieniają nachylenie linii IS. Y1Y1 0 Y=AE PL IS E1E1 i1i1 i i2i2 Y2Y2 E2E2

15 14 Linia LM składa się z punktów, czyli kombinacji stopy procento- wej, i, i poziomu produkcji, Y, przy których RYNEK PIENIĄ- DZA pozostaje w równowadze (REALNY popyt na pieniądz jest równy REALNEJ podaży pieniądza; M D = M S ) LINIA LM i 0 LM Y= AE PL Zależność stopy procentowej, i, oraz produkcji, Y, jest prosta, bo im większa produkcja, Y, tym większy popyt na pieniądz, M D, a więc także – ceteris paribus - stopa procentowa, i.

16 15 M D = kY – hi k, h > 0. gdzie: M D – realny popyt na pieniądz. k – współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pie- niądz na zmiany wielkości produkcji. Y – wielkość produkcji. h - współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pie- niądz na zmiany stopy procentowej. i – stopa procentowa. i 0 LM Y= AE PL E2E2 E1E1 i1i1 i2i2 Y1Y1 Y2Y2

17 16 M D = kY – hi Realny popyt na pieniądz a stopa procentowa i realna wielkość produkcji 1. Zmiany stopy procentowej przesuwają nas po linii realnego po- pytu na pieniądz (np. i 1i 2 E 1E 2 ). 2. Natomiast zmiany realnej wielkości produkcji przesuwają całą li- nię realnego popytu na pieniądz (np. przy i=i 1, Y 1Y 2 M D1 M D2 ). Przyjrzyjmy się dokładniej realnemu popytowi na pieniądz... MDMD i M D 1 =kY 1 –hi. M D 2 =kY 2 –hi. 0 k (Y 2 -Y 1 ) E2E2 i2i2 i1i1 E1E1 M D2 M D1

18 17 REALNA PODAŻ PIENIĄDZA: M S = M/P, gdzie: M – nominalna podaż pieniądza. P – poziom cen w gospodarce (np. CPI; ang. Consumer Price Index). A teraz przyjrzyjmy się realnej podaży pieniądza...

19 18 WYPROWADZAMY WZÓR LINII LM: Oto warunek równowagi na rynku pieniądza: M/P = kY – hi. A zatem szukane równanie linii LM wygląda następująco: i = (1/h) (kY - M/P) gdzie: k – współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pie- niądz na zmiany wielkości produkcji. h - współczynnik opisujący wrażliwość realnego popytu na pie- niądz na zmiany stopy procentowej.

20 19 LM: i = (1/h)(kY - M/P) i 0 LM Y=AE PL INTERPRETACJA WYKRESU: ROLA PARAMETRÓW h, k, M/P. 1. PARAMETR k DECYDUJE O NACHYLENIU LINII LM. - Zmiany wrażliwości realnego popytu na pieniądz na zmiany wielkości produkcji zmieniają nachylenie linii LM. 2. PARAMETR M/P OKREŚLA POZYCJĘ LINII LM. - Zmiany realnej podaży pieniądza w gospodarce przesuwają li- nię LM. 3. PARAMETR h DECYDUJE O NACHYLENIU I POŁO- ŻENIU LINII LM. - Zmiany wrażliwości realnego popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej zmieniają nachylenie i przesuwają linię LM.

21 20 Równowaga na rynku dóbr i rynku pieniądza 1.3. KOMPLETNY MODEL IS-LM LM 0 Y=AE PL IS E i* i Podsumujmy: oto kompletny model IS-LM, ilustrujący równowagę na rynku dóbr i pieniądza. Tylko dla stopy procentowej, i, oraz produkcji, Y, odpowiadających punktowi przecięcia linii IS i LM (i 0, Y 0 ) oba rynki (gotowych dóbr i pieniądza) pozostają – JEDNOCZEŚNIE - w równowadze. (Gospo- darka dąży do takiego stanu). Y*Y* IS: Y = MA–Mbi LM: i = (1/h)(kY - M/P)

22 21 Rozwiązujemy układ równań IS-LM: Y = MA–Mbi. i = (1/h)(kY-M/P). Okazuje się, że: Y = γA + γ(b/h)(M/P) i = γAk/h - [1/(h+kbM)](M/P) gdzie: γ = M/[1+(kMb)/h]. γ – gr. gamma. 2. MNOŹNIKI POLITYKI: FISKALNEJ I PIENIĘŻNEJ

23 22 Otóż wzrost wydatków autonomicznych, A, przesuwa w prawo linię IS (zob. równanie linii IS). Zwiększają się: produkcja, Y, i stopa procentowa, i. Kiedy zwiększają się (autonomiczne) wydatki państwa, G, ten wzrost stopy procentowej, i, powoduje spadek (wypieranie) wydatków prywatnych. (Prywatne inwestycje zależą odwrotnie od stopy procentowej). IS: Y = MA–Mbi LM: i = (1/h)(kY - M/P) Jak na wielkość produkcji, Y, i stopę procentową, i, wpłynie wzrost autonomicznych wydatków, A, w gospodarce? Y0Y0 LM 0 Y=AE PL IS E i0i0 i IS 1 Y1Y1 i1i1 E1E1

