Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Neurosterydy w chorobach neurologicznych: w epilepsji, urazach mózgu, neurodegeneracji i neuroregeneracji wykład 4 Maria Dorota Czajkowska Majewska Katedra.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Neurosterydy w chorobach neurologicznych: w epilepsji, urazach mózgu, neurodegeneracji i neuroregeneracji wykład 4 Maria Dorota Czajkowska Majewska Katedra."— Zapis prezentacji:

1 Neurosterydy w chorobach neurologicznych: w epilepsji, urazach mózgu, neurodegeneracji i neuroregeneracji wykład 4 Maria Dorota Czajkowska Majewska Katedra Marii Curie Komisji Europejskiej Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa

2 Epilepsja: choroba powtarzających się napadów drgawkowych: Nadmierna aktywność bioelektryczna mózgu SPECT bez drgawek SPECT Drgawki SPECT - Single-photon emission computerized tomography.

3 Epilesja Dotyka ok. 2% ludzi; 30% to dzieci. Etiologia złożona: urazy, niedotlenienie, niedokrwienie mózgu, zatrucia, zakażenia, zaburzenia neurorozwojowe płodowe lub późniejsze, przyczyny metaboliczne, wrodzone wady systemu neuroprzekaźników czy kanałów jonowych. Nierównowaga aktywności neuroprzekaźników hamujących i stymulujących – przewaga pobudzających.

4 Główne systemy neuronalne zaburzone w padaczce, celowane przez leki antyepileptyczne GABA(A)R Kanały sodowe Leki: barbituraty, Gabapentin, kwas walproinowy - GABA(A)R fenytoina, karbamazepina – Kanały Na+

5 Padaczka i neurosterydy W kilku typach epilepsji - zmniejszona synteza sterydów hamujących. Drgawki noworodkowe: leczenie ACTH – pobudzenie wydzielania sterydów nadnerczy. Padaczka menstrualna (catamenial epilepsy) U kobiet poziom stymulujących i hamujących neurosterydów we krwi i mózgu zmienia się podczas cykli reprodukcyjnych. Fluktuacje te są odpowiedzialne za cykliczne zmiany pobudliwości neuronalnej, co wpływa na zmiany progu drgawkowego.

6 Neurosterydy w padaczce menstrualnej (catamenial epilepsy) Niski THP OkołoowulacyjnaOkołomenstruacyjnaAnowulacyjna

7 Epilepsja w stwardnieniu guzowatym: zmniejszona produkcja THP THP Antagonista THP Częstość występowania drgawek odwrotnie proporcjonalna do stężenia THP we krwi

8 Padaczka noworodków Bardzo trudna do leczenia: leki GABA agonistyczne i blokery kanałów Na+ nieskuteczne i szkodliwe. Badanie na zwierzętach: stosowanie fenytoiny (blokera kanałów Na+ sodowych) lub pentobarbitalu agonisty GABA(A)R powoduje apoptozę neuronów płodów i noworodków. W niedojrzałych neuronach pobudzenie GABA(A)R działa neurostymulująco.

9 GABA(A)R stymulujący w niedojrzałych neuronach, a hamujący w dojrzałych Niedojrzały neuron Wysoki Cl (in) Dojrzały neuron Niski Cl (in) A B GABA – depolaryzujeGABA – hiperpolaryzuje

10 Padaczka noworodkowa i neurosterydy Hamuje drgawki bloker transportera NKCC1 (bumetadina) poprzez zmniejszenie stężenia Cl - wewnątrz neuronów. Skutecznie leczy się za pomocą hormonu ACTH, który stymuluje korę nadnerczy do wydzielania hormonów sterydowych i neurosterydów. Możliwe, że leczniczo działa DHEAS. Naturalnie wysoki poziom DHEAS we krwi ludzkich noworodków może mieć działanie przeciwdrgawkowe dzięki blokowaniue depolaryzującego działania GABA(A)R).

11 Dawka THP THP hamuje drgawki: efekt rozwoju Efektywność antydrgawkowa THP zmienia się w miarę dojrzewania neuronów. Wynika ze zmian gradientu Cl- w neuronach. Rozwojowych zmian podjednostek w GABA(A)R Drgawki wywoływane przez pentylenetetrazol *

12 Neurosterydy hamujące skutecznie blokują drgawki Efektywne: w wielu modelach zwierzęcych U kobiet z okołomenstrualną padaczką – progesteron (prekursor THP) skutecznie hamuje drgawki. Syntetyczny steroid, ganaxolone, analog THP, w opracowaniu jako lek przeciwpadaczkowy.

