Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

SODiD - CKUiP Najważniejsze zjawiska poezji współczesnej próba ogarnięcia nurtów, prądów i kierunków opracowała i zebrała: Zofia Szachowicz doradca metodyczny.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "SODiD - CKUiP Najważniejsze zjawiska poezji współczesnej próba ogarnięcia nurtów, prądów i kierunków opracowała i zebrała: Zofia Szachowicz doradca metodyczny."— Zapis prezentacji:

1 SODiD - CKUiP Najważniejsze zjawiska poezji współczesnej próba ogarnięcia nurtów, prądów i kierunków opracowała i zebrała: Zofia Szachowicz doradca metodyczny w zakresie języka polskiego

2 Co to jest współczesność? Współczesność - czas, który się toczy; - - bliski, więc nieobojętny, jak album rodzinny; - - wciąż kontrolowany żywą pamięcią pokoleń; - - powiązany losem dziadków, dzieci, wnuków (często jeszcze dawniejszą egzystencją rodziny); - - uwikłany w wyniszczające systemy (hitleryzm i stalinizm) i wybijający się na niepodległość (heroiczny i tragiczny); - - sporny i weryfikowany opiniami historyków i polityków (za wojnę i to, co po wojnie); - - wypełniony walką, pracą, goryczą i nadzieją. Jesteśmy dziećmi epoki, epoka jest polityczna. (W. Szymborska)

3 Co to jest poezja? A. Definicje literaturoznawcze: - przeciwieństwo prozy; - synonim liryki, a więc rodzaju, którego wyróżnikami są a) wewnętrzne przeżycia jako dominanta tematu; b) subiektywizm; c) wysoki stopień uorganizowania języka (M. Dłuska: poezja to subkod emocyjny);

4 Co to jest poezja? B. Poeci o poezji ( przykłady): L. Staff - poezja tak się ma do prozy, jak krok do tańca; T. Peiper - proza nazywa, poezja pseudonimuje; Cz. Miłosz - próby nazwania nienazwanej rzeczywistości; - poezja wyraz erotycznego stosunku do świata; Z. Herbert - poezja jest sztuką słowa; - poezja jest także refleksją o życiu; S. Barańczak - poezja powinna być nieufnością, bo tylko to usprawiedliwia dzisiejsze jej istnienie; - taki układ słów i zdań, który zawiera więcej sensów niż każda inna wypowiedź; - poezja niewygodny świadek wszystkiego, czego dopuszcza się nasz świat. (zaczerpnięto z różnych publikacji, opinie ST. Brarańczaka z Gazety Wyborczej z 6 czerwca 1995r.)

5 Co to jest poezja? Poezja = sztuka = piękno (dziedzina estetyki) Poezja = świadectwo (dziedzina etyki) Literatura współczesna - dorobek literacki określany przymiotnikiem współczesny. Współczesność – literatura tworzona w ciągu przeszło pół wieku od 1939r. do dziś (B. Chrząstowska). Literatura wsp ó łczesna, czyli powstała po wojnie: w Polsce Ludowej ale też za granicą (n emigracji) i czasie nam wsp ó łczesnym latach istnienia Polski Ludowej i po przewrocie w 1989r.

6 Laureaci literackiej Nagrody Nikeliterackiej Nagrody Nike Laureaci literackiej Nagrody Nikeliterackiej Nagrody Nike Wiesław Myśliwski (1997)Wiesław Myśliwski Czesław Miłosz (1998)Czesław Miłosz Stanisław Barańczak (1999)Stanisław Barańczak Tadeusz Różewicz (2000)Tadeusz Różewicz Jerzy Pilch (2001)Jerzy Pilch Joanna Olczak-Ronikier (2002)Joanna Olczak-Ronikier Jarosław Marek Rymkiewicz (2003)Jarosław Marek Rymkiewicz Wojciech Kuczok (2004)Wojciech Kuczok Andrzej Stasiuk (2005)Andrzej Stasiuk Dorota Masłowska (2006)Dorota Masłowska Wiesław Myśliwski (2007)Wiesław Myśliwski Olga Tokarczuk (2008)Olga Tokarczuk Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki (2009)Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

7 Poezja dziś W 2000 r. wydano w Polsce 800 tomik ó w wierszy. Wrocławski krytyk Karol Maliszewski w cyklu artykuł ó w poświęconych młodej poezji ironicznie pisał, że liczba tomik ó w młodych poet ó w przypadająca na jednego Polaka powinna być umieszczona w Księdze rekord ó w Guinnessa. Kiedyś poproszono go o podanie liczby os ó b rymujących w Polsce. Wrocławski krytyk uważa, że spośr ó d tej ogromnej liczby wierszy jakieś 10 proc. można uznać za poprawne, a z tego 1 proc. za literacko wartościowe. Polska poezja współczesna to federacja nisz, które nie interesują się sobą nawzajem. Twórca uznawany za wielkiego w jednej niszy, w sąsiedniej może zostać wyszydzony i bez żalu wyrzucony na śmietnik. Ukształtowanie terenu współczesnej poezji inaczej wygląda z Krakowa, Wrocławia, Warszawy, Poznania.