24 23 Wzrost realnej podaży pieniądza, M/P, przesuwa w prawo linię LM (zob. równanie linii LM). Zwiększa się produkcja, Y; maleje stopa procentowa, i. IS: Y = MA–Mbi LM: i = (1/h)(kY - M/P) Jak na wielkość produkcji, Y, i stopę procentową, i, wpłynie wzrost realnej podaży pieniądza, M/P, w gospodarce? Y0Y0 LM 0 Y=AE PL IS E i0i0 i Y1Y1 i1i1 E1E1 LM 1

25 24 A oto pogłębiona analiza wpływu zmian autonomicznych wy- datków, A, oraz realnej podaży pieniądza, M/P, na wielkość produkcji, Y, i poziom stopy procentowej, i.

26 25 Jak wiemy: Y = γA + γ(b/h)(M/P) i = γAk/h - [1/(h+kbM)](M/P), gdzie: γ = M/[1+(kMb)/h]. Otóż: M F = Y/ G = Y/ A = γ, gdzie M F to MNOŻNIK POLITYKI FISKALNEJ (ang. fiscal policy multiplier). Jak na wielkość produkcji w gospodarce, Y, wpływają zmia- ny autonomicznych wydatków, A?

27 26 Zauważ! Y jest liniową funkcją A : Y = γA + γ(b/h)(M/P). Pochodna cząstkowa tej funkcji względem A jest więc stała. Jest ona tangensem kąta linii Y=γA+γ(b/h)(M/P) i osi po- ziomej poniższego układu współrzędnych. tgα=ΔY/ΔA=γ=M F Y=γA+ γ(b/h)(M/P) A α ΔAΔA ΔY ΔY

28 27 Jak wiemy: Y = γA + γ(b/h)(M/P) i = γAk/h - [1/(h+kbM)](M/P), gdzie: γ = M/[1+(kMb)/h]. Otóż: M M = Y/ (M/P) = (b/h)γ, gdzie M M to MNOŻNIK POLITYKI PIENIĘŻNEJ (ang. monetary policy multiplier). Jak na wielkość produkcji w gospodarce, Y, wpływają zmia- ny realnej podaży pieniądza, M/P?

29 28 Zauważ! Y jest liniową funkcją M/P : Y = γA + γ(b/h)(M/P). Pochodna cząstkowa tej funkcji względem M/P jest więc sta- ła. Jest ona tangensem kąta linii Y=γA+γ(b/h)(M/P) i osi poziomej poniższego układu współrzędnych. tgα=ΔY/Δ(M/P)=γ(b/h)=M M Y=γA+ γ(b/h)(M/P) M/P α Δ(M/P) ΔY ΔY

30 29 Y = γA + γ(b/h)(M/P) A tgα=ΔY/ΔA=γ=M F α ΔAΔA ΔY ΔY Y = γA + γ(b/h)(M/P) M/P tgα=ΔY/ΔA= (b/h)γ=M M α Δ(M/P) ΔY ΔY Zatem: ΔY = ΔAM F =γ oraz ΔY= Δ(M/P)M M =γ(b/h). MNOŻNIK POLITYKI FISKALNEJ, M F, informuje, o ile zmieni się Y pod wpływem danej zmiany A. MNOŻNIK POLITYKI PIENIĘŻNEJ, M P, informuje, o ile zmieni się Y pod wpływem danej zmiany M/P.

31 30 A teraz: Najpierw opiszemy dwie specyficzne sytuacje w gospodarce: PUŁAPKĘ PŁYNNOŚCI (ang. liquidity trap) i PRZYPA- DEK KLASYCZNY (ang. classical case). Następnie zbadamy skuteczność polityki pieniężnej i polityki fiskalnej w tych sytuacjach. Na zakończenie użyjemy modelu IS-LM w celu wyjaśnienia, dlaczego niekiedy bank centralny kontroluje ilość pieniądza w gospodarce, a niekiedy – bezpośrednio poziom stopy pro- centowej. 3. PUŁAPKA PŁYNNOŚCI I PRZYPADEK KLASYCZNY

32 31 Aby to zrozumieć, pomyśl o linii LM, która jest prawie pozioma (LM). Aby stopa procentowa, i, zmieniła się zauważalnie (np. o CD na rysunku), produkcja, Y, musi zmienić się bardzo znacznie (o AB). Pozioma linia LM oznacza skrajny wariant takiej sytu- acji PUŁAPKA PŁYNNOŚCI Wyobraźmy sobie POZIOMĄ linię LM (zob. rysunek). Co oznacza jej nietypowe położenie? i 0 LM Y=AE PL CDCD B A Pozioma linia LM LM Mała zmiana stopy procentowej, i, (CD). Bardzo duża zmiana wiel- kości produkcji, Y (AB).