13 Leki antykonwulsyjne zmieniają metabolizm sterydów Indukują Hamują Scharfaman 2006

14 DOC (hormon stresowy) podnosi próg drgawkowy (PTZ): efekt THDOC Reddy, Rogawski, 2002

15 Stress pływania podnosi próg drgawkowy (PTZ) u szczura: efekt THDOC; finasteryd blokuje F F Reddy, Rogawski, 2002

16 DOC podnosi próg drgawkowy, finasteryd i indometacyna blokują % hamowania drgawek DOC DOC + finasteryde DOC + indometacyna

17 Neurosterydy w niedokrwieniu i traumie mózgu: rola w protekcji i regeneracji

18 Uszkodzenie mózgu: niedokrwienie, niedotlenienie, wylew, trauma Poszukiwania metod: Ochrony mózgu i zapobiegania wtórnym patologiom (obrzęk, apoptoza i nekroza neuronów, utrata funkcji) Regeneracji mózgu po urazach

19 Neuroprotekcja w niedokrwieniu i traumie mózgu Najczęściej stosowane kliniczne strategie: Kombinacja: nimodipina (bloker kanałów Ca++) + mannitol (zmniejsza ciśnienie wewnątrzczaszkowe) + deksametason (zmniejsza obrzęk) + anestetyki barbiturany Magnez (NMDA antagonista) + przeciwutleniacz + hipotermia (33 o C) Hipotermia (kluczowy czynnik)

20 M etabolit progesteronu, THP, jest endogennym anestetykiem Może mieć działanie neuroprotekcyjne

21 Progesteron jako neuroprotektant w urazach mózgu Obrzęk mózgu po urazie mniejszy u samic niż u samców. Pseudociąża chroni samice przed obrzękiem po urazie mózgu. Owariektomizowane samice tak samo wrażliwe jak samce na rozwój obrzęku mózgu po urazach. Podanie samcom progesteronu po urazie zmniejsza obrzęk. Zwierzęta, którym podano progesteron miały mniej neurodegeneracji oraz lepiej zachowane zdolności uczenia się w kilka tygodni po urazie.

22 Trauma mózgu zwiększa syntezę Prog i neurosterydów hamujących Szczurze samce i samice w pseudociąży poddano urazowi mózgu. Pomiar: profil hormonów sterydowych w regionie urazu, w miejscu przyległym i oddalonym od urazu. Wzrost syntezy neurosterydów hamujących Samice: Pregn - 7 ng/g Prog - 90 ng/g 5aDHP -60 ng/g 3a5aTHP - 4 ng/g Samce: Pregn - 4 do 6 ng/g Prog - 3 ng/g 5a-DHP - 1 ng/g (Meffre et al., 2007, Bicetre).

23 Egzogenny progesteron ochronny w niedokrwieniu mózgu: modele zwierzęce Podany do 24 godz. po niedokrwieniu zmniejsza objętość infarktu i obrzęk mózgu Poprawia regenerację neurologiczną Zmniejsza uszkodzenie i nekrozę neuronów Hamuje utlenianie wolnorodnikowe Umożliwia lepsze zachowanie zdolności uczenia się i pamięć.

24 Progesteron neuroprotekcyjny po niedokrwieniu Szczury: globalna 15 min ischemia (okluzja 4 arterii), reperfuzja Progesteron iv: 20 min, 2, 6, i 24 godz. po ischemii Badanie: 21 dzień po epizodzie ischemii Progesteron Ochronny Morali et al Vehiculum: Atrofia neuronów w CA1 Kontrola

25 THP bardziej efektywny od Prog w neuroprotekcji po ischemii Sayeed et al (Emory U.) Rozmiar udaru THP P 120 min. okluzja prawej tętnicy mózgowej środkowej P i THP i.p. po 120 min (5 min przed reperfuzją) Ster Mózgi po 72 h PTHP V V

26 Trauma mózgu zwiększa syntezę neurosterydów 6 h do 24 dni po urazie mózgu (szczury) - wielokrotny wzrost ekspresji białek PBR (peripheral benzodiazepine receptor) oraz StAR (steroidogenic acute regulatory protein) w astrocytach i mikrogleju. Wzrost syntezy Pregnenolonu oraz innych neurosterydów Reakcja adaptacyjna istotna w neuroprotekcji i neuroregeneracji Podobna reakcja w komórkach Schwanna po uszkodzeniu nerwów obwodowych Rola w regeneracji aksonów i mielinizacji.