8 Poezja dziś Nie ma kryteriów, które uznawaliby wszyscy. Zdarzają się jedynie chwile pewności, jak pisał Marian Stala wskazując na To Miłosza, Chwilę Szymborskiej i ostatni tom Ryszarda Krynickiego Kamień, szron. W tej sytuacji, jeśli debiutujący poeta znalazł choćby kilku czytelników, czuje się usatysfakcjonowany. Tak przecież funkcjonują także i ci, o których wiadomo, że mogliby wyskoczyć z niszy i zabłysnąć na szerokim poetyckim firmamencie.

9 Głosy współczesnych krytyków Siła starych mistrzów Marian Stala: – przed 1989 r. był konsens krytycznoliteracki. Piszący przyjmowali do wiadomości, że istnieją ważni krytycy, z których zdaniem wszyscy się liczą. W latach 50. przyglądali się poezji, z różnych zresztą biegunów, Wyka i Sandauer. Potem pisali o niej Jan Błoński, Tadeusz Kwiatkowski, Tomasz Burek. Wiadomo było, że opublikowanie wierszy w pismach Odra lub Twórczość albo w Wydawnictwie Literackim nobilituje. Po 1989 r. wszystko się rozsypało. Pojawiło się gwałtowne oczekiwanie, że coś się zmieni, że zburzony zostanie stary kanon, a w jego miejsce powstanie nowy albo zapanuje bezkanoniczność. Zapanowała, i to na tak długo, że Marian Stala nazwał ten czas okresem przejściowym.

10 Głosy współczesnych krytyków: c. d. Piotr Śliwiński: – rok 1989 niesłychanie skomplikował i zarazem wzbogacił komunikację literacką. Chodzi nie tylko o wydawnictwa i czasopisma i wielką w tym zakresie rewolucję ani nawet o ostre wejście młodszych autorów, nazywanych czasami formacją bruLionu, lecz przede wszystkim o nowe powody czytania i pisania (przyjemność, rozrywkę, perwersję estetyczną, grę znaczeniami, grę z językiem, język gry, wyrażenie intymności czy też pojedynczości autora itd.). Chodzi też o rozpad poczucia odpowiedzialności za całość świata, zamilknięcie ducha romantycznego, obezwładniające poczucie niewyrażalności pewnych kluczowych doświadczeń, np. metafizycznych, odkrycie, że język nie jest podległy naszym życzeniom, że największym wrogiem wiersza bywa jego przewidywalność.

11 Głosy współczesnych krytyków: c. d. Wchodzącym na początku lat 90. do oficjalnego obiegu poetom bruLionu (pokolenie lat 60.) kibicowali krytycy i czytelnicy. Szybko jednak poczuli się rozczarowani paradą pozor ó w, gestem socjologicznym raczej niż estetycznym. Później już żadna poetycka grupa ani pojedynczy autor z młodego pokolenia nie byli tak wyczekiwani przez media i czytelnik ó w. W porcie pod nazwą poezja czytana pojawili się na nowo wytrawni żeglarze: Miłosz, Szymborska, Herbert, Różewicz, Julia Hartwig, Krystyna Miłobędzka. Starzy Mistrzowie dlatego bywają tak nazywani, że umieli nadspodziewanie dobrze odnaleźć się w zmienionej sytuacji. W odróżnieniu od większości starych prozaik ó w potrafili sprostać nowej wrażliwości, wykazując się bądź to konsekwencją (Różewicz), bądź umiejętnością nadstawienia ucha na to, co się dzieje (Julia Hartwig).

12 Głosy współczesnych krytyków: c. d. Okazało się, że poeci przeżywają swoje apogeum niekoniecznie za młodu – świetność późnych wierszy Różewicza, Miłobędzkiej, Pollakówny, Marjańskiej, Szymborskiej, Rymkiewicza świadczy o tym najlepiej. Ich poezja jest językiem spraw ostatecznych: przemijania, cierpienia, tęsknoty, buntu przeciw złu świata i wyrokom natury, niezgody na pustkę znaczeń i dzikość śmierci, rozpaczy wywołanej milczeniem Boga. Autor książki Przygody z wolnością zaznacza, że ów pierwiastek humanistyczny nie jest zarezerwowany tylko dla twórczości starych czy starszych. Wystarczy się o tym przekonać czytając o śmierci – nie wprost nazywanej – w wierszach Świetlickiego, Dyckiego, Suski, Jolanty Stefki, o miłości w wierszach Podsiadły czy Marzanny Bogumiły Kielar, o ekstazie i udręce wiary u Wojciecha Wencla, o problemach z językiem, autentycznością, porozumieniem.

13 Głosy współczesnych krytyków: c. d. Powracająca czasami teza o artystycznym i etycznym nihilizmie poezji po 1989 r. to zdaniem Śliwińskiego śpiewka ignorantów i frustratów. Za zmianami po 1989 r. szło przewartościowanie kanonu – od zaprzeczenia wszelkim racjom istnienia hierarchii i kryteri ó w, przez próby podważenia tak wielkich nazwisk jak Herbert czy Miłosz, do ulokowania w kanonie obok starych mistrz ó w kilku młodszych poetów, np. Świetlickiego, Sosnowskiego, Tkaczyszyna-Dyckiego. Układ literacki stał się trudniej czytelny, bo policentryczny, a poza tym szalenie nieufny wobec wszelkich prób porządkowania.

14 Głosy współczesnych krytyków: c. d. Przeważa taki mniej więcej pogląd: jeśli już jesteśmy enklawą czy wyspą, to niech panuje na niej wolność, a nie dyktat takiej czy innej normy lub instytucji. Słusznie – dzięki temu poezja ta ma Marcina Świetlickiego i Wojciecha Wencla, Tadeusza Piórę i Jarosława Klejnockiego, Dariusza Suskę i Adama Wiedemanna. Zdaniem Mariana Stali rozpad poezji na archipelagi wysp i wysepek z jednej strony ma swoje pozytywne skutki, bo poeci mogą mówić i pisać, nie oglądając się na innych. Jednak wynikający z tej rozsypki brak kanonu staje się niewygodny. Dawniej istniał zestaw tekstów poetyckich, które czytali wszyscy (czytaj inteligenci). Dziś nie ma wierszy powszechnie znanych. Z tego powodu trudniej rozmawia się na tematy istotnie, dotyczące choćby tożsamości współczesnego człowieka. Nie ma pola porozumienia między niszami, a co więcej, jak zauważa Marian Stala, nie ma woli kompromisu koniecznej do stworzenia wspólnych kryteriów czy hierarchii.

15 Cztery obiegi: I obieg Cztery obiegi: Pierwszy to obieg akademicki: Krytycy z tego obiegu (ikoną jest Marian Stala, ale również Piotr Śliwiński, Jacek Gutorow) zwracają uwagę na poezję, która szuka odpowiedzi na podstawowe pytania o sens istnienia. Być zauważonym przez któregoś z tych krytyków to dla młodego twórcy szansa na chwilowe przynajmniej wystawienie głowy z getta.

16 Cztery obiegi: II obieg Drugi obieg to pisma literackie: Liczą się: krakowski Ha!art., Studium redagowane przez Romana Honeta, oba otwarte na ryzyko, debiut, publikujące poezję dwudziestolatk ó w, toruński Undergrund, teraz już tylko w wersji internetowej. Wyr ó żnia się elitarne wrocławskie Biuro Literackie, skupiające wok ó ł siebie tak wpływowych poet ó w jak Andrzej Sosnowski (Stokfiszewski jest przekonany, że za 50 lat będzie się o nim m ó wiło, że odnowił polski język poetycki. Zdaniem Stali natomiast, będzie on poetą ważnym wewnątrz poezji, który może nie wyjść poza wąski krąg czytelnik ó w) czy Piotr Sommer.

17 Cztery obiegi: III obieg Trzeci obieg to Internet: Niczym nielimitowany gigantyczny zbi ó r poetycki, w kt ó rym nie obowiązują żadne reguły. Piszący – urodzeni w latach 50. i 90., a niedługo pewnie i w 2000 r. – nie czytają niczego poza publikacjami w sieci. Piszą o miłości, b ó lu, samotności. Ekran przyjmie wszystko. Na tym tle wyróżnia się portal nieszuflada.pl, który, co rzadkie, łączy się z obiegiem pozainternetowym i dopuszcza do głosu np. Marcina Świetlickiego. Karol Maliszewski uważa, że traktowanie Internetu jako wylęgarni grafomanii to uproszczenie. Sieć, zastępująca dawny Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy, jest szansą dla ludzi z małych miejscowości. Maliszewski dorzuca portal poezja-polska.pl.

18 Cztery obiegi: IV obieg Obieg czwarty, medialny: O poezji w wysokonakładowych pismach piszą dziennikarze od wszystkiego. Z rzadka pisują Śliwiński czy krytyk i poeta Jarosław Klejnocki. W tym obiegu ważne są nagrody: Nike (Maliszewski uważa, że w ostatnich latach kapituła pominęła wiele fascynujących tomik ó w i że należałoby stworzyć nagrodę tylko dla poet ó w) oraz Nagroda Kościelskich, kt ó re wydobywają laureat ó w z anonimowości. Dzięki niej w tym roku rozbłysnął Tomasz R ó życki, autor poematu Dwanaście stacji. Innego zdania jest Karol Maliszewski: – W podręcznikach już nastąpiła zmiana warty i z całą powagą pisze się tam o poezji, np. Marcina Świetlickiego, Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, Jacka Podsiadły, Andrzeja Sosnowskiego i Marzanny Bogumiły Kielar.

19 Cztery obiegi: IV obieg: c. d. Ja mam na myśli jeszcze młodszych autor ó w już godnych promocji i medialnego dowartościowania: Mariusza Grzebalskiego, Darka Foksa, Edwarda Pasewicza, Andrzeja Niewiadomskiego, Marka Emanuela Baczewskiego, Dariusza Sośnickiego, Bartka Majzla, Tomasza R ó życkiego, Martę Podg ó rnik, Romana Honeta. (...) Ci poeci określą przyszłość, będą gigantami, jeżeli już teraz nimi nie są.

20 Cztery obiegi: IV obieg: c. d. Maliszewski uważa, że np. Andrzej Sosnowski jest fenomenem na dużą historyczno-literacką skalę, ale raczej nie będzie się to przekładać na jego poczytność, bo w poezji mamy do czynienia z komplikacją formalną i nieprzejrzystością przesłania występującymi w większym stopniu niż kiedyś. Aby nowa poezja przestała być mową tylko dla wybranych, by można było zacząć kreślić jej mapę i wyznaczać na niej punkty orientacyjne, konieczne jest porozumienie między niszami. Maliszewski mówi, że można wyczuć w niszach lekkie ożywienie i krystalizowanie się jakiegoś porządku.

21 Kolumbowie – Rocznik 20 Kolumbowie – poeci wojny, pokolenie urodzone ok roku: poeci apokalipsy spełnonej: Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy, Andrzej Trzebiński, Tadeusz Borowski, Zdzisław Stroiński. Z cech poezji: - traktowała o apokalipsie wojennej; - podejmowała temat pokolenia, którego młodość przypadła na czas wojny; - była próbą odrealnienia świata – ucieczki od koszmaru rzeczywistości; - zawierała katastrofizm, przeczucie śmierci; - wizyjna, głęboko metaforyczna – zwłaszcza u Baczyńskiego.

22 Tadeusz Różewicz Powojenne tomiki wierszy poezji Tadeusza R ó żewicza: 1947 – Niepok ó j 1948 – Czerwona rękawiczka Wiersze powojenne R ó żewicza są poetyckim zapisem czas ó w wojny i jej skutk ó w. Wojna urasta do potęgi siły niszczącej ład: moralny i kulturowy. Człowiek przeżył, ocalał, jest jednak okaleczony psychicznie. To poezja ściśniętego gardła; zaczadzona śmiercią.

23 Lata Lata : to okres wyzwolenia się literatury spod reżimu narzuconego przez socrealizm. Po pozornym jednak rozluźnieniu nastąpi później okres kolejnych ograniczeń wypowiedzi twórczej, tym razem przez cenzurę socjalistycznej władzy. Początkowe lata okresu to krytyka bezmyślnego poddania się wymogom socrealizmu, który pozostawał bez związku z potrzebami twórczymi i indywidualną wypowiedzią języka sztuki. Literatura polska może teraz korzystać z kontaktów z prądami literatury światowej, chociaż nie obywa się tutaj bez ograniczeń natury politycznej. nie wiesz jakie słowa i jaki kształt może błahy przechowa zmarszczka kamienia – nie to co myślisz że tobą i nie wiesz czy krew i kości może rzęsę wybiorą w ziemi ułożą łaskawiej gdzie dojrzewają posągi (Zb. Herbert – Ołtarz)

24 Rok 1956 Rok 1956 to czas debiutu młodego pokolenia artyst ó w skupionego wok ó ł warszawskiego pisma Wsp ó łczesność, kt ó rego nazwa określa także nazwę pokolenia tw ó rc ó w. Należą do niego poeci: Stanisław Grochowiak, Władysław Terlecki, Aleksander Minkowski, Marek Nowakowski, Marek Hłasko, Ireneusz Iredyński, Edward Stachura,Miron Białoszewski, Zbigniew Herbert, Jerzy Harasymowicz. Ważne zjawiska w polskiej liryce po 1956 roku: turpizm lingwizm neoklasycyzm Stanisław Grochowiak Miron Białoszewski Czesław Miłosz Zbigniew Herbert Wisława Szymborska

25 Rok 1956: c. d. Rok 1956 to okres wyzwolenia się literatury spod reżimu narzuconego przez socrealizm. Rok 1956 to czas debiutu młodego pokolenia artyst ó w skupionych wok ó ł warszawskiego pisma pisma Wsp ó łczesność obejmująca tw ó rc ó w urodzonych w latach Starsi debiutanci Wsp ó łczesności to: Zbigniew Herbert, Miron Białoszewski, Jerzy Harasymowicz, Stanisław Czycz, Bohdan Drozdowski. Twórczość poetycka okresu jest bardzo różnorodna.

26 Rok 1968 – Nowa Fala Rok 1968: Pokolenie poetyckie 1968: zwane – Nowa Fala: zaznacza się w naszej literaturze ożywieniem środowisk tw ó rczych. Rozpoczyna swoją działalność wiele grup poetyckich skupionych w ważniejszych ośrodkach akademickich Polski. Należeli do nich twórcy urodzeni przed rokiem 1939 (na krótko przed wybuchem wojny) lub podczas wojny oraz krótko po 1945 roku. Dążyli do wyrażenia, zamanifestowania swojej odrębności artystycznej. Na przestrzeni lat siedemdziesiątych zaistniało około sześćdziesięciu grup poetyckich. Pokolenie 1968 – Nowa Fala – to grupa młodych tw ó rc ó w, kt ó rych łączy czas debiutów ściśle związany z wydarzeniami politycznymi powojennej Polski: marzec 1968 i grudzień 1970 – w ó wczas to rzeczywistość totalitarnego państwa odsłoniła przed nimi swe prawdziwe oblicze.

27 Pokolenie 1968 Twórców Pokolenia 1968 łączyła też opozycja wobec liryki lat sześćdziesiątych,atakowali twórców za: - - tematyczną ucieczkę od problemów rzeczywistości i konformizm; - nadmierne skonwencjonalizowanie stylu poetyckiego; - - metaforyczność i aluzyjność; - - estetyzm. Najważniejsze to: - Orientacja Poetycka Hybrydy z Warszawy – K. Gąsiorowski, M. Bordowicz, Jerzyna. - Agora z Wrocławia – L. Herbst, J. Jastrzębski. - Teraz z Krakowa – A. Zagajewski, J. Kornhauser, T. Nyczek. - Wymiary z Torunia – E. Kruk, B. Kubicki. Indywidualnie pojawili się: S. Barańczak, E. Lipska, R. Wojaczek, J. Baran, R. Krynicki, A. Zagajewski, J. Markiewicz, K. Karasek i inni.

28 Pokolenie 1968: c. d. Źródła inspiracji pokolenia 68: - lingwizm lat sześćdziesiątych; - II Awangarda XX-lecia międzywojennego (T. Peiper); - ekspresjonizm; - romantyzm. Domagano się: - twórczości zaangażowanej w problemy rzeczywistości; - postawa interwencyjna: wypowiadania prawdy o stanie świadomości społecznej – mówienie wprost o rzeczywistości; - wiarygodnego utrwalania doświadczeń i konfliktów współczesności; - zerwania z fałszującym ludzką świadomość językiem oficjalnej propagandy politycznej; ośmieszano ów język, ukazując jego manipulacyjny charakter; - neolingwizm: materią poezji język, gra słów, język mediów.

29 Nazwa pokolenie '76 Nazwa pokolenie '76 odnosi się do chwili debiutu twórców urodzonych w 50., którzy zaczęli pisać w momencie powstania niezależnego obiegu wydawniczego. Do tej formacji ideowej zalicza się między innymi: Jana Polkowskiego, Bronisława Maja, Tomasza Jastruna, Antoniego Pawlaka czy Pawła Huelle. Tematyką ich utwor ó w były najczęściej problemy podjęte wcześniej przez Nowofalowc ó w, nawiązujące do współczesnego klasycyzmu, na przykład konfrontowanie miejsca człowieka w świecie z zagadnieniami politycznymi.

30 Lata 80-90te Dekada lat osiemdziesiątych to wyraźnie zaznaczający się podział literatury na tzw. dwa obiegi, oficjalny i nieoficjalny (drugi). Z powodu stanu wojennego nasiliła się cenzura i tym samym ingerencja państwa w twórczość kulturalną i literacką. Cały ten okres odbija się na literaturze wprowadzając doń elementy politycznej walki z reprezentantami władzy socjalistycznej. Pojawia się także nurt pamiętnikarski i dokumentacyjny poświęcony ważnym dla narodu faktom świeżej historii kraju. W drugim obiegu pojawiają się dzieła pisarzy emigracyjnych i sprzyjających ruchowi Solidarności, kt ó ry wreszcie w 1989 doprowadzi do upadku PRL-u.

31 Wielkie indywidualności poezji polskiej Wielkie indywidualności polskiej poezji: Czesław Miłosz – noblista roku 1980; tematyka poezji: - etyka: proponuje najwyższe moralne wartości, lecz ludzki błąd traktuje jako rzecz naturalną; - Litwa: kraj dzieciństwa – obiekt tęsknoty i mitologizacji; - poezja: ma być ocaleniem wartości etycznych, str ó żem moralności, obrońcą skrzywdzonych, poezja nie może odizolować się od prawdy swoich czas ó w; - przeszłość: dorobek kultury i literatury ludzkości często jest przedmiotem nawiązań i refleksji poetyckiej; - pejzaże: piękno natury (Litwa, Włochy, Francja, USA).

32 Wielkie indywidualności poezji polskiej Wisława Szymborska – noblistka roku 1996; tematyka poezji: - zagadnienia wielkiej filozofii – wypowiedziane w prostej poezji; - tematy historyczne; - natura – człowiek – czas; - ewolucja i miejsce człowieka w łańcuchu istnień; - poezja – jej poetyckie definicje; - liryka o charakterze intelektualnym i moralistycznym; - skupiona gł ó wnie na analizie sytuacji egzystencjalnej człowieka, kruchości i przypadkowości życia ludzkiego; - przeciwstawia trwałą wartość osiągnięć człowieka jako tw ó rcy kultury; - obrona indywidualnej wyobraźni i wrażliwości przed dominującym w XX w.odpersonalizowanym myśleniem i odczuwaniem; - forma wypowiedzi poetyckiej, odznaczającą się lapidarnością i wyrafinowaną prostotą, dyskrecją emocjonalną, a zwłaszcza mistrzowskim operowaniem konceptem poetyckim, często bliskim paradoksu i ironii.

33 Lata dziewięćdziesiąte Lata dziewięćdziesiąte to czasy nowej generacji ludzi, kt ó rzy nie pamiętają ani II wojny światowej, czas ó w Polski Ludowej i stanu wojennego. W dobie rozwoju kapitalizmu w Polsce nowe pokolenia zapewne będą miały własne problemy do rozwiązania, a literatura przybierze inne oblicze. Zawsze jednak będzie to polska literatura narodowa, to znaczy wyrosła z polskich umysł ó w i z polskiej kultury, na kt ó rej straży nieprzerwanie stoi. Pokolenie bruLionu – czasopismo literackie i kulturalne, ukazujące się do 1986 do 1999r. Jego redaktorem naczelnym przez cały czas ukazywania się był Robert Tekieli. Początkowo poświęcony zagadnieniom literackim i promowaniu nowego pokolenia pisarzy i poetów (zwanego potem często "formacją brulionu"). Z czasem zaczął się zwracać w stronę zjawisk społecznych, kulturowych i politycznych początku lat 90., zwłaszcza tzw. kultury alternatywnej (feminizm, multimedia, techno, cyberpunk itp.)Robert Tekielipisarzypoetówlat 90.feminizmmultimedia technocyberpunk

34 Lata dziewięćdziesiąte: c. d. Po zmianie światopoglądu Roberta Tekieli (redaktor naczelny) anarchistyczny ton pisma zmienił się na bardziej konserwatywny, związany z katolicyzmem. Doprowadziło to do stopniowego spadku zainteresowania u pozostałych członków redakcji i końca ukazywania się brulionu. anarchistycznykonserwatywnykatolicyzmem Publikowali w nim: przedstawiciele zwani często pokoleniem bruLionu, a kt ó rych debiut przypadł po 1989r.: Marcin Świetlicki, Krzysztof Koehler, Marcin Baran, Jacek Podsiadło, Marcin Sendecki, Jarosław Klejnocki. Podstawową cechą ich poezji był bunt przeciw romantycznie pojmowanemu posłannictwu literatury, odejście od metafizyki, wzniosłości i poezji obywatelskiej, kt ó rym przeciwstawiali anarchizm, banalność, prowokację, codzienność. Z czasem zaczęli opisywać także zjawiska społeczne, kulturowe i polityczne lat 90., zwłaszcza tak zwanej kultury alternatywnej.

35 Lata dziewięćdziesiąte: c. d. Tworzywem literackim pokolenia brulionu stała się między innymi biografia artysty oraz jego ciało, ponieważ nie ufało ono słowu bez zbadania go w kontekście doświadczeń autora. Tw ó rcy sięgali po środki ekspresji wywodzące się z mowy potocznej. Niekt ó rzy, jak Krzysztof Kohler, zajęli się opisem odwołań kulturowych, nawiązywali do poezji staropolskiej i klasycyzmu lat 60. Z kolei Marcin Baran czy Marcin Świetlicki wyrażali bunt wobec schematyzacji oraz fałszu, obecnego w komunikacji międzyludzkiej czy stereotypowych opiniach. W obrębie tzw. "pokolenia bruLionu" ("tak zwanego" - bo jednak wewnętrzne zr ó żnicowanie estetyczne tej formacji jest dość znaczne) da się wyodrębnić co najmniej trzy istotne nurty artystyczne: klasycyzujący, o'harystyczny (od nazwiska amerykańskiego poety Franka O'Hary) oraz awangardowy.

36 Lata dziewięćdziesiąte: nurt o*harystyczny * nurt o'harystyczny: Najwyrazistsze indywidualności twórcze to z pewnością: Marcin Świetlicki (uważany dość powszechnie za czołowegoMarcin Świetlicki "młodego" poetę polskiego) oraz Jacek Podsiadło - obaj łączeni z opcją "o'harystyczną" (czyli Taką koncepcją poezji, która akceptuje potoczność i codzienność doświadczenia ludzkiego jako punkt wyjścia literatury), kt ó ra bywa Też nazywana "barbaryzmem" (dla jej obcesowości i bezpośredniości w formach wyrazu). Wiersze Świetlickiego (np. tomiki: "Zimne kraje"; "Pieśni profana"), inspirowane amerykańską "szkołą nowojorską" oraz osobowościami artystycznymi Franka O'Hary i Johna Ashbery'ego, stanowią intrygujący zapis samotności egzystencjalnej, powikłań uczuć i emocji.

37 Lata dziewięćdziesiąte: nurt o*harystyczny: c. d. To poezja buntu wobec świata, kt ó ry oferuje człowiekowi przede wszystkim rozmaite odcienie cierpienia i duchowego dyskomfortu. Znamienne, że dla zintensyfikowania swego przesłania Świetlicki sięga po rockowe środki wyrazu jako lider muzycznej grupy "Świetliki". Poezja Podsiadły zaś (np. tomiki: "Arytmia"; "Dobra ziemia dla murarzy") to wyrastające z pacyfizmu anarchistycznego przesłanie o wolności jednostki ludzkiej w doświadczaniu przyg ó d życia; przesłanie pełne jednoczesnej afirmacji, kontemplacji przyrody, krytyki cywilizacji technologicznej i poszukiwań religijno- teologicznych.Podsiadły

38 Lata dziewięćdziesiąte: nurt o*harystyczny: c. d. Inni interesujący poeci tego nurtu to także np. Miłosz Biedrzycki, Dariusz Sośnicki czy Karol Maliszewski (jednocześnie nadzwyczaj płodny i błyskotliwy krytyk literacki towarzyszący r ó wieśnikom oraz dopiero co debiutującym poetom swymi rozpoznaniami interpretacyjnymi). Dariusz SośnickiKarol Maliszewski "O'haryści" nie unikają refleksji społecznej - wiele można dowiedzieć się z ich poezji o przemianach w kulturze i życiu w Polsce końca wieku, po odejściu komunizmu. Czynią to jednak dyskretnie, podkreślając konieczność sceptycznego stosunku człowieka do rzeczywistości.

39 Lata dziewięćdziesiąte: nurt klasycyzujący * nurt klasycyzujący: Poeci nurtu klasycyzującego nie wyrzekają się refleksji nad współczesnością, jednak czynią to poprzez takie formuły poetyckie, które klarownie nawiązują do tradycji literacko- kulturowej (polskiej i europejskiej). Liczna jest grupa pisarzy, kt ó rzy szukają inspiracji w baroku, jako że powikłanie i chaotyczność naszych czas ó w przypominają nieco sytuację kultury europejskiej XVII wieku. Do polskiej barokowej liryki metafizycznej (eksponującej motyw vanitas, zafascynowanej fenomenem życia ludzkiego w perspektywie umierania) nawiązuje Eugeniusz Tkaczyszyn- Dycki "Nenia i inne wiersze"; "Liber mortuorum"; subtelną poezję religijno-medytacyjną uprawia pisarz i badacz literatury Krzysztof Koehler "Na krańcu długiego pola.Eugeniusz Tkaczyszyn- Dycki

40 Lata dziewięćdziesiąte: nurt klasycyzujący: c. d. Do dziedzictwa poezji Rilkego i klasycystów francuskich sięga Marzanna Bogumiła Kielar " Sacra conversazione", by poddać świat uważnemu, sprowadzonemu do detalicznej obserwacji, opisowi. Marzanna Bogumiła Kielar Inni ciekawi poeci tego nurtu to: Andrzej Stasiuk (znany bardziej jako prozaik), Artur Szlosarek, Anna Piwkowska. Poeci nurtu klasycyzującego mają godnych poprzednik ó w wśród urodzonych w latach pięćdziesiątych, z kt ó rych najciekawszymi wydają się Bronisław Maj "Światło" oraz Zbigniew Machej "Legendy praskiego metra". Wypada też wspomnieć o tw ó rcach, kt ó rych poetykaAndrzej StasiukArtur SzlosarekAnna Piwkowska Bronisław MajZbigniew Machej i zamierzenia artystyczne sytuują ich na przecięciu obu nurt ó w, o'harystycznego i klasycyzującego. Być może zresztą synteza obu opcji lirycznych, obecna w ich tekstach, da w przyszłości najciekawszy efekt. Mowa tu o Marcinie Baranie "Zabiegi miłosne", "Sprzeczne fragmenty"; Jarosławie Klejnockim "Okruchy", "Mr. Hyde" czy Jarosławie Mikołajewskim "Mój dom przestały nawiedzać duchy".Marcinie Baranie Jarosławie Mikołajewskim

41 Lata dziewięćdziesiąte: nurt awangardowy * nurt awangardowy: Natomiast nurt awangardowy młodej poezji to tw ó rcy oddający się parnasistowskim, elitarnym grom i eksperymentom, uprawiający poezję intelektualno-estetyzującą, wymagającą od odbiorców głębokiej kultury literackiej. Należy wymienić tu przede wszystkim Andrzeja Sosnowskiego Życie na Korei", "Konwój", "Opera"; Tadeusza Pi ó ro "Okęcie", Andrzeja Niewiadomskiego "Prewentorium".Andrzeja SosnowskiegoTadeusza Pi ó ro Poeci tzw. "pokolenia bruLionu" starają się w rozmaity sposób dać obraz współczesnej wrażliwości.

42 Lata dziewięćdziesiąte: co łączy całą formację? Co łączy całą formację? Z pewnością dystans (a może nawet nieufność) wobec życia zbiorowego manifestującego się poprzez działania stricte polityczne, zgoda na dwuznaczny (więc świadomy i tym samym przesycony poczuciem ambiwalencji) flirt z kulturą masową (muzyka rockowa, film, świat reklam i komercji), sięganie po repertuar środk ó w ekspresji mających swe źr ó dło w mowie potocznej ("mowie ulicy"), inspiracje kontrkulturą lat sześćdziesiątych, a także silne poczucie generacyjnej wsp ó lnoty opartej na integrujących tę zbiorowość doświadczeniach historycznych (stan wojenny, przełom "wolnościowy" końca lat osiemdziesiątych).

43 Podsumowanie epoki: Charakterystyka literatury wsp ó łczesnej skłania do wniosk ó w, iż jest to tw ó rczość niezwykle bogata gatunkowo i tematycznie. Zawiera w swoim dorobku dzieła poetyckie, prozatorskie i dramatyczne kolejnych pokoleń tw ó rc ó w, kt ó rych nie da się ująć w jednobrzmiące ramy ideowe po roku Nie ma bowiem jednego dominującego prądu artystycznego, jest ich r ó żnorodność. Poeci wsp ó łcześni tworzą dzieła r ó żne stylistycznie, wiersz wolny pozwala na korzystanie z całego dotychczasowego dorobku tematycznego i formalnego stworzonego wcześniej, ale też powstają dzieła nowatorskie w swej formie i stylu. Nie są obce poetom wsp ó łczesnym tendencje rozwojowe filozofii światowej z egzystencjalizmem i psychoanalizą jako dorobkiem myśli człowieka XX wieku, ale nie są one obce i prozaikom czy dramaturgom.

44 Podsumowanie epoki: c. d. Bogactwo literatury najlepiej omawiać podczas analizy konkretnej twórczości kolejnych poet ó w i pisarzy, kt ó rzy niejednokrotnie wnoszą do niej całkiem nowe odkrywcze wartości. Ich mnogość nie pozwala się ująć na razie w jednolite ramy. Być może za kilkadziesiąt lat historycy literatury sklasyfikują tę twórczość i nazwą epokę jakimś jednorodnym mianem, podobnie jak to miało miejsce w epokach wcześniejszych. Liryka współczesna: Z rzeczy świata tego zostaną tylko dwie. Dwie tylko: poezja i dobroć... i nic więcej. (C. K. Norwid) We wszelkiej poezji istnieje coś, co musi zostać niewytłumaczalne. (Eliot)

45 Nurty poezji współczesnej Nurty poezji współczesnej: - nurt lingwistyczny (Miron Białoszewski); - nurt turpistyczny (Stanisław Grochowiak); - noeklasycyzm (Zbigniew Herbert, Czesław Miłosz); - noelingwizm (Stanisław Barańczak); - poezja kobieca (Halina Poświatowska, Wisława Szymborska); - poezja franciszkańska ks. Jana Twardowskiego. Rodowody poezji współczesnej: (od lat międzywojennych) awangardowy; skamandrycki; klasyczny.


Pobierz ppt "SODiD - CKUiP Najważniejsze zjawiska poezji współczesnej próba ogarnięcia nurtów, prądów i kierunków opracowała i zebrała: Zofia Szachowicz doradca metodyczny."

Podobne prezentacje


Reklamy Google