33 32 LM: i=(1/h)(kY-M/P) Otóż z poziomą linią LM mamy do czynienia NP. wtedy, gdy pa- rametr h we wzorze linii LM, opisujący wrażliwość popytu na pie- niądz na zmiany stopy procentowej, jest BARDZO DUŻY (h) (w porównaniu z parametrem k). Przecież skoro: i=(1/h)(kY-M/P), a h, to dla spowo- dowania choćby małej zmiany stopy procentowej, i, niezbędna jest bardzo duża zmiana produkcji, Y. i 0 LM Y= AE PL Pozioma linia LM

34 33 Przyjmijmy, że w opisywanej sytuacji wrażliwość popytu na pie- niądz, M D, na zmiany stopy procentowej, i, jest ogromna (h)... Bardzo małe zmiany i kompensują wtedy zmiany M D spowodowa- ne wielkimi zmianami Y. To się nazywa PUŁAPKA PŁYNNOŚCI (ang. liquidity trap). W PRZYPADKU PUŁAPKI PŁYNNOŚCI BARDZO MAŁE ZMIANY STOPY PROCENTOWEJ POWODUJĄ, ŻE LUDZIE SĄ SKŁONNI TRZYMAĆ PRAKTYCZNIE DOWOLNĄ ILOŚĆ PIENIĄDZA. POPYT NA PIENIĄDZ JEST BARDZO WRAŻLIWY NA ZMIANY STOPY PRO- CENTOWEJ. i 0 LM Y= AE PL Pułapka płynności

35 PRZYPADEK KLASYCZNY. A teraz pomyśl o pionowej linii LM. Co oznacza taka sytuacja? Pomyśl o linii LM, która jest prawie pionowa (LM). Już bardzo małe zmiany wielkości produkcji, Y, (np. o AB na rysunku) powo- dują duże zmiany stopy procentowej, i (o CD). Pionowa linia LM oznacza skrajny wariant takiej sytuacji. i 0 LM Y= AE PL Bardzo mała zmiana wiel- kości produkcji, Y (AB). C D Duża zmiana stopy procentowej, i, (CD). Pionowa linia LM A B LM

36 35 i 0 LM Y= AE PL Pionowa linia LM LM: i=(1/h)(kY-M/P) Z pionową linią LM mamy do czynienia NP. wtedy, gdy h we wzo- rze linii LM, opisujące wrażliwość popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej, jest bardzo małe (w porównaniu z k) (h0). Przecież skoro: i=(1/h)(kY-M/P), a h0, to już małe zmiany produkcji, Y, skutkują dużą zmianą stopy procentowej, i. Tylko taka zmiana oprocentowania pozwala wtedy skompensować skutki wywołanej zmianą produkcji zmiany popytu na pieniądz.

37 36 i 0 LM Y= AE PL Przypadek klasyczny Przyjmijmy, że w opisywanej sytuacji wrażliwość popytu na pie- niądz, M D, na zmiany stopy procentowej, i, jest bardzo mała (h 0 ). Aby skompensować zmiany popytu na pieniądz, M D, spowodo- wane bardzo małymi wahaniami produkcji, Y, niezbędne są wielkie zmiany stopy procentowej, i. To się nazywa PRZYPADEK KLA- SYCZNY (ang. classical case). PRZYPADEK KLASYCZNY OZNACZA, ŻE NIEZALEŻNIE OD PO- ZIOMU STOPY PROCENTOWEJ LUDZIE CHCĄ TRZYMAĆ PRAK- TYCZNIE TAKĄ SAMĄ ILOŚĆ PIENIĄDZA.

38 POLITYKA PIENIĘŻNA Oto linia LM: i=(1/h)(kY-M/P). Jak widać, wzrost realnej podaży pieniądza, M/P, przesuwa LM w prawo (w dół). Przy danym położeniu linii IS powoduje to wzrost produkcji, Y, i spadek stopy procentowej, i. Rozpatrzymy dwa – skrajne - warianty takiej sytuacji: 1. Pułapkę płynności. 2. Przypadek klasyczny. LM 0 Y=AE PL i LM IS

39 38 Pułapka płynności: zwiększenie realnej podaży pieniądza nie powoduje spadku stopy procentowej i wzrostu produkcji. Bardzo mala obniżka stopy procentowej skutkuje tak dużym wzrostem popytu na pieniądz (h), że ów wzrost realnej podaży pieniądza zostaje zaabsorbowany. Więc po wzroście podaży pieniądza stopa procentowa prawie się nie zmienia, NIE WPŁYWAJĄC NA WIELKOŚĆ PRODUKCJI, Y. W efekcie, kiedy linia LM jest pozioma i występuje pułapka płyn- ności, przy danym położeniu linii IS (zakładam, że jej położenie jest normalne), polityka pieniężna traci skuteczność. Zmiany podaży pieniądza nie wpływają na popyt na rynku dóbr, ponieważ nie po- wodują zmian stopy procentowej. POLITYKA PIENIĘŻNA: PUŁAPKA PŁYNNOŚCI. i 0 LM Y= AE PL Pułapka płynności