27 Badanie Kliniczne: Progesteron neurprotekcyjny w traumie mózgu Dept. of Emergency Medicine, Emory U., Atlanta, GA Faza II, podwójnie ślepe, placebo-kontrolowane 100 pacjentów, przybyli w ciągu 11 godz. po urazie Otrzymali Progesteron (iv) lub placebo Neurologiczny stan: 30 dni po urazie (Glascow Outcome Scale) Pacjenci na Prog – o 60% mniejsza śmiertelność niż kontrole Pacjenci na Prog z umiarkowanym urazem mieli lepszy stan neurologiczny po 30 dniach niż ci na placebo. Prog nie był skuteczny po ciężkich urazach. ( Wright et al., Ann. Emerg. Med. kwiecień, 2007 )

28 NETT: Neurological Emergency Treatment Trials (NIH) W USA 1,1 mln ofiar urazów mózgu rocznie, jedna co 28 sekund, umiera, koszty ponad 115 miliardów $ NINDS: sieć 11 instytucji do szybkiego zbadania leków neuroprotekcyjnych –Wczesne podanie antykonwulsantów –Benzodiazepin –ProTECT: Progesteron w protekcji pourazowej

29 Progesteron i jego metabolity chronią mózgi płodów i noworodków przed skutkami niedotlenienia i urazów

30 Synteza progesteronu w rozwoju mózgu szczura Poziom Prog w plazmie najwyższy w dniu urodzenia, spada z wiekiem. Stężenie Prog w hipokampie kilkakrotnie wyższe niż w plazmie. Ekspresja mRNA 3 HSD (enz. metabolizującego Pregnenolon do Prog) w mózgu najwyższa w dniu urodzenia. Ibanez et al Hip.

31 Wzrost THP w mózgach płodów podczas niedotlenienia Chirurgiczna przejściowa okluzja pępowiny u płodów owiec (10 min) Mikrodializa mózgów THP mierzone w płynie zewnątrzkomórkowym Wzrost syntezy THP po okluzji THP chroni mózgi płodów przed skutkami okołoporodowego niedotlenienia Okluzja Nguyen et al THP Istota biała Istota szara

32 Prog i THP redukują produkcję cytokin zapalnych w mózgu po urazach Ekspresja IL-1β mRNA TNFα mRNA He et al Szczury, dwustronna kontuzja, kora przedczołowa Prog lub THP i.p. w 1 i 6 godz., oraz dziennie przez 6 dni po traumie Cytokiny badane: 3,6,12 godz. po urazie P THP V

33 DHEA(S) w regeneracji mózgu po urazach

34 N eurostymulanty przyśpieszają regenerację mózgu po urazach Amfetaminy podane od 3 do 30 dni po niedokrwiennym udarze mózgu przyspieszają neurologiczną rekonwalescencję pacjentów. W modelu zwierzęcym pojedyncza dawka amfetaminy 24 h po urazie zwiększała ukrwienie mózgu i poprawiała stan neurologiczny. Czy stymulujący neurosteroid DHEA(S) może przyspieszać rekonwalescencję po urazach mózgu? (Majewska, 1992; wykład w Burke Rehabilitation Center NY, 1996).

35 DHEA zwiększa neurogenezę in vitro DHEA(S) zwiększa przeżywalność neuronów i komórek glejowych in vitro. DHEA in vitro promuje przeżywalność embrionalnych prekursorów neuronów szczura poprzez aktywację kinazy proteinowej Act, która hamuje apoptozę (Zhang et al., 2002). DHEA zwiększał proliferację ludzkich płodowych komórek macierzystych kory mózgowej hodowanych w obecności EGF (epidermal growth factor) i LIF (leukemia inhibitory factor): DHEA promował zróżnicowanie w kierunku neuronów Efekt DHEA - poprzez stymulujące działanie na receptory NMDA i sigma (Suzuki et al., 2004)

36 DHEA stymuluje neurogenezę in vivo U dorosłych szczurów podanie DHEA zwiększało liczbę nowo powstałych neuronów w hipokampie. DHEA osłabiał hamujące działanie glukortykoidów na neurogenezę.

37 DHEA(S) w neuroregeneracji po ischemii Przejściowa globalna ischemia mózgu szczura (10 min) 12 dni przed ischemią – podskórnie szczepiono implanty z DHEA (25, 50 lub 100 mg) 7 dni po ischemii – eutanazja i badanie histopatologiczne mózgów DHEA znacząco zmniejszał odsetek uszkodzonych neuronów hipokampa. (Li et al. 2000).

38 DHEAS poprawia rekonwalescencję po urazach mózgu Model szczur: dwustronny mechaniczny uraz mózgu w części czołowej (Hoffman et al. 2003) DHEAS: 0, 5, 10, 20 mg/kg s.c.- 7 dnia po urazie na godzinę przed testami behawioralnymi Deficyty sensoryczne i motoryczne, pamięć: znacząca poprawa behawioralna po DHEAS Badanie histopatologiczne: taki sam rozmiar nekrotycznego uszkodzenia DHEAS kompensuje neuronalne deficyty.

39 DHEA poprawia rekonwalescencję po urazach mózgu (szczury ) Neurologiczne refleksy Uczenie się i pamięć Malik et al Analog DHEA Godz. po urazie Analog DHEA 0,5212

40 Uraz, niedotlenienie, niedokrwienie Wczesna faza – neuroprotekcyjna Prog, THP, THDOC Poźniejsza faza – neuroregeneracyjna: DHEA(S), PS Aktywność neuronów Cytokiny zapalne Temperaturę Neurogenezę Synaptogenezę Poprawiają funkcje Neurosterydy w leczeniu urazów mózgu

41 Neurosterydy i depresja DHEA (50 mg/dzień) poprawiał nastrój u starszych osób (Morales et al. 1994). DHEA (90 mg/dzień) – u osób z depresją - powodował 50% zmniejszenie symptomów u ok. połowy pacjentów (Wolkowitz et al. 1999).

42 Neurosterydy w chorobach psychiatrycznych

43 Neurosteroids in brain disorders and diseases Depresja Schizofrenia ADHD PTSD Osobowość antysocjalna Uzależnienia lekowe Choroba Alzheimera Padaczka Udary mózgu Trauma Neurodegeneracja Neuroregeneracja Neuroprotekcja

44 DHEA w leczeniu depresji Badanie w NIH: kontrolowane, n=23 mężczyzn, 23 kobiety, cross-over. 6 tygodni: DHEA 90 mg 3 tygodnie, 450 mg – 3 tygodnie. Działanie antydepresyjne Fantazje, pobudzenie seksualne, aktywność, poszukiwanie kontaktów. Hamilton Depression Scale Schmidt et al

45 Neurosterydy i agresja Agresywne dziewczęta – wyższy stosunek stężeń DHEA(S)/kortyzolu we krwi. Agresywni dorośli – wyższy poziom DHEA(S) we krwi. Stosunek DHEA(S)/kortyzolu wyższy u agresywnych kokainistów.

46 Hamujące neurosterydy działają antyagresyjnie Progesteron – prekursor THP – ma właściwości antyagresyjne. Stosowany do leczenia nadmiernej agresji u mężczyzn. U zwierząt – progesteron i THP – mają działanie antyagresyjne.

47 Podsumowanie Wydzielanie neurosterydów zaburzone w kilku typach epilepsji. Neurosterydy hamujące – działanie antyepileptycznie u dorosłych Neurosterydy stymulujące (DHEAS) mogą hamować drgawki u noworodków. Neurosterydy hamujące – działanie neuroprotekcyjne. Stymulujące – działanie neuroregeneracyjne. Wydzielanie neurosterydów zaburzone w pewnych chorobach psychiatrycznych.


Pobierz ppt "Neurosterydy w chorobach neurologicznych: w epilepsji, urazach mózgu, neurodegeneracji i neuroregeneracji wykład 4 Maria Dorota Czajkowska Majewska Katedra."

Podobne prezentacje


Reklamy Google