Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Podstawy farmakokinetyki i farmakodynamiki. Cele wykładu Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Podstawy farmakokinetyki i farmakodynamiki. Cele wykładu Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki."— Zapis prezentacji:

1 Podstawy farmakokinetyki i farmakodynamiki

2 Cele wykładu Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki Znaczenie praktyczne PK i PD dla młodego adepta anestezjologii Znaczenie praktyczne PK i PD dla młodego adepta anestezjologii

3 FARMAKOKINETYKA (PK) Losy leku po dostaniu się do organizmu: Losy leku po dostaniu się do organizmu: absorpcja absorpcja dystrybucja dystrybucja metabolizm metabolizm eliminacja eliminacja Wszystko przedstawione w postaci wzorów, funkcji i działań matematycznych

4 FARMAKODYNAMIKA (PD) Biochemiczny i fizjologiczny wpływ leków Biochemiczny i fizjologiczny wpływ leków na systemy biologiczne na systemy biologiczne Odpowiedź organizmu na efekt terapeutyczny Odpowiedź organizmu na efekt terapeutyczny

5 Farmakokinetyka i farmakodynamika antybiotyków

6 Farmakokinetyka antybiotyków PK profil stężenia penetracja do miejsca zakażenia

7 Farmakokinetyka i farmakodynamika antybiotyków PD zależność od stężenia zależność od czasu efekt poantybiotykowy

8 Praktyczna znajomość właściwości farmakokinetycznych leku jest konieczna dla: ustalenia schematu (modyfikacji) dawkowania leku ustalenia schematu (modyfikacji) dawkowania leku rozpoznania przyczyn braku skuteczności działania leku rozpoznania przyczyn braku skuteczności działania leku oceny polekowych objawów niepożądanych oceny polekowych objawów niepożądanych

9 Badane parametry farmakokinetyczne leku Stała szybkości wolnej i szybkiej dyspozycji (beta, alfa) Stała szybkości wolnej i szybkiej dyspozycji (beta, alfa) Stała absorpcji (K a ) Stała absorpcji (K a ) Stałe szybkości dla procesów dystrybucji (K 12, K 21 ) Stałe szybkości dla procesów dystrybucji (K 12, K 21 ) Stała eliminacji (K el ) Stała eliminacji (K el ) Średnia z maksymalnych stężeń (C max ) Średnia z maksymalnych stężeń (C max ) Średni czas wystąpienia maksymalnego stężenia (t max ) Średni czas wystąpienia maksymalnego stężenia (t max ) Pole powierzchni pod krzywą (AUC) Pole powierzchni pod krzywą (AUC) Objętość dystrybucji i zredukowana objętość dystrybucji (V d, V d` ) Objętość dystrybucji i zredukowana objętość dystrybucji (V d, V d` ) Okres półtrwania leku (t 1/2 ) Okres półtrwania leku (t 1/2 ) Klirens osoczowy i nerkowy leku (Clos, Clnerk) Klirens osoczowy i nerkowy leku (Clos, Clnerk)

10 ABSORBCJA

11 rozpad postaci leku rozpuszczenie substancji leczniczej dyfuzja leku do miejsca wchłaniania ABSORBCJA Uwalnianie substancji chemicznej z jej postaci

12 Pierwszym etapem losów leku w organizmie zajmuje się BIOFARMACJA

13 ABSORBCJA Czynniki wpływające na wchłanianie leków z przewodu pokarmowego właściwości postaci leku właściwości postaci leku stopień jonizacji leku stopień jonizacji leku pH środowiska przewodu pokarmowego pH środowiska przewodu pokarmowego aktywność enzymów trawiennych aktywność enzymów trawiennych wypełnienie żołądka treścią pokarmową wypełnienie żołądka treścią pokarmową

14 ABSORBCJA Czynniki wpływające na wchłanianie leków z przewodu pokarmowego rodzaj pokarmu rodzaj pokarmu ukrwienie przewodu pokarmowego ukrwienie przewodu pokarmowego schorzenia przewodu pokarmowego schorzenia przewodu pokarmowego równoczesne stosowanie innych leków równoczesne stosowanie innych leków

15 Parametry farmakokinetyczne charakteryzujące wchłanianie leków ABSORBCJA stała szybkości wchłaniania leku K a stała szybkości wchłaniania leku K a stężenie leku we krwi C stężenie leku we krwi C początkowe początkowe C 0 maksymalne C max maksymalne C max

16 Parametry farmakokinetyczne charakteryzujące wchłanianie leków ABSORBCJA czas po którym obserwujemy stężenie czas po którym obserwujemy stężenie początkowe T 0 początkowe T 0 maksymalne T maks maksymalne T maks dostępność biologiczna F dostępność biologiczna F

17 Farmakokinetyka leku we krwi Stężenie leku w surowicy Czas (godziny) (mcg/ml) Dawka C 50 C max

18 Dostępność biologiczna F określa ułamek (%) dawki leku, jaki przechodzi do krążenia ogólnego po pozanaczyniowym jego podaniu określa ułamek (%) dawki leku, jaki przechodzi do krążenia ogólnego po pozanaczyniowym jego podaniu i czas, w którym ten proces zachodzi ograniczona przez first pass effect, tj. przez metabolizm, jakiemu ulegają leki w wątrobie przed osiągnięciem krążenia ogólnego ograniczona przez first pass effect, tj. przez metabolizm, jakiemu ulegają leki w wątrobie przed osiągnięciem krążenia ogólnego podanie dożylne F = 100% podanie dożylne F = 100%

19 Efekt pierwszego przejścia Zmniejszanie ilości leku po jego wchłonięciu z przewodu pokarmowego a przed dotarciem do krążenia ogólnego

20 Efekt pierwszego przejścia ZNACZENIE PRAKTYCZNE dawka opioidów podanych doustnie musi być znacznie większa od tych podanych dożylnie (z wyjątkiem metadonu)

21 Leki ulegające znacznemu efektowi pierwszego przejścia Alprenolol Alprenolol Lidokaina Lidokaina Metoprolol Metoprolol Nitrogliceryna Nitrogliceryna Propranolol Propranolol

22 Dostępność biologiczna F Parametry określające biodostępność AUC - pole powierzchni pod krzywą zmian stężenia leku w czasie AUC - pole powierzchni pod krzywą zmian stężenia leku w czasie stężenie maksymalne C max - stężenie maksymalne czas zaobserwowania stężenia maksymalnego t max - czas zaobserwowania stężenia maksymalnego

23 Pole pod krzywą stężeń AUC Jest to miara ilości leku, jaka dociera do krążenia ogólnego w postaci nie zmienionej

24 Farmakokinetyka leku we krwi Stężenie leku w surowicy Czas (godziny) (mcg/ml) Dawka Area Under Curve (AUC) MIC

25 Parametry określające biodostępność

26 Aktywność biologiczna leku stopień wiązania z białkami krwi stopień wiązania z białkami krwi stałej dysocjacji leku stałej dysocjacji leku drogi podania leku drogi podania leku aktywności receptorowej leku aktywności receptorowej leku aktywności receptora aktywności receptora stężenia leku w tkankach efektorowych stężenia leku w tkankach efektorowych właściwości farmakokinetyczych właściwości farmakokinetyczych

27 DYSTRYBUCJA

28 DYSTRYBUCJA To rozmieszczenie wchłoniętej substancji w organizmie

29 Czynniki wpływające na dystrybucję pojemność wyrzutowa serca pojemność wyrzutowa serca przepływ krwi przez tkanki przepływ krwi przez tkanki stopień wiązania leku z białkami krwi i tkanek stopień wiązania leku z białkami krwi i tkanek pH krwi pH krwi transport przez błony biologiczne transport przez błony biologiczne właściwości fizyko - chemiczne substancji właściwości fizyko - chemiczne substancji

30 Parametry charakteryzujące dystrybucję leków objętość dystrybucji V d objętość dystrybucji V d współczynnik dystrybucji współczynnik dystrybucji stopień wiązania leku z białkami ( EPB) stopień wiązania leku z białkami ( EPB)

31 Kompartment to zespół tkanek i narządów, których wspólną cechą jest zdolność do równomiernej dystrybucji leków lub ich metabolitów to zespół tkanek i narządów, których wspólną cechą jest zdolność do równomiernej dystrybucji leków lub ich metabolitów

32 Kompartment kompartment jest obszarem kinetycznie jednorodnym, w którym lek po rozmieszczeniu ma jednakowe stężenie w danym momencie czasowym. kompartment jest obszarem kinetycznie jednorodnym, w którym lek po rozmieszczeniu ma jednakowe stężenie w danym momencie czasowym.

33 Model trójprzedziałowy kompartment centralny kompartment centralny(krew) kompartment drugi – dobrze ukrwione tkanki (mózg, serce) kompartment drugi – dobrze ukrwione tkanki (mózg, serce) kompartment trzeci – słabo ukrwione tkanki (tkanka tłuszczowa) kompartment trzeci – słabo ukrwione tkanki (tkanka tłuszczowa)

34 Model dwukompartmentowy Po podaniu dożylnym leku jego stężenie w osoczu obniża się w sposób wykładniczy na drodze zarówno eliminacji jak i redystrybucji do tkanek

35 Model jednoprzedziałowy

36 Model dwuprzedziałowy

37 Model dwukompartmentowy Znaczenie praktyczne podanie w fazie indukcji znieczulenia początkowych dawek fentanylu i propofolu - pacjent budzi się, bo leki uległy redystrybucji nie metabolizmowi. podanie w fazie indukcji znieczulenia początkowych dawek fentanylu i propofolu - pacjent budzi się, bo leki uległy redystrybucji nie metabolizmowi. podstawa do stworzenia TCI (target controlled infusion) podstawa do stworzenia TCI (target controlled infusion)

38 TCI - target controled infusion to system komputerowy, w którym wybierane jest stężenie docelowe we krwi podawanego środka a szybkość podawania leku zmienia się według modelu farmakologicznego tak, aby uzyskać zakładane stężenie docelowe (target concetrantion)

39 Objętość dystrybucji () Objętość dystrybucji (V d ) "Oznaczając ilość lub stężenie leku w dostępnych płynach organizmu (krew, mocz) i wykorzystując pewne prawidłowości kinetyczne, można wnioskować o rozmieszczeniu leku w miejscach niedostępnych badaniom, a więc prawdopodobnie również o miejscu jego działania". Notari R.E.: " Wstęp do biofarmacji i farmakokinetyki" PZWL Warszawa 1978

40 Objętość dystrybucji () Objętość dystrybucji (V d ) Hipotetyczna objętość płynów ustrojowych, w których lek po równomiernym rozmieszczeniu osiągałby takie samo stężenie jak we krwi

41 Objętość dystrybucji () Objętość dystrybucji (V d ) Jest to współczynnik proporcjonalności między dawką leku a jego stężeniem we krwi C Dawka leku = V d x C (stężenie we krwi) V d = dawka leku / C

42 V d - Jakie ma to znaczenie w praktyce? liczbowa wartość parametru daje wyobrażenie liczbowa wartość parametru daje wyobrażenie o rozmieszczeniu leku w organizmie leki nie penetrujące do tkanek - niska Vd (leki zwiotczające mięśnie NLPZ) leki nie penetrujące do tkanek - niska Vd (leki zwiotczające mięśnie NLPZ) wysokie V d - anestetyki dożylne, najczęściej dobrze rozpuszczalne w tłuszczach wysokie V d - anestetyki dożylne, najczęściej dobrze rozpuszczalne w tłuszczach bardzo wysokie V d - leki łączące się z białkami osoczowymi (anestetyki miejscowe, preparaty naparstnicy) bardzo wysokie V d - leki łączące się z białkami osoczowymi (anestetyki miejscowe, preparaty naparstnicy)

43 V d - Jakie ma to znaczenie w praktyce? Pamietaj! V d to wartość matematyczna, czasami abstrakcyjna V d > całkowitej wody w ustroju

44 V d Rozmieszczenie leku w organizmie w zależności od objętości dystrybucji V d < 7 l (ok. 1% masy ciała): lek ulega dystrybucji jedynie V d < 7 l (ok. 1% masy ciała): lek ulega dystrybucji jedynie w łożysku naczyniowym; V d = 7÷20 l (ok. 30% masy ciała): lek przenika do przestrzeni pozanaczyniowej i ulega rozmieszczeniu w płynach pozakomórkowych; V d = 7÷20 l (ok. 30% masy ciała): lek przenika do przestrzeni pozanaczyniowej i ulega rozmieszczeniu w płynach pozakomórkowych; V d = 20÷40 l (ok. 60% masy ciała): lek ulega rozmieszczeniu V d = 20÷40 l (ok. 60% masy ciała): lek ulega rozmieszczeniu w całkowitej wodzie organizmu; V d > 40 l (nawet powyżej 100% masy ciała): lek w znacznym stopniu wiąże się ze strukturami wewnątrzkomórkowymi V d > 40 l (nawet powyżej 100% masy ciała): lek w znacznym stopniu wiąże się ze strukturami wewnątrzkomórkowymi i kumuluje się w organizmie.

45 V d - sytuacje kliniczne Pacjenci odwodnieni, wykrwawieni- wysokie C możliwość wystąpienie objawów ubocznych Pacjenci odwodnieni, wykrwawieni- wysokie C możliwość wystąpienie objawów ubocznych Noworodki- wyższa objętość płynu zewnątrzkomórkowego, wyższa objętość dystrybucji Noworodki- wyższa objętość płynu zewnątrzkomórkowego, wyższa objętość dystrybucji

46 Współczynnik dystrybucji Określa ułamek objętości ciała, do której dociera lek

47 Pojedynczy bolus

48 Powtarzalny bolus

49 Wlew ciągły

50 Antybiotyki ß-laktamowe Efekt leczniczy zależy od czasu, w jakim stężenie leku w surowicy przekracza MIC (T > MIC) Efekt leczniczy zależy od czasu, w jakim stężenie leku w surowicy przekracza MIC (T > MIC) Optymalizacja leczenia: zmniejszenie odstępów między dawkami lub wlewy ciągłe Optymalizacja leczenia: zmniejszenie odstępów między dawkami lub wlewy ciągłe Leczenie wewnątrzszpitalnego zapalenia płuc cefotaksymem Leczenie wewnątrzszpitalnego zapalenia płuc cefotaksymem W badaniu stosowano bolus 1g i wlew ciągły 2g/dobę W badaniu stosowano bolus 1g i wlew ciągły 2g/dobę Uzyskane stężenie w surowicy było 5-krotnie wyższe niż MIC (dla dawkowania standardowego tj. 1 g co 8 h stężenie leku w surowicy jest równe MIC) van Zanten, 2005 Uzyskane stężenie w surowicy było 5-krotnie wyższe niż MIC (dla dawkowania standardowego tj. 1 g co 8 h stężenie leku w surowicy jest równe MIC) van Zanten, 2005

51 Antybiotyki wlew ciągły i bolus

52 METABOLIZM LEKÓW Przemiany biochemiczne, którym ulega lek w organizmie

53 Czynniki wpływające na metabolizm leków wiek wiek płeć płeć choroby wątroby choroby wątroby alkohol alkohol czynniki środowiskowe czynniki środowiskowe czynniki genetyczne czynniki genetyczne równoczesne stosowanie leków metabolizowanych przez ten sam enzym równoczesne stosowanie leków metabolizowanych przez ten sam enzym

54 WYDALENIE LEKU Usuwanie leku z organizmu

55 Parametry charakteryzujące wydalanie leku: stała szybkości eliminacji K el stała szybkości eliminacji K el biologiczny okres półtrwania biologiczny okres półtrwania klirens klirens

56 Stała eliminacji K Określa ułamek dawki leku eliminowany z organizmu w jednostce czasu ln C1 – ln C2 ln C1 – ln C2 K = K = t 2 - t 1

57 Biologiczny okres półtrwania Biologiczny okres półtrwania (HLT, t 1/2, t 0,5, t 50% – biological half life time) Czas, w którym stężenie leku we krwi, surowicy lub osoczu zmniejszy się do połowy wartości początkowej, po zakończeniu fazy wchłaniania i dystrybucji ln2 (0,693) ln2 (0,693) t 0,5 = t 0,5 = K

58 Biologiczny okres półtrwania Biologiczny okres półtrwania (HLT, t 1/2, t 0,5, t 50% – biological half life time) Biologiczny okres półtrwania odzwierciedla długość jego działania farmakologicznego, z wyjątkiem leków działających nieodwracalnie (np. niektóre NLPZ), oraz tworzących aktywne metabolity.

59 Klirens to objętość krwi lub osocza, w której w danej jednostce czasu lek jest całkowicie usuwany to objętość krwi lub osocza, w której w danej jednostce czasu lek jest całkowicie usuwany klirens całkowity jest miarą wydajności wszystkich dróg procesu eliminacji leku. klirens całkowity jest miarą wydajności wszystkich dróg procesu eliminacji leku.

60 Klirens C = V / P C - klirens [jednostka objętości/jednostkę czasu] P - stężenie substancji w osoczu [jednostka masy zastosowana niżej/jednostkę objętości zastosowaną wyżej] V - ilość substancji usuniętej z krwi w jednostce czasu [jednostka masy te same co wyżej]

61 Aspekty praktyczne klirensu klirens określa właściwości leku klirens określa właściwości leku klirens przewyższa wartość przepływu krwi przez wątrobę - lek musi być eliminowany przez czynniki pozawątrobowe klirens przewyższa wartość przepływu krwi przez wątrobę - lek musi być eliminowany przez czynniki pozawątrobowe klirens większy niż pojemność minutowa serca - czynniki osoczowe (rozkład sukcynylocholiny); tkankowy metabolizm (remifentanyl) klirens większy niż pojemność minutowa serca - czynniki osoczowe (rozkład sukcynylocholiny); tkankowy metabolizm (remifentanyl)

62 Klirens nerkowy (Cl R ) Objętość osocza przepływającego przez nerki, jaka zostaje oczyszczona z leku w jednostce czasu. Zależy od szybkości procesu przesączania kłębkowego leku, jego aktywnego wydzielania kanalikowego oraz wchłaniania zwrotnego.

63 Klirens nerkowy (Cl R ) klirens kreatyniny - funkcja nerek klirens kreatyniny - funkcja nerek (prawidłowe wartości ml/minutę) klirens insuliny - bardziej dokładna forma określenia funkcji nerek klirens insuliny - bardziej dokładna forma określenia funkcji nerek

64 WNIOSKI Farmakokinetyki używamy na co dzień, nie zdając sobie z tego sprawy

65 PYTANIA?

66 Dziękuję za uwagę


Pobierz ppt "Podstawy farmakokinetyki i farmakodynamiki. Cele wykładu Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki Poznanie pojęć farmakodynamiki i farmakokinetyki."

Podobne prezentacje


Reklamy Google