40 39 Analiza graficzna potwierdza taki wniosek. Przy h i prawie po- ziomej linii LM nawet znaczny wzrost realnej podaży pieniądza, M/P (zob. odcinek AB na rysunku), skutkuje tylko bardzo małą zmianą stopy procentowej, i, więc praktycznie nie ma wpływu na wielkość zagregowanych wydatków i produkcję, Y (zob. odcinek CD na rysunku). i 0 LM Y= AE PL LM IS A B Odcinek CD

41 40 W praktyce sytuacja podobna do pułapki płynności wystę- puje skrajnie rzadko, więc polityka pieniężna okazuje się - mniej lub bardziej - skuteczna... Zauważ jednak, że jeśliby realna stopa procentowa w gospodarce spadła w okolice 0%, popyt na pieniądz stałby się bardzo wrażliwy na zmiany stopy procentowej i wzrastał- by skokowo (h): 1. Alternatywny koszt trzymania środka płatniczego zmniej- szyłby się wtedy gwałtownie. 2. Wzroslaby liczba projektów inwestycyjnych, zapewnia- jących minimalny akceptowalny (przewyższający stopę pro- centową) poziom stopy zysku. To dlatego, kiedy na przełomie XX w. i XXI w. re- alna stopa procentowa w Japonii spadła w okolice 0%, nie- którzy ekonomiści (np. Paul Krugman) mówili o pułapce płynności, w którą wpadła Japonia.

42 41 W przypadku klasycznym zwiększenie realnej podaży pieniądza powoduje znaczny spadek stopy procentowej i wzrost produkcji. Obniżka stopy procentowej skutkuje na tyle małym wzrostem po- pytu na pieniądz (h0 ), że dopiero duży spadek stopy procentowej sprawia, że ów wzrost realnej podaży pieniądza zostaje skompenso- wany. W efekcie, kiedy linia LM jest pionowa, przy danym położeniu linii IS, polityka pieniężna okazuje się bardzo skuteczna. Zmiana real- nej podaży pieniądza, M S, wymusza znaczną zmianę stopy procen- towej, i, bo dopiero wtedy popyt na pieniądz, M D, zmienia się wys- tarczająco, aby rynek pieniądza odzyskał równowagę! (Wszak h0, więc M D słabo reaguje na zmiany i!). POLITYKA PIENIĘŻNA: PRZYPADEK KLASYCZNY i 0 LM Y= AE PL Przypadek klasyczny

43 42 Kiedy linia LM jest pionowa, przy danym położeniu linii IS, poli- tyka pieniężna okazuje się bardzo skuteczna. Analiza graficzna potwierdza taki wniosek. Przy prawie pionowej linii LM dany wzrost realnej podaży pieniądza, M/P skutkuje stosunkowo znaczną zmianą stopy procentowej, i, i (lub) wielkości zagregowanych wydatków i produkcji, Y (por. rysunki A i B). i 0 LM Y= AE PL IS LM i 0 Y= AE PL LM IS B A

44 43 Oto linia IS: Y = MA–Mbi. Jak widać, wzrost autonomicznych wydatków, A, w tym wydatków kontrolowanych przez państwo, G, przesuwa linię IS o MΔA. Jednocześnie jednak wyparte zostaje MbΔi wydatków prywatnych, bo stopa procentowa, i, wzrasta na skutek zwiększenia się produkcji. Znowu rozpatrzymy dwa – skrajne - warianty takiej sytu- acji: 1. Pułapkę płynności. 2. Przypadek klasyczny POLITYKA FISKALNA LM 0 Y=AE PL i IS

45 44 W takiej sytuacji polityka fiskalna jest bardzo skuteczna, ponieważ efekt wypierania nie występuje. i 0 LM Y= AE PL IS Np., przy prawie poziomej linii LM wzrost wydatków państwa, który przesuwa linię IS, powoduje bardzo małą zmianą stopy procentowej, i, a więc znaczny wzrost produkcji, Y (wzrostu tego nie zmniejsza bardzo słaby efekt wypierania). POLITYKA FISKALNA: PUŁAPKA PŁYNNOSCI. Y = MA–Mbi. Już mała zmiana stopy procentowej, i, powoduje tak dużą zmianę popytu na pieniądz, ΔM D, że zmiana popytu na pieniądz, ΔM D, wy- wołana przez zmianę wielkości produkcji, Y, zostaje skompenso- wana. W takiej sytuacji produkcja, Y, może wzrosnąć aż o MΔA (prawie nie dochodzi do wypierania; Mbi 0).

46 45 Kiedy gospodarka tkwi w pułapce płynności, polityka fiskalna jest bardzo skuteczna, ponieważ efekt wypierania nie występuje... i 0 LM Y= AE PL IS Otóż do podobnej sytuacji dochodzi w przypadku MONETYZA- CJI DEFICYTU BUDŻETOWEGO. Monetyzacja deficytu bud- żetowego polega na finansowaniu deficytu budżetu przez bank centralny za pomocą emisji pieniądza.

47 46 Kiedy gospodarka tkwi w pułapce płynności, polityka fiskalna jest bardzo skuteczna, ponieważ efekt wypierania nie występuje. Otóż do podobnej sytuacji dochodzi w przypadku MONETYZACJI DEFICYTU BUDŻE- TOWEGO. W obu przypadkach przyczyną dużej zmiany produkcji, Y, jest mała zmiana stopy procentowej, i. Jednak za każdym razem przy- czyny tej słabej reakcji stopy procentowej na zmiany wielkości produkcji są inne. Za pierwszym razem jest chodzi o bardzo silną wrażli- wość popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej (por. rysu- nek A). Za drugim razem mała zmiana stopy procentowej jest spo- wodowana zwiększeniem realnej podaży pieniądza (por. rysunek A). i 0 LM Y=AE PL IS i 0 LM Y= AE PL IS LM i* YBYB YAYA A B

48 47 W przypadku klasycznym polityka fiskalna traci skuteczność. Prze- sunięcia linii IS prawie nie zmieniają wielkości produkcji w gos- podarce. Przyczyną jest bardzo silny efekt wypierania. Już małe zmiany wielkości produkcji, Y, powodują bardzo dużą zmianę stopy procentowej, i. i 0 LM Y=AE PL IS POLITYKA FISKALNA: PRZYPADEK KLASYCZNY

49 48 W przypadku klasycznym potrzebna jest bardzo duża zmiana stopy pro- centowej, i, aby - przy h0 - M D zmienił się wystarczająco dla skompen- sowania zmiany M D spowodowanej choćby niewielką zmianą Y. i 0 LM Y=AE PL IS

50 49 Do podobnej sytuacji dochodzi w przypadku pełnego wyko- rzystania mocy produkcyjnych i giętkich cen w gospodarce. i 0 LM Y=AE PL IS Ekspansywna polityka fiskalna i wzrost AE PL, powoduje wtedy jedynie wzrost P. Rosnące ceny, P, redukują realną podaż pienią- dza, M/P. To podbija stopę procentową i skutkuje wyparciem wy- datków prywatnych [ C i(lub) I]. W takiej sytuacji wypieranie okazuje się pełne [ G = C + I ]. Przecież jakakolwiek nadwyżka AE PL >Y P powoduje dalszy wzrost giętkich cen... Jednak w rozpatrywanym tu przypadku klasycznym przyczyną silnej reakcji stopy procentowej, i, na zmianę wielkości produkcji jest niewrażliwość popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej (h0). W gospodarce klasycznej przyczyną po- dobnego zjawiska było pełne wykorzystanie możliwości produk- cyjnych i giętkość cen, P.

51 50 * PODSUMUJMY: Kiedy gospodarka tkwi w pułapce płyn- ności, zawodzi polityka pieniężna, a skuteczna jest polityka fiskalna. W przypadku klasycznym jest odwrotnie: polityka pieniężna okazuje się skuteczna, nieskuteczna jest polityka fiskalna. Jednak skrajności pułapki płynności i przypadku klasycznego bardzo rzadko odpowiadają gospodarczej rze- czywistości. Naszym wnioskom wygodnie jest zatem nadać nieco inną formę.

52 51 Im bardziej płaska jest linia LM (czyli im bardziej wrażliwy na zmiany stopy procentowej jest popyt na pieniądz), tym mniej skuteczna jest polityka pieniężna i tym bardziej sku- teczna jest polityka fiskalna. Lub ekwiwalentnie: Im bardziej stroma jest linia LM (czyli im mniej wrażliwy na zmiany stopy procentowej jest popyt na pieniądz), tym bar- dziej skuteczna jest polityka pieniężna i tym mniej skuteczna jest polityka fiskalna.

53 52 Jak pamiętamy ze standardowego wykładu podstaw ekonomii, prowa- dząc politykę pieniężną, bank centralny za pomocą operacji otwartego rynku, stopy dyskontowej i stopy rezerw minimalnych steruje nomi- nalną podażą pieniądza, M S. 4. MODEL IS-LM A POLITYKA BANKU CENTRALNEGO Jednak w praktyce bywa i tak, że bank centralny kontroluje nie nominalną podaż pieniądza, M S, lecz – bezpośrednio – stopę procen- tową, i, wykorzystując w tym celu operacje otwartego rynku. Model IS/LM ułatwia odpowiedź na pytanie, dlaczego bank centralny niekiedy decyduje się na sterowanie podażą pieniądza, M S, niekiedy zaś na kont- rolowanie stopy procentowej, i.

54 53 Bank centralny bezpośrednio kontroluje stopę procentową na dwa sposoby: 1. Jeśli rynkowa stopa procentowa, i, przewyższa pożądany poziom i* (i>i*), bank centralny na wielką skalę oferuje na rynku tańszy kredyt krótko- terminowy oprocentowany na poziomie i*. Powoduje to, że rynkowa stopa procentowa, i, spada do poziomu i*. 2. Jeśli zaś rynkowa stopa procentowa, i, spada poniżej pożądanego poziomu i* (i

55 54 Powiedzmy, że zmieniając podaż pieniądza, za pomocą operacji otwartego rynku bank centralny nie dopuszcza do odchylenia się rynkowej stopy procentowej, i, od pożądanego poziomu i*.* W efekcie linia LM na rysunku z modelem IS-LM jest pozioma [zob. linia LM(i) na rysunku poniżej]. Kiedy popyt na pieniądz, M D, się zmienia, co może spowodować zmianę stopy procentowej, i, bank centralny zmienia M S, uniemożliwiając zmianę i; więc i się nie zmienia * Krytycy wskazują, że w długim okresie takie działania banku centralnego grożą ut- ratą kontroli nad podażą pieniądza i przyśpieszeniem inflacji. LM(i) i i* Y 0 Oznaczenia: i – stopa procentowa. Y – wielkość produkcji. LM(i) – linia LM, odpowiadająca danej stopie procentowej, i, określonej przez bank centralny.

56 55 PRZEANALIZUJMY DWIE SYTUACJE... Sytuacja 1. Kształt polityki fiskalnej jest zmienny i niepewny, a bank centralny chce - mimo wszystko - prowadzić skuteczną politykę stabilizacyjną, czyli mini- malizować odchylenia rzeczywistej wielkości produkcji, Y E, od potencjal- nej wielkości produkcji, Y*.

57 56 Zmiany i zmniejszają skutki ekspansywnej i restrykcyjnej polityki fis- kalnej. ZMIENNA POLITYKA FISKALNA Wniosek: przy zmiennej polityce fiskalnej kontrola nominalnej podaży pieniądza jest LEPSZYM narzędziem polityki stabilizacyjnej (CD < AB na rysunku). (Zauważ: kiedy kontrolowana jest po- daż pieniądza, zmiany stopy procentowej tłumią skutki eks- pansywnej i restrykcyjnej polityki fiskalnej). Y LM(i) LM(M) Y 1 Y 1 Y*Y 2 Y 2 i i* IS 1 IS 2 A B C D Oznaczenia: LM(M) – linia LM, odpowiadająca danej podaży pieniądza, M, określo- nej przez bank centralny. LM(i) – linia LM, odpowiadająca da- nej stopie procentowej, i, określonej przez bank centralny. IS 1 i IS 2 – możliwe skrajne pozycje li- nii IS.

58 57 Sytuacja 2. Popyt na pieniądz jest bardzo zmienny, a bank centralny – znowu - chce prowadzić skuteczną politykę stabilizacyjną.

59 58 ZMIENNY POPYT NA PIENIĄDZ Wniosek: przy zmiennym popycie na pieniądz kontrola stopy procento- wej, a nie podaży pieniądza, jest lepszym narzędziem polityki stabilizacyjnej. Y LM(i) LM 1 Y 1 Y* Y 2 i i* LM 2 IS Oznaczenia: LM 1 i LM 2 – skrajne położenia li- nii LM, odpowiadającej danej po- daży pieniądza, M, i przesuwają- cej się na skutek nieprzewidywal- nych zmian popytu na pieniądz. LM(i) – linia LM, odpowiadająca danej stopie procentowej, i, okreś- lonej przez bank centralny. IS – linia IS w tej gospodarce.

60 59 ZRÓB TO SAM! Tak czy nie? 1. Linia IS zmienia nachylenie na skutek spadku stopy opodatko- wania netto. Tak. Przecież poziom mnożnika, M, we wzorze linii IS (Y = MA–Mbi) zależy od stopy opodatkowania netto. 2. W gospodarce otwartej mnożnik polityki fiskalnej, M f, jest mniej- szy od mnożnika. Tak (zwykle). Mnożnik, w odróżnieniu od mnożnika polityki fis- kalnej, nie uwzględnia efektu wypierania. 3. W gospodarce otwartej mnożnik polityki pieniężnej informuje, jak zmieni się stopa procentowa na skutek zmiany realnej podaży pieniądza. Nie. Mnożnik polityki pieniężnej informuje, jak na skutek zmiany realnej podaży pieniądza zmieni się wielkość produkcji, a nie stopa procentowa.

61 60 4. Kiedy realna stopa procentowa spada poniżej zera, opłaca się zaciągać jak najwięcej kredytu, więc w gospodarce pojawia się pułapka płynności. Tak. Przy stopie procentowej bardzo bliskiej zeru zaczyna się opłacać trzymać praktycznie nieograniczoną ilość pieniądza. Dla najmniejszych choćby spadków oprocentowania wrażliwość popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej okazuje się nieskończenie duża (h). 5. W zamkniętej gospodarce keynesowskiej, która tkwi w pułapce płynności, polityka fiskalna jest podobnie skuteczna jak w gospodarce klasycznej. Nie. W pierwszym przypadku polityka fiskalna okazuje się bardzo sku- teczna (wypieranie jest bardzo słabe), a w drugim zupełnie nieskuteczna (efekt wypierania jest bardzo silny). 6. Im bardziej stroma jest linia LM, tym bardziej skuteczna jest polityka pie- niężna i tym mniej skuteczna jest polityka fiskalna. Tak. Przy danym położeniu linii IS i pionowej linii LM spowodowane polityką pieniężną zmiany stopy procentowej i poziomu produkcji w gospodarce okazują się największe. 7. Kiedy bank centralny kontroluje poziom stopy procentowej, powstaje sytu- acja analogiczna do pułapki płynności. Tak. W takiej sytuacji jakiekolwiek zmiany poziomu stopy procentowej, powodują gwałtowny wzrost lub gwałtowny spadek popytu na pieniądz (h). Skutkiem jest powrót sto-py procentowej do wyjściowego poziomu.

62 61 8. Kiedy bank centralny kontroluje stopę procentową, zmiana popy- tu na pieniądz względnie silnie wpływa na wielkość produkcji w gospodarce. Nie. W takiej sytuacji zmiany popytu na pieniądz nie mają wpływu na poziom stopy procentowej, a więc – w zasadzie - także na wiel- kość produkcji w gospodarce. 9. Kiedy bank centralny kontroluje ilość pieniądza (a nie bezpośred- nio stopę procentową) w gospodarce, zmiany zagregowanych wy- datków względnie słabo wpływają na wielkość produkcji. Tak. Zmiany zagregowanych wydatków są wtedy tłumione przez zmiany stopy procentowej, bo stopa procentowa się zmienia pod wpływem zmian zagregowanych wydatków.

63 62 Y i 75% 3000 LM IS ZADANIA 1. W zamkniętej gospodarce konsumpcja opisana jest równaniem: C=100/P+0,5·Y, gdzie Y to PKB. Inwestycje wynoszą I=900–2000·i, wydatki państwa, G, są równe Popyt na pieniądz równa się M D =0,75·Y–1500, podaż pieniądza M S =750. Ceny są stałe i równe 1. a) Podaj równania linii IS i LM. b) Wykonaj rysunek z liniami IS i LM. Oblicz i zaznacz poziom produkcji, Y, oraz stopę procentową, i, odpowiadające równowadze na obu rynkach. (Pamiętaj o oznaczeniach!). c) Jaki poziom osiągnie stopa procentowa po zmniejszeniu wydat- ków państwa, G, o 1000 (M S się nie zmienia)? Pokaż tę sytuację na rysunku. a) IS: Y= *i LM: Y=3000. b) Zob. rysunek. c) 25% - zob. rysunek. Y i 25% 75% IS 3000 LM IS

64 63 2. W Hipotecji, której zamknięta gospodarka jest keynesowska, konsumpcja równa się: C=50/P+0,7 Y, gdzie Y to PKB. Inwestycje wynoszą I= i, wydatki państwa, G, są równe 200. Popyt na pieniądz równa się M D =0,8 Y-2000 i; podaż pieniądza wynosi M S = 800. Ceny, P, są równe 1. a) Wyprowadź równania linii IS i LM. Us- tal poziom produkcji, Y, i stopy procentowej, i, odpowiadające rów- nowadze na obu rynkach (wykonaj rysunek). b) O ile wzrosłaby produkcja po zwiększeniu wydatków państwa, G, o 100 (M S się nie zmienia!)? Wykorzystaj mnożnik polityki fiskalnej. Wykonaj rysu- nek. a) Y=C+I+G=50+0,7 Y+200–50 i+200=450+0,7 Y–750 i. To: Y=1500–2500 i (IS). M S =M D = 800=0,8 Y–2000 i. To: Y= i (LM ). Y=1500–2500 i (IS) i Y= i (LM), to: Y=1250 oraz i= 0,1 (10%) (zob. rysunek). 0,1 1250Y IS LM i 0 E b) IS przesunie się w prawo, a LM pozostanie w pierwotnym położeniu. 1.Oto rozwiązanie układu równań, odpowia- dających nowej linii IS (Y=1833,(3)-2500 i) i starej linii LM (Y= i): i=0,1(6) oraz Y=1416,(6). Pod wpływem wzrostu wy- datków państwa, G, o G=100 wielkość pro- dukcji, Y, zwiększyła się o (1416,(6)–1250)= 166,(6). Y IS 0 i LM IS 0,1(6) 0, ,(6) 2. Teraz odwołajmy się do M F : γ=M/[1+(kMb)/h]=10/3 [1+(8/10 10/3 750)/2000]=1,(6). 1,(6) 100=166,(6).

65 64 3. a) Zagregowane wydatki zmieniają się w trudny do przewidzenia spo- sób. Czy w takiej sytuacji lepszym rozwiązaniem jest kontrolowanie przez bank centralny podaży pieniądza w gospodarce, czy też kontrolowanie poziomu stopy procentowej? Dlaczego? b) A teraz problemem są nieprzewidywalne zmiany popytu na pie- niądz. Jaki rodzaj polityki pieniężnej jest lepszy tym razem? Dla- czego? a) Lepszym rozwiązaniem jest kontrolowanie przez bank centralny ilości pieniądza w gospodarce. Przy stałej podaży pieniądza zmiany zagregowanych wydatków i produkcji powodują wtedy zmiany sto- py procentowej, które tłumią te zmiany zagregowanych wydatków. W efekcie wahania rzeczywistej wielkości produkcji wokół poziomu produkcji potencjalnej okazują się względnie małe. b) Jeśli bank centralny kontroluje podaż pieniądza, na odpowiednim rysunku zmiany popytu na pieniądz równolegle przesuwają linię LM. Powoduje to wahania rzeczywistej wielkości produkcji wokół jej poziomu potencjalnego. Natomiast ustabilizowanie stopy pro- centowej na wybranym przez bank centralny poziomie powoduje, że przy stałych zagregowanych wydatkach w gospodarce – mimo wa- hań popytu na pieniądz - rzeczywista wielkość produkcji się nie zmienia. Sprzyja to sukcesowi polityki stabilizacyjnej państwa.

66 65 Y IS LM i 0 E YAYA iAiA A 1. W sytuacji przedstawionej na rysunku obok w punkcie A: A. Y>AE PL i M D >M S. B. Y>AE PL i M D

67 66 3. Linia LM przesuwa się równolegle w lewo pod wpływem: A. Wzrostu poziomu cen w gospodarce. B. Zmniejszenia się wrażliwości popytu na pieniądz na zmiany wiel- kości produkcji. C. Zwiększenia się wrażliwości popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej. D. Spadku nominalnej podaży pieniądza w gospodarce. A. TAK. B. NIE. C. NIE. D. TAK. 4. Po wzroście wydatków państwa produkcja w gospodarce opisywa- nej modelem IS/LM zwiększa się tym bardziej: A. Im bardziej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany stopy procentowej. B. Im bardziej wrażliwe są wydatki inwestycyjne na zmiany stopy procentowej. C. Im bardziej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. D. Im większa jest krańcowa skłonność do oszczędzania. A. TAK. B. NIE. C. NIE. D. NIE.

68 67 5. Po wzroście podaży pieniądza produkcja w gospodarce opisywanej modelem IS/LM zwiększa się tym bardziej: A. Im mniej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany stopy pro- centowej. B. Im bardziej wrażliwe są wydatki inwestycyjne na zmiany stopy procentowej. C. Im mniej wrażliwy jest popyt na pieniądz na zmiany wielkości produkcji. D. Im większa jest krańcowa skłonność do konsumpcji. A. TAK. B. TAK. C. NIE. D. TAK. 6. Kiedy linia LM: i=(1/h)(kY-M/P) jest prawie pozioma: A. Wrażliwość popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej jest bardzo mała w porównaniu z wrażliwością popytu na pieniądz na zmiany produkcji. B. W gospodarce na pewno występuje pułapka płynności. C. Wrażliwość popytu na pieniądz na zmiany produkcji jest bardzo mała w porównaniu z wrażliwością popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej. D. Przy danej stopie procentowej ludzie są skłonni trzymać prak- tycznie dowolną ilość pieniądza. A. NIE. B. NIE. Przyczyną takiego przebiegu linii LM może być przecież bardzo mała wartość parametru k we wzorze linii LM. C. TAK. D. TO ZALEŻY...

69 68 7. Kiedy dana linia LM: i=(1/h)(kY-M/P) jest prawie pionowa: A. Wrażliwość popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej jest bardzo mała w porównaniu z wrażliwością popytu na pieniądz na zmiany produkcji. B. W gospodarce na pewno występuje przypadek klasyczny. C. Wrażliwość popytu na pieniądz na zmiany produkcji jest bardzo mała w porównaniu z wrażliwością popytu na pieniądz na zmiany stopy procentowej. D. Przy danej stopie procentowej ludzie są skłonni trzymać prak- tycznie dowolną ilość pieniądza. A. TAK. B. NIE. Stromy przebieg linii LM może być spowodowany bardzo dużym poziomem parametru k we wzorze linii LM. C. NIE. D. TO ZALEŻY W krótkim okresie w zamkniętej gospodarce: A. Polityka pieniężna jest nieskuteczna w przypadku pułapki płyn- ności. B. Polityka fiskalna jest skuteczna w przypadku klasycznym.. C. Polityka pieniężna jest skuteczna w przypadku klasycznym. D. Polityka fiskalna jest nieskuteczna w przypadku pułapki płyn- ności. A. TAK. B. NIE. C. TAK. D. NIE.

70 69 9. Przyczyną skoncentrowania się przez Fed w latach 90. XX w. ra- czej na kontroli stopy procentowej niż podaży pieniądza mogły być: A. Rozprzestrzenienie się innowacji finansowych. B. Zmienna polityka fiskalna rządu. C. Pułapka płynności. D. Wahania poziomu popytu na pieniądz. A. TAK. B. NIE. C. NIE. D. TAK.


Pobierz ppt "1 Pamiętasz? Y (PKB) Czas Cykl koniunkturalny Recesja Dno Szczyt Ekspansja Recesja Ekspansja."

Podobne prezentacje


Reklamy